Skip to main content

Full text of "Praelectiones theologicae"

See other formats 


i/H-t^y 


at 


lA^ 


TRACTATUS 

DE  LOCIS  THEOLOGICIS. 

PARS  SECUNDA  ET  TERTIA. 


PRiELECTIONES 

THEOLOGICJi, 


QUAS 

IN  COLLEGIO.ROMANO  S.  J. 

HABEBAT 

JOANNES   PERRONE 

E  SOCIETATE  JESU 

IN  EOD.  COLL.  THEOL.  PROF. 

» 

EDITK)   LOVAIIiEIISlS  ,   DILIGBRTER    EHE?IDATA  ,    ET  YARIIS   ACCESSIONIBDS    AB  AUCTORB  LOCCPLETATA, 

VOL.  IX 

CONTINET  TRACTATUS  DE  LOCIS  THEOLOGICIS  PARTES  SECUNDAM  ET  TERTIAM. 


/ 


LOVANII, 


TYPIS  ET  SUMPTIBUS  VANLINTHOUT  ET  VANDENZANDE, 

DNIYEASITATIS  CATHOLICA  TTPOGRAPUOBDB. 

MOGUBarXlJEB, 

APUD  KIRCHHEIM,  SCBOTT  ET  THIELMANN. 


1843. 


TRACTATUS 

DE  LOCIS  THEOLOGICIS. 

PARS  SECUNDA. 

DE  VERBO  DEI  SCRIPTO  ET  TRADITO. 

1.  Si  Ecclesia,  uti  ostenditnus ,  ea  societas  est,  cui  Christus 
Deus  homo  plenissinae  depositum  doctrinae  su3e  concredidit;  si 
Ecclesiffi  est  a  Christo  instituta ,  ut  jugiter  populos ,  ad  fidem  ope 
sua  sive  adductos  sive  adducendos,  indubiis  institueret  docu- 
mentis ;  si  Ecclesia  denique  una  eademque  semper  extitit  et  exis- 
tit ,  et  usque  ad  consummationem  seculi ,  in  ministerio  sibi  com- 
misso  adimplendo ,  Christi ,  cujus  personam  sustinet ,  vices  est 
praestitura ,  plane  consequitur ,  gentibus  quibuscumque  ,  sive 
conversis  sive  posthac  convertendis ,  non  aliud  sentiendum  cre- 
dendumque  esse,  quam  quod  eadem  ipsis  proposuerit  Ecclesia, 
quae  unice  pro  nobis  proxima  et  adaequata  esse  potest  creden- 
dorum  regula  et  agendorum. 

2.  Porro  Ecclesia,  quemadmodum  viva  voce  a  divino  suo 
Conditore  atque  ab  interiore  Spiritus  Sancti  afflatu  omnes  fidei 
veritates  ex  ipso  originis  suae  et  institutionis  accepit  exordio, 
sic  easdem  fideliter  viva  voce  transmisit.  Quemadmodum  prae- 
terea  haec  ipsa  Ecclesia ,  ex  quo  esse  coepit ,  vita  vixit  interiore 
fidei ,  spei  et  charitatis  ,  sic  eamdem  vitam  exteriore  ministerio 
iis  omnibus  commupicavit ,  quos  Christo  lucrifecit  per  verbi 
praedicationem ,  ac  in  sinum  suum  recepit  Sacramentorum  ad- 
ministratione  aHisque  adminiculis  ,  quibus  Christus  constituit 
gratiam  suam  sanctificantem  una  cum  enumeratis  virtutibus 
impertiri ;  quae  cuncta  corpus  hoc  mysticum ,  ut  ita  dicam , 
informant. 

3.  Ipsamet  porro  Christi  Ecclesia  longe  lateque  diffundebatur , 
vita  integerrima  vivens ,  suo  fungens  munere ,  Martyres  Sanctosque 
in  coelum  transmittens ,  priusquam  objecta  fidei  libris  commit- 

T.  IX.  1 


2 

terentur.  Haec  vero  dogmata  ,  solo  ministerio  proposita ,  traditione 
sive  orali  sive  practica  lunc  temporis  servabantur.  Oblata  interea 
occasione  et  Spiritus  Sancti  impulsu ,  nonnulla  hujus  Ecclesiae 
membra  seu  individua  manus  admoverunt  commentariis  seu 
libris  edendis ,  quae  tum  €hristi  gesta  et  doctrinam  referrent , 
tum  ejusdem  doctrinae  explanationes  atque  vindicias.  Ejusmodi 
autem  scripta ,  in  quae  aliqua  ex  parte  relata  sunt ,  quae  ad  ea 
usque  tempora  viva  tantum  voce  proferebantur ,  nullum  potue- 
runt  detrimentum  afferre  aut  traditioni  ipsi  aut  publico  Ecclesiae 
magisterio ,  quod  ab  ipsis  independens  omnino  est.  Quin  immo 
libri ,  qui  identidem  conscripti  sunt ,  ad  EcclesiiB  auctoritatem 
tanquam  ad  regulam  proximam  fuerunt  exacti ,  quando  Ecclesia 
eosdem  recipiens  suo  veluti  suffragio  consignavit.  Edixit  enim , 
eds  libros  veridicos  esse ,  divinaque  inspiratione  conscriptos ;  ex 
iis  canonem  suum  effecit ,  constituitque ,  ut  omnes  exinde  libros 
illos  ceu  veraces ,  authenticos ,  divinitus  inspiratos  et  canonicos 
venerarentur ,  atque  ex  ipsis  ,  se  magistra  ,  veritates  inclusas 
quihbet  derivaret.  Hinc  duplex  illa  regula ,  Ecciesise  magisterio 
subordinata,  credendorum  et  agendorum,  Scriptura  et  Traditio, 
qu3e  ad  nos  usque  dimanavit.  Quandoquidem  vero  temporis  tractu 
plura  ex  iis,  quae  traditio  primaeva  complectebatur ,  monumentis 
sunt  consignata ,  factum  est ,  ut  Scriptura  et  hsec  monumenta , 
utpote  mortua  ,  ab  Ecclesiae  jugi  vivoque  magisterio  vitam ,  ut 
ita  loquar,  adipisci  semper  debuerint;  cum  ejus  tantum  sit , 
tum  de  veris  ac  genuinis  Scripturis  earumque  legitimo  sensu, 
tum  de  veris  divinisque  traditionibus  judicare. 

4.  Quamobrem  de  Scripturarum  traditionumque  divinarum 
existentia  et  origine  ,  deque  ipsarum  praeterea  Scripturarum 
inspiratione  ac  caeteris ,  quae  ad  utrasque  referuntur ,  infaUibili 
auctoritate  seu  de  lide  nobis  nisi  per  Ecclesiam  nequit  constare. 
Neque  enim  aha  suppetit  via.  In  hac  porro  fidei  professione  non 
distinguitur  tlieologus  aut  quihbet  vir  doctus  a  quovis  rudi 
fideli,  cum  omnes  ex  aequo  ob  eamdem  auctoritatem  hos  fidei 
articulos  fide  teneant.  Hoc  solum  intercedit  doctum  inter  rudem- 
que  discrimen ,  quod  huic  sufiiciat  assensum  praebere  suum  iis , 
quae  sibi  ab  Ecclesia  traduntur ;  at  virum  doctum  praeterea  de- 


ceat  fontes  ipsos  ope  scientise  investigare  ,  eos  aperire ,  et  effi- 
cere ,  ne  unquam  adversariorum  erroribus  contaminentur ,  prout 
in  quovis  fere  fidei  articulo  aut  dogmate  fieri  consuevit.  Theologus 
quippe  prius  exhibet  in  articulo  quohbet  Ecclesise  doctrinam; 
deinde  ejus  veritatem  vindicat  ex  Scripturis ,  Conciliis,  Patribus, 
ceterisque  fontibus  seu  instrumentis  scientiae  suae  propriis,  ac 
denique  adversariorum  difiicultates  disjicit;  de  quo  suo  nobis 
loco  erit  data  opera  pertractandum. 

5.  Hanc  propter6a  methodum  circa  Scripturam  ac  traditionem 
sequi  ipsi  statuimus ;  quia ,  quamvis  illae  fontes  sint ,  seu  loca 
theologica  ,  ex  quibus  vir  theologus  suas  haurit  probationes , 
sunt  simul  objecta  fidei  nostrae  ,  quae  proinde  uti  objecta  reliqua 
ab  Ecclesia  credenda  proponuntur.  Equidem  nobis  proposuera- 
mus ,  ad  geneticum ,  ut  vocant ,  servandum  ordinem  ,  prius  de 
traditione  quam  de  Scriptura  disputationem  habere;  siquidem 
reipsa  traditio  Scriptura  anterior  est.  Cum  tamen  viderimus 
plura  ex  iis ,  quae  viva  voce  ab  initio  propagata  fuerant ,  postea 
esse  scriptis  Patrum  monumentisque  ecclesiasticis  commendata , 
ne  ordinem  hac  ex  parte  invertere  postea  cogeremur ,  prius  de 
Scriptura  sacra  ,  deinde  vero  de  traditione  disserendum  esse 
censuimus ,  ut  sic  continenti  oratione  persequi  illa  omnia  possi- 
mus  ,  quae  ad  hanc  referuntur.  Totam  autem  hanc  controversiam 
in  hac  altera  tractationis  parte  complectimur ,  cum  par  Scripturae 
ac  traditionis  auctoritas  sit ,  et  ex  utroque  pariter  possit  theolo- 
gus ,  tanquam  ex  fonte  scientige  hujus  nostrae  proprio ,  argumenta 
promere  sive  ad  dogmata  constabihenda ,  sive  ad  ahena  placita 
refutanda.  In  duas  sectiones  eam  dispertimur,  in  quarum  priori 
de  sacra  Scriptura,  in  posteriori  de  traditione  disseremus. 


h 


4  TRACT.    DE    lOGIS    THEOLOGICIS. 

PARTIS  II 
SECTIO  PRIOR. 

DE  SACRA  SCRIPTURA. 

6.  Sacrce  Scripturce  nomine  significantur  oranes  et  soli  libri, 
quos  Ecclesia  habet  uti  divinitus  inspiratos  ,  et  in  censum  seu 
canonem  suum  retulit ,  omnibusque  fidelibus  ut  authenticos ,  ge- 
nuinos  et  Spiritu  Sancto  afflante  conscriptos  exhibet ,  utpote  qui 
Dei  verbum  prae  se  ferant.  Ex  hac  notione  intelhgimus ,  agendum 
a  nobis  esse  de  sacrorum  BibUorum  canonicitate,  ut  vocant, 
eorumque  divina  inspiratione.  Cum  vero  Protestantes  conten- 
dant ,  sacram  Scripturam  adsequatam  et  proximam  esse  creden- 
dorum  regulam  ,  immo  et  controversiarum  fidei  judicem ,  prout 
a  spiritu  uniuscujusque  privato  aut  interiore  Spiritus  Sancti 
afilatu  et  impulsu  subjectivo  exponitur ;  ideo  ostendendum  prae- 
terea  nobis  est,  Scripturam  sacram  neque  regulam  proximam 
et  adaequatam  fidei  esse  posse  ,  neque  ahum  legitimum  ejus 
interpretem  esse  nisi  solam  Ecclesiam.  His  adjicienda  sunt ,  quae 
ad  ejusdem  Scripturae  exegesim ,  versiones ,  lectionem  spectant , 
non  omnia  sed  pauca  dehbando  ,  prout  praelectionum  nostrarum 
postulat  ratio.  Haec  enim  professoris  sacrarum  Litterarum  pro- 
vincia  est ,  qui  ex  professo ,  ut  aiunt ,  de  gravissimis  hisce  argu- 
mentis  pertractat.  Distinctis  capitibus,  quae  hic  enumeravimus , 
persequemur. 

CAPUT  I. 

DE    SACRORUM    IIBRORTJM    cilfiONE    ET    AUGTORITATE. 

7.  Kayi)v  graece ,  latine  regula ,  hic  sumitur  pro  censu  seu 
catalogo  librorum ,  quos  Ecclesia  uti  sacros  et  divinos ,  ac  prop- 
terea  uti  authenticos  habet  (1).  Ex  his  libris  ahi  ante ,  ahi  post 

(1)  Talem  huic  voci  inesse  sensam,  Railiaum,  lib.  ii ,  n.  26  (edit.  Val- 
ex  aatiqais  etiam  scriptoribus  liquet.  lars. )  :  In  libris,  iaquit,  Samuel  et 
Nam  scribens  S.  Uieronymas  adversam     Malachim ,  quos  nos  regnorum  qua- 


PART.    II.    GAP.    I.    DE    SACR.    IIBR.    CAN.    ET    AUGTOR.  0 

Christi  adventum  conscripti  sunt ,  unde  eorum  in  libros  Veteris 
et  in  libros  Novi  Testamenti  partitio. 

8.  Hunc  canonem  seu  catalogum  exhibet  Tridentina  Synodus, 
sess.  IV,  his  verbis  :  Sacrorum  vero  librorum  indicem  huic 
decreto  adscrihendum  censuit  (sacrosancta  et  generalis  Synodus), 
ne  Gui  dubitatio  suboriri  posstt ,  quinam  sint^  qui  ab  ipsa 
Synodo  suscipiantur.  Sunt  autem  infrascripti : 

9.  Testamenti  veteris  ^  quinque  Moijsi y  id  est ,  Ge7iesis , 
Exodusy  Leviticus  fNumeri y  Deuteronomium;  Josue ,  Judicum , 
Ruth^quatuor  Regum,  duo  Paralipomenon  ^  Esdrce  primus^  et 
secundus  y  qui  dicitiir  Nehemias;  Tobias  ^  Judith  y  Esther , 
Joh y  Psalterium  Davidicum  centum  quinquaginta  Psalmorumy 
Parabolce  y  Ecclesiastes  y  Canticum  Canticorum  ,  Sapientiay 
Ecclesiasticus  y  Isaias ,  Jeremias  cum  Baruch  /  Ezechiel  ^ 
Daniely  duodecim  Prophetce  minores ,  idest,  Osea^  Joel,  Amos , 
Abdias y  Jonas y  Michceas y  Nahumy  Habacuc,  Sophonias , 
AggceuSy  Zacharias,  Malachias;  duo  Machabceorum ,  primus 
et  secundus. 

10.  Testamenti  novi  y  quatuor  Fvangelia ,  secundum  Mat- 
thceum ,  Marcum,  Lucam  et  Joannem ;  Act^s  Apostolorum  a 
Luca  Evangelista  conscripti;  quatuordecim  epistolce  Pauli  Apo- 
stoli y  scilicet  ad  Romanos ,  duce  ad  Corinthios  ,  ad  Galatas y 
ad  Ephesios  y  ad  Philippenses  ,  ad  Colossenses  ,  duce  ad  Thessa- 
lonicenses  y  duce  ad  Timotheumy  ad  Titum,  ad  Philemonem , 


tuor  nominamus  ,  post  catalogum  di-  canonicos ,   De  civitate  Dei ,  lib.  xv  , 

vincB  Scripiuras ,  etc.  Loquilar  porro  cap.  23,  n.  4»  vocat  Scriptaras  cano- 

de  libris  sacris,  quos  enumeraverat  in  nicas;  et  lib.  xviii,  cap.  4^  »  ^*    ^  • 

Prologo  galeato,  Sicetiam  S.  Aagusti-  Denique,  inquit ,  auctores  nostri ,  in 

nus ,  De  doctrina  christiana  ,  lib.  ii ,  quibus  non  frusira  sacrarum  Liiiera- 

cap.  8  ,  cum  n.   \i    meminisset   Scri-  rum  figtturet  terminatur  canon,absiC 

plurarum  canonicarum ,  quae  ab  Eccle-  ut  inter  se  aliqua  ratione  dissentiant , 

siiscatbolicisaccipiuntur,  pergit,  n.  i3,  et  alibi  passim.  Cfr.   Petltdidier  ,  De 

scribens  :   Totus  autem  canon  Scri-  Sacr,  Script,  diss.  ii ,  p.  94 ;  necnon 

piurarum  ,  in  quo  istam  consideratio-  Josephus  Blaachinius  ,   Vindicice  ca  - 

nem  versandam  dicimus ,  his  libris  nonicarum  Scripiurarum ,  Prcef,  his' 

continetur,  etc.  Hos  ipsos  libros  vocat  torica  generai,  cap.  i ,  llomaj  ly^o. 


6 


TRAGT.    DE    L0GI8    THE0I0G1GI5. 


ad  Hehrmos ;  Petri  Apostoli  duce  ,  Joannis  Apostoli  tres ,  Jacohi 
Apostoli  una  y  Judce  Apostoli  una  y  et  Apocalypsis  Joannis 
Apostoli. 

Siquisautem  lihros  ipsos  cum  omnihus  suis  partihus ,  prout 
in  Ecclesia  catholica  legi  cohsueverunt ,  et  in  veteri  vulgata 
editione  hahentur  y  pro  sacris  et  canonicis  non  susceperit,», 
anathema  sit, 

1 1.  Ex  his  porro  tum  Veteris  tum  Novi  Testamentilibris  alii  dicun- 
tur  proto-canonici y  alii  deutero-canonici.  Proto-canonici  ii  sunt, 
qui  omnium  consensu  semper  in  canonem  recepti  sunt ;  deutero- 
canonici  vero  ii ,  quorum  canonicitas  non  ab  omnibus  semper  ag- 
nitaest.  Libri  proto-canonici  Vet.  Test.,  auctore  Flavio  Josepho(l), 


(1)  Cont»  Apionem  ,  lib.  i  ,  §  8 , 
nbi  scribit  :  Itaque  apud  nos  nequa- 
quam  innumerahilis  est  librorum  muU 
titudo,  dissentientium  atque  inter  se 
pugnantium  ;  sed  duo  duntaxat  et  vi- 
ginti  lihri ,  totius  temporis  ( praeteriti ) 
historiam  comptectentes,  qui  merito  cre- 
dunturdivini  (t.ii,  p.^^iedit.Haverc). 
Ho8  deinde  ennmerans  ,  recenset  qain- 
qne  libros  Moysis ,  tredecim  libros  a 
Prophetis  conscriptos ,  et  quatuor  com- 
plectentes  hjmnos  in  Dei  landem ,  et 
praecepta  vitae  hominam  ntilissima  , 
nempe  libros ,  qaos  nos  yocamus  sa- 
pientiales.  S.  Hieronymns  ,  in  Prologo 
galeato  in  lib.  Reg.  hanc  ennmeratio- 
nem  refert  ad  viginti  dnas  alphabeti 
hebraici  litteras ,  scribens  :  P^iginti  et 
duas  litteras  esse  apud  HehrcBos  ,  Sy- 
rorum  quoque  et  Chaldceorum  lingua 
testatur.,,  Quomodo  igitur  viginti  duo 
elementa  sunt.,,  ita  viginti  duo  volu- 
mina  supputantur,  quihus,  etc.  Ad- 
notat  tamen  ibid.  qainqae  litteras  da- 
-  plices  apad  Hebraeos  esse  caph  ,  mem , 
nun  ,  phe,  sade,  qnas  nos  iinales  vo- 


camas.  Unde,  proseqoitar ,  et  quinque 
aplerisque  lihri  duplices  cestimantur, 
Samuel,  Melachim,  Dihre-hajamim, 
Esdras ,  Jeremias  cum  Cinoth,  id  est, 
Lamentationihus  suis,  Erant  propterea 
viginti  septem  libriproto-canoniciVet. 
Test.  Hi  dividebantar  in  tres  classes , 
in  legem  nempe  ,  prophetas ,  hymnos 
sea  psalmos ,   ad   qaam    divisionem , 
jaxta    Maldonatam  ,    Natalem   Alex. , 
Lightfootam,  Miscell,  cap.  44  >  ^*  ^*" 
my ,    in    Apparatu  hihlico ,   lib.  ii , 
cap.  2,  aliosqae  passim,  allasit  Chri- 
stas ,  Lac.  xxiv  ,  44»  dicens  :  Necesse 
est  impleri  omnia ,  quce  scripta  sunt 
in  lege  Moysi  et  Prophetis  et  Psal- 
mis  de  me,  Postea  obtinait ,  nt  divi- 
derentar  in  legem ,  prophetas  ethagio- 
grapha,  De  qaa  divisione  cfr.  Vossias , 
de  Orac,  Sihyllinis ,  cap.  12,  Lagd. 
Batav.  1680;  uterqae  Buxtorfias,  ubi 
de  canone  Hebraeorum  ;  item  Blanchi- 
nius,  op.    cit,   Prcef,  gen,  pag.  9  ei 
seqq.  Bonfrerius  S.  J.  in  Prc^loquiis 
in  totam  Sac,  Script,  cap.  3 ,  sect.  6. 


PART.    II.    GAP      I.    DE    SACR,    IIBR.    CAN.    ET    AUGTOR.  7 

viginti  duo  sunt ,  nempe  omnes  enuraerati  prseter  Barucli ,  To- 
biam ,  Juditb,  Sapientiam ,  Ecclesiasticum ac  duos  Macbabaeorum  , 
qui  serius  in  canonem  abEcclesia  relati  sunt ,  adeoque  deutero- 
canonici  nuncupati.  Libri  protocanonici  Novi  Test.  sunt  pariter 
omnes  recensiti ,  exceptis  epistola  B.  Pauli  adHebraeos  ,  II  epistola 
B.  Petri ,  duabus  posterioribus  S.  Joannis ,  epistola  S.  Jacobi , 
item  epistola  S.  Judae  et  Apocalypsi  B.  Joannis ,  ut  nonnuUas 
quorumdam  librorum  partes  omittamus  (1). 

12.  Utrorumque  autem  librorum  ,  sive  proto  sive  deuteroca- 
nonicorum  ,  eadem  est  auctoritas  in  Ecclesia  catbolica ,  quae 
nullum  inter  eos  agnoscit  discrimen.  Protestantes  autem  conve- 
niunt  quidem  ,  seu  potius  olim  conveniebant  in  admittendis 
libris  proto-canonieis  utriusque  Foederis ;  ast  magna  semper  inter 
eos  sententiarum  discrepantia  viguit  ac  viget  circa  libros  deute- 
ro-canonicos.  Modo  enim ,  ut  Lutherani ,  libros  omnes  deutero- 
canonicos  Vet.  Test.  ac  omnes  Novi  Test.  abjecerunt ,  modo 
cum  Calvinistis  libros  omnes  deutero-canonicos  Vet.  Test.  rejece- 
runt ,  retinentes  omnes  deutero-canonicos  Novi  Test.;  nunc  visi 
sunt  et  videnlur  omnes  prorsus  retinere  cum  Ecclesia  catbolica, 
nunc  non  respumit  dumtaxat  deutero-canonicos,  sed  vixdum  ha- 
bent  aliquem  ex  proto-canonicis  librum  aut  aliquam  libri  par- 
tem ,  quae  modo  ab  boc ,  modo  ab  illo  non  rejieiatur ,  aut  saltem 
in  dubium  non  revocetur  (2). 

(1)  Tales  libroram  partes,  quod  at-  Joan.  vin ,  v.  2-12  inclusive.  Septem 

tinet  ad  Vet.  Test.,  sunt  canlicum  seu  itaque  sunt  libri  deutero-canonici  Vet. 

hymnus  trium  puerorum  ,  Dan.  111 ,  a  Test.  et  parte&  librorum  duae ,  nempe 

V.  24  ad  90  inclusive;  bisloria  Susan-  addiliones    Danielis  et  Esther;  septem 

nae,  cap.   xm ,    ac   destruclio  Beli  et  item  libri  Novi  Test.,  sex  scilicet  epi- 

Draconis  ,  cap.  xiv  ;  seplem  postrema  stolae  et  liber  Apocalypseos,  et  tres  libro- 

capita  libri  Esther ,  nempe  a  cap.  x ,  pum  partes. 

▼.  4i  ad  XVI,  V.  24.  Quod  vero  spe-  (2)  Lutherani   ab  initio  e  librornm 

ctat  ad  librosNov.  Test.,  sunt  1°  pos-  divinorum    canone    rejecerunt    omnes 

teriores  versiculi  cap.   xvi  S.  Marci ,  libros  deutero-canonicos  Vet.  Test,  ac 

iiempe  a  v.  9  ad  finem ;  2"  historia  •  omnes  pariter   Novi   Test.   Ratio  vero 

sudoris  Christi  sanguinei ,  quae  legitur  est ,   quia  nimis   aperte  adversabantur 

apud  S.   Lucam,   cap.   xxii ,    vv.   4^  hi  libri  illorum  innovationibus,  atque, 

et  44 ;  3°  historia  mulieris  adulterae  ,  nt  mos  constanter  fuit  ommam  hxre- 


'8  TRAGT.    DB    LOGIS   THEOLOGIGIS. 

13.  Quac  cum  ita  se  Labeant,  duo  a  nobis  praestanda  sunt  : 
prinio  Tridentinus  seu  Ecclesiae  canon  vindlcandus  ;  secundo 
ostendendum  .  non  posse  acatbolicos  independenter  ab  Ecclesiae 
auctoritate  ullum  sibi  canonem  certum  constituere.  Sit  igitur  : 

PROPOSITIO  I. 

Canon  sacrorum  Librorum  a  Concilio  Trtdentino  editus  solidum 
habet  in  primitiva  Ecclesia  fundanXentum ,  ac  integer  est 
omnino  retinendus. 


14.  Complectimur ,  ut  patet  ex  tbesis  enunciatione ,  libros 
prorsusomnes  sive  proto  sive  deutero-canonicosutriusqueFoederis 
cum  omnibus  suis  partibus ,  prout  in  Vulgata  editione  legi  con- 
sueverunt  ad  mentem  Concilii  Tridentini. 

15.  Sic  porro  inprimis  generatim  evincimus  hujus  propositio- 
nis  veritatem  :  Canon  Tridentinus  solidum  habet  in  Ecclesia 
primitiva  fundamentum ,  si  de  aetate  in  aetatem ,  per  quosdam 
veluti  gradus  assurgendo,  ad  primum  usque  Ecclesiae  seculum 
pervenimus ,  intuemurque  canonem  illum  per  eam  aetatem  usui 
fidelibus  esse.  Jam  vero  ita  se  res  habet. 

16.  Etenim  canon  Tridentinus  idem  plane  est  ac  canon ,  quem 
sec.  XV  exhibuit  Eugenius  IV  in  decreto,  Ecclesise  Romanae 
nomine ,  pro  Jacobinis  dato  an.  1439  (1).  Hic  rursum  desumptus 
est  ex  canone ,  quem  an.  494  edidit  in  decreto  suo  Gelasius  (2). 
Hic  item  plane  congruit  cum  canone ,  quem  tradunt  tum  S.  Inno- 

ticoram,  cnm  pervertere  eos  non  pos-  Paris  i833.  Hac  editione  utar,  ntpote 

sent,  ecanone  expanxerunt.  Calviniani  ancta    et   in   nonnullis   ab    interprete 

e  contra ,  autumantes  se  posse  in  libris  emendata. 

deutero-canonicisNov.Test.aliquodsibi  (1)    Apud  Harduin.   Acla    Concil, 

fulcimentura  reperire ,  eos  retinuerant.  tom.  ix,  col.  I023  et  seq. 
Interdum  flactuant  atque  inter  se  dis-  (2)  Tom.  iv ,  Anastasii  bibliotbeca- 

sentiunl ,  ut  suo  loco  videbimus.  Inter  rii ,  De  mtis  Rom.  Pontificumf  edit. 

alios  cfr.  Herman.  Janssens,  Herme-  Blauchinii,  Prolegom.  opusc.  iii,  p.6i 

neutique  sacree ,  trad.  du  latin  par  et  seq.  Romaj  ij^S, 
J,  J,  Pacaud,  lom.  i,  cbap.  i ,  §  5, 


PART.    II.    GAP.    I.    DE    SAGR.    IIBR.    CAN.    ET    AUGTOR.  Vj 

centius  I,  in  Epistola  ad  Exsuperiiim  (1),  ac  S.  Auguslinus 
an.  400,  De  doctrina  christiana^  lib.  II,  cap.  8,  n.  13  (2), 
lum  Concilium  Carthaginiense  III  ,  an.  397  celebratum  , 
cap.  XLYII  (3),  tum  Concilium  Hypponense ,  coactum  an.  393, 
can.  XXVII  (4).  Constat  igitur ,  seculo  Ecclesise  IV  eumdem  in 
Ecclesia  Romana  viguisse  sacrarum  Scripturarum  canonem,  qui 
a  Conc.  Tridentino  sec.  XVI  exhibitus  est  ac  decreto  suo  firma- 
tus ;  constat  praeterea ,  eumdem  obtinuisse  canonem  in  Africana 
Ecclesia ,  ut  ex  adductis  liquet  documentis.  Quapropter  conclu- 
dimus ,  Ecclesiam  Africanam  ab  ipso  exordio  suo  hunc  eumdem 
canonem  ab  Ecclesia  Romana ,  seculo  II  incipiente  aut  I  labente , 
una  cum  Christi  fide  accepisse  (5). 

17.  Ex  his  porro  conficitur,  hunc  ipsum  canonem  jam  inva- 
luisse  apud  Romanam  Ecclesiam  sub  finem  seculi  I.  Cujus  rei 
praeterea  ineluctabile  habemus  argumentum  in  epistola  I  (  quam 
alii  II  vocant)  S.  Clementis  Papae  ad  Corinthios;  nam,  uti  jam- 
diu  animadverterant  Cotelerius,  et  post  ipsum  uterque  Blan- 
chinius  (6) ,   proferuntur  inibi   testimonia   ex    omnibus    pene 


I 


(1)  Apud  Constant ,  Epist,  Rom» 
Pontif/mleT  Innocentianas,  ep.  vi,  c.  7. 

(2)  Qaatnor  libri  de  doctrina  chri- 
stiana  a  S.  Augustino  coepti  sunt  circa 
an.  397  ,  et  absolali  an.  /^06, 

(3)  Apud  Harduin.  u^cto  Conc,  1. 1, 
col.  968. 

(4)  Hoc  ConciliumjD/ewaWMm  totius 
j4fricm  vocatum  est  a  Possidio  ,  in  vita 
S.  Augustini ,  cap.  7.  Hujus  Concilii 
canones  reperiuntur  in  Codice  canonum 
Ecclesice  Africance ;  cumque  fuerint 
vel  probati  vel  retractati  a  Conc.  Car- 
thagin.  iii ,  an.  897  celebrato ,  hinc 
fit  ut  permisceantur  cum  canonibus  hu- 
jus  posterioris  Concilii.  Cfr.  Harduinus , 
loc.  cit.  col.  954  et  col.  876 ,  ubi  in 
Cod.  Eccles,  AfricancB  canon  ,  de  quo 
loquimur,  reperitur  sub  n.  xxiv. 


(5)  Id  aperte  testatur  S.  Innocen- 
tius  I ,  Epist,  XXV ,  ad  Decentium 
episc,  Euguhinum ,  n.  2 ,  apud  Cou- 
stant.  op.  cit.  col.  856,  ac  Tertullia- 
nus,  De  prcescript.  cap.  36,  edit, 
Rigalt.,  ubi  postquam  dePetro  ,  Paulo 
ac  Joanne  disseruerit ,  qui  Romae  fue- 
runt,  pergit  :  Videamus^  quid  didi- 
cerit,  quid  docuerit,  cum  Africanis 
quoque  ecclesiis  contesseravit,,.  Legem 
et  Prophetas  cum  Evangelicis  et  Apo^ 
stolicis  litleris  miscet ,  et  inde  potat 
fidem.  In  quem  locum  cfr.  adnotat. 
P.  De  la  Cerda.  Ut  omittam  S.  Augu- 
stinum,  qui  saepias  idem  lestatur.  Cfr. 
quae  scripsimus  in  tract.  De  Trinit, 
cap.  ir,  prop.ii,  n,  7 1 ,  not.2,  t.ir,  p.299. 

(6)  Franciscus  videlicet ,  tom.  11  Anas" 
tasii  biblioth.  De  vilis  rom,  Pontific. 


10 


TRACT.    DB    LOGIS    THEOLOGIGIS. 


Yeteris  Novique  Testamenti  libris ,  non  solam  proto-canonicis , 
verum  etiam  ex  iis  quos  deutero-canonicos  nuncupamus ,  nempe 
ex  libris  Judith,  Sapientiae,  Ecclesiastici ,  II  Machabaeorum  ;  item 
ex  epistola  ad  Hebraeos,  ex  II  Petri,  ex  epistola  Jacobi.  NuUam 
vero  cum  fecerit  Clemens  mentionem  Evangehi  S.  Joannis  ejus- 
que  Apocalypseos ,  colligunt  eruditi,  Clementem  hanc  suam  ad 
Corinthios  epistolam  exarasse  aut  stante  adhuc  Solymorum  urbe 
ac  templo ,  aut  paulo  post  utriusque  direptionem  (1) ,  scilicet 
eum  Joannes  suum  EvangeHum  nondum  conscripsisset  (2).  Quod 
si  nonnullorum  librorum  deutero-canonicorum  mentionemS.Cle- 
mens  non  injecit ,  ut  libri  Tobiae  et  prophetiae  Baruch ,  item 
epistolae  Judoe ,  et  II  ac  III  Joannis ,  ideo  est ,  vel  quia  cum  re- 
liquis  hi  libri  jungerentur,  vel  quia  nulla  ilii  sese  obtulit  occasio 
eos  adducendi ,  prout  nonnullos  eadem  de  causa  omisit  ex  libris 
protocanonicis  utriusque  Testamenti  (3). 

18.  Interim  ex  dictis  apparet  ,    eumdem   semper   sacrorum 
Bibliorum  obtinuisse  canonem  in  Ecciesia  Romana ,   omnium 


pag.  4^,  col.  a,  in  notis  bistoricisad 
S.  Glementem ,  sect.  4 ;  ejusqae  nepos 
Josepbas ,  op.  cit.  PrcBf.  gener,  P'  i"» 
I^fotandam  porro  est,  tantse  apud  ve- 
teres  faisse  auctoritatis  epistolam  S.  Cle- 
mentis,  ut  plerseque  Ecclesiaj  eam  legere 
solitae  faerint  publice  diebas  dominicis, 
imo  et  inter  canonica  scripta  a  non  pau- 
cis  recensitae  faerint,  nti  niox  videbimus. 

(1)  Cfr.  Godofredi  Vendelini  De  Cle- 
mentta  et  ejus  epistolarum  tempore 
divinatio ,  apad  Cotelerium  ,  tom.  i , 
Patr,  Aposlolic,  necnon  ejusdem  Co- 
telerii  Judicium  de  priore  episiola 
S,  Clementis, 

(2)  Cfr.  S.  nieronymus ,  De  viris 
illustr,  cap.  ix ,  cum  quo  consentiunt 
▼eteres  omnes  ,  qui  referunt ,  S.  Joan- 
nem  Evangelium   saum   scripsisse  ad 


profiigandas  Corintbianoram  et  Ebioni- 
tarum  baereses ,  quae  quidem  an.  xiv  Do- 
mitiani  potissimum  invaluerant.  Hog  et 
cum  ipso  Celierier ,  Essai  d'une  intro- 
duction  criiique  au  Nouveau  Testa^ 
ment ,  deuxieme  part,  sect.  5,  Ge- 
n^ve  1823,  censent,  Joannem  tum 
Evangelium  tum  tres  epistolas  exarasse , 
aoa  cum  Apocalypsi ,  in  insula  Patmos. 
PraBter  conjecturas  innituntur  auctori^ 
tate  auctoris  Synopseos  athanasianae. 
Yerum  baec  argumenta  talia  nobis  non 
videntur,  nt  possint  unanimem  vete- 
rum  consensum  inbrmare. 

(3)  Tales  sunt  ex  Vet.  Test.  libri 
Judicum  ,  Paralipomenon  et  Cantici 
Cantic.  ;  ex  Nov.  autem  epist  ad  Ga- 
lat.  ad  Colossens.  ad  Titam  et  ad  Phi' 
lemonem. 


PART.    II.    CAP.    I.    DB    SACR.    LIBR.    CAN.     ET    AIJCTOR.  11 

Ecclesiarum  matre  et  magistra,  adeo  ut  ejus  canon  ad  aetatem 
usque  apostolicam  manifeste  ascendat.  Epistola  quippe  Clementis , 
cum  adhuc  in  vivis  ag^eret  Joannes ,  exarata  est;  divina  autem 
Providentia  contigit ,  ut  dilectus  hic  Apostolus  sub  Domitiano 
Romam  traductus  fuerit  (1),  et  paulo  post  suam  in  insulam 
Patmos  relegationem  ad  eamdem  Ecclesiam  miserit  suum  Evan- 
gelium  et  Apocalypsim ,  ut  plenus  ibi  Scripturarum  census  repe- 
riretur.  Sane  huic  Ecclesiae  statim  concreditam  Apocalypsim  fuisse, 
aperte  constat  ex  eo,  quod  S.  Justinus  Romae  degens,  et  S.  Ire- 
naeus ,  qui  et  ipse  sub  Eleutherio  Romam  se  contulit ,  commen- 
tarios  suos  ediderint  in  hunc  librum  veluti  canonicum  et  sa- 
crum  (2). 

19.  Et  haec  quidem  quod  spectat  ad  identitatem  canonis 
Tridentini  cum  canone  ab  apostolicis  temporibus  recepto  in 
Ecclesia  Romana ,  prout  probatur  vel  ex  ipsa  canonis  descriptione 
in  adductis  documentis ,  vel  ex  allegationibus  Clementis  Romani. 
Nunc  adjicere  prsestat  alia  documenta ,  qua}  idipsum  confirmant. 
Sunt  autem  1®  Testimonia  magna  seduhtate  coUecta  a  cl.  Blan- 
chinio  ex  scriptoribus  et  Conciliis  cujusvis  seculi,  incipiendo  a 
seculo  I  usque  ad  sec.  XVI  (3).  2«  Inscriptiones  lapidariae,  quas 
inter  illustris  est ,  quae  jam  a  seculo  VIII  a  quodam  Gregorio 
presbytero  in  Ecclesia  S.  Clementis  posita  fuit;  in  ea  quippe 
expressa  mentio  fit  hbrorum ,  qui  juxta  ordinem  versionis 
Alexandrinae  recipiebantur  in  canone  Hebraeorum  (4).  3»  Opera 
musiva ,  sculpturae  in  sarcophagis ,  picturae  in  coemeteriis  et  in 


(1)  Uti  testatar  Tertullian.  De  prce-  menicum  Conc,  Tridentinum  canonis 
script.  loc.  cit.  et  S.  Hieronymas  ,  divinarum  Scripturarum  ,*  aeu  certi 
Comment,  in  Matih,  lib.  iii,  cap.  20 ,  Feteria  ac  Novi  Testamenti  librorum 
edif.  Vallars.  tom.  vii ,  col.  i56.  catalogi ,    ab  Eccleaia  recepti,  indi- 

(2)  Cfr.  Euseb.  Hist.  eccl,  lib.  iv ,  cem  texuerunt,  In  cit.  Praef.  gener. 
cap.    18  ,    et  S.    Hieronym.  De  viria  p,  5  et  seqq. 

illmtr.  loc.  cit.  (4)  Cfr.  apad  Francisc.  Blanchiniam, 

(3)  Cfr.  in  Appendice  de  scriptori-  tom.  111  Anastasii  biblioth.  in  nolis  his- 
bu8  ecclesiasticis ,  qui  ab  Apostolorum  toricis  in  sect.  64  vitae  S.  Gelasii  ^ 
wtate  usque  ad  sacrosanctum  OEcu^  pag.  197-aoo. 


12 


TRACT.    DE    tOCIS    THEOtOGIGIS. 


basilicis,  apud  Ciampinium  (1),  Aringbium  (2)  aliosque,  qui 
ea  monumenta  collegerunt  ac  illustrarunt ,  quaeque  ante  Gelasii 
decretum  jamdiu  extabant  in  Ecclesia  Romana.  Porro  ex  his  con- 
stat,  bbros  deutero-canonicos  ea  in  Ecclesia  uti  sacros  et  canonicos 
habitos  semper  fuisse.  Atque  ut  aliquot  inde  exempla  profera- 
mus,  in  basilica  S.  Pauli  via  Ostiensi,  a  S.  Leone  M.  musivis, 
picturis  historiisque  decorata,  exhibentur  oracula  sacrorum  Bi- 
bliorum  a  Genesi  ad  Apocalypsim ;  insuper  in  valvis  aeneis  Ostiensis 
ipsius  basilicae  designantur  Prophetae ,  inter  quos  visitur  B APOTX , 
Baruch ,  qui  adjungitur  Jeremiae ,  interque  versiculos ,  qui  addu- 
cuntur  ex  Jeremia,  legitur  in  hujus  pugillari  :  Hic  Deus  noster, 
et  71071  imputahitur  alius;  quae  verba  extant  Baruch ,  III,  36  (3). 
Tabula  tertia  cubiculi  tertii  coemeterii  CalHxtiani  historiam  refert 
Tobiae  (4);  in  sarcophago  Junii  Bassi  Daniel  conspicitur  inter 
leones  illaesus  (5) ;  Susanna  ,  a  seniorum  calumniis  vindicata  , 
passim  in  picturis  vetustissimis  occurrit  (6);  frequens  item  ad- 
modum  est  in  antiquis  monumentis  inscriptio  :  Alpha  et  Omega, 


(1)  Vetera  «lontmew^o ,  Romae  1690. 
Pleraqae  facta ,  qnas  referantur  in  libris 
deutero-canonicis  Vet.  et  Novi  Testa- 
menti ,  in  picturis ,  sculptaris  et  in  ope- 
ribus  musivis  Christianorum  aedium  ex- 
pressa  habentur ,  una  cum  illis  qnae 
habentur  descripta  in  librisproto-cano- 
nicis  utriusque  Foederis. 

(2)  Roma  subterranea ,  in  duos  to- 
mo8  distributa ,  Romae  1 65 1 .  Cfr.  etiam 
Bottari,  Scultureepitture  sagre,  estratte 
dai  cimiterii  di  Roma ,  vol.  iii,  fol. 
Roma  1737  ,  quaj  estcollectio  omnium 
copiosissima.  Plares  ex  his  picturis  re- 
fert  etiam  d'Agincourt  in  op.  Storia 
deW  arte  dimostrata  coi  documenti, 
trad.  dal  franc.  Prato  1B26. 

(8)  Cfr.  Franc.BIanchinius,  op.  cit. 
Anastas,  biblioth,  ioc.  cit.  ubi  lucu- 
lenter  ostendit ,  quomodo  ex  sanctorum 


Marlyrum  coemeteriis ,  vel  sacris  ajdi- 
bus  primorum  titulorum  ac  basilica- 
rnm  ,  ab  ipsa  setate  apostolica ,  ante 
pontiflcatum  Gelasii  canon  erui  possit 
librorum  singulorum  utriusque  foederis , 
ut  reipsa  adductis  documentis  ipse  con- 
ficit.  Vid.  tom.  iii,  pag.  196  et  seqq. 

(4)  Ibid.  pag.  200. 

(5)  Apud  Aringhium ,  op.  cit,  tom.  1 , 
lib.  II ,  cap.  10 ,  De  viris  illustribus 
in  Vaticano  conditis ,  et  de  sepulchris 
sepulchralibusque  inscrip  tionibus  apud 
vaticanum  coBmeterium,  pag.  276  et 
seqq.  ubi  etiam  exhibentur  tabulae  aere 
incisae.  Sarcophagas  Junii  Bassi  signa- 
tus  est  consulalu  Eusebii  et  Hyppatii 
(nempe  anno  aerae  christ.  SSg),  reper- 
tusque  est  cum  pluribus  aliis  in  cryptis 
vaticanis. 

(6)  Ibid. 


PART.  II.  CAP.  I.  DE  SAGR.  UBR.  GAN.  ET  AUGTOR, 


13 


quse  in  Apocalypsi  de  Christo  habetur,  ad  significandum  ipsum 
esse  principium  et  finem  (1).  Quare ,  si  quis  in  pretiosa  haec 
documenta  digitum  intendere  velit ,  ut  verbis  utar  Cl.  Blanchi- 
nii ,  poterit  canonem  sacrorum  Bibliorum  tradere  (2).  4»  Id 
ipsum  conficitur  ex  Ordine  Romano  y  in  quo  praescribitur  clero 
universo  per  anni  circulum  lectio  ex  singulis  recensitis  hbris; 
ex  quo  profecto  liquet ,  quanta  sedulitate  canonem  suum  in  ba- 
silicis  titulisque  Romana  Ecclesia  perpetuo  custodierit  (3). 

20.  Demum,  licet  canon  Ecclesiae  Romanae  ab  ecclesiis  omni- 
bus  ,  orientahbus  praesertim ,  receptus  ab  initio  non  fuerit ,  atta- 
men  in  magna  saltem  existimatione ,  imo  veneratione  quadam 
libros  deutero-canonicos  tum  veteris  tum  novi  Foederis  habitos 
fuisse  ex  antiquis  versionibus,  quae  adhuc  extant,  satis  elucet  (4). 
Etenim  libri  hi  omnes  translati  sunt ;  quod  quidem  haud  dubie 
sensum  iliarum  Ecclesiarum  quoad  hos  Hbros  ostendit. 


(1)  ApadCiampmium,op.cit. tom.i, 
cap.  2!^,  n.  '2o3,  et  apad  Aringhiam , 
op.  cil.  lib.  VI,  eap.  22. 

(2)  Op.  et  loc.  cit.  pag,  19^,  col.  i. 
(8)  Antiqaus  Ordo  Romanus  vulga- 

tus  est  saepius  ,  prgeserlim  ab  Hittor- 
pio  ,  in  op.  De  catholicce  Ecclesice  di- 
vinis  ofjiciiSf  tom.  i,  Romae  1^91; 
a  Joan.  GochliEO,  in  Speculo,  Veneliis 
edito;  a  Joan.  Mabillonio,  in  Musceo  ita- 
lico ,  tom.  II.  Extat  etiam  in  Bihliotkeca 
Patrum  De  la  Bigne  edit.  3  %  yo\.  xv , 
pag.  397.  Quamvis  porro  Ordo  Roma- 
nus  per  anni  tempora  praescribat  lectio- 
nes  legendas  ex  quovis  fere  Bibliorum 
libro  ,  adhuc  desiderabantur  tituli  seu 
sectiones ,  in  quas  sacrae  Scripturae  Hbri 
antiquitus  divisi  erant.  Hoc  autem  ex 
antiquissimis  Mss.  Ecclesia3  Rom.  vul- 
gavit  B,  Gard.  Thomasius ,  vir  de  eccle- 
siastica  antiquitate  optime  meritus ,  in 
op.  Sacrorum  Bihliorum  veteres  tituli, 


sectiones  et  stichomeiria ,  opp.  edit. 
Rom.j^^^j  -^^*-  Franc.  Vezzosi ,  t.  1. 
Jam  vero  ibi  exhibentur  tituli  et  sectio- 
nes  oDinium  prorsus  librorum  a  Genesi 
usque  ad  Apocalypsim ,  nempe  tam  li- 
brorum  protocan.  quam  librorum  deu- 
terocanonicorum  ,  quales  semper  uti 
divinos  et  canonicos  habuit  EccIesitEi 
Romana.  Hi  tituli  anteriores  sunt  sae- 
culo  XI.  Observat  insuper  doclissimas 
vir ,  jam  a  seculo  v  ia  Ecclesia  latina 
hos  titulos  appositos  sacris  libris  fuisse  , 
el  Gassiodorum  meminisse  horum  litu- 
lorum  Octateuchi  ,  quinque  librorum 
Salomonis  ,  ut  olim  allegabantur  , 
nempe  non  solum  Proverbiorum ,  Ec- 
clesiastis  et  Cantici  Ganticorum  ,  verum 
etiam  Sapientiae  et  Ecclesiastici ;  item 
librorum  Tobiae ,  Eslher ,  Judith  et 
Machabaeorum.  Gfr.  ejus  praefatio. 

(A)  Uti  liquet  ex  polyglottis  Walto- 
uianis. 


14  TRACT.    DB    LOGIS    THEOLOGIGIS. 

21.  Sive  igitur  canonem  Tridentinum  cum  canone  confera- 
mus ,  qui  semper  retentus  fuit  in  Ecclesia  Romana ,  ac  proinde 
in  Ecclesiis  item  occidentalibus  reliquis;  sive  vetera  consulamus 
monumenta  antiquasque  versiones ,  constat ,  quod  proposui- 
mus,  canonem  scilicet  Tridentinum  solidum  in  antiquitale  ha- 
bere  fundamenlum ,  ac  integrum  propterea  omnino  esse  re- 
tinendum. 

DIFFICULTATES. 

22.  Obj.  prima.  1°  Scripturae  canon  non  ab  una  Ecclesia 
tantum ,  sed  ab  omnibus ,  seu  ab  Ecclesia  universa  constitui 
debet.  Verum  quid  dicemus ,  si  1p  ne  constet  quidem  de  con- 
stanti  Ecclesise  Romanae  traditione?  Etenim  a)  Eugenius  IV  de- 
cretum  suum  dedit  post  Graecorum  discessum.  b)  Dubiae  autem 
fidei  est  epistola  Innocentii  ad  Exsuperium.  6)  Canon  XLVII  dici 
nequitConciliiCarthaginiensisIII,  quod  celebratum  est  anno397. 
Nam  a  ConciHo  ad  Bonifacium  Pontificem  hic  canon  missus  est , 
cum  tamen  constet ,  anno  397  Syricium  sedem  Romanam  occu- 
passe.  d)  Decretum  Gelasianum  juxta  Caveum  supposititium  est , 
cum  in  antiquis  coUectionibus  Damaso  tribuatur,  interdum  vero 
Hormisdae.  e)  Epistola  autem  Clementis  Romani  ,  si  unum 
alterumve  librum  excipias ,  nullum  eorum  in  particulari  appel- 
lat ,  uti  observat  Miilius  ,  qui  propterea  concludit ,  primum  cano- 
nem  fuisse  quatuor  Evangeliorum.  3°  Quis  est  proeterea  qui  nes- 
ciat,  antiquum  canonem  seu  censum  Bibliorum  aeque  ac  versiones 
veteres  abundare  interdum,  interdum  vero  deficere?  Abundant 
quidem,  dum  tres  sallem  libros  exhibent  Machabaeorum ,  qua- 
tuor  Esdrae ,  epistolam  praeterea  S.  Clementis,  aut  Barnabae  prae 
se  ferunt ;  deficiunt ,  cum  omittunt  Hbrum  Baruch  ,  ut  Conciiium 
Carthaginense  III ,  et  decretum  Gelasii ,  in  quo  praeterea  non 
recensetur  nisi  unicus  liber  Esdrae  et  Machabaeorum.  Ergo. 

23.  Resp.  Ad  1«»,  Dist.  Si  Ecclesia  illa  non  esset  omnium 
Ecclesiarum  mater  et  magistra,  conc;  si  talis  sit,  neg,  Porro 
Ecclesia  Romana  ,  cum  privilegio  fruatur  primatus  in  universam 
Ecclesiam  ,  utpote  quae  fundata  sit  a  Petro  Apostolorum  prin- 
cipe  ,  qui  eam  sibi  in  sedem  elegit ,  sua  potuit  auctoritate  consti- 


PART.  II.  CAP.  I.  DB  SAGR.  LIBR.  GAN.  ET  A.UCTOR.     15 

tuere  verum  Scrlpturarum  canonem.  Ista  quam  felix  Ecclesia  y 
inquit  Tertullianus ,  ciii  totam  doctrinam  ApostoU  cum  sanguine 
suo  profuderunty  quae  propterea ,  ut  ibidem  subdit ,  Legem  et 
Prophetas  cu?n  evangelicis  et  apostolicis  litteris  miscet ,  et  inde 
potat  fldem  (1);  et  ad  quam  quovis  tempore  Ecclesioe  reliquae 
omnes  in  orbe  constitutae  confugerunt,  ut  Jubia  sua  excuterent, 
cum  opus  esset ,  circa  Scripturarum  canonem ,  qui  proinde  prae- 
valuit  in  Ecclesia  universa  (2). 

24.  Ad.  2°»,  Neg,  Etenim ,  quamvis  Eugenius  IV  extra  Con- 
cilium  Florentinum  decretum  illud  ediderit,  exposuit  tamen  in 
illo  canonem  Ecclesiae  Romanae ,  praesertim  cum  decretum  suum 
in  publica  sessione ,  quam  habuit  in  Ecclesia  Lateranensi ,  con- 
fecerit  (3).  Ceterum  ,  cum  Graeci  eumdem  canonem  admiserint , 
nihil  illorum  absentia  auctoritati  canonis  ab  Eugenio  exhibiti 
detraxit  (4). 

25.  Ne  unus  quidem  criticorum  superest  ,  qui  in  dubium 
revocet  yvyjawryjTa  seu  genuinitatem  epistolae  S.  Innocentii  ad 
Decentium  (5),  de  qua  iterum  paulo  post  disseremus. 

26.  Sed  neque  dubiae  fidei  est  canon.  XLVII  Conc.  III  Car- 
thaginiensis ;  non  enim  Conc.  III ,  sed  VI  Carthaginiense  illud 
est ,  in  quo  illa  apparet  subscriptio  ,  qua  petitur ,  ut  ad  Boni- 
facium  acta  illa  mittantur  cum  canonibus  praeteritorum  Conci- 
liorum  Carthaginiensium.  Concilium  porro  Carthag.  VI  celebra- 
tum  reipsa  est  an.  419  sub  Bonifacii  pontificatu  (6).  Inter  canones 
vero  ConciHorum  anteactorum  ,  qui  solemniter  ab  hoc  Concilio  VI 
Carthaginiensi  confirmati  sunt,  reperitur  can.  XLVII  Concilii 
Carthag.  III ,  celebrati  an.  397. 

(1)  De  prcescript.  hceret.  cap.  36,  adversariorom ,  et  ex  dicendis  magis 
edit.lligaltii.  patefiet. 

(2)  Cfr.  S.  Aagust.  lib.  u,  Cont,  (5)  Cfr.  Couslant ,  in  adnotatl.  ad 
advers,  legis  et  prophet,  cap.  4 ?  d.  i3  ;  hanc  epistolam. 

et  in  lib.  Cont.  epist,  Fundamenti ,  (6)  Conc.  Carthag.  vi ,  est  xviii  ce- 

cap.  4  et  5;  nec  nonDe  doctr,  christ,  lebratum  sub  Aurelio  an.  ^ig,  et  ad 

lib.  II,  cap.  8,  n.   12.  ipsum  spectat  clausula,  de  quaagilur, 

(3)  Cfr.  Harduin.  Acta  Conc,  tom.  ix,  uti  adnotavit  flarduinus ,  1. 1 ,  col.  968 , 
col.  1021.  ad  can,  x,,^,,  Goncilii  Carthag.  111. 

(-4)  Id  constat  ex  confessione  ipsorom 


16 


TRACT.    DB    lOGIS    THEOLOGICIS 


27.  Neque  pariter  supposititium  aut  dubium  est  decretum 
Gelasianum ;  quod  si  in  nonnuUis  collectionibus  Damaso  tribui- 
tur ,  ideo  est ,  quia ,  ut  aliquibus  eruditis  placet ,  Damasus  ince- 
perit  elenchum  librorum ,  qui  admittebantur  aut  rejiciebantur 
ab  Ecclesia  Romana ,  Gelasius  vero  illud  confirmaverit  atque 
amplificaverit  (1),  prout  paulo  post  etiam  praestitit  Hormisdas, 
qui  decretum  Gelasianum ,  a  se  confirmatum  et  auctum ,  misit 
ad  Possessorem  Africae  episcopum ,  tunc  Constantinopoli  exulan- 
tem  (2).  Ex  hoc  etiam  patet,  cur  illud  decretum  fuerit  etiam 
Hormisdae  adscriptum.  Ceterum  Cave  aHique  heterodoxi  ab  eru- 
ditis  viris  plene  refutati  sunt. 

28.  Esto  quod  Clemens  passim  ad  hbrum  aliquem  nominatim 
haud  appellet;  cum  tamen  promiscue  ex  Hbris  sive  proto-can. 
sive  deutero-canonicis  sententias  promat  eadem  prorsus  ratione, 


(1)  Cfr.  hoc  de  argumento  eraditos 
Jastas  Fontaninias ,  De  aniiquitatibus 
HortcB,  lib.  ii,  cap.  3,  Romae  1708, 
ubi  cl.  yiv  adversas  J.  Pearsoniam , 
Gullielmam  Gave ,  J.  Ernestum  Gra- 
bium  ostendit ,  perperam  eos  Gelasio 
abjudicasse  decretum ,  de  quo  agitur. 
Urit  enim  lieterodoxos  ( qui  traditionem 
rejiciunt ,  ut  ipse  loquitur ,  et  librorum 
canonicorum  numerum  pro  arbitratu  et 
sectae  suae  commodo  minuunt),  ibi  in 
canone  recenseri  libros  Tobise ,  Judith  , 
etc.  adeoque  modis  omnibus  illud  de- 
cretum  posteriori  aevo,  et  nominatim 
ab  Isidoro  Mercatore  confictum  docent. 
Ast  perperam ;  nunc  enim  a  criticis 
omne  dubium  sablatum  est  de  ejusdem 
genuinitate. 

(2)  Cfr.  ibid.  pag.  2x5  et  seqq.  An- 
tonius  Pagius  sub  anno  4^4  t  ^*  ^ » 
putat ,  Uormisdam ,  ut  petilioni  Posses- 
soris ,  episcopi  Africani  Constanlinopoli 
exulantis  ,  faceret  satis,  tam  ad  eum 
qaam  ad  legatos  suos  decretum  Gelasii 


misisse ,  praecipiendo  ,  ut  illad  ab  om- 
nibus  religiose  observaretur ;  tuncque 
decretum  illud ,  in  varia  exemplaria  per 
Fausti  Rejensis  adversarios  exscriptum , 
latius  per  Europam ,  Africam  et  Orien- 
tem  volitasse.  Qaia  vero  ab  Hormisda 
fuerat  missum ,  ejusque  nomine  vul- 
gatum  ,  eidem  postea  tanquam  auctori 
tributum  fuisse  opinatur.  De  anno  ,  quo 
decretum  a  Gelasio  conditum  fuit ,  cri- 
tici  inter  se  dissident.  Baronius  ad 
an.  4^4»  ^»  ^9»  dalum  existimat  ia 
Concilio  Rom.  lxx  Episcoporum,  As" 
terio  atque  Prcesidio  consulibus  ;  plu- 
ribus  hanc  sententiam  confirmat  Lab- 
beus,  tom.  iv  ,  col.  1260;  consentit 
demum  Chiflletius,  in  notis  ad  Vigi- 
liam  Tapsensem,  pag.  167,  auctori- 
tate  ductus  antiquoram  codicum ,  in 
quibus  hoc  decretum  notatura  Gelasio 
in  Synodo  Rom»  lxx  Epp.,  Asterioet 
PrcBsidio  Coss,^  quiest  an,^^^,  Ge- 
lasii  papcB  teriius ,  aute  Hormisda 
initia  vicesimus. 


PART.    II.    GAP.    I.     DE    SAGR.     UBR.     GAP.    ET    AUGTOR.  17 

non  obscure  indicat ,  se  hos  tanti  ac  illos  facere ,  alioquin  non 
ita  se  se  gessisset  (1).  Millius  porro  non  aliud  significat,  nisi  pri- 
mum  canonem  ,  ab  universa  Ecclesia  receptum ,  ex  quatuor 
Evangeliis  constitisse ,  quod  non  abnuimus. ,  Immo  addimus , 
neque  canonem  Ecclesiae  Romanse  omnibus  ecclesiis ,  praesertim 
orientalibus ,  communicatum  primis  seculis  fuisse ,  aut  vim  ipsi 
obligandi  Rom.  pontifices  adjecisse.  Nonnisi  quippe  serius  tacito 
omnium  Ecclesiarum  consensu  receptus  est  Romanae  Ecclesiae 
canon  (2). 

29.  Ad  3™,  Dist.  Canones  diversi  ab  illo,  quem  constanter 
asseruit  Ecclesia  Romana ,  conc. ;  canon  Ecclesiae  Romanae ,  neg, 
Verum  est ,  antiquos  canones  a  canone  Ecclesise  Romanse  diver- 
sos  interdum  abundare ,  interdum  vero  deficere ,  eo  quod  eccle- 
siae  particulares  nondum  inter  se  convenerant  ab  initio  in  canone 
constituendo  (3),  neque  canon  Ecclesiae  Romanae  statim  ceteris 
obligationem  intulerat.  Attamen  negari  nequit,  eumdem  con- 
stanter  canonem  obtinuisse  in  Ecclesia  Romana,  uti  ex  allatis 
documentis  certissime  constat.  Quod  vero  ad  antiquas  attinet 
versiones ,  cum  hae  a  privatis  fuerint  hominibus  adornatae ,  mirum 
esse  non  debet,  si  illi  una  cum  canonicis  hbris  alios  etiam  ver- 
terint,  qui  magno  habebantur  in  prelio,  ac  a  nonnullis  ecclesiis 
ut  sacri  et  canonici  excipiebantur. 

30.  Quod  si  in  Concilio  III  Carthaginiensi  et  in  decreto  Gelasii 
omittitur  prophetia  Raruch  ,  id  demum  ideo  est ,  quod  haec  con-^ 
jungebatur  cum  prophetia  Jeremiae ,  ut  patet  ex  documentis  , 


(1)  Etenim  S.  Clemens  pleramque  solemniter  ab  auiversa  Ecclesia  confe- 
contentus  est  sententias  promere  ex  ctus  est  Scripturarum  divinarum  canon  j 
atriusqne  Testamenti  libris  ,  nulla  in-  sed  tacito  vel  expresso  Ecclesiarum  con-* 
terjecta  libri  et  auctorismentione,  sive  sensu  tanquam  divini  spectabantur  li-^ 
agalurde  libris  proto-canonicis,  sive  de  bri ,  quos  Tridentinum  recensuit.  Nisi 
deutero-canonicis.  Indiculus  ,  qui  ad  haeretici  obstitissent ,  longe  probabilius 
oram  hujus  epistolse  habetur ,  locorum  est  futurum  fuisse ,  ut  neque  a  Triden» 
Scripiurarum ,  quae  proferuntur  a  Cle-  tino  canon  sanciretnr. 

mente,    antiquissimus   est ,   scriptoris  (3)  Probationes  hujus  assertionis  afFe^ 

nempe  seculi  quarti.  remus  in  insequenti  propositione. 

(2)  Usque   ad   Tridentinum    nuUos 

T.  IX.  2 


18 


TRAGT.    DE    LOCIS    THEOLOGICIS. 


quae  attulimus  Ecclesiae  Romanae  necnon  ex  S.  Irenaeo  (1),  ac 
S.  Cypriano ,  qui  eam  allegat  velut  Scripturam  canonicam  (2) , 
quemadmodum  pariter  a  Clemente  Alexandrino  (3),  Ambrosio  (4) 
aliisque  profertur.  Falsum  aulem  est ,  in  decreto  Gelasiano  non 
recenseri  nisi  unicum  Esdra)  et  Macliabaeorum  librum;  ut  enim 
liquet  ex  decreto  genuino  Gelasii  edito  ab  erudito  Franc.  Blan- 
chinio,  duo  tum  Esdr»  tum  Machaboeorum  Hbri  expresse  com- 
memorantur  (5),  prout  pariter  recensentur  a  S.  Augustino  (6), 
a  S,  Innocentio  (7)  et  a  Conciho  Carthag.  III  (8). 

31.  Obj.  secunda.  Taraetsi  Ecclesia  Romana  eumdem  semper 
canonem  retinuerit  quoad  libros  Vet.  Test.  ut  id  nunc  liberaliter 
concedatur,  certum  tamenest :  lolibros  deutero-canonicos  uun* 
quam  ab  Hebraeis  in  canonem  adscitos  esse,  teste  Josepho;  2°  ne- 


(1)  Lib.  V ,  cap.  35 ,  n.  i ,  ubi  scri- 
bit  :  Significavit  Jeremias  Propheta  : 
Circumspice ,  dicens  ,  ad  Orientem , 
Hierusalem ,  et  vide  lcetitiam ,  etc.  Hic 
Tcro  occurrit  Baruch ,  iv ,  36  et  seqq. 

(2)  Testimon,  lib.  ii ,  cap.  5 ,  et 
qaidem  expresse  allegat  sub  Jeremice 
nomine ,  scribens  :  Item  apud  Hiere- 
miam  :  Hic  Deus  noster  et  non  de- 
putabitur  aliuSy  etc.  quae  verba  legun- 
tur,  ut  vidimus,  Baruch  iii ,  36  et  seqq. 

(3)  Pcedag,  lib.  i,  cap.  lo,  edit. 
Polteri ,  Venet.  1 7  5^  ,  tom.  i ,  p.  1 52 , 
ubi  pariter  allegat  sub  Hieremiae  no- 
mine ,  dicens  :  Jam  vere  per  Hiere' 
miam  quoque  enarrat  (Dominus) :  Beati 
sumus  Israel,  etc.  Prostant  porro  haeo 
verba  Baruch  ,  iv ,  4» 

(4)  Serm,  xviii.  inPs,  cxviii,  n.  2, 
ubi  legitur  :  Docet  illay  qucB  in  libro 
HieremicB  flebiliter  clamat  ad  captivos 
et  exules  Judceos :  Ite,  proficiscimini , 
filii;  ego  enim  derelicta  sum  deserta , 
etc.  quae  quidem  occnrrant ,  Barach  iv , 
-i^  et  seqq. 


(5)  Cfr.  Anastasii  biblioth,  de  vi- 
tis rom,  Pontif. tom.iVj  Opusculumiii, 
pag,  6i ,  qao  tria  exhibentur  exempla- 
ria  decreti  Gelasii  i  :  primum ,  qood 
genuinum  dicitur,  erutum  est  e  cod. 
Flurentino  antiquissimo  a  Loca  Hol- 
stenio  et  Emm.  a  Schelstrate ;  alterum 
est  vulgatum  ,  et  a  Chiffletio  erutam 
sub  nomine  Hormisdae  ex  codice  Fu- 
rensi ;  tertium  cum  naevis  edilum  est 
in  lucem  ex  cod.  palatino  bibliothecae 
vaticanap,  in  op.  cit.  De  antiquitatibus 
HortcB,  Jam  vero  in  hoc  postremo  deest 
penitus  catalogus  librorum  divinorom; 
in  duobus  vero  prioribus  recensentur 
Esdrce  libri  ii  et  Machaboeorum  libri  ii. 

(6)  De  doctr,  christ,  lib.  ii  cit. 
cap.  8  ,  ubi  legitor  :  Machabceorum 
libri  duo  et  Esdrce  duo, 

(7)  Epist,  VI,  ad  Exsuperium  To- 
losanum ,  cap.  7  ,  scribens  :  Macha- 
boBorum  duo ,  Esdrce  duo, 

(8)  Loc.  cit.  ubi  legitur  :  Esdrm 
libri  duo ,  Machabmrum  lihri  duo. 


PART.    II.    GAP.    I.    DE    SAGR.    LIBR.    CAN.    ET    AUGTOR.  19 

que  aetate  Christi  fuisse  receptos ,  quippe  qui  praeter  Legem , 
Prophetas  et  Psalmos ,  alios  non  agnovit  (1);  3°  nuspiam  illis 
libris  usos  Apostolos  fuisse.  A°  Cum  tamen  i;i  versione  graeca 
Alexiandrina  una  cum  ceteris  deutero-canonici  reperirentur  libri , 
fadluni  est  ut  publice  etiam  legerentur  in  Ecclesiis ,  quoe  per  id 
teinpus  una  hac  versione  utebantur.  5°  Nunquam  tamen  hisce 
Eidcl^siis  mens  fuit  eamdem  ,  quam  proto-canonicis  tribuebant, 
per  hanc  lectionem  auctOritatem  deutero-canonicisimpertiri,  quos 
scilicet  solum  ad  aedificationem  perlegebant.  6«  Res  nihilominus 
erat  alege  plena  ,  periculumque  instabat ,  ne  ex  hac  lectione  eadem 
utrisque  auctoritas  tribueretur.  Ut  propterea  abusum  praeveni- 
rent,  aut  jam  gliscenti  huic  abusui  se  se  opponerent ,  vigiles 
Episcopi  de  remedio  cogitare  coeperunt.  Etenim  Melito  Sardia- 
nus  ,  Oriente  peragrato  ,  canonem  edidit  Esdrinum  veluti  solum 
'tunc  teuiporis  receptum  (2);  idem  deinde  praestitit  Origenes  (3) ; 
postea  vero  triginta  duo  EpisGopv  Laodiceafe  Cbngregati,  qui  ca- 
nonem  vulgarunt  Vet.  et  Novi  Testamenti ,  nullos  porro  aHos  ex 
Vet.  Test.  hbros  inter  canonicos  recensuei^unt  nisi  illos  viginti 
duos  ,  qui  reperiuntur  in  canone  Esdree  (4);  «tfrion  autem  Laodi- 
cenus  vim  legis  obtinuit  apud  omnes  Orieiiti^  ecclesias.  Patres 
quarti  seculi ,  qui  nobis  catalogum  reliqueruttt  hbrorum  canoni- 
corum  Vet.  Test. ,  in  Oriente  quidem  Athanasius  (5) ,  Cyrillus 
Hieros.  (6) ,  Gregorius  Nazianzenus  (7j,  Epiphanius  (8)  et  Am- 
philochius  (9) ,  in  Occidente  vero  Hilarius  (10),  Rufinus  (11)  et 
Hieronymus  (12),  unanimes  plane  sunt  in  rejiciendis  apocryphis , 
Hbris  nimirum  deutero-canonicis.  7^  Quamvis  autem  a  nonnuUis 


(1)  Luc.  XXIV,  44*  (^)   ^cpres,  viii ,  et  De  ponder,  et 

(2)  Apad  Easeb.  Hist,  ecol.  lib.  iv,  mensuris  cap.  5. 
cap.  ^6.  (9)  In  lamhis, 

(3)  Cotnment.  in  i  Psalm,  et  apad  (10)  Proloq,  in  Psalm, 
Euseb.  Hist,  eccl,  lib.  vi,  cap.  25.  (11)  Jn  symbolo. 

(4)  Can.  Lix.  Mansi  CoUect,  Conc,  (12)  Prcef.  in  lib.  Reg.  necnon  iu 
tom.  II.  PrcBf.  ad  Proverb.,  Prwf,  adParalip,, 

(5)  In  Synopsi.  Prcef  ad  Jerem.,  Prcef  qd  DanieL 

(6)  Catech.  iv.  Prasf  ad  Esdr, 

(7)  Carm,  ad  Saleucum, 


20  TRAGT.     DE    LOGIS    THEOLOGICIS. 

veluti  Scriptura  afferantur  ejusmodi  libri ,  non  ideo  lamen  pu- 
tandum  est,  inpari  gradu  cum  libris  proto-canonicis  eos  babuisse, 
cum  recepta  apud  eosdem  fuerit  distinctio  inter  libros  canonicos 
et  ecclesiasttcos j  qui  nempe  legebantur  in  Ecclesia ,  quamvis  inter 
canonicos  non  reciperentur.  Et  baec  quoad  primam  et  secundam 
epocbam ,  ab  Esdra  scilicet  ad  Ciiristum  usque ,  et  a  Cbristo  ad 
seculum  V.  Ad  tertiam  vero  epocbam  quod  attinet ,  quae  se  qui- 
dem  porrigit  a  seculo  V  ad  Conc.  usque  Tridentinum ,  nova 
prorsus  aera  aperitur;  8°  Suadente  quippe  S.  Augustino,  Concilia 
Africana  contra  Ecclesiae  orientalis  et  S.  Hieronymi  auctoritatem 
recensuerunt  inter  canonicos  etiam  apocrypbos  seu  bbros  deute- 
ro-canonicos ;  atqui  Augustinus  deceptus  fuit  ex  antiqua  consue- 
tudine  lectionis  borum  bbrorum  in  Ecclesia ,  prout  jam  decepti 
fuerant  TertulUanus  et  Cyprianus.  9°  Nec  tamen  sibi  constitit 
Augustinus,  qui  nempeagnoscit ,  solos  proto-canonicos  fuisse  in 
canone  Hebraeorum  receptos  (1);  et  in  libro  Retractatiohum 
excusat  se,  quod  tanquam  Propbetam  seu  auctorem  inspiratum 
recensuerit  auctorem  EcclesiaMci  (2)  ^  et  contra  Gaudentium 
testatur,  Scripturam  Macbabaeorum  ab  Ecclesia  receptam  esse  non 
inutibter,  si  sobrie  legatur  et  audiatur  {^),  10°  Itaque  ex  tota 
Augustini  et  Africanorum  tbeoria  bbri  canonici  existimabantur 
ilii ,  qui  accipiebantur ,  id  est ,  legebantur  in  Ecclesiis ,  non 
autem  quasi  divinam  baberent  auctoritatem ,  si  proto-canonicos 
excipias.  Quod  cum  baud  satis  advertissent  posteriores  scripto- 
res,  eamdem  in  utrisque  auctoritatem  agnoverunt,  et  bunc  de- 
mum  errorem  sancivit  Tridentinum.  11®  Ceterum  nunquara  de- 
fuerunt  viri  docti ,  qui  abos  ab  abis  bbris  apprime  distinguerent. 
JuniUus  nempe  Africanus  an.  560  dividit  Ubros  Vet.  Test.  in  tres 
classes  \^  perfectcB  auctoritafis  y  2°  medice  auctoritatis ,  3<>  nul- 
lius  auctoritatis ;  porro  in  prima  classe  una  cum  canoniciu  col- 
locat  Jesum  Siracidemy  in  secunda  Judith  et  Machabaicos ,  in 
tertia  Sapientiam ;  deque  duabus  posterioribus  classibus  palam 


(1)  De  grat,  et  lib.  arhit.  lib.  ii ,  (2)  Lib.  i. 

cap.  2.  (3)  Lib.  i,  cap.  3i, 


PART.  II.  GAP.  I.  DE  SAGR.  LIB^.  CAN.  ET  AUGTOR.      21 

pronunciat :  Non  inter  Scripturas  canonicas  currunt  (1).  Vige- 
simum  primum  caput  Capitularis  Caroli  M.  inter  non  canonicos 
refert  libros  apocryphos  seu  deutero-canonicos  (2) ;  Gregorius  M. 
excusat  se ,  quod  testimonium  allegaverit  ex  Machabaicis  libris 
non  caiionicis,  sed  tamen  ad  cediflcationem  EcclesicB  editis  (3). 
Hugo  a  S,  Victore,  anno  1200  de  quinque  apocr^^phis  Judith» 
Tobia^  Sapientia,  Ecclesiastico  et  Machabceorum  ait  :  Non 
scribuntur  i?i  canone,  et  tamen  leguntur  (4).  J.  Beleth  an.  1162 
de  quatuor  posterioribus  scribit  :  Hos  non  recipit  Ecclesia  (5). 
Seculo  XIII  Joannes  Sarisberiensis  (6),  Auctor  glossse  ordinarioe  (7), 
Hugo  a  S.  Charo  (8)  deutero-canonicos  e  canone  excludunt.  Se- 
culo  XIV  idem  prsestiterunt  Andreas  Horneus  jurisconsultus  An- 
glus  (9),  Guillelmus  Ochamus  (10),  Nic.  Lyranus.  Seculo  XV 
post  decretum  Eugenii  IV  S.  Antoninus  non  aliam  libris  apocry- 
phis  auctoritatem  decernit  praeter  eam ,  quam  agnoscit  in  scriptis 
doctorum  Ecclesiae  (11);  Alphonsus  Tostatus  dubitat,  utrum  in- 
spirati  fuerint  a  Spiritu  Sancto  (12);  in  praefatione  BibHorum , 
quae  edita  sunt  anno  1498  et  anno  1506,  dicebatur,  eosdem 
libros  Ecclesiam  non  admittere  inter  canonicos.  Initio  sec.  XVI 
Card.  Ximenes  (13)  et  Card.  Cajetanus  (14)  sententiam  profi- 
tentur  Hieronymi.  12»  Idem  dic  de  auctoribus  Graecis ,  qui  una- 
nimes  pariter  sunt  in  rejiciendis  apocryphis  ,  ut  constat  ex  Leon- 
tio  (15)  seculo  VI,  Joan.  Damasceno  (16),  Nicephoro,  Anastasio 
ejusdem  annotatore  acNicephoro  CaUixto(17).  13^  Attamen  Con- 
cilium  Tridenlinum  contra  sensum  totius  antiquitatis  anathema 


(1)  Depart.divjegts.\\h.ijcap.3.  (10)  /?/«/.  part.  iii,  cap.  i6. 

(2)  Apud  Harduin.  Act.  Conc.  (11)  Chron.  part.  i,  tit.  3 ,  cap.  4, 

(3)  Comment.  in  xx  cap.  Job.  (12)   Comment.  in  Hieron,  prolog* 
(-4)  De  scriy(.  cap.  6.  Galeat. 

(5)  Deeccles.  ofjic.  cap.  6o.  (1.3)   Proef.  Bibl.complut.   i5i5. 

(6)  Episf.  172.  (14)   Prcef.   com.  in    omnes  lihrot 

(7)  Edit.   i5o6,  siquidem  in  posle-  authenticos  f^et.  Test, 
rioribus  editionibus  tractus  opposili  ca-  (15)  Z)e  «ec/i»,  act.  2. 

nonicitali  apocryphorum  disparuerunt.  (16)  Z?e orthodoxa  fide ,  lib.  iv,  c.  18. 

(8)  In  prolog  JosucB.  (17)  In  lamhis, 

(9)  Prapf.  summcB  juris  Aug. 


22  TEAGT.    DE    lOGIS    THEOIOGICIS. 

indixit  iis ,  qui  non  reciperent  uti  canonicos  libros  apocrypbos , 
non  verilum  ea  propter  anatbema  scientiae.  In  quarta  tamen  bac 
epocba ,  quae  a  Conc.  Tridentino  exorditur,  14°  non  destiterunt 
viri  sapientia  conspicui  etiam  inter  catbolicos ,  qui  antiquae  ad- 
baeserint  traditioni ,  inter  auctoritatem  Hbrorum  proto-canonico- 
rum  et  deutero-canonicorum  probedistinguentes.  Tales  enim  sunt 
Bernardus  Lamy,  Jabn,  Dupin  et  Sixtus  Senensis.  15o  De  eccle- 
sia  Graeca  ,  id  ex  Cyrillo  Lucari  (1)  abisque  fortasse  constat; 
16o  ecclesia  vero  protestans  in  synodo  Dordracena  (baec  quippe 
synodus  repraesentabat  ecclesiam  protestantem  in  omnibus  suis 
parHbus)j  vestigiis  insistens  antiquitatis ,  decrevit  quidem ,  posse 
libros  apocrypbos  in  Ecclesia  legi,  non  tamen  eamdem  vim  atque 
auctoritatem  bbrorum  canonicorum  nancisci ,  neque  ex  iis  aliquod 
dogma  de  fide  aut  rebgione  cbristiana  certo  posse  constabiliri. 
Quare  libri  apocrypbi  in  Bibliis  retenti  sunt  ad  calcem  librorum 
canonicorum  cum  apposito  titulo  Libri  apocryphi  (2).  Hic  jam 
exoritur  quaestio ,  utra  Ecclesia  in  errore  versetur ,  pontificia  ne 
an  protestans ,  utra  melius  ad  sensum  christianae  antiquitatis  se 
gesserit  (3).  Eligat  lector. 

32.  Resp.  Ad  1™,  Dist,  Ex  defectu  successionis  Propbetarum , 
postquam  canon  sub  Esdra  jam  firmatus  fuerat ,  conc;  alia  de 
causa,  neg,  Canon  Scripturarum  divinarum,  uti  compertumest, 
sub  Esdra ,  cooperantibus  Propbetis ,  qui  illa  floruerunt  aetate , 
firmatus  fuerat  (4).  Hoc  porro  in  canone ,  si  paucos  tractus  exci- 


(1)  Confessio  chrisiiance  fidei,  Ge-  tola  ,  quam  eiinde  accepi;  sed  qoia  hic 
nevs,  i633,  QucBStio  tertia,  paacis  congessit ,  qax  a  Protestantibas 

(2)  Sess.  i46,  art.  4»  5  et6.  afFerriconsueverantadversaslibrosdea- 

(3)  Hactenas  qnidam  Jalias  Dom-  tero-canonicos,  tam  etiam  nt  occasionem 
bre ,  in  opnsc.  Histoire  de  la  canoni-  liaberem  magis  evolvendi ,  qaod  ad  hos 
cite  des  livres  apocryphes  de  VAncien  libros  spectat  eornmdemqae  divinam 
Testament ,  Geneve  i83o,  quod  prae-  aactoritatera. 

misit  thesibns  a  se  propagnandis.  Hoc  (4)  Omnes  docti  in  eo  conveniant  , 

opnscnlam    coropendio    contraximas  ,  non  a  solo  Esdra ,  sed  prseterea  a  coope- 

non  qaod  aliqnid  deferamns  haic  au-  ratoribos  ejas ,  qui  magnce  synago^m 

ctori ,  qni  nnllo  vel  apud  suos  nomine  nomine  donabantnr ,  confeclom  cano- 

fmitar,  nt  certior  factos  som  ex  epi-  nem  foisse. 


PABT.    II.    CAP.    I.    DB    SAGK.    lIBa.    CAII.    ET    AUCTOa. 


23^ 


pias,  libri  hebraice  coDScripli  repositi  sunt(l);  qiioad  reliquos, 
qui  vel  aliena  fuerant  lingua  exarati  (2),  vel  posthac  conscripli 
sunt ,  eos  in  magna  semper  veneratione  apud  Hebra^os  extitisse , 
sive  ante  sive  post  Christum  ,  exploratum  est  ex  testimonio 
ipsius  Joseplii,  qui  ex  defectu  praedictae  successionis  saltem  ceriw 
Prophetarum  unice  causam  arcessit,  quare  nec  eamdem  fidem 
nec  eamdem  auctoritatem  nacti  sint  hi  hbri,  quam  primi  in 
canonem  Esdrinum  rekti  obtinebant  (3).  Constat  praeterea  idip- 
sum  ex  Thalmude ,  in  quo  non  solum  ex  ilhs  testimonia  allegan- 
tur  velut  auctoritns  y  sed  aperte  praeterea  inter  kagiographa 
scripta  recensentur  (4).  Quod  igitur  facere  nequivit  synagoga , 


(]]  Tam  in  propbetia  Jeremis  tam 
in  prophetia  Danielis  partes  occarrant 
lingoa  clialdaiea  conscriptx. 

(2)  Tales  sant  liber  Sapientice ,  Ba- 
ruehf  fragmenta  sea  at  Tolgo  dicantar 
additiones  libri  Ester ,  pars  deatero-ca* 
nonica  prophetix  Danielis ,  qas  chal- 
daice  tantam  habentar. 

(3)  £n  Yerba  Joseplii  Cont.  Apio- 
nem ,  lib.  i ,  n.  8  :  Ceterum  ab  imperio 
Ariaxersis  ad  nostram  usque  memo' 
riam  emU  quidem  singula  litteri*  man- 
data  ;  sed  nequaquam  tantam  fidem  et 
auctoriiatem  meruerunt ,  quantum  «u- 
periores  ii  libri ,  prepterea  quod  mi- 
nus  explorata  fuit  successio  Prophe- 
tarum.  £dit.  Ha?erc.  tom.  ii ,  p.  44'- 

(•4)  Sane  in  tract.  Berahhot ,  fol.  4B ; 
in  tract.  Heruhim,  fol.  54  et  64;  tract. 
Hhaghiga,  fol.  12;  tract.  Yebamot  ^ 
fol.  63 ;  tract.  Ketuhot,  fol.  1 10 ;  tract* 
Baba-Kamma,  fol.  32;  tract.  Baba- 
hairay  fol.  38-1 45  j  tract.  Sanhedrin  , 
fol.  1 00 ,  bis;  item  in  Medrasch-rabba , 
sect.  MikketSf  §  91  ;  scct  Bereschit, 
%  8  ,  allegantor  textns  ex  libris ,  qaos 
nos   deatero-canonicos  Tocamas ,   tan- 


qaam  ex  libris  sacris ,  ita  nt  mirnm  sit , 
Jabniam  in  saa  Archceol,  germanice 
ed.  Vien.  1802  ,  tom.  i,  pag.  i36,  §  29, 
potaisse  afBrmare,  thalmadistas  minime 
hosce  libros  allegare.  In  censam  porro 
Hagiographorum  eosdem  libros  a  Thal- 
made  referri  aperle  constat  ex  tract.  cit. 
Baba-batra,  fol.  92  ,  verso,  nbi  legi- 
tnr :  Raba  quccsivitaRabha-bar-Mari: 
unde  provenit  proverbium  hoc  popu- 
lare  :  Arbor  sterilis  deambulat,  et 
cOnfert  se  ad  arborem  infructuosam , 
{  nempe  juxta  glossam  Yarchi ,  qui 
sihi  assimilantur  similantur);  respow 
dii  :  hoc  scriptum  esi  in  lege,  repeli' 
iur  in  prophetis ,  et  iterum  in  hagio- 
graphis, .  .In  hagiograph  is  enim  dicium 
esi  :  omnis  avis  ad  similem  sibi  con- 
jungetur,VoTTo  Thosephot  Ghemara  tes- 
tantor ,  honc  Tersicnlam  nnspiam  re- 
periri  in  canone  clauso ,  sed  in?eniri 
posse  iu  libro  Ben-Sira  ( Jesn  filii  ^- 
rach).  Reipsa  hic  textas  legitor  Eccle- 
siastici ,  xiii ,  20 ,  nisi  qood  ibi  legitor 
caro  ( animal ),  in  Thalmade  Tcro  avis. 
£t  hxc  qoidem  accepta  referre  debeo 
c1.  Drachy  qni  in  eognitione  Thalma- 


24 


TRACT.    DE    LOGIS    THEOLOGICIS- 


^piritu  prophetico  destituta ,  catholica  efFecit  Ecclesia ,  a  Christo 
atque  Apostolis  edocta ,  ac  infallibilitate  praedita  (1). 

33.  Ad  2™,  Dist,  Id  est,  Christus  Dominus  non  commetno- 
ravit  nisi  Legem^  Prophetas  et  PsalmoSy  quia  ita  ferebat  usus  et 
distinctio ,  quge  tunc  temporis  invalescebat ,  conc, ;  ad  ceterorum 
hbrorum  exclusionem,  neg,  Propositio  afErmans  non  importat 
natura  sua  sensum  exclusivum ;  ut  igitur  ahquid  conficerent  ad- 
versarii ,  deberent  ostendere ,  Christum  eHcubi  eos  Hbros  repro- 
basse  ,  quod  tamen  ipsis  plane  est  impossibile. 

34.  Ad  3°*,  Neg,  vel  Dist,  Expresse  seu  appellando  ad  aHquem 
Hbrum  pecuHarem,  trans.;  sequivalenter ,  neg.  Mirum  nemini 
esse  debet,  nuUum  in  specie  Hbrum  appeUari  a  scriptoribus 
Novi  Test.,  cum  contraria  tunc  temporis  consuetudo  id  non  fer- 
ret;  ut  plurimum  enim  afFerebantur  eflfata  ex  Hbris  sacris  gene- 
ratim  tanquam  eoa  Scriptura ,  aut  apertis  allusionibus  contenti 
erant  scriptores  sacri ,  quibus  veluti  digito  indicabant ,  ad  quos 
Hbros  sese  referrent  (2).  Jam  vero  non  semel  in  Hbris  Novi  Test. 


dis  nemini  facile  secundus  est,  quique 
fortasse  hoc  de  argumento  peculiarem 
dissertationem  editurus  est.  Cfr.  prse- 
terea  Janssens  in  cil.  Hermeneutique 
sacHe,  §  7  ,  p.  32, 

(1)  Singularis  Protestantium  agendi 
ratio  est ,  qui  adeo  deferunt  Synagogae , 
ut  ejus  judicio  penitas  acquiescant , 
quamvis  infallibilitate  destituta  fuerit; 
contra  vero  insurgant  adversus  Eccle- 
siam,  cui  Christus  ejus  conditor  solem- 
nes  adeo  poUicitationes  fecit. 

(2)  Satis  est  aperire  sacros  codices 
Novi  Test.,  ut  appareat  saepissime  vel 
allegari  vel  alludi  ad  libros  Vet,  Test., 
etsi  expresse  de  illis  uulla  fiat  specialis 
mentio;  et  nihilominus  non  solura  sen- 
tentiae ,  sed  saepe  verba  ipsa  afferuntur ; 
idque  ipsum  factum  est  quoad  libros 
deutero-canonicos.     Ceterum    apposite 


C.  E.  F.  Molinie ,  auctor  et  ipse  pro- 
testans  ac  Genevensis ,  in  op.  Notice 
8ur  les  livres  apocryphes  de  VAncien 
Testament,  Geneve  1828,  inrem  nos- 
tram  scribit  in  coneiderationibus  gene- 
ralibus  :  Mais,  quelles  que  soient  les 
causes  accidentelles  qui  auront  emp^' 
che  d^ajouter  de  nouveaux  livres  au 
canon  redigS  du  temps  d'Esdras...  il 
nous  semble  que  la  synagogue  de  Jud6e, 
telle  qu^elle  Stait  devenue,  n'etait  plus 
seule  competente  sur  ce  sujet ,  et  que 
VEglise  chretienne ,  qui  lui  succedait, 
eut  aussi  cette  compitence ,  comme  la 
synagogue  du  temps  d'Esdras  avait 
ete  juge  des  ecrits  anterieurs ,  meme 
de  plusieurs  siecles.  Or  nous  avons  vu 
quel  cas  les  Docteurs  de  VEglise  pri- 
mitive  ont  fait  des  livres  que  nous  rtf- 
gardonsr  maintenant  comme  apocry^ 


PART.    II.    CAP.    I.     DE    SACR.    IIBR.    GAN.    ET    AUCTOR.  25 

apertee  ejusmodi  allusiones  occurrunt  ad  loca  librorum  deutero- 
canonicorum  ,  ex.  gr.  Luc.  XII  ,  19  ^  —  Ecclesiastici  XI ,  19  ; 
RomA.IQ ,~Sap.\m,  l,  Hehr.W,U,  —  lMachabAl,Z^', 
Epist.  Jac.  I,  11  ,  — Ecclesiastici  XIV,  18;  Ibid.  II,  1  ,  — 
Ecclesiastici  XLII ,  1 ,  et  alibi  passim.  Cum  igitur  apertissime 
Apostoli  in  scriptis  suis  vel  iisdem  phrasibus  interdum  utantur, 
quae  in  libris  deutero-canonicis  reperiuntur ,  vel  dicta  et  historias 
allegent ,  quai  nonnisi  in  iisdem  referuntur  libris ,  eadem  plane 
ratione,  qua  ad  loca  et  historiasalludunt  contentas  inlibris  proto- 
canonicis,  quid  de  ilhs  libris  revera  senserint,  abunde  ostendunt. 
35.  Ad  4°^,  Dist.  Publice  legebantur  in  Ecclesiis  ex  versione 
Alexandrina  libri  deutero-canonici  uti  Scriptura  divina  juxta  di- 
vinam  et  apostolicam  traditionem,  conc;  uti  libri  apocryphi, 
eaque  sola  de  causa  quod  reperirentur  in  versione  Alexandrina , 
neg,  Totum  enim  hoc  systema ,  nuper  ab  adversariis  excogita- 
tum  ,  arbitrarium  est  ac  manifeste  falsum.  Et  sane  certum  est  ex 
dictis  :  1®  Hebraeos  ipsos  magna  semper  in  veneratione  hos  libros 
habuisse  ,  eosdemque  in  classem  hagiographorum  retulisse ; 
2«  Christum  et  Apostolos  ex  illis  testimonia  allegasse ,  atque  ad 
eos  pluribus  in  locis  allusisse;  3°  ut  ex  dicendis  patebit,  anti- 
quissimos  Patres  ad  eos  libros  tanquam  divinos  divinamque  Scrip- 
turam  appellasse ;  4°  utramque  Ecclesiam  orientalem  pariter  et 
occidentalem  eosdem  ut  divina  inspiratione  conscriptos  recepisse. 
5»  Si  ex  versione  Alexandrina  factum  esset ,  prout  adversarii 
autumant ,  ut  spectali  fiierint  uti  canonici  ac  divini  libri  deutero- 
canonici ,  eo  quod  in  ecclesiis  legerentur  ad  aedificationem  ,  tan- 
quam  divini  et  canonici  recepti  pariter  fuissent  tertius  saltem 
Esdrae,  et  III  et  IV  Machabaeorum  ,  qui  reperiebantur  quoque  in 
eadem  Alexandrina  versione ,  dum  tamen  isti  rejecti  ut  apocryphi 
plane  sunt  (1).  Quaquaversus  igitur  spectes  novum  hoc  systema, 

phes,..  et  de  pltis  nous  avons  vu  que  (1)  Etenim  in  editione  versionis  grae- 

les  Apotres  y  font  de  frdquentes  allu-  cae  ixx  ,  qaae  jussu  Sixti  v  opera  Card. 

sions ,  alors  meme  quHls  ne  les  nom-  Antonii  Carafa  juxta  vaticanum   codi- 

mentpas,  comme  ils  ne  nomment  pas  cem   adornata    est ,  ac  iterum  recosa 

tous  les  livres  de  VAncien  Testament  Lutetiae  Paris.  1628,  tres  libri  Esdrae 

qu'iis  citent.  reperiuntur  ita  dispositi ,  ut  liber  i ,  qui 


26  '  TRAGT.    DE    LOCIS    THEOLOGIGIS. 

patet,  illud  esse  falsum  et  ad  arbitrium  confictum.  Hac  porro 
machina  dissoluta,  sua  veluti  sponte  corruunt,  quae  ex  ejusmodi 
hypothesi  ab  adversariis  sunt  superstructa. 

36.  Ad  5™,  Dist.  Id  est ,  solemni  decreto  eos  libros  Ecclesiae 
per  id  temporis  non  retulerunt  in  canonem ,  ac  proinde  sub  hoc 
respectu  eamdem  non  tribuerunt  extrinsecam  auctoritatera  libris 
deutero-canonicis,  quamtribueruntproto-canonicis,  cono,;  eosdem 
non  spectarunt  tanquam  libros  divinos  Scripturamque  sacram, 
neg.  Latius  namque  patet  notio  libri  canomV/ quam  libri  divini; 
omnis  quippe  liber  canonicus  divinus  est  seu  divinitus  inspira- 
tus,  quo  fit  ut  passim  etiam  a  veteribus  hse  promiscue  voces 
usurpentur ;  at  non  e  contra ,  cum  possit  ahquis  liber  divinus 
esse ,  qui  non  item  canonicus  sit ,  cujusmodi  profecto  erant  libri , 
qui  postea  in  canonem  ab  Esdra  ejusque  cooperatoribus  adsciti 
sunt.  Sic  hbri,  de  quibus  agimus,  censebantur  quidem  hbri  di- 
vini,  at  cum  Ecclesia  solemni  decreto,  ut  paulo  ante  diximus, 
eos  in  canonem  non  retulerit,  canonici  nec  erant  nec  dici  pote- 
rant.  Hoc  sensu  apprime  intelHguntur ,  quae  contraria  videntur 
de  his  libris  ab  Ecclesiae  Patribus  affirmari.  Interdum  enim ,  uti 
mox  videbimus ,  istos  libros  traducunt  veUiti  dubiae  auctoritatis ; 
negant  eamdem  illis  inesse  auctoritatem ,  quam  habent  libri 
canonici;  pronunciant,  inservire  eos  quidem  aedificationi ,  ad 
dogmata  autem ,  quae  in  contentionem  veniunt ,  confirmanda 
minus  idoneos  esse ;  interdum  etiam  ad  apocrypha  scripta  illos 
ablegare  videntur  (I);  attamen  iidem  ipsi  libros  hosce  alibi  vo- 

inscribitar  *0  U^ivs  sive  Sacerdos,  res-  grfiecsB  ixx  versiohis  tres  habentar  Ma- 

pondeat  libro  Esdrae  lerlio ;    secandas  chabseoram  libri ,   quatuor   autem   in 

respondeat  noslro  libro   primo  ;  liber  editione  ,  qaae  ad  fidem  exeraplaris  cod. 

Nehemiae,  seu  jaxta  nos  etiam  Esdrae  Alexandrini  a  Grabe  et  Breinlingero  re- 

secundas,re8pondetterlioinversioneLxx.  cusa  est. 

EteademratibneleguntarinedilioneLxx,  (l)  Multiplicem  sensum  hujus  vocis 

quae  ad  fidem  Codicis  Alexandrini  sive  Apocryphi,  tum  apud  veteres  tum  apud 

Londincnsis  adornata  est  a  J.  Ernesto  recentiores  scriptores ,  multa  eruditione 

Grabe ,  et  iterum  a  J.  Jacobo  Breitin-  declarat  Justus   Fonlaninius  ,  op,  cit. 

geroTigurillelveliorum  an.  i^^Si.Rur-  De   antiquitatibus    Hortce  ,   lib.    ii, 

8um  in  editione  Romana  et  Parisiensi  cap.  3  ,  §  3  ,  quae  illic  recoli  possunt. 


PART.    II.    CAP.    I.    DB    SAGR.    IIBR.    CAN.    ET    AUGTOR.  27 

cant  Scripturam  y  illorum  auctores  Prophetas  dicunt ,  iis  innir 
tuntur  ad  adstruenda  fidei  dogmata ,  libros  appellant  divinos , 
aliaque  ejusraodi  de  ipsis  pronunciant.  Quomodo  haec  inter  se 
componuntur?  Nempe  ea ,  quam  apposuinaus,  distinctione  inter 
libros  canonicos  et  divinos.  Quae  ;namque  primo  loco  ex  Patribus 
attulimus,  intelligi  debent  relate  ad  canonicitatem ,  qua  libri 
Dostri  destituti  erant,  et  ad  extrinsecam  quamdam  auctorita- 
tem ,  qua  scilicet  carebant  defectu  testimonii  solemnis  ipsius 
Ecclesise ;  quae  vero  secundo  loco  adduximus ,  Ecclesiae  mentem 
circa  eorundem  divinam  inspirationem  ac  intrinsecam  vim  pa- 
tefaciunt  (1). 

37.  Ad  6"^,  Neg.  Haec  pariter  nova  tbeoria  adversariorum 
nostrorum  omni  est  fundamento  deslituta.  Non  agebatur  quippe 
de  abusu  aut  praeveniendo  aut  coercendo,  cum  Melito  Sardianus 
aliique  canonem  ediderunt ;  sed  res  erat  de  veteri  Hebraeorum 
canone  cognoscendo  et  patefaciendo.  Hac  de  causa  Melito  pere- 
grinationem '  suam  in  Orientem  suscepit,  nec  tamen  canonem 
Hebrseorum  omnino  perfectum  exhibuit  (2).  Origenes  item  pro- 
fitetur,  se  Hebraeorum  canonem  exhibere  (3).  Concilium  Laodi- 

Ad  rem  nostram  qaod  speclat,  perinde  res  reddit,  quinam  censendi  sint  libri 

est  liber  apocryphus  ac  non  ab  omni-  divini ,   quinam  vero  ab  hoc  numero 

bus  probatos  ,  cujusmodi   erant  libri ,  exclcdendi.  Nihil  proinde  intrinseci  ad- 

quos  nuncdeutero-canonicos  vocamus;  dit  ipsis  Scripturis. 

ab  Eusebio  vero  Ilist,  eccl.  lib.  iii ,  (2)  De  scopo  Melitonis  scribentis  ad 

cap.  25,  eivTtXeYofcivot  dicuntuT  ad  dk'  Onesimum  haec  habet  Eusehms ,  Hist, 

tinctionem    eorum  ,    quos   ipse   vocat  eccl,  lib.  iv ,  cap.  26 :  Universos  t^e- 

ofcoXoyoufctyoos  ,  qui  omnium  consensu  teris  Testamenti  libros ,  qui  omnium 

recepli  erant.  consensu  recepti  sunt,  statitn  in  prin- 

(1)  Vel  ex  hac  sola  animadversione  cipio  operis  recenset.  Omillit  porro  in 

aperte   deducitur  ,  vanam  esae   Prote-  hac  recensione  Melito  librum  Eslher , 

stanlium  difficultatem  :  si  Ecclesia  sta-  qui  tamen  ,  saltem  quoad  primam  par- 

tuit   de  canone  Scriplurarnm  ,    ipsam  tem,  certecanonicusseraperhabitus  est. 

auperiorem  effici  ipsis  sacris  Scripturis.  (3)  Etenira ,  loc.  cit.  ex  Comment, 

Etenim  per  confectionem  canonis  Ec-  in  Ps.  1 ,  ita  scribit  Origenes  :  Sunt 

clesia  nihil  alind  praeslat ,  quam  solemne  auiem  viginti  duo  lihrijuxta  Hehrceos 

edere  testimonium   circa  divinitatem  ,  hi:primusquianohis  Genesisdicitur, 

quam  agnoscit  in  sacris  Liiteris  juxta  etc.  opp.    edit.   De  la  Rue ,  tom.  11  , 

antiquara  traditionem  ,  nosque  certio-  pag.  529. 


28  TRACT.    DE    LOCIS    THEOLOGIGIS. 

€3enum ,  utpote  particulare ,  solos  recensuit  libros  canonicos , 
qui  nempe  continebantur  in  canone  Hebraeorum  omnium  con- 
sensu  recepto ,  adjecto  tamen  libro  Barucb ;  de  reliquis  maluit 
silere,  donec  ab  Ecclesia  universali  aliquid  decerneretur  (1).  Ne 
vero  longiores  simus ,  eadem  aptari  debet  responsio  Patribus , 
sive  orientalibus  sive  occidentalibus  ,  qui  nobis  objiciuntur , 
quorum  etiam  scopus  unicus  fuit  in  suis  catalogis  librorum  ca- 
nonicorum  eos  tantum  recensere  ,  qui  in  canone  Hebraeorum 
continebantur ;  quia  reliqui,  nondum  canone  ab  Ecclesia  con- 
fecto,  reipsa  canonici  nequaquam  erant  (2). 

38.  Ceterum ,  ut  positivis  iestimoniis  elucescat  veritas  nuper 
datae  distinctionis  inter  libros  canonicos  et  divinos  ,  nonnulla  hic 
subjiciere  praestat. 

39.  Origenes ,  in  celebri  ad  Africanum  epistola ,  non  in  ea 
solum  totus  est ,  ut  veluti  genuinam  ac  sacram  bistoriam  vin- 
dicet  Susannae  ,  sed  insuper  alios  libros  librorumque  partes  , 
qu3e  in  canone  Hebrasorum  non  continentur ,  ut  hymnum  trium 
puerorum  ,  historiam  Beli  et  Draconis ,  et  sic  vocala  additamenta 
Esther,  concluditque  :  Tempus  est  igitur,  si  hcec  nos  non  latent, 
abrogarey  quce  in  Ecclesiis  feruntur  exemplaria,  et  fratribus 
lege  prcecipere ,  ut  abjectis ,  quos penes  se  habent,  sacris  Libris , 
adulando  Judceis  persuadeant ,  et  ut  nobis  puros  ^  et  qui  nihil 
habeant  figmenti,  impertiant  (3).  Testatur  prseterea ,  ecclesias 


(1)  Celebratam  est  Conciliam  istnd  liber ,  qaem  tamen  ipsi  recipiant.  Cfr. 

jnxta  veri&imiliorem  sententiam    anno  Cabasautias,  op.  etloc.  cit.  ad  can.  ux. 

372.  Cfr.  Cabassutius  ,  Notitia  ConciL  El  haec  quidem  in  hypothesi  de  veritate 

in  hanc  Synodum ;  item  Harduin. /^c/a  can.  lx  hajus  Concilii,  quem  tamen 

Conc»  tom.  i,  col.  778.  Gonvenerunt  haud  spernendis  rationibus  nonnulli  cri. 

autem  ad  hoc  Concilium  Patres  viginti  tici  uti  adscititium  habent, 
duo ,  non  autem  ,  ut  scribit  Dombre  ,  (2)  Inlelligi  id  debet  deEcclesia  oni- 

trente-deux.  Quoad  libros  Novi  Test.  versali ,  seu  de  canone  qui  universam 

omnes  rccenset  praeter  Apocaly psim ;  jam  Ecclesiam  adslringeret ;  nam  de  Ecclesia 

vero  si  Protestantibus  esset  auscultan-  Romana,  nullum  dubium,  ut  ex  dictis 

dum  ,   qui  urgent  Concilium  Laodice-  patet ,  quin  semper  snum  canonem  ha- 

num ,  ut  illud  opponant  decreto  Triden-  buerit. 
tino  ,   deberet  e  canone  expungi  hic  (3)  "ci^»  roivuv ,  tt  firj  XujB-etvu  tificus 


PART.     II.    GAP.    1.    DE    SAGR.    LIBR.    GAN.     ET    AUCTOR. 


29 


Tobia  utiili).  Profert  demum  auctoritates  ad  veritates  fidei  con- 
stabiliendas  ex  libris  Machabseorum  (2) ,  ex  libro  Sapientise  (3) 
et  ex  Ecclesiastico  (4). 

40.  S.  Cyrillus  Hierosolymit.  passim  ex  libro  Sapientiae ,  quem 
etiam  Salomonis  vocat  (5),  tum  ex  Ecclesiastico  (6),  ex  Baruch , 
quem  Prophetam  dicit  (7),  atque  ex  postremis  Danielis  capitibus , 
testimonia  tanquam  ex  Scriptura  divina  promit  (8). 

41.  Verus  item  Athanasius  (9)  non  solum  ex  eisdem  hbris 
adducit  testimonia  ad  ea ,  quae  fidei  sunt ,  adserenda ,  sed  ea 
praeterea  utitur  formula  apud  veteres  usitata  ad  Scripturas  divi- 
nas  significandas ,  scihcet  :  sicut  scriptum  est  (10). 


T«  TcKfZrct,  artB-eiv  rtx  iv  rctls  iKxXt]- 
a-iu,is  <Pipcfittvct  etvrlypetOet ,  KUt  fof^torij- 
d-K^ett  rt)  u^ePi^crtjrt  u7roB-i<r6ett  ftiv  rcig 
^eif  cttjTols  i7n<pepof6ivas  n^us  (il(iXovs , 

XOXuXiUtlV  Oi  'loV^UtOVS  ,  KCtt  7rtl6ilV  ,   IVU 

fctru&aa-tv  vjfctv  rSv  kuB-u^Sv  ,  kui  ftt}^iv 
TrXua-fcu  ixcvrav.  n.  4»  ^^^^»  Maur. 
opp.  tom.  I,  p.   i6. 

(1)  Ibid.  n.  i3. 

(2)  Exhort.  ad  Martyr.  n.  22  et  seqq. 

(3)  Cont.  Celsum ,  lib.  iii ,  n.  6o , 
€l  alibi  passim. 

(4)  Ibid.  lib.  IV  ,  28  ,  et  alibi.  Vide 
indicem  locorum  S.  Scriptorae  ad  cal- 
cem  unioscujasque  volominis. 

(5)  Catech,  ix  ,  nom.  2.  edit.  Toot- 
tei ,  et  alibi. 

(6)  Catech.  vi ,  nom.  4 ;  Catech.  xi , 
n.  19,  eic. 

(7)  Catech.  xi,  n.  i5,  nbi  scribit : 
j4udi  Propheiam  dicentem  :  Hic  est 
Deus  noster,  etc,  et  alibi. 

(8)  Catech,  xvi,  n.  3i ,  ubi  agitde 
bistoria  Susannas ,  et  addit  :  Scriptum 
est  enim  ;  riyfuTrrut  yup  ,  el  addocit 
verba  qoa:  legontor  Dan.  xiii ,  45  : 
Suscitavit  Deua  Spiriium  Sanctum  in 


puero  juvenculo,  Porro  phrasis  scrip- 
tum  est  ex  usu  tum  Scripturarum  tum 
SS.  Patrum  ad  denotaudas  Scriploras 
divinas  usurpator,  ut  notum  est. 

(9)  Dixi  Verus  AthanasiuSy  siqui- 
dem  criticis  compertum  est ,  Synopsis 
auctorem  minime  Athanasium  esse.  Cfr. 
Maorin.  edit.  admonitio ,  tom.  11 ,  opp. 
pag,  124  et  seq.  Attameu  noster  Dom- 
bre  Atbanasio  eam  tribnit.  Ast  haec 
sphalmata  juveni  candidato  donanda 
sunt  cum  pluribus  aliis. 

(10)  Hac  enim  phrasi  utitor  S.  Atha- 
nasius  in  ep.  iii ,  ad  Serapion.  n.  4 , 
allegans  verba  Sapienlia;  i ,  7  ,  et  in 
Apolog.  ad  Imp^  Constant.  n.  1 7  ,  ad- 
dacens  verba  ex  Tob.  iv  ,  ig.  Insuper 
afFerens  ex  epistola  S.  Alexandri  ad  se 
conscripta ,  in  Apolog,  conira  Jrianos, 
n.  66  ,  verba  Ecclesiastici  xxxi ,  4 , 
scribit  :  Ait  quodam  in  loco  Sacra 
Scriptura  :  mortuus  est  enim  pater 
ejus,  quasi  ncn  esset  mortuus.  Ex  qui- 
bos  duplex  habemus  testimonium  Atha- 
nasii  et  Alexandri  pro  diviua  aucloritate 
Ecclesiastici ;  et  allegans  in  epist.  De 
decretis   Niccenis,  n.  12,  verba  Ba* 


30 


TRACT.    DE    lOGIS    THEOLOGICIS. 


42.  Nec  sese  aliter  gessit  S.  Gregorius  Nazianzenu^,  qui  passim 
<leutero-canonicos  libros  adducit ,  quos  Scriptiiram  vocat ;  expla- 
natque  si  quse  sint  eorum  loca  adducta  ab  heereticis  (1),  hed 
uspiam  divinam  eorum  auctoritatem  in  dubium  revocat. 

43.  Idem  praestitit  S.  Epipbanius,  confundens  haereticos,  qui 
nonnuUis  horum  hbrorum  textibus  abutebantur;  siquidem  eos 
ut  divinos  admittit  ,  Scriptitram  expresse  vocat  ,  atque  ex- 
planat  (2). 

44.  S.  Amphilochius  ex  prophetia  Baruch  et  ex  libro  Sapientiae 
velut  divinis  Scripturis  proFert  testimonia,  quamvis  eos  libros 
suo  in  canone  non  recensuerit  (3). 

45.  Quod  diximus  de  Patribus  graecis ,  qui  nobis  objiciuntur, 


ruch  111 ,  12,  scribit  :  Ferhum  item 
Israelem  objurgans  ait,  etc.  Alibi  vero 
eumdem  adducitsob  nomine  Jeremiae, 
passim  verba  ex  deutero-  canonicis  pro- 
ferens  ,  conjungit ,  nullo  discrimine 
facto ,  cum  yerbis  Petri ,  Pauli ,  Davi- 
dis,  etc.  Cfr.  index  locorum  Scriptu- 
rarum  sub  finem  vol.  i.  Ceterum  si 
standum  esset  auctoritali  Synopseos , 
deberemus  e  censu  prolo-canonicorum 
expungere  librum  Esther ,  ac  recensere 
inter  proto-  canonicos  partem  illam  pro- 
phetisB  Danielis  ,  quae  complectitur  his- 
toriam  Susannae,  ut  alia  omittam.Cfr. 
tom.  II,  opp.  S.  Athanas.  pag.  126 
et  seqq. 

(l)  Sic  Orat.  xxxiv,  n.  i3,  addu- 
cens  testimonium  ex  Sap.l,  ait :  Quo- 
modo  illud  tueri  poierimus ,  quod  ait 
Scriptura  ,  Deum  otnnia  permdere , 
ctc.  et  conjungitcom  verbis  Jerera.  3i ; 
item  cum  Orat,  l\x  profert  verba  Ec- 
clesiastici  xxiv ,  5,  pag.  ySo ,  tom.  1, 
necnon  Orat,  xxxvi ,  pag.  586  ,  ubi 
solvit ,  qood  ei  objiciebatur  ab  Arianis 
ex  Baruch  iii ,  et  alibi  passim.Cfr.  in- 


dex  locorom  Script.  praemissus  duobus 
volominibos  ejus  operom. 

(2)  TJti  Hceres,  lxx  ,  n.  \u ,  edit. 
Petav.  tom.  i,  pag.  818,  proferens  auc- 
toritatem  ex  Esther  xiii ,  9 ;  et  Hce- 
res,  Lxiv ,  num.  54,  ubi  snb  nomine 
Salomonis  affert  ex  lib.  Sapientiae  i ,  4  j 
ilem  Hceres,  xxiv,  n.  6,  adducens  tes- 
timonium  exEccli,  vii,  i  ,  ait  :  Que- 
madmodum  Scriptura  testatur.  Rur- 
sum  Hceres,  lvu  ,  solvit,  quod  ex  Scrip- 
tura  objiciebatur  abhaereticis  Noetianis, 
nempe  ex  Baruch  iii ,  36 ,  etc. 

(3)  In  Orat,  in  Christi  Natalem , 
n.  2 ,  apud  Galland.  Bihlioth.  Patrum, 
tom.  VI,  p.  464  5  tanquam  ex  propheta 
orget  auctoritatem  Baruch  iii ,  38.  Ila 
etiam  citat  Sap.  iv  ,  2 ,  in  Orat.  in 
Domini  occursum,  n.  4 ,  ibid.  pag.  469. 
Adde ,  juxta  canonem  ,  quem  Amphi- 
lochius  describit  in  lambis,  dubitandum 
esse  de  libro  Esther ,  cum  scribat :  His 
(  libris  canonicis)  additur  Esther  a 
quihusdam;  ibid.  pag.  ^Q^,  vers.  288, 
perinde  ac  de  non  paucis  deulero-canQ- 
iiicis  Novi  Test. 


PART.    II.    GAP.    I.    DE    SAGR.    LIBR.    GAN.    ET    AUCTOR.  31 

dici  pariter  debet  de  Patribus  latinis ,  qui ,  quamvis  canonem 
contexuerint  Hebraeorum ,  nihilo  secius  constanter  afferunt  testi- 
monia ,  veluti  ab  auctoribus  theopneustis ,  ex  libris  nostris ,  ut 
de  Hilario  certum  est ,  etiam  cum  agitur  de  dogmaticis  discep- 
tationibus  (1).  Rufinus  inter  cetera  crimini  verterat  Hieronymo, 
quod  in  Prcef,  ad  librum  Danielis  visus  esset  partem  deutero- 
canonicam  respuere ,  a  qua  criminatione  S.  Doctor  gravissimis 
hisce  verbis  se  purgat  :  Qtiod  autem  refero ,  quid  adversum  Su- 
sannce  historiam,  ei  hymnufn  trium  puerorum,  et  Belis  Draco- 
nisque  fahulas ,  quce  in  volumine  hebraico  non  habentur , 
Jlebrcei  solent  dicere,  qui  me  criminatur,  stultum  se  sycophan^ 
tam  probat,  Non  enim ,  quid  ipse  sentirem ,  sed  quid  illi  contra 
nos  dicere  soleant^  explicavi  (2);  qui  prseterea ,  allegans  verba  ex 
libro  Sapientioe ,  hac  utitur  phrasi  :  Dicente  Scriptura :  in  per- 
versam  animam  non  introibit  sapientia  (3);  et  de  Ecclesiastico 
ait  :  Divina  Scriptura  loquitur  :  musica  in  luctu  intempestiva 
narratio  (4).  Jam  vero  haec  Rufini  et  Hieronymi  agendi  ratio 
aperte  ostendit ,  quid  ipsi  senserint  de  his  Hbris ,  quanquam  ob 
alJatum  motivum  eos  e  canone  excluserint,  imo  Hieronymus 
inter  apocrypha  ableget ,  id  est ,  hagiographa  ex  mente  Judaeo- 
rum  (5).  Ex  his  novimus,  quid  sentiendum  de  haereticis  adver- 
sariis ,  quando  firma  adeo  fronte  nobis  veteres  opponunt. 

(1)  Cfr.  Tract,  in  Ps»  cxxix  ,  n.  4»  }^  TracL  in  Ps.  cxxxiv,  Si5;  in  lib. 

nbi  addacit  auctoritatem    ex  lib.  To-  Contr,  Imp,  Constan,  n.  6 ,  etc. 

biae  su  ,    i5;  Tract.  in  Ps,   cxxxv ,  (2)  Cow/.  /?wy^»ttw  ,  lib.  n,  n.  33, 

n.  1 1 ,  ubi  profert  auctoritatem  ex  lib.  in  quera  iocum  cfr.  adnot.  Valiars. 

Sapientiae  1,7,  tanquam  exPropheta,  (3)   Comment.  in  cap,  xviii  Jerem, 

scribens  :  Docet  Propheta;  Tract.  in  v.  18,  edit.  Vallars,  tora,  iv,  col.  972. 

Ps.  cxL,  num.  5,  affert Ecclesiaslicum  (4)  Epist.  cxviii,  n.   i  ,  edit,  Vall, 

8ub   nomine   Salomonis  cum  Latinis  ;  tom.  i ,  col.  786. 

vide  hic  adnot.  edit.  Maur.  De  Trinit,  (5)  Ex  paulo  ante  dictis,  n.  32,  et 

lib.  IV,  n.  24,  allegat  Barnch  ni,  36,  nota  apposila,  luculentissime  constat, 

Bub  nomine  Jeremiae  ;  partem  deutero-  Hebrasos  inter  hagiographa  recensuisse 

canonicam  Danielis  sub  ejus  nomine  libros  deuterocanonicos;  meritoproinde 

proferl  Tract,  in  Ps.  iii,  n.  19,  ac  Jahn  in  sua  Jrchaslogia  biblica  germA-' 

Danieli  Iribuit;  ex  II  Machabaeorum  nice  ed.Viennae  1802,529,  arguitMar- 

libro  saBpius  auclorilatem  addncit,  ut  tianseum,  quod  contra  sanam  criticam , 


32  TRACT.    DE    LOGIS    THEOLOGICIS. 

46.  Ad  7°*,  Dist.  Qui  allegant  hos  libros  veluti  Scripturam  y 
putandi  non  sunt  eos  in  pari  gradu  habuisse  ac  Hbros  canonicos , 
quoad  auctoritatem  extrinsecarn ,  co/2c. ;  quoad  auctoritatem  in- 
strinsecam,  neg,  Certe  de  hbris  proto-canonicis  nunquam  dubi- 
tatio  exorta  est ,  utpote  in  canone  ab  Ecclesia  universali  recepto 
contentis.  Quoad  reliquos  vero ,  cum ,  ut  exploratum  est ,  non 
pauci ,  sed  universim  omnes  hos  Hbros  uti  divinos  et  Scriptu- 
ram  sacram  seu  divinitus  inspiratam  habuerint ,  eos  uti  Scrip- 
turam  allegaverint  etiam  adversus  haereticos  pugnantes ,  imo  et 
allegati  ab  ipsis  hagreticis  veluti  Scriptura  fuerint ,  dubitare  ne- 
quit,  quin  eamdem  intrinsecam  ipsis  auctoritatem  tribuerint. 
Cum  tamen  hactenus  Ecclesia  universa  nullum  canonem  confe- 
cisset,  ideo  ipsis  sub  hoc  respectu  non  eamdem  ac  proto-canonicis 
juridicam  ,  ut  ita  dicam ,  et  authenticam  auctoritatem  tribuisse 
ad  judicantur.  Quod  vero  adjicitur  discrimen  inter  hbros  cano- 
nicos  et  ecclesiasticos ,  quod  isti  tantum  legerentur  in  ecclesiis , 
somnium  adversariorum  est.  Nam  si  quandoque  distinguuntur 
hbri  in  canonicos  et  ecclesiasticos ,  ideo  est  quia  primi  in  canone 
recepti  essent ,  ceteri  uti  divini  haberentur  ex  ecclesiarum  usu , 


non    obstanlibos     pluribas    codicibns  Ktvut,  trt 'E^putot  tS  Ta/iUoC xp^f'''''^*^ 

magnse    aactoritatis  ,    contra    sensam  oo^t  r^  Uu^tid'  ov^t  yu^    txova-tv  uurcc 

doctorum  hominum  ,  correxerit ,  qaod  Kct)  iv  u7rox,pv(poif  i/Sfccta-Tl'  us  <eV*  axtTuv 

legitar  in  parallelis  prologis  S.  Hiero-  /uetB-ovrt^    iyvaicet^tv.    Qaae    sic    ver- 

nymi  in  lib.  Tobiae  et  Jadith,  hagio-  tuntur  a  De  LaRue  :  Verum  nos  opor- 

grapha  in  apocrypha,  Martianaeum  se-  tet  scire  ,  Hehrceos  Tohia  non  uti  { id 

cutus    est    Vallarsius  ,    qui    pluribus  est  publice  non  legunt  in  synagoga), 

argumentis  lectionem  Martiana^i  com-  nequeJudith.Necenimhoslihrosetiam 

munire  nisus  est.  Ast  perperam ,  ut  ex  i?i  apocryphis  hehraice  hahent ,  ut  ab 

dictis  liquet.  Nec  ipsi  favet,  quod  scri-  ipsia  didicimus,  Ad  librum  vero  Judith 

bit  Origenes  in   Epist,    ad   African,  in   specie   quod    attinet ,   cerlum  est, 

n.   i3,  edit.  Maur.  tom.  i,  pag.  26,  nunc  ab  Hebraeis  ejus  hisloriam  in  sy- 

Nam ,  si  bene  attendatur  ad  verba  Ori-  nagogis  legi  primo  sabbato  octo  dierum 

genis,  non  absolute  affirmat ,  Hebraeos  festi  dedicationis(encaeaiorum),  et  par- 

libros  Tobiae  et  Judith  inter  apocryphos  tem  constituere  officii  pubhci  matutini. 

eomputare ,  sed  solum  eos  in  apocry-  Vid.  Yotser  Leschahbat  Rischon  schel 

phis  hebraice  non  habere.  En  ejus  ver-  Hhanuca» 
ba  :  Tltfi  00  (To/iUg)  nnSis  ixfn^  iyva- 


PART.    II.    GAP.    I.    DE     SACR.    LIBR.     CAN.    ET    AUCTOR 


33 


quse  facto  ipso  patefecerunt ,  se  eos  in  censu  divinorum  habere, 
non  autem  ex  sola  lectione  ad  aedificationem  fidelium. 

47.  Etenimlibros  nostros  veluti  Scripturam  divinam  allegantCle- 
mens Rom. (1), Barnabas  (2),  Hippolytns  (3),  Clemens  Alex.(4),  Ire- 
nddus{6)^3iUCtor  Constitutionmnapostolicarim{6)  ^TeTtu\\iaLnus{7)^ 


(1)  Epist.  1  ad  Gor.  cap.  iv  ,  allegat 
testimoniam  ex  lib.  Sapient,  ii ,  24; 
cap.  IX ,  ex  lib.  Ecclesiastici  xliv  ,17; 
cap.  Lv  ,  ex  Judith,  etc.  Apud  Goteler. 
tom.  I.  Item  in  epist.  11 ,  Devirginit. 
cap.  i3,  nbi  testimon,  profert  ex 
Dan.  xiii.  De  qaibus  duabas  epistolis 
De  virginitate  cfr.  Galland.  tom.  1 , 
Biblioth.  Patrum,  Proleg,  cap.  i  , 
sect.  2.  In  priori  aatem  harum  episto- 
laram  ab  eodera  Glemente  allegatur 
cap,  VI,  Eccli. 

(2)  Epist.  cap.  VI ,  affert  textum  ex 
Sapient,  11 ,  12 ,  una  cum  textu  Isaiae; 
ilem  ibid.  citat  Ecctesiasticum  1,  10  j 
eumdem  librum  allegat ,  cap.  xix.  Gfr. 
apud  Galland.  loc.  cit. 

(3)  In  Susannam ,   apud  Galland. 
'  tom.  II ,  pag.  44^  ^^  seqq.  In  Frag- 

mento  autem  ix  in  Cantic.  Cantico- 
rum,  laudat  librum  SapienticB,  eum- 
que  tribuit  Salomoni ,  ibid.  pag,  489; 
et  in  Dernonstr.  advers.  Judceos ,  §§  9 
et  10,  ler  eumdem  librora  adducit, 
ejusque  auctoremProjD/te/amnuncupat, 
ibid.  pag.  /\So.  In  op.  De  Charism, 
Tradit,  Apostol,  §  2  ,  inter  mulieres , 
quae  prophetaverunt,  recenset/wrfiV/mm, 
ex  ejus  lib,  cap.  viii  ,  ibid.  pag.  5o3 ; 
qui  rarsum  in  comraeut.  hist.  Susannae , 
ad  V.  55  ,  commeraorat ,  quae  referuntur 
ex  lib.  TohicB  m ,  24 ,  ibid.  pag.  44^. 

(4)  Ter  allegat  librum  Tohice ,  bis 
libram  Judith ,  vicies  et  semel  Sapien- 

T.  IX. 


tiam  Saloraonis,  Ecclesiasticum  plus- 
quam  quinquagies  ,  quater  libram  Ba~ 
ruch ,  passim  in  Eclogis  ( si  tamen  ejus 
sunt )  profert  hyranum  trium  puerorum 
tanquam  ex  Daniele,  tum  librum  11  Ma- 
chabaeor.  Gfr.  Index  sententiarum  sa- 
crce  Scripturce ,  quas  Clemens  Alex, 
passim  citatf  ad  calcem  edit.  ejusdem 
opp.  Joan.  Potteri  Oxoniensis ,  Ve- 
net.  1754. 

(5)  Cont.  Hceres,  lib.  iv,  cap.  36, 
n.  2,  profert  testim.  ex  lib.  Sapient,  vi, 
19,  20.  Sic  lib.  V,  cap.  35,  sab  ao- 
mine  Jereraiae  ,  quae  leguntur  Ba^ 
ruch  IV  ,  36,  et  in  toto  cap.  v;  lib.  iv, 
cap.  26  ,  n.  3  ,  Danieli  auctori  tribuit, 
quae  leguntur ,  Dan,  xin  ,  de  historia 
Susannae ,  eidemque  Propheta;  refert 
historiam  Beli  et  Draconis,  qoaehabetur 
Dan,  xiv  ,  ibid.  lib.  iii ,  cap.  5  ,  n.  2. 

(6)  Lib.  II,  cap.  49  et  5i ,  sub  no- 
mine  Danieils  profertur  historia  Su- 
sannae  ;  ex  libro  Tohice  lib.  1 ,  cap.  i  , 
adducitur  testimoniura  ac  dicitur  lex 
Dei ;  et  lib.  vii ,  cap.  2  ,  adducitur  uti 
Scriptura  divina  oua  cum  aliis  libris 
proto-canonicis ;  item  lib.  111,  cap.  i5, 
Judith  fit  mentio  lib.  111 ,  cap.  7.  Ibid. 
lib.  II,  cap.  21,  ex  Ecclesiastico  textus 
profertur,  etc. 

(7)  Allegat  testimoniam  ex  lib.  Ja- 
dith ,  Lih.  de  Monog,  cap.  ly.Novies 
adducit  ex  libro  Sapientiw ,  quem  ad- 
scribit  Salomoni ;  quinquies  ex  Kccle- 

3 


34 


TRA.GT.     DE    LOCIS    THEOLOGIGIS, 


Cyprianus  (1),  Dionysius  Alex.  (2),  Metliodius  (3),  Pontius  (4) ., 
Archelaus  (5),  aliique  praeter  eos,  quos  paulo  ante  recensuimus 
et  vindicavimus  (6). 

48.  Ad  8°™,  Neg.  Etenim  S.  Augustinus  et  Concilia  Africana 
sub  finem  seculi  IV  aut  sub  initium  seculi  V  nihil  aliud  fecerunt , 
quam  in  unum  demum  canonem  redigere  Ubros,  quos  hactenus 


'^iastico  ,  qaem  et  Scriptnris  accenset ; 
totidem  ex  Baruch  sub  nomiiie  Jere- 
miae ;  Sasannae  item  historiam  Beli  et 
Draconis  commemorat ,  ac  Danieli  tri- 
bait  ;  utramque  denique  allegat  Ma- 
chabceorum  libram ,  primum  nempe  et 
secandum.  Cfr.  index  Scripturarum  ad 
calcem  ejasdem  operam  ,  edit.  Pamelii 
et  Rigalt. 

(1)  Eosdem  libros ,  quosTertullianus, 
veluti  Scripturam  allegat  S.  Martyr,  ac 
librum  praeterea  Tobice  passim ;  Cfr. 
index  loc.  sac.  Script.  edit.  Maur. 

(2)  Tanquam  Scripluram  divinam 
adducit  testimonia  ex  lib.  Tobice  ,  Sa- 
pientice^  Ecclesiastici  et  Baruch,  Cfr. 
edit.  opp.  DeMagistris,  Romae  1796, 
in  indice  loc.  sac.  Script. 

(3)  In  Conviv.  decem  virg.  Orat.  11 , 
§  3  ,  profert  textam  ex  lib.  Sa- 
pient.  III,  i6,vocatqae  Fpctipi^v ',  item 
§  6  ,  Sap,  IV  ,  6  ,..e*  §  7  ,  Sap.  xv  , 
10  ,  1 1  ,  et  alibi.  Item  ibid.  Orat.  v , 
§  4»  6x  libro  Ecclesiastici  vi ,  35  ;  ilem 
orat.  I ,  ex  cap.  xviii ,  3o  ,  xix  ,  2  , 
xxiii ,  1  ,  5 ,  6  ,  nec  non  Orat.  vni , 
§,3,  exlib.  Baruch.  ni ,  14,  i5,sub 
nomine  Jeremiae  ;  Orat.  xi ,  §  1,  in 
Psalmo,  ex  lib.  Judith  viii,  i ,  et  ex 
Dan.  xiii ,  19  ,  ubi  agitar  de  historia 
Sasannse.  Cfr.  apud  Gallaiad.  BibL  Pa- 
trumj  tom.  iii,  pag.  670  et  seqq, 

(4)  In  vita  etpaas.  S.  Cypriani  §  10 , 


abi  ex  lib.  Tobice  profert  testim.  Cfr. 
apud  Ruinart.  Acta  M.  Martyrum  , 
pag.  i83,  edit.  Veron,   i^Si. 

(5)  Disput.  cum  Manete  hceresiar' 
chttf  §  29  ,  allegat  ex  lib.  Sapient.  1, 19, 
et  quidem  in  disputatione  dogmatica. 
Cfr.  apud  Galland.  Bibl.  Patrum  , 
tom.  111,  p.  587. 

(B)  Inter  alios  enim  addi  possent 
auctor  tractatas  anonymi  ad  Novatia- 
num  ,  De  spe  venice  non  neganda , 
apud  Gailand.  tora.  111,  pag,  3^6 ,  qui 
citat  tanquam  divinam  exhortationem 
verba  Ecclesiastici  11,  ii-i3.  Eum- 
dem  libram  vocat  Origenes ,  Hom.  iv , 
in  Exod.  §  5  ,  Scripturam ,  et  Hom.  viii, 
§  4  »  6J°s  auctorem  vocat  Prophetam  ; 
auctor  Constit,  Apost.  qui  praeter  nu- 
per  recensitos  libros  addncit ,  lib.  v, 
cap.  20 ,  Baruch  iii ,  36.  Cfr.  apud 
Coteler.  tom.  1 ,  S.  Cornelios  in  epist.  xii 
ad  S.  Cyprian.  apndGalland.  tora.  iir, 
pag.  353  ,  librum  11  Machab.  vocat 
Scripturam  divinam ,  etc.  Ex  his  pa- 
tet  ,  aniversam  antiqaitatem  ,  Patres 
graecos  et  latinos ,  veluti  Scripturam  , 
Scripturam  divinam ,  divina  oracula  , 
etc.  libros  deatero-canonicos  allegasse , 
quamvis  eos  inter  canonicas  Scripturas 
non  recensuerint ,  eo  quod ,  ut  dixi- 
mus  ,  prseter  priorem  canonem  ab  uni- 
versa  Ecclesia  receptum ,  nullas  alias 
solemni  judicio  confectus  esset. 


PART.    II.     CAP.     I.    DE    SACR.     LIBR.    GAW.    ET    AUCTOR.  35 

tacito  vel  expresso  Ecclesiarum  consensu  et  usu  uti  divini  ex  an- 
tiqua  traditione  habebantur.  Dicitur  enim  in  Conc.  Carthagi- 
niensi  VI ,  anno  409  celebrato  :  Quia  a  Patribus  ista  accepi- 
mus  in  Ecclesia  legenda  (1);  et  tamen  dicuntur  libri  divini, 
Scripturae  canonicce ;  qua  sola  animadversione  totum  aereum 
adversariorum  aedificium  de  distinctione  inter  libros  canonicos 
et  ecclesiasticos  plane  labefactatur.  Ruit  insuper  siraul ,  quod 
adjicitur  de  oppositione  ecclesia3  Africanae  contra  auctoritatem 
orientalis  Ecclesiae  et  S.  Hieronymi;  de  deceptione  S.  Augustini, 
TertuUiani  ac  Cypriani ,  addere  poterant  et  aliorum  omnium  , 
quos  magno  numero  paulo  ante  recensuimus  ,  una  cura  Pontifice 
Innocentio  I ,  qui  eumdem  canonem  tradidit  Exsuperio  Tolo- 
sano  (2),  et  Bonifacio,  qui  africanum  canonem  probavit;  isti 
porro  omnes  decepti  turpiter  sunt  tanquam  totidem  stolidi,  ne 
dicantur  decepti  sapientes  et  acuti  baeretici  nostri  (3). 

49.  Ad  9™,  Neg,  Siquidem  S.  Augustinus ,  cum  fatetur  solos 
proto-canonicos  in  canone  Hebraeorum  extitisse,  idem  dixit,  quod 
alii  omnes  ante  ipsum  jam  dixerant,  eademque  ratione ,  ac  illi 
se  gesserant ,  se  pariter  gessit  quoad  alios  libros  in  illo  canone 
non  contentos.  Falsum  est ,  S.  Augustinum  in  libro  Retracta- 
tionum ,  excusare  se ,  quod  tanquam  prophetam  seu  auctorem 
inspiratiim  recensuisset  auctorem  Ecclesiastici ;  sed  eum  solum 
abjudicat   Salomoni  ,    cui   tum    Sapientiam   tum    Ecclesiasticura 

^  tribuerat  (4). 

50.  Ad  10™,  Neg,  hanc  tUationem,  utpote  ex  falso  supposito 

(1)  Apad  Hardoin.  Acta  Conc.  tom.  i ,  placet ,  etsi  conspiret  aniversa  antiqaitas 
coK  968,  abi  cfr.  adnot.  Hardaini  ad  in  eo  stabiliendo  ,  oitinino  respuant;  si- 
can.  xLvn  Concilii  iii  Carlhaginensis.        qaidem  ipsi  sanl  judices  sapremi. 

(2)  Dixi  :  Exsaperio  Tolosano;  nam  (4)  En  ejas  verba  ex  iib.  i\  Retract, 
eraditas  adversarias  Exsuperia«i  ^icit  cap.  4  »  »•  2  :  De  atictore  libri ,  queni 
Episcopam    Toletanum  ,    eveque     de     plures  vocant  Scripturam  Saiomonis , 

Tolede  (  pag.  28  ).  quod  etiam  ipsum  sicut  Ecclesiasticum 

(3)  Semper  mira  est  haereticoram  Jesus  Sirach  scripserit ,  non  ita  con-' 
agendi  ratio;  si  enini  aiiqaid  ipsis  arri-  stare ,  sicut  a  tne  dictum  est,  postea 
det,  nallo  licet  aut  paucorum  testimo-  didici ,  et  omnino probabilius  cotnperi, 
nio  innixi ,  illad  amplectuntar;  sinon  non  esse  hunc  ejus  libri  audorem, 

3. 


s' 


36  TRACTATUS    DE    lOGIS  THEOIOGiClS. 

derivatam ,  ut  abunde  liquet  ex  dictis  ;  haec  enini  non  est  theoria 
sive  Augustini  sive  Africanoruni ,  sed  adversariorurn  nostrorum. 
Idem  dic  circa  «a ,  quae  de  posterioribus  scriptoribus  affirmant 
adversarii,  quod  non  satis  adverterint  ad  systcma  a  noslris  pro- 
testantibus  nunc  demum  excogitatum ,  ac  de  errore  commenti- 
tio ,  quem  sanxit  Tridentinum ;  ne  diutius  his  insistamus. 

51.  Ad  11*^,  Dist.  Id  est ,  non  defuerunt,  qui ,  nondum  canone 
ab  Ecclesia  universali  confecto ,  excluderent  a  censu  canonico- 
rum  librorum  aut  aliquos  aut  omnes  Hbros  deutero-canonicos , 
aut  saltem  de  nonnuUis  dubitarint ,  tram*  vel  conc;  ademerunt 
his  Hbris  divinam  auctoritatem,  juxta  dicta ,  necj. 

52.  Ac  1°  non  admodum  sincere  proferunt  adversarii  nostri , 
quae  ex  Junilio  Africano  objiciunt.  INam  non  Judith  solum  et 
libros  Macliabaeorum  collocat  inter  libros  medice  auctoritatis  y 
sed  libros  praeterea  Parahpomenon ,  hbrum  Job  ,  duos  Esdrae  et 
hbrum  Esther  (1) ,  deque  his  praecise  pronunciat  :  Non  inter 
cafionicas  Scripturas  Gurrunt ,  quoniam  apud  Hebrceos  qiioque 
super  hac  differentia  recipiehantur,  Ex  hoc  solo  loco  specimen 
habemus  tum  doctrinae  hujus  auctoris  ,  tum  honce ,  ut  ajunt, 
fidei  adversariorum ,  qui  illum  nobis  objiciunt,  ne  cetera  per- 
sequamur. 

Falsum  etiam  est,  quod  de  catalogo  Scripturarum  in  vigesimo 
primo  Capitulari  Caroh  M.  dicitur ;  nam  nihil  ahud  de  Scripturis 
sacris  ibidem  invenitur  quam  admonitio,  ut  Sacerdos  Dei  de 
divina  Scriptura  doctus  sit ,  ac  totum  Psalterium  memoriter 
teneat  (2). 

53.  S.  Gregorius  M.  hbros  Machabgeorum  vocat  7ion  canonicos 
per  oppositionem  scihcet  ad  canonem  Hebraeorum  (3),  juxta  dicta. 


(1)  Cfr.  op.  cit.  Depart,  dtv,  legis ,  (2)  Cfr.  apud  Harduin.  y^cta  Conc. 

Paris.   i556,  cap.  3,  collat.  cap.  7.  tom.  iv,  col.  961. 
Animadvertendam  praeterea  est ,  hunc  (3)  Cfr.  Praefat.  generat.  edit.  Maur. 

aactorem    recensere   inter   libros  per-  opp.  tom.  i,  §  16,  ubi  ipsi  hanc  diffi- 

fectcB  auctoritatis  librum  Ecclesiastici  cultatem  jamdiu  a  Molinaeo  objectam 

(cap.  5),  et  inter  libros  medice  dLMCio-  disjiciunt. 
ritatis  Canticum  canticorutn  (ibid.). 


PART.    II.    CAP.    I.    DE    SACR.    IIBR.    CAN.    ET    AUGTOR.  37 

54.  Eodem  plane  sensu  loquitur  Hugo  a  S.  Yictore,  qui  reeen- 
suit  solum  Hebraeorum  canonem  (1). 

55.  Sincere  non  afFertur,  quod  ex  Joan.  Beleth  objicitur;  nec 
enim  ipse  scribit  :  Hos  non  recipit  Ecclesia ;  sed  :  Vevum  hos 
quattior  qtjidam  non  recipiunt,  Ecclesia  tamen  eos  approbat  (2); 
et  hinc  novum  specimen  sume  bonae  fidei  adversariorum  Ecclesise 

56.  Joan.  Sarisberiensis  sibi  tantum  proposuit  describere  ex 
S.  Hieronymo  canonem  Hebraeorum ,  ut  ipse  declarat  (3).  Loquens 
vero  de  hbris  Tobiae  ,  Judith  et  Machabseorum ,  qui  non  sunt 
recepti  in  canone  (nempe  Hebrceorum);  qiiia  fidem,  inquit,  et 
religionem  cedificant ,  pie  admissi  sunt,  scilicet  ab  Ecclesia  (4); 
demum  conchidit ,  omnium  Vet-  et  Novi  Test.  hbrorum  unum 
eumdemque  auctorem  esse  Spiritum  Sanctum  (5). 

57.  In  Glossa  ordinaria  pariter  canon  Hebraeorum  ex  auctorl- 
tate  Hieronymi  praeponitur,  neque,  ut  aiunt  adversarii,  in  editio- 
nibus  anno  1506  posterioribus  tractus ,  qui  contrarii  sunt  cano- 
nicitati  apocryphorum  i^deutero-canonicorum  ),  omittuntur  (6); 
siquidem  nulla  erat  ejusmodi  omissionis  ratio. 

58.  Ita  etiam  Hugo  de  S.  Charo,  qui  canonem  exhibet  He- 
braeorum,  et  ad  mentem  S.  Hieronymi  vocat  apocryphos  sive 
hayiographos  hbros  in  canone  non  cohtentos ,  declaratque ,  eos 
ab  Ecclesia  recipi  (7). 


(1)  Cfr,  opp.  edit.  Venet.  i588,  De  rutn  manaverunt.  Cfr.  in  Biblioth, 
Scripturis ,  etc.  tom.  i,  cap.  6  et  7  ,  Patr. Lngd.  1677,  tom,xxin,pag. 468, 
nbi   recenset ,   juxta    can.    Hebr. ,    ii-  col.  i. 

bros  XXII.                            .  (4)  Ibid.  pag.  4^9»  col,  1. 

(2)  Cfr.  hujus  Lib.  offlciorum  ea?-  (5)  Ibid.  col.  1. 

plicatio    ad   calcem    Rationalis    div.  (6)  Sane  in  Bibliis  sacris  cum  G/oss« 

oypc.  Guillelm.Durandi ,  Venet.  iS^^,  ordinaria  Lugduni  editls  anno  iSgo, 

fol.  335  ,  2,  ac   Sixto   V  nuncupalis ,  prologus  De 

(3)  Reiato  enim  ex  S.  Hieronymo  canonicis  et  non canonicis  libris  eaidem 
Hebraeorom  canone  ,  subdit  ;  Et  hcec  prorsus  ratione  legitur  tom.  i. 
quidem  inveniuntur  in  Prologo  libri  (7)  Sic  enim  scribit  \n  Postillarn  su- 
ReguMf  quem  Hieronymits  vocat  ga-  per  lib.  Tobiw  :  Dicimus ,  quod  Hie- 
leatum  principem  omnium  Scriptura-  ronymus  accipit  hic  diffusitts  hagio- 
rum  ,  quce  ab  ipsa  de  fonie  Hebrceo-  grapha ;  ut  scilicet  includatapocrypha, 


38 


illAGT.    »E    LOGIS    THEOLOGIGIS. 


59.  Guillelmus  Ochani  nec  verbum  hoc  de  argumento  habet 
in  objecto  loco  (1).  Lyranus  verbis  utitur  S.  Hieronymi,  eodem- 
que  in  sensu  loquitur  r2).  Hornei  jurisconsulti  opus  mihi  com- 
parare  non  potui;  at,  prseterquam  quod  obscuri  jurisconsulti 
seculi  XIV  auctoritas  hac  in  parte  nimis  exigua  est,  ex  analogia 
licet  conjicere,  illum  a  ceteris  non  dissentire. 

60.  Dura  videtur  S.  Antoninus  non  aham  tribuere  auctorita* 
tem  Ubris  deutero-canonicis  quam  eam,  quae  doctoribus  competit 
Ecclesise ,  inteliigi  debet  in  ordine  ad  auctoritatem  extrinsecam 
et  canonicam,  nondum  solemni  Ecclesiae  decreto  iUis  Hbris  tribu- 
tam;  instructio  enim  ab  Eugenio  IV  Armenis  data  est,  absoluto 
Concilio  Florentino.  Utitur  autem  verbis  S.  Hieronymi  quoad 
libros  in  canone  Hebrjeorum  non  contentos,  et  profitetur ,  Eccle- 
siam  hos  hbros  recipere,  juxta  datam  superius  a  nobis  distin- 
ctionem  (3). 


qiice  ah  Ecclesia  recipiuntur  ;  quorum 
veritas  manifesla  est^sed  auctorigno- 
ratur,  ut  est  Ecclesiasticus  ^  Sapien- 
tia,  Judith ,  MachabcBorum ,  Tobias , 
Pastor,  Cfr.  opp.  edit.  Venet,  i6oo, 
tom.  1 ,  fol.  373  ,  1 ,  col.  I. 

(1)  Etenim  adversarius  allegat  Ocha- 
mum  ,  Dial.  part.  ni ,  cap.  16.  Porro 
ibi  nil  tale  legitur.  Cfr.  ejus  opera  cdita 
a  Goldasto  in  Monarchia  S,  Rom,  im'- 
perii,  Francof.  161 4,  tom.  11,  pag.785. 
Quod  si  in  lib.  iii  ,  tractatus  tertii , 
cap.  16,  pag.  834»  refert  effatum 
S,  Hieronymi  ,  asserentis  libros  Eccle' 
siastici  et  Sapientice  legi  in  Ecclesia 
ad  cedificationem  plebis  ,  non  ad  au- 
ctoritatem  ecclesiasticornm  dogmatum 
confirmandam ,  ac  pra^terea  cxtendit  ad 
libros  etiam  Judith  et  Tobiae ,  quod 
dixit  S.  Greg.  M.  de  libris  Machabaeo- 
rum  ,  non  ad  delrahendum  hornm  vo- 
luminam  auctoritati ,  haec  protulitOcha- 
mus^  sed  at  ostenderet,  miaus  efHcax 


argumentum  inde  desumi ,  defectu  ex- 
trinsecds  auctoritatis ,  seu  solemnis  £c- 
clesiae  judicii ,  quo  in  album  librornm 
canonicorum  referrentur ,  prout  ani- 
madvertimus ,  cum  explanaremus  illo- 
rum  duorum  Patrum  effata. 

(2)  Cfr,  in  Prcef,  superlibrum  To- 
bice ,  edit.  Lugd.  1690,  tom.  11, 
col.  1495. 

(3)  Scribit  enim ,  loc.  cit.  edit.  Lug- 
dun.  i586  ,  tom.  i ,  pag.  65  ,  de  libris 
SapienticB  et  Ecclesiastici,  quos  pla- 
res  tribuebant  Salomoni.  Deprimo  vero 
affirmat  :  Apud  Hebrceos  nusquam  est 
secundum  Hieronymum ,  scilicet  in 
numero  authenticorum  librorum»  Ad- 
jicit  vero ,  in  hoc  libro  agi  de  tractatu 
JudcBorum ,  quem.  fecerunt  ad  Chri^ 
slum  occidendum.  Dealtero  vero  scri- 
bit  :  Quamvis  sit  plenus  morali  sa- 
pientia ,  et  ideo  ab  Ecclesia  receptus 
ad  legendum,  non  tamen  authenticus 
ad  probandum  ea ,  quce  veniunt  in 


PART    II.    CAP.    1.     DE    SACR.     LIRR.     GAW.     ET    AUGTOR. 


39 


61.  Idem  de  Tostato  dixeris ,  qui  tamen  fatetur ,  libros  deu~ 
tero-Ganonicos  ab  Ecclesia  recipi  uti  authenticos  (1). 

62.  Pra^fatio,  quae  occurrit  in  Bibliis  editis  annis  1498  et  1506 , 
eadem  repetit,  quae  tot  alii  auctores  post  S.  Hieronymum  dixe- 
runt  de  canone  Hebraeorum  et  aliis  libris  ab  Ecclesia  receptis. 
Hos  porro  eosdem  auctores  secutus  est  Card.  Ximenes  in  sua 
polyglotta  Complutensi  (2).  Idem  praestitit  Card.  Cajetanus  (3); 
hic  tamen  novitatis ,  ut  solet ,  amore  captus  ,  ulterius ,  quam  par 
esset,  progressus  est  in  commentariis  supra  Scripturam,  qui  pe- 
dibus  pavonis  opportune  admodum  comparati  sunt  a  Card,  Palla- 
vicino  (4);  et  in  reprehensionem  etiam  suorum  eapropter  Caje- 
tanus  incurrit  (5). 


contentionem  fidei ;  qaae  sunt  verba 
S.  Hieronymi ,  adeoqae  eodem  sensu 
accipienda  sant ,  quo  paulo  ante  ex- 
posuimua.  Ejus  mens  adhuc  melius  dig- 
noscitur  ex  iis,  quffi  ibidem  scribit, 
tit.  111 ,  cap.  9 ,  §  12,  pag.  85 ;  loquens 
enim  de  quinque  libris  deutero-canoni- 
cis ,  quos  Hebraei  inter  apocrypba  able- 
gant,  haec  habet  :  Ecclesia  sancta  ta- 
men  etiam  apocrypha  recipit  ut  vera, 
ut  patet  dist.  \5,  Quae  objicit  adversa- 
rius ,  non  in  loco  ab  eo  allegato  ,  sed 
legnntur  in  Summ,  theolog,  part.  m , 
tit.  i8,  cap.  6,  §  II  ,  edit.  Veron. 
col.  1043. 

(1)  Etenim  Tostatus  Abulensis  , 
loc.  cit.  ab  adversario  ,  expresse  de  li- 
bris  Sapientiae  ,  Ecclesiastici ,  Judith  , 
Tobiae  et  Machabaeorum  scribit,  eos  nti 
authenticos  recipi  ab  Ecclesia;  auscipi 
ac  legi  ab  Ecclesia,  etc.  Cfr.  Enarrat, 
in  prcefat.  D.  Hieronymi  in  lih,  Re- 
gumy  quaest.  27  ,  28  et  29.  InEnar- 
ratione  y^vo  prwf.  i  in  Paralip.  quaest.7, 
exponit,  quo  sensu  libri ,  qui  extra  ca~ 
nonem  Hebraeoram  reperiantur,  recepti 


tamen  sunt  ab  Ecclesia  ,  apocryphi  vo- 
centur.  Demum  in  Prcef,  in  Evangel, 
S.  Matth.  quaest.  i  ,  2  et  3 ,  ac  praecise 
in  quaest.  2  ,  leguntur ,  quae  opponit 
adversarius.  En  ejus  verba  :  Imo  nes- 
cit  (Ecclesia),  an  Spiritu  S,  inspirati 
scriptores  eorum  dictaverint  illos  ( li- 
bros ).  Idque  asserit  relative  ad  omni- 
modam  certitudinem ,  quam  Ecclesia 
habebat  de  iibris  proto-canonicis  ,  ex 
defectu  ,  ut  saepius  diximus ,  solemuis 
decreti  nondum  emissi ,  proat  demum 
factum  est  in  Conc.  Tridentino;  alio- 
quin  non  posset  sibi  ipsi  constare. 

(2)  Cfr.  in  Prologo  il ,  De  his  qucs 
ad  lectionem  N.  T.  sunt  prcenotanda. 

(3)  Cfr.  in  Comment,  in  cap.  x  lib. 
Esther.  edit.  Lugd,  1639,  lom.  n , 
pag.  400  >  col*  2« 

(-4)  Istoria  del  Conc,  di  Tr^nto , 
lib.  VI,  cap.  17,  n.  2. 

(5)  Cfr.  Melch.  Can.  De  loc.  lib.  11 , 
cap.  II,  in  resp.  ad  sextum  argum. 
Cajetanum  in  Vet.  Test.  hebraizare , 
in  Novo  erasmizare  in  proverbium  ces- 
sit.  Gerte  Wiiackerus ,  opp.  edit.  Her- 


40  TRA.GT»    DE    LOGIS    THEOLOGICIS. 

63.  Ad  12™,  Neg,  Irao  Graeci  et  hoc  tempore  et  aetate  subse- 
quenti  convenerunt  in  admittendis  uti  divinis  libris  ab  Ecclesia 
latina  receptis ,  ut  constat  ex  eo ,  quod  nulla  unquam  hac  de 
re  inter  utramque  Ecclesiam  excitata  sit  controversla.  Quod  si 
Leontius  Byzantinus ,  Damascenus ,  Nicephorus  uterque ,  Constan- 
tinopolitanus  et  Calhxtus  recensent  canonem  Hebraeorum ,  hoc 
ab  ipsis  fit  absque  detrimento  aliorum  hbrorum ,  qui  admissi  ab 
Ecclesia  sunt  (1). 

64.  Ad  13™,  Neg.  Etenim ,  ut  patet  ex  hactenus  expositis  , 
ConciHum  Tridentinum  filum  traditionis  constantis  et  perpetuae 
Roman£e  Ecclesise  secutum  est  in  canone  divinorum  Bibliorum 
sanciendo ;  traditio  haec  viguit  in  omnibus  Ecclesiis  orientalibus 
et  occidentaHbus ,  quse  quoad  substantiam  eosdem  Hbros  uti  divi- 
nos  tenuerunt ,  non  ad  aedificationem  solum ,  sed  etiam  ad  fir- 
manda  fidei  dogmata ,  ut  omnia  documenta  ex  Patribus  Graecis 
et  Latinis ,  ex  Constitutionibus  apostoHcis ,  ex  ConciHis ,  quse 
adduximus ,  evidenter  ostendunt ,  quibus  plura  aHa ,  prsesertim 
post  secula  IV  et  V,  adjicere  possemus  (2).  His  vero  nullo  modo 
opponuntur,  quae  ex  S.  Hieronymo  aHisque,  qui  eum  secuti  sunt 


borns  an,   iSgo  ,  pag.  6o  ,  Lntherum  servat,  S.  Joan.  Damascennm  canonem 

libros  deutero-can.  ex  canone  expun-  exscribere,  quem  exhibuit  S.  Epipha- 

gentem  defendit  exemplo  Cajetani ,  qui  nius  in  lib.  De  pond.  et  mens,  de  quo 

ex  canoneNov.  Test.  epistolas  Jacobi ,  superius  diximus. 

II  Pelri,  11  et  iii  Joan.,  Judae ,  Pauli  (2)  Ne  prolixior  sim  in  istorum  ca- 

adHebraJos,  et  partes  controversas  et  talogo  texendo,cfr.cit.Appendix,  quam 

alia  quaedam  sustuierat,  de  quibus  Lu-  in  prajf.  generali  exhibet  cl.  Jos.  Blan- 

thero  nunquam  venerit  in  mentem  du-  chinius  in  Vindiciis  canonic»  Scrip- 

bitare.  Cfr.  Georg.  Czuppon  ,  F^indi-  turar,  De  auctorihus  ,  qui  ab  Apostolo- 

cicB  i?m/^.  ec?i7.  jB?i6/ior.SabariaB  1798,  rum  aetate  usque   ad    sacrum  Concil. 

tom.  I ,  pag.  53  et  seq.  Tridentinum   canonis    divin.  Scriptur. 

(1)  Satis  est  percurrere  indicem  loc.  indicem   texuerunt  ,    a   pag.  5   ad  9 , 

sacrae    Scriptarae  ,    qai    allegantur    a  quorum   plerique    eumdem    catalogam 

S.  Joan.  Damasceno,  at  pateat,  eum  sacrorum    Librorum    sequuntur  ,    qui 

promiscue  adducere  teslimonia  ex  lib.  confeclus  est  a  Concilio  Carlh.  iii  et 

Sapientiae ,  Ecclesiastici  et  Baruch.  Cfr.  ab  Innocentio  I ,   et   qaem  secata  esl 

edit.  Lequien  ,  qui    in  adnot.  i ,    ad  Synodus  Tridentina. 
cap.  17  ,  libri  iv,  JDe  fide  Orthod»  ob- 


PART.    II.    CAP.    I.    DE    SACR.    IIBR.    CAN.    ET    AUCTOR.  41 

aut  descripserunt ,  afFeruntur  ab  adversariis ,  cum  non  loquantur 
nisi  de  libris  canonicis  in  presso  sensu ,  de  iis  nempe  qui  con- 
tinebantur  in  Hebroeorum  canone.  Quod  si  alios  rejecerunt  ex 
censu  Scripturarum  canonicarum ,  relate  tantum  ad  illum  cano- 
nem  hoc  affirmarunt ;  quia  licet  ab  Ecclesiis  hi  libri  uti  divini 
admitterentur ,  quod  quidem  hi  ipsi  scriptores  fatentur ,  ex  de- 
fectu  tamen  canonis  solemniter  ab  Ecclesia  universa  confecti, 
qui  omnes  adstringeret  ad  illos  admittendos ,  factum  est ,  ut  honor 
canonicarum  Scriplurarum  solis  passim  proto-canonicis  tribue- 
retur.  Ad  exactam  proinde  scientiae  et  critices  regulam  Triden- 
tinum  Concilium  canonem  suum  confecit ,  nec  ei  propterea 
verendum  erat  anathema  scientice.  Bene  vero  protestantes  hae- 
retici  sibi  omnia  timenda  habent  ab  anathemate  Ecclesije  Christi, 
cui  rebelles  existunt  sub  obtentu  scientiae  suae,  quae  eos  inflat 
cum  dispendio  aeternae  salutis. 

65.  Ad  14™,  Dist.  Id  est,  non  destiterunt  viri  temerarii, 
iique  perpauci ,  qui  contra  Ecclesiae  auctoritatem  raaluerunt  hae- 
reticis  vehficare  ,  quam  sinceram  doctrinam  catholicam  sectari , 
conc;  vere  cathohci,  9ieg.  Etenim  ab  adversariorum  censu  seponi 
debent  Sixtus  Senensis  et  Bernardus  Lamy ,  qui  ejusdem  aucto- 
rilatis  profitentur  esse  hbros  proto-can.  et  deutero-canonicos  , 
quamvis  quoad  eorum  notitiam ,  seu  quoad  nos ,  eosdem  inter 
se  distinguant  (1).  Sane  Sixtus  Senensis  excandescit  in  haereticos, 
eo  quod  nobis  eripere  tentaverint  libros  deutero-canonicos ,  eos 
expungendo  e  sacrorum  Bibliorum  canone  (2).  Itaque  duo  illi 
supersunt  Dupin  et  Jahn  ,  quorum  scilicet  satis  explorata  est 
temeraria  ac  libera  nimis  sentiendi  ratio,  quique  omnibus  sin- 

(1)  Cfr.  Sixtos  Senensis  ,  Bihlioth.  ritate  sceleratius  magisque  impie  hel- 
Sanctce ,  lib.  i ,  sect.  i ,  edit.  Neap.  1 742 ,  lum  aggressi,  numerum nohis utriusque 
pag.  2;  et  Bernard.  Lamy,  in  Jlppa-  Testamenti  voluminum  imminuunt, 
ratu  biblico ,  lib.  11 ,  cap.  i  et  2 ,  et  ad  minorem  summam  redigunt ; 
edit.  Lugd.   1696,  pag.  3ii  et  seqq.  inter  guos  Lutherus  et  Zwinglius  ex 

(2)  En  ejns  verba,  qua)  leguntur  in  F^eteri primum  Testamento  eliminant 
ejus  prajfat.  §9,  quaeque  certe  haud  librosSapientice  Ecclesiastici,  Tobice, 
arridebunt  adversariis  noslris  :  Alii ,  elc.^velutiapocryphaetincertce  auC' 
ab  ipsa  divinarum  litterarum  aucto-  toritatis  ct  fidei  scripta^  etc. 


42  TRACT.    »E    LOGIS    THEOLOGIGIS. 

ceris  Catholicis  suspecti  idcirco  wsunt;  quamquam  neque  isti  om- 
nino  adversariis  nostris  consentiant  (1). 

66.  Ad  15"*,  Dist.  Cujus  nulla  auctoritas  est ,  utpote  auro 
hollandico  corrupti ,  et  ad  ineundam  Calvinistarum  gratiam  pro- 
ditoris  Ecclesiae  suge ,  a  qua  propterea  semel  et  iterum  damnatus 
est,  conc  ;  cujus  sit  auctoritati  fidendum,  neg.  Cum  hic  syco- 
phanta  solus  sit,  qui  ab  adversariis  opponatur,  idemque  rejectus 
a  suis ,  exinde  patet  ,  quid  de  hbris  deutero-canonicis  sentiat 
Ecclesia  Graeca  (2). 

67*.  Ad  16*»,  Resp.  1°  Neg.  suppositum  de  ecclesia  protes- 
tanti ;  protestantes  nunquam  constituerunt  Ecclesiam ,  sed  ag- 
men  hsereticorum ,  qui  perduelles  in  Ecclesiam  Christi  sunt ,  nec 
minus  ab  Ecclesia  quam  a  se  invicem  divisi;  Ecclesiam  proinde 
protestantem  non  potuit  synodus  Dordracena  repraesentare. 

68.  Resp.  2o  Dist.  Id  est ,  synodus  Dordracena  in  suo  confi- 
ciendo  decreto  antiquitatis  vestigiis  adversata  est,  oonc;  institit, 
neg.  Nam  ,  ut  vidimus ,  antiquitas  universa  ,  quamvis  inter  ca- 
nonicos ,  prout  canonicorum  nomine  significabantur  libri  in  ca- 
none  judaico  contenti ,  deutero-canonicos  interdum  non  recen- 

(l)  Qaanquam  Dapinius  in  op.  Z7is-  circa   diversam  libroiam   prolo-canon. 

sertation  pHliminaire  sur  la  Bihle ,  et  deutero-canonicorum  auctoritatem. 
Paris  1701 ,  lom.  1 ,  ch.  i ,  §  6  ,  plura  (2)  Qaod  nec  Dombre  ipse  dissirau- 

babeat  communia  cum  adversario  nos-  lat.  Cfr.  quae  de  Cyrillo  Lucari  in  ordine 

tro  ,  qui  pleraque  ab  illo  mutnatus  est,  ad  canonem ,  scribit  doctus  P.  Lequien, 

attamen  assentitur  Conc.  Tridentini  de-  in  adnot.   i   ad  cap.   17,  libri  iv  De 

creto  ,   qno    ut    canonicos   recipiendos  fide  Orthodoxa  S,  Joan.  Damasceni, 

sanxit  libros ,  de  quibus  agimus.  En  ejus  opp.  tom.  1 ,  pag.  283  ,  ubi  inter  cetera 

verba  :  Toutes  ces  raisons  et  ces  con-  observat ,    Synodum    Bethleemiticara  , 

sid^rations  jointes  ensemble  sont  suffi'  pag,  889,  libris  in  canone  Laodiceno 

santes  pour  eiablir  Vautorite   de  ces  contentis    ceteros  addidisse ,   et  decla- 

livres ,  dont  la  d^finition  du  concile  rasse    inscite  ac    maligne    a   nefando 

de  Trente  ne  laisse  aucunlieu  de  dou-  Cyrillo  te7rox.pv(pooff  ,  apocryphos ,  nomi- 

ter,  Quod  vero  spectat  ad  Jahn,  ipse  natos.  Cui  sanctioni  DionysiusConstan- 

in  Introduct.  ad  lib.  sac.  P^et»   Test,  tinopolitatus   cum  aliis  Episcopis  bene 

cap,  2  ,  §  3o ,  ancipilem  se  ostendit ,  multis  et  presbyteris  suffragatus  est  in 

utrnm  Conc.  Trid.  discrimen  sustule-  responsione  ad  articolos  Calvinistarum 
rit,  quod,  eo  qaidem  senliente ,  extitit     anno  1672. 


PART.    II.    CAP.    I.    DE    SAGR.     LlBR.     CA.W.    ET    AUGT.  43 

suerit,  agnovit  tamen,  eos  et  sacros  esse  et  ab  Ecclesia  uti 
divinos  in  se  probari,  etsi  eadem  certitudine  extrinseca  seu 
qu oad  710S  eadem  rationje  ac  de  primis  illis  non  constaret.  Universa 
insuper  antiquitas ,  nullo  discrimine  interjecto,  eos  libros  una 
cum  ceteris  recensuit  firmilerque  retinuit.  Contra  vero  synodus 
Dordracena  ex  censu  divinorum  librorum  eos  expunxit,  et  ad 
calcem  librorum  proto-canonicorum  rejecit  cum  apposito  titulo  : 
Ltbri  apocryphi.  Ceterae  autem  ecclesiae  a  synodo  repraesentatae , 
nulla  ejusmodi  decreti  ratione  babita ,  bbros  eosdem  e  Bibliis 
penitus  ablegarunt  (1). 

69.  Post  prolixam  baiic  discussionem  juverit  et  nobis  percon- 
tari ,  utra  ecclesia  (  ut  ecclesiae  nomen  coetui  Protestantium  libe- 
raliter  concedamus)  in  errore  sit,  catbolicane  an  protestans? 
Quae  in  confirmationem  canonis  Tridentini  documenta  ajQTeruntur , 
certissima  sunt  et  ad  critices  unguem  exacta ;  quse  ab  adversariis 
vero  proferuntur,  partira  praepostero  sensu  sunt  intellecta,  par- 
tim  exaggerata,  partim  demum  falsa  ac  putida  mendacia.  Eligat 
igitur  lector.  Tales  sunt  Protestantium  triuraphi! 

70.  Obj.  tertia.  Nonnulli  saltem  bbri  Novi  Test.  nunc  in  canone 
recepti  sunt,  qui  in  canone  Ecclesiae  Romanae  desiderabantur. 
Siquidem  l^  constat  ex  Eusebio,  Cajum  presbyterum  Ecclesiae 
Romanae  seculo  III  non  admisisse  nisi  tredecira  epistolas  S.  Pauli , 
cum  eam  non  adnumeraverit ,  quae  ad  Hebraeos  inscripta  est ,  et 
S.  Hieronymus ,  qui  Romge  Damaso  ab  epistolis  fuit ,  aperte  scri- 
bat  :  Paulus  Apostolus  in  epistola  ad  Hebrceos  ^  quem  latina 
consuetudo  non  recipit  (2);  quod  et  alibi  repetit  (3).  3®  Idem 
dici  debet  de  Apocalypsi  quoad  Orientales ,  eodem  S.  Doctore 


(1)  Cfr.  Notice  sur  les  livres  apo-  nnlla  existimatione  clarescit. 
cryphes  de  lAncien    Teatament ,   en  (2)  Cowwew^incap.GIsaiaead  v.  2. 

riponse  a  ia  question.Y  kHT-iL  LES&VV'-  (3)   In    Epist.   cxxix.   ad  Dardan. 

PRiMER?  par  C.  E.  F.  Moulinie ,  pas-  edit.  Vallars.  n.  3,  mCatal.  in  Cajo; 

teordereglisedeGeneve,  Gen6vei828.  ad  cap.  8Zachariaeet  inMatth.  cap.  26; 

QuemriteopponerepossumasDombrio,  ac  demum  in  Epist,  ad  Evangel.  et 

utpote  qui  et  doclrina  et  auctoritate  plu-  alia  ad  Paulinum,  Cfr.  adnot.  Vallarsii 

rimum  valeat  inter  suos ,  dum  Dombre  ad  pag.  96$  tomi  1. 


44  TRAGT.    DE  lOCIS    THEOLOGIGJS. 

teste  (1),  imo  teste  anteriore  scriptore,  Magno  Dionysio  Alexan- 
drino  (2).  4°  Concipi  porro  neqait,  quomodo  Ecclesise  seculoXYI 
potuerit  innotescere  ,  quod  quatuor  saltem  prioribus  seculis  igno- 
ravit  Ecclesia ,  cum  nullam  posthac  ipsa  revelationem  babuerit. 
5«  Non  immerito  igitur  Romai  vebementer  obmurmuratum  est, 
referente  Sarpio  (3),  quod  a  congregatione  quinque  Cardinalium 
et  quadraginta  octo  Episcoporura ,  qui  exiguis  dioecesibus  praee- 
rant,  nec  magni  erant  tbeologi,  praecipiti  consilio  decretum  de 
re  adeo  difficili  latum  fuerit.  Ergo. 

71.  Resp.  Neg.  ant,  Ad  1*"  prob.  Dist,  Cajus ,  Rom.  Ecclesiae 
presbyter,  non  adnumeravit  epistolam  ad  Hebraeos  inter  epi- 
stolas  S.  Pauli ,  conc, ;  non  agnovit  eam  epistolam  uti  divinam 
atque  canonicam ,  neg.  Duae  ejusmodi  quaestiones  permisceri  in- 
ter  se  nequeunt;  altera  quippe  ab  altera  antiquitus  sejuncta  fuiL 
Quidam  enim  uti  divinam  habuerunt  epistolam  ad  Hebrseos , 
quamvis  eam  a  Paulo  conscriptam  esse  inficiarentur  (4);  prout 
contigit  Apocalypsi ,  cujus  auctorem  diversum  esse  ab  Apostolo 
Joanne  aliqui  ex  antiquioribus  existimarunt ,  etsi  ejus  divinitati 
nihil  derogarent  (5).  Cajus  propterea  potuit  eam  quidem  abju- 
dicare  epistolam  Apostolo  Paulo ,  nec  tamen  canonicam  ejus  au- 
ctoritatem  ob  id  inficiari ,  ut  patet  ex  ipsis  Eusebii  verbis  (6). 


(1)  In  EpisL  cit.  ad  Dardan.  runi.  Cfr.  etiam  S.  Hieronymus ,  De 

(2)  Apud  Euseb.  Hist.  eccL  lib.  vii,  viris  illustr.  in  Paulo ,  et  Origenes  , 
cap.  25.  apud  Euseb.  iib.  vi ,  cap,  25. 

(3)  Storia  del  Concilio  di  TrentOf  (5)  Cfr.    Dionysius ,    apud    Euseb. 
lib.  n.  lib.  vii ,  cap.  25,  et  ejusdem  Epist.  ad 

(A)  Cfr.  Michaelis  ,    Introduct.    au  Hermammonem,   quse   est  num.   12, 

ISouveau  Testam,Gene\e  i822,tom. iv,  edit.  ejus  opp.  De  Magistris ,  nam.  2  , 

chap.   24,    sect.    i5  ,    pag.   224 ;   et  pag.  178. 

Cellerier, /«froc?Mc^  etc.  division.  11,  (6)  Sic   scribit   Eusebius ,   lib.  iii, 

sect.  1 1  ,  pag.  44^  et  seqq.  Certe  Ter-  cap.  3  :  Sciendiim  tamen  est,  episto- 

tullianus,  lib.  Depudicitia,  cap.  20,  lam  ad  Hehrceos  a  nonnullis  ideo  esse 

eam  adscribit  Barnabae ,  ac  receptiorem  repudiatam  ,  quod   dicerent,  eam  ab 

eam  esse  dicit  apud  Ecclesias  episto-  Ecclesia  Romana pro  certa  ac  genuina 

lamBarnabae  (nempe  epistolam  ad  He-  Pauli  epistola  non  haheri;  et  lib.  vi, 

braeos)  illo  apocrypho  Pastore  moecho-  cap.  20,  loquensdeCajo,  qui  tredecim 


PART.    II.    CAP.    I.    DE    SAGR.    LIBR.    CAP.    ET    AIKITOR.  45 

Sane,  cum  videamus  aClemente  plures  ex  hac  epistola  sententias 
proferri  perinde  ac  ex  aliis  scriptis  canonicis,  patet,  ab  Ecclesia 
Romana  eam  inter  Scripturas  canonicas  seu  divinas  fuisse  adop- 
tatam  (1). 

72.  Ex  his  responsio  fluit  ad  alteram  probationem  adductam 
ex  S.  Hieronymo ;  qui  quidem  non  de  Roilttana  proprie  Ecclesia 
loquitur,  sed  de  ecclesiis  latinis  ^  seu  polius  de  latina  consuetu- 
dine ,  quo  nomine  ecclesiae  occidentales  in  genere  significantur , 
apud  quas  potuit  esse  circa  auctorem  hujus  epistolae  dissensus. 
Quod  si  vere  loquitur  de  Ecclesia  Romana ,  non  loquitur  nisi  de 
noiinullis  ejusdem  membris  ;  siquidem  exploratum  est ,  aetate 
S.  Hieronymi  plerosque  omnes  eamdem  epistolam  recepisse ,  uti 
ostendit  Bonfrerius  (2).  Ceterum  idem  S.  Doctor  in  Epist,  ad 
Dardaniim  testatur  ,  non  solum  hanc  epistolam  ab  omnihus 
retro  ecclesiasticis  grcBci sermonis  scriptoribus  suscipi..,  et  quo- 
tidie  Ecclesiarum  lectione  celebrari,  verum  etiam  profitetur  , 
se  eam  suscipere  tanquam  canonicam  una  cum  Apocalypsi  :  Ne- 
quaquam  y  subdit,  hujus  temporis  consuetudinem ,  sed  veterum 
scriptorum  auctoritatem  sequentes ,  qui  plerumque   utriusque 

tantam  enumeraverat  epislolss  Pauli ,  faisse  Apostolo  Paalo  ,  testatar  Steplia- 

subdit:  Sa«e/t^ce/?fsfo/a(adlIebra30s)  nus  Gobatus  ,  apud  Photium. 
ctiamnum  aquibusdam  RomanisApo-  (1)  Gfr.  de  hoc  argumenlo  Estius, 

stoli  esse  non  creditur.  Porro  utrobique  in  epist.  ad  Hebr.  De  auctoritate  epi^ 

Rufinus  vertit /a/mo« ,  quam  versionem  siolce,  et  de  aucthore  hujus  epistolce, 

probat  Valesius,  cum  Eusebio  insolens  Comment.  in  omnes  Pauli  epist.  Daa- 

JXonsiilatinossocaiVQ  romanoS)  ut  pro-  ci  i6i6,  tom.  ii,  pag.  869  et  seqq. 

latis  exemplis  ostendit  idem  Valesius ,  item  Celierier  op.  cit.   Introduct,  di- 

in  not.  ad  utrumque  locum.  Inler  hos  vis.  11,  sect.  1 1 ,  ubi  ejus  aucloritatem 

Romanos  seulatinos,  qui  Paulo  abja-  vindicat  adversas  Michaelis ,   qui  prae- 

dicarunt  hanc  epistolam  ,  recensendus  terea  causam  assignat ,  quare  ab  im- 

etiam  est  Hjppolytas    Episcopus   Por-  pugnatoribus  Gataphrygarum  seu  Mon- 

taensis,  in  lib,  Advers.  haereses  ,  teste  tanistarum  in  dnbium  saltem  revocata 

Pholio  m  Biblioth,  cod,  121.  Ceterum  fuerit  auctoritas  epistolae  ad  Hebrasos  , 

cfr.  Theodoretus,  in  prooemio  in  epist.  ob  abasum  scilicet  nonnalioram  loco- 

ad  Hebraeos,  ubi  ex  veterum  consensn  ram  ejasdem  epistolae. 
B.  Paali  eam  esse  ostendit.  A  Clemente  (2)  In  cit.  praeloq.  cap.  iv,  secl.  8. 

Romano  epistolam  ad  Hebr.  tributam 


46  TRAGT.    DE    LOGIS    THEOLOGICIS. 

abutuntur  testimoniis  y  non  ut  interdum  de  apocryphis  facere 
solent,..  sed  quasi  canonicis  et  ecclesiasticis  (1). 

73.  Ad  3°*,  Dist.  Sequioris  setatis  et  quoad  verum  ^jus  au- 
ctorem ,  conc. ;  setatis  anterioris  et  quoad  ejus  divirram  inspira* 
tionem ,  neg»  Certum  enim  est ,  Apocalypsim  prioribus  duobus 
seculis  etiam  ab  orieiatalibus  uti  divinam  admissam  fuisse  ,  postea 
vero  dubitari  coeptum  de  divina  ejus  origine  ac  de  ejus  auctore , 
quem  alii  Joannem  Evangelistam  ,  alii  Joannem  presbyterum 
esse  contendebant  (2).  Ceterum  in  Ecciesia  Romana  nunquam 
de  ejusdem  canonicitate  excitata  dubitatio  est  (3),  quod  nobis 
plane  sufficit. 

74.  Ad  4"^,  Dist.  Si  reipsa  Ecclesia  definivissetseculo  XVI ,  quod 
ignoravit  Ecclesia  quatuor  priorum  seculorum,  trans.  vel  conc; 
si  secus  egit ,  neg.  Jam  enim  ostendimus ,  quomodo  ab  aposto- 
licis  inde  temporibus  in  Ecclesia  Romana  idem  canon  obtinuerit, 
ac  veluti  per  manus  fuerit  liuc  usque  transmissus.  NuUa  proinde 
indiguit  nova  revelatione  ad  canonem  statuendum  Ecclesia ,  sed 
solo  divino  subsidio ,  ne  unquam  deciperetur ,  prouti  re  vera 
factum  est.  Laborat  propterea  difficuitas  falso,  ut  ajunt,  sup- 
posito  (4). 

(1)  Loc.  cit.  Nofanda  vero  hic  est,  vant ,  quand ,  apres  Vavoir  hien  exa- 
in  S.  Doctore  conjanctio  istarum  vocam  mine,  elle  a  trouv^  un  legitime  fon- 
canonicis  et  ecclesiasiicis ,  qnae  pro  dement  de  n^en  plus  douter  ,  et  une 
«odem  usnrpanlar ,  secus  ac  contendant  tradition  stiffisante  pour  le  juger  au- 
adversarii.  thentique.  Cest  la  raison  pour  laquelie 

(2)  Recolantar  guperius  dicta ;  cfr.  saint  J^rome  dit  que  Vepilre  de  saint 
praeterea  Cellerier ,  op.  cit.  divis.  iii ,  Jude  avait  acquis  de  Vautorite  par 
secl.  5.  Vantiquit^  et  par  Vusage ,   et  mSrite 

(3)  Ibid,  d'etre  mise  au  rang  des  livres  sacr^s 

(4)  Apposite  ad  hanc  ipsam  difficul-  du  Nouveau  Testament.  K^que  hic  obi- 
tatem  respondebat  aactor ,  certe  minime  ter  observo  ,  si  valerent  argumenta  , 
adversariis  suspectus ,  scilicet  Dapin  ,  qnibns  utuntur  Calviniani  et  Domhre 
op.  cit.  lib.  I ,  ch,  1 ,  §  6  :  Quoiqu^il  inter  ipsos  ad  impugnandam  canonici- 
ne  se  fasse  point  de  nouvelle  rev^lation  latem  librornm  deutero-canonicorum 
d  VEglise,  elle  peut  aprks  hien  du  Vet.  Test.,  debere  pariter  excludi  ab 
temps  ^tre  pliis  assuree  de  la  verite  hoc  censu  deutero-canonicos  Novi  Tes- 
d^un  ouvrage  qu'elle  ne  Vetait  aupara-  taraenti ,  qoos  tamen  ipsi  uti  canonicos 


PART.    II.    CAP.    I.   DE  SACR.    IIBR.    GAIV.    ET    AUGTOR.  47 

75.  Ad  5°*,  Si  fides  adhibenda  sit  huic  scriptori,  haereticis 
colludenti  ac  in  pluribus  falsitatis  convicto  (1),  conc;  secus  ,  neg. 
Porro  decretum ,  de  quo  agitur ,  licet  ab  initio ,  prout  temporum 
ferebat  conditio ,  nonnisi  a  paucis  editum  fuerit ,  tamen  ab  uni- 
versa  Synodo,  totaque  demum  Ecclesia  catholica  probatum  est. 
Decreta  autem  omnia  anteriora  sub  Concihi  exitum  denuo  sanxe- 
runt  Cardinales  sex ,  Legati  quatuor  ^  Patriarchae  tres ,  Archie- 
piscopi  triginta  duo ,  Episcopi  ducenti  viginti  octo  ,  abbates 
quinque ,  generales  ordinum  ministri  septem ,  Episcoporum  pro- 
curatores  plurimi  (2).  Addimus ,  Sarpium  una  cum  haereticis 
suis  decreto  Tridentino ,  etiamsi  decies  centena  millia  Episcopo- 
rum  congregata  illud  tulissent ,  impavide  refragaturum  fuisse ; 
siquidera  non  error  intellectus,  sed  voluntatis  vitium  in  eo  fuit. 
Quid  porro  cum  ejusmodi  hominibus  agas? 

PROPOSITIO  II. 

Rejecta  Ecclesice  catholicce  auctoritate y  nequeunt  Pmtestantes 
certum  sacrce  Scripturce  canonem  constituere. 

76.  Hujus  propositionis  veritas  suapte  natura  ex  iis  profluit, 
quae  in  superiori  propositione  disseruiaius.  Etenim  non  ahunde 
auctoritas  nobis  constat  sacrarum  Scripturarum  sive  Veteris  sive 
Novi  Testamenti ,  quam  ex  canone  Ecclesiae  Romanas  seu  Ecclesiae 
cathoUcae  universae,  quaelabente  tempore  illum  amplexa  est  juxta 
ilHus  Ecclesiae  traditionem ,  constantem  sane  atque  perpetuam  ab 
aetate  apostoHca  ad  Concihum  usque  Tridentinum.  Antiqui  siqui- 
dem  canones  seu  catalogi  sacrorum  Librorum ,  quos  rehquae  Ec- 
clesiae  particulares  ac  Patres  seorsum  sumpti  exhibuerunt ,  plu- 
rimum  inter  se  discrepant.  Nam  aHum  canonem  dedit  Mehto 

admittant.  Eadem  siqaidem  et  validiora  (1)  Card.  Pallavicinas   detexit   36o 

fortasse  argeri  possent  adversas  horam  errores  facti  in  Historia  Pauli  Sarpii, 

canonicitalem  argumenta ,  quam  ea  quae  quos  ei  exprobravit. 
pugnanl  contra  canonicitatem  deutero-  (2)  Sess.  xxv. 

canonicornm  Veteris  Testamenti.  \^y^  '. 


48 


TRACT.    DE    LOGIS    THEOIOGICIS. 


Sardianus ,  alium  Synodus  Laodicena ,  alium  vero  canones  et 
constituliones  Apostolicce  nuncupatae ,  alium  Origenes ,  alium 
auctor  Synopseos  Athanasianae  (1),  alium  S.  Gregorius  Nazianze- 
nus  (2),  et  ila  porro  (3).  Omnes  quippe  vel  deficiunt  vel  redun- 


(1)  Elenim ,  ut  vidimns ,  Blelito  io 
canone  suo  omittit  libros  omnes  Novi 
Tesl.,  et  in  can.  libror.  Vet.  Test.  prae- 
termittit  Baruch  ;  contra  Tcro  Synodns 
Laodicena  in  suo  can.  recenset  Baruch , 
omittit  vero  Apocalypsim.  In  can.  lxxxv 
apostolico  inter  libros  canonicos  recen- 
sentur  libri  Judith  et  tres  Machabajo- 
rum  ;  omittuntur  vero  libri  Baruch  , 
Tobiae ,  Sapientiae  et  Ecclesiastici ;  ex 
libris  vero  Novi  Test.  omittitur  Apoca- 
Ijpsis ;  sed  e  contra  inter  canonicos  ad- 
numeranturClemenlisepistolae  dua;,  et 
octo  libri  Gonstitutionum  ejusdem  Gle- 
mentis.  Origenes  exhibet  can.  Hebraeo- 
rum  ;  auctor  Synopseos  Alhanasiana  nu- 
merat  i5i  Psalmos  ,  excluditque  e 
canone  libros  deutero-can.  Vet.  Test. 

(2)  Et  ipse  sequitur  canonem  Ue- 
brseorum  quoad  libros  Vet.  Test.,  et 
omittit  Apocaly psim  ex  libris  Novi  Test. 
in  suo  carm.  xxxiii ,  De  veris  et  ger- 
manis  Scrtpturce  libris,  opp.  edit,  1 63o, 
tom.  II ,  pag.  98. 

(3)  Ex.  gr.Gyrillus  Hierosolym.  Ccr- 
iech,  IV,  n.  35,  licet  et  ipse  tradat 
canonem  Hebraeorum ,  attamen  includit 
in  hoc  canone  propheliam  Baruch  ,  ex- 
cladit  vero  ex  iibris  canonicis  Novi  Test. 
Apocalypsim ;  S.  Athanasius  pariter  in 
Epist.festali,^Aimi\M  solum  canonem 
Hebrajorum  quoad  libros  Vet.  Test.  ad- 
dita  prophelia  Baruch  et  epistola  Jere- 
miae ,  quae  constituit  caput  6  Baruch  in 
Yulgata.  Philastrius  Brix.  De  hceres. 


cap.   88  ,   exclndit  e  libris   cauonicis 
Epistolam  ad  Hebr.  et  Apocalypsim  , 
edit.  Brix.  1^38.  Attamen  in  hoc  sibi 
non  constat.  Gfr.  cap.  60  et  89.  Ganon 
pariter  ecclesiae  Syriacae  excludit  Apo^ 
calypsim.  Gontra  vero  Barnabas  allegat 
teslimonium  ex  lib.   iv  Esdrae  ,  v.  5  , 
in  epist.  cap.  1 1  ,  apud  Goteler.  Sic  in 
Constitution.  Apostol.  lib.  vii,  cap.  a 
et  seq.  uti  ex  ceteris  Scripturis  testimo- 
nia  adducuntur  ex  epist.  Barnabae.  Ibid. 
tom.  i ,  pag.  363  ,  et  lib.  11 ,  cap.  22  ; 
Oratio  Manasses  ,  ibid.  pag.  232.  Ter- 
tollianus  veluti  ex  Scriptura  sacra  ad- 
ducit ,  lib.  Prcescript,  cap.  3  ,   testi- 
monium  ex  lib.  iv  Esdr.  viii ,  20 ;  et 
iternm  Cont.  Marcion,  lib.  iv,  c.  16,  ex 
eod.  libro  allegat  c.  xv ,  i .  Gfr.  Rigalt. 
et  Pamel.  Sic  Gyprianus ,  epist.  lxxiv  , 
pag.    i4i  1  cdit.    Maur.  laudat  lib.  iii 
Esd.  IV  ,    38 ,   cujus   textum   profert. 
S.    Irenaeus  ,    Contr,  hceres,   lib.  iv , 
c.  XX,  n.  2  ,  edit.  Mass.  cilat  tanquam 
Scripturam  canonicam  librum  Herm«, 
nempe  Pastorem ,  scribens  :  Bene  ergo 
pronuntiavit  Scriptura ,  qwe  dicit  : 
primo  omnium  crede ,  quoniam  unus 
est  Deus ,  etc.  quae  desumpta  sunt  ex 
lib.  11 ,  Mand.  1 ;  cfr.  Massuet.  diss.  ui , 
art.  i  ,  n.  7  ;  quod  et  alii  Patres  prse- 
sertim  graeci  praestiterant ,  quorum  tes- 
timonia   collegit  Gotelerius  in   praevio 
Judicio  deHermcB  Pastore,  Origenes, 
Cont,  Cels,  lib.  i,n.63,  videturapo- 
stolicam  auctoritatem  tribuere  epistolae 


PART.    II.    CAP.   I.    DE    SAGR.    LIBR.    GAN.    ET    AUGTOR. 


49 


dant.  Scriptura  nullum  uspiam  censum  horum  librorum  exhibet. 
Cum  autem  haec  sola  documenta  sint ,  ex  quibus  nobis  genuinus 
canon  constare  possit ,  elucet ,  seposita  Ecclesiae  catholicae  auc- 
toritate ,  nullam  viam  certam  Protestantibus  illam  respuentibus 
patere  posse  ad  canonem  sibi  constituendum. 

77.  Sane  nunquam  sibi  constitere  acatholici  in  numero  libro- 
rum  canonicorum  definiendo.  Lutherani  ab  initio  rejecerunt  ex 
sacrorum  Bibhorum  censu  hbros  omnes  deutero-canonicos  Veteris 
Foederis ,  ac  omnes  deutero-canonicos  NoviTestamenti:  epistolam 
videhcet  ad  Hebraeos,  epistolam  S.  Jacobi ,  et  S.  Judae ,  II  S.  Petri, 
II  et  III  S.  Joannis  una  cum  Apocalypsi.  Calvinus  primique  ejus 
asseclae  repulerunt  pariter  libros  omnes  deutero-canonicos  Vet. 
Test.,  cum  tamen  deutero-canonicos  Novi  Test.  libros  retine- 
rent  (1).  Qua  in  re  videntur  antiquos  fuisse  imitati  haereticos , 
expungentes  nimirum  pro  lubidine  sua  e  Librorum  sacrorum 
censu ,  quos  cerebrosis  suis  commentis  adversari  posse  deprehen- 
debant  (2).  Protestantes  deinceps  seorsum  sumpti  quoad  hosce 


Barnabae ,  prout  et  ante  ipsnm  praesti- 
terat  Clem.  Alex.  Strom,  lib.  ii ,  edit. 
Polt.  Venet.  1767  ,  pag.  447»  ^^^  ^f"'» 
adnot.  edit.  et  iterum  ibid.  pag.  4^2  , 
tom  lib.  V,  pag.  683.  Et  hsec  specimi- 
nis  gratia  altulisse  sufficiat ,  ut  appa- 
reat ,  quanta  olim  circa  Scripturarum 
canonem  viguerit  discrepantia. 

(1)  Cfr.  Jac.  Bonfrerii  S.  J.  PrcBlo- 
quia  in  totam  sac.  Script.  cap.  4  j 
sect.  1 ;  Janssens ,  op.  cit.  Herm,  sac, 
edit.  Paris.  i833,  tom.i,chap.  i,§5. 

(2)  Ita  de  haereticis  Marcionitis  in 
lib.  De  prcBScript,  hceret»  cap.  xvii , 
scribit  TertuUianus  :  /sta  hceresis  non 
recipit  quasdam  Scripturas;  et  si  quas 
recipit,  non  recipit  integras ;  adjectio' 
nibus  et  detractionibus  ad  dispositio- 
nem  instituti  sui  intervertit»  De  hoc 
ipso  haereticorum  more  loquiturlrenaeus, 
Contr,  harea,  lib.  i ,  cap.  20  ,  n.  i  j 

T.     IX. 


Cyprianus  in  lib.  De  unit.  Eccles,  edit. 
cit.  pag.  198  ,  ubi  haereticos  vocat  cor" 
ruptores  Evangelii;  Basilius  M.  hom.  v, 
in  Hexaemer,  n.  5 ;  Augustinus  ,  in 
lib.  Cont,  Adimant,  cap.  i3,  n.  4> 
aliique  passim,  Porro  cadem  ratione  se 
gessisse  haereticos  protestantes  ,  dum 
respuerunt  libros  deutero-canonicos  , 
vadem  damus  auctorem  protestantem  , 
qui  ejus  rei  causam  aperit,  nempe  Mou- 
linie ,  op.  cit.  Noticesurles  livres  apo- 
cryphes,  etc.  Introduct,  pag,  4,  ubi 
scribil  :  Cerlains  passages  des  livres 
apocryphes  (deutero-canoniques)  ont 
fait  croire  que  la  doctrine  de  ces  livres 
n'Hait  pas  conforme  d  Vanalogie  de  la 
foi  (nempe  doctrinae  ha;reticorum  ),  et 
Von  a  conclu  d  la  suppression  de  ious, 
repassant  d  cette  occasion  les  objections 
qu'on  acaitjadis  oppos^es  d  leur  ca^ 
nonicitS. 

4 


^o 


TRACT.    DE    LOCIS    THEOLOGIGIS. 


ipsos  libros  in  diversas  abiere  sententias  ;  donec  yisi  demum 
sunt,  ii  saltem  qui  in  Germania  degunt,  unapimi  ferme  consen- 
sione  admittere,  quotquot  Novi  Test.  libros  in  canone  suo 
catholica  recenset  Ecclesia  (1).  Verum  novis  Biblioram  studiis 
excitatis  ,  ac  rationalismo  in  dies  percrebesCente ,  adeo  secum  ipsi 
pugnare  coeperunt,  ut  vix  uUus  liber  sit,  non  modo  ex  deute- 
ro-canonicis  ,  sed  etiam  ex  proto-canonicis  utriusque  Foederis  , 
quem  istorum  aliquis  ex  censu  canonicarum  Scripturarum  non 
expungat ,  aut  saltem  annon  expungendus  sit  vehementer  non 
dubitet  (2). 


(1)  Cfr.  Janssens,  loc.  ciU  et  Moeliler, 
Syfnholique,  tom.  ir,  chap.  5,  §  4'* 

(2)  Longa  nimis  res  esset  velle  Pro- 
testantes  recensere ,  qoi  unnni  vel  alte- 
rum  librnm  proto-canonicum  suis  an- 
cloribns  adjadicarunt ;  proferam  non- 
nulla  exempla  ex  ipsis  Protestantibus 
deprompta.  Pentateuchum  post  exilium 
babjlonicum  scriptum  autumarunt  Fr. 
Car.  Fulda,  God.  Hasse,  Joan,  Christ. 
Nachtigal ,  Joan.  Sever.  Vater  ,  Mart. 
de  Wette,  Leon.  Bertholdt ,  aliique 
apud  Rosenmiiller ,  Prolog.  in  Penta- 
teuch.  Librum  Job.  non  hisloriam  sed 
fabulam  referre  conteudunt  Spanhe- 
mius,  Carpzovius,  Michaelis,  passimque 
recepta  est  apud  Protestanles  ejusmodi 
sententia ,  apud  eumdem  in  Prolog, 
in  Job;  quibus  praeiverat  Lutherus. 
Castaiio  ,  Beza  teste ,  apud  Bonfrerium 
loc.  cit.  tanquam  impuram  et  obscae- 
nam  cantionem  Canticum  canticornm 
rejicit.  Evangeliorum  commentarios  suis 
auctoribus,  quibus  inscribuntur ,  abju- 
dican!  Herder  ,  Eckerraann  ,  Giesele- 
rus ,  Sartorius  ,  Paulusius  ,  apud  Kui- 
noel ,  Prol.  in  Evang,  qui  contendunt 
ex  narrationibus ,  ore  Apostolorum  pro- 


pagatis ,  ab  ignotis  hominibus  eos  faisse 
exaratos.  Alii ,  ut  Michaelis  et  Kuinoel 
ipse ,  recnrrunt  ad  ignotum  communem 
fontem  nescio  quem  Syrochaldaicum , 
ex  quo  tria  priora  Evangelia  excerpta 
sunt ,  Urevangelium  vocant ,  ut  alias 
diximus.  Vogelius  censet ,  quemdam 
Judaeo-Ghristianum  auctorem  esse  Evan- 
gelii  Joannis  nuncupati ;  Ballenstadtius 
etHortius  existimant,  hoc  ipsum  Evan- 
gelium  ab  ignoto  quodam  homine 
Alexandrino  ,  seculo  r  exeunte ,  aut 
sec.  ir  ineunte,  fuisse  conscriptum. 
Bretschneider  neque  Joannem  Aposto- 
lum,  neque  christianum  Palaestina  oriun- 
dum  ibique  degentem  ,  neque  a  Judaeis 
natum,  sed  aiium  quemdam  disciplinse 
Alexandrinse  addictum ,  sec.  ii  illud 
conscripsisse ,  et  e  traditione  aut  scripta 
aut  non  scripta  hausisse;  apud  Kuinoel, 
Prol,  in  Evang,  Joan,  qui  lamen  lau- 
dat  Bretschneiderum  veluti  doctum  et 
moderatum.  Quid  igitur  erit  de  minns 
moderatis  Protestantibus  ?  Omitto  blas- 
phemias,  quas  jam  recensui  in  tract. 
De  vera  religione,  part.  ir ,  prop.  ix, 
de  quibus  etiam  consuli  potest  Baro  de 
Starck ,  in  Convivio  Theoduli,  Omitto , 


PART.    II.    GAP.    I.    DE    SAGR.    LIBR.    GAN.    ET    AHGTOR.  51 

78.  Neque  hoc  mir.um  videri  debet  in  acatholicorum  syste- 
raate ;  nam ,  cum  ipsi  infallibilem  Ecclesiae  auctoritatem  agno- 
scere  detrectent ,  traditionemque  divinam  rejiciant ,  nuUa  ipsis 
superest  norma  tuta  ad  canonem  constituendum ,  silentibus ,  uti 
animadvertimus ,  hac  de  re  sacris  eloquiis ,  ac  veteribus  inter 
se  discrepantibus.  Quapropter  alterutrum  ipsi  tandem  eligant 
necesse  est,  aut  ut  canonem  admittant,  quem  Romana  semper 
Ecclesia  secuta  est ,  aut  ancipites  ac  incerti  circa  canonicam  unius- 
cujusque  fere  hbri  auctoritatem  haereant. 

79.  Quae  cum  ita  se  habeant ,  inteUigi  nequit ,  qua  demum 
ratione  possint  Protestantes  unice  appellare  ad  Scripturam ,  unice 
ei  insistendum  vociferari,  hanc  unicam  controversiarum  judicem 
jactare  ,  dum  ,  quibusnam  hbris  canonica  Scriptura  constet, 
ignorent ,  aut  saltem  in  eo  cespitent  ambigantque ,  neque  un- 
quam  possint  ipsi  suo  hserere  vestigio.  Merito  propterea  adversus 
istiusmodi  novatores  usurpamus ,  quod  in  sui  temporis  novatores 
urgebat  TertuUianus  :  Scripturas  ohtendunt ^  et  hac  siia  audacia 
statim  quosdam  movenf,.,  Si  hce  sunt  illce  vires  eorum^  uti  eas 
habere  possint^  despici  dehet  ^  cui  competat  possessio  Scriptu- 
rarum y  ne  is  admittatur  ad  eam^  cui  nullo  modo  competit(l), 

DTFFICULTATES. 

80.  Obj.  prima.  MultipHci  ratione  acathoHcis  innotescere  po- 

qnae  Straass  in  vita  J.  C.  effutit ;  haec  qnens  vero ,  ibid.  S.  Doctor  de   ^ct, 

enim  sufficiant ,  ut  pateat ,  an  recen-  Apostol,  prosequilur :  Cui  lihro  necesse 

tiores  haeretici  circa  libros  sacros  infe-  est  me  credere ,  si  credo  Evangelio , 

riores    sint    antiquioribus  ,    praesertim  quoniam  utramque  Scripturam  simili- 

Gnosticis  et  Manichaeis.  ter  mihi  catholica  commendat  auctO" 

(1)  De  Prcescript^  cap.  xv.  Ita  qui-  ritas,    En   regulam    auream  ,    earaque 

dem  haDretici  anliqui  et  recentiores  ;  at  unice  tutam.  Cfr.  de  hac  regula  et  effato 

longe  aliam  diversam  viam  tenuerunt  S.  Augustini  Nic.  SerariasS.  J.  inPro- 

quovis  terapore   Catholici.    Nota   sunt  legomen,  Biblicis ,    Mogunt.    i6ii  , 

Augustini  verba  ex  cap.  5  libri  Contr,  cap,  7  ,  quaest.  6 ,  ubi  adversus  haere- 

Epist.  Fundamenti :  Ego  vero  Evan-  ticos  illam  tuetur.  Cfr.  etiam  Melch. 

gelio  non  crederem ,  nisi  me  catholicoB  Canas ,  De  loo .  iheol.  lib.  11 ,  cap.  7. 
EcclesioB  commoveret  auctoritas.  Lo- 

4. 


52 


TB.ACT.    Bfi    LOGIS    THEOLOGIGIS. 


test,  quinam  sint  libri  canonicis  accensendi,  quinam  vero  ab 
lioc  censu  debeaut  excludi.  Etenim  quoad  libros  Vet.  Test,  id 
ipsis  constat  1»  ex  Hebraeis  ,  quibus  ,  ut  testatur  Apostolus ,  con- 
credita  sunt  eloquia  Dei  (1);  2®  ex  allegationibus  ,  qua3  de  illis 
passim  occurrunt  in  libris  Novi  Test.5  3»  ex  consensu  Ecclesiarum 
quatuor  priorum  seculorum.  Si  vero  sermo  sit  de  libris  Novi 
Test. ,  id  ipsum  acatholicis  luculentur  patefit  4°  ex  canonibus, 
qui  per  id  tempus  prodierunt ,  nempe  ex  Origene,  Melitone , 
Eusebio  ,  Concilio  Laodiceno  ,  Epiphanio ,  Hieronymo  aliisque 
passim.  5°  Demum  Protestantes ,  quinam  libri  canonicorum  loco 
debeant  haberi ,  ut  compertum  probatumque  assumunt,  quin 
alio  opus  sit ,  ex  catholicis  ipsis ,  qui  eos  ut  canonicos  admittunt 
ac  prae  se  ferunt.  Ergo. 

81.  Resp.  Neg.  ant,  Nam  si  reipsa,  quod  jactant  adversarii, 
multipiici  ratione ,  rejecta  Ecclesiae  auctoritate ,  potuisset  aut 
posset  certo  constare  sacrarum  Scripturarum  canon,  semper 
ipsi  inter  se  consentientes  in  numero  hbrorum  canonicorum 
asserendo  extitissent  et  adhuc  essent.  Cum  vero  Protestantes  circa 
illum  neque  cum  Catholicis  neque  inter  se  unquam  consenserint 
aut  consentiant,  evidens  est,  non  modo  haud  multiphci  ratione, 
sed  nullo  prorsus  pacto  id  certo  ipsis  patere  posse.  Itaque  id  non 
evincunt 

82.  1°  Ex  auctoritate  Hebraeorum  quoad  hbros  Vet.  Test. ; 
quia ,  tametsi  credita  ilhs  fuerint  eloquia  Dei ,  nobis  certo  non 
constat,  actu  sciiicet  authentico ,  quosnam  iUi  singiUatim  Hbros 
uti  canonicos  admiserint.  Auctoritas  Josephi  et  thalmudistarum 
tanta  non  est,  omne  ut  dubium  dispeUere  valeat,  praesertim 
cum  in  pluribus  a  vero  manifeste  iUi  desciverint.  In  gravi  siqui- 
dem  adeo  negotio  opus  fuisset  judicio  decretorio  et  aulhentico 
magnae  Synagogae;  quod  tamen  ipsa  aut  non  tuUt,  aut  saltem 
illam  aliquando  tuUsse  nullo  nobis  historico  eoque  antiquo  mo- 
numento  certo  innotescit  (2).  Quod  vero  legitur  II  Machab.  I,  13, 

(1)  Rom.  III ,  2.  part.  i,  cap.  1 ,  §  28 ,  in  not.;  necnon 

(2)  Cfr.  Ackermann ,  Introd.  in  li"      Marcliiai ,  tract.  De  divinat,  SS,  BibL 
bros  sacros  Fet,   Test.  Vien,  1825,     Taur.  1777,  pag.  3  et  seqq. 


PART.    II.    GAP.    I.    DE    SACR.    IIBR.    GAN.    ET    AUCTOR. 


53 


nimis  vagum  ac  generale  est ,  nee  quidquam  ex  eo  confici  potest. 
Quid  quod  auctoritas  diyina  hujus  libri  a  Protestantibus  ipsis 
respuitur? 

83.  2°  Neque  ex  allegationibus ;  tum  quod  in  hoc  argumen- 
tandi  modo  ab  adversariis  jam  illud  pro  certo  assumatur ,  libros 
omnes  Novi  Test.  esse  canonicos  ,  de  quo  tamen  ,  auctoritate 
Ecclesiae  seposita ,  certo  ipsis  constare  nequit ;  tum  quod  non 
omnes  libri  etiam  proto-canonici  Vet.  Test.  in  Novo  Testamento 
allegentur  (1);  tum  denique  quod  mentio,  aut  saltem  allusio  in 
libris  Novi  Test.  injiciatur  nonnuUorum  librorum ,  quos  ipsi  plane 
rejiciunt  (2). 

84.  3°  Neque  ex  quatuor  priorum  seculorum  Ecclesiarum  con- 
sensu ;  ut  enim  ostendimus ,  si  Romanam  unam  excipias  Eccle- 
siam  ,  aut  illas  quae  ex  Ecclesia  Romana  canonem  acceperunt  (3), 
Ecclesi3&  parliculares  primis  illis  seculis  inter  se  minime  con- 
senserunt;  sed  alia  plures,  alia  vero  pauciores  libros  in  canonem 
retulit.  Deinde  si  adversarii,  primaevae  illius  aetatis  Ecclesiarum 
auctoritate  permoti ,  libros  proto-canonicos  amplectuntur ,  cur- 
nam  eadem  innixi  auctoritate  libros  deutero-canonicos  non  susci- 


(1)  Undecim,  ad  minns  libri  proto- 
eanonici  nunquam  in  Novo  Test.  ex 
Veteri  allegantur ,  nec  ulla  ad  ipsos 
allusio  fit ,  nempe  i"  lib.  Judicum , 
2°  Ruth  ,  3°  I  Reg.,  4"  IV  Reg.,  5°  Pa- 
ralip.  libr.  duor. ,  6°  Esdrae ,  7°  Esther , 
8°  Ecclesiastes ,  9"  Cantici  Cant.  1 0 '  Ab- 
diaj,  ii<*  Sophoniae. 

(2)  Tales  sunt  liber  Sapientiae  ,  Ec- 
clesiaslici ,  Tobiaj ,  libri  Machab.  uti  ex 
dicendis  patebit. 

(3)  Talis  est  praeter  ecclesiam  Afri- 
canara,  ecclesia  Hispanica,  quaeincan. 
Scripturarum  plane  cum  Ecclesia  Ro- 
mana  consentil ,  ut  palet  ex  Isldoro 
Hispal.  qai  saepius  nobis  sacr.  Scriptu- 
raram  canonem  ,  proat  recipiebatar  in 


Ecclesia  ,  nobis  exhibet ,  scificet  Ety» 
mologiar,  lib.  vi ,  cap.  i  et  2  :  in 
Procemus  in  libros  V^et,  etNovi  Test.; 
tum  in  fib.  i ,  De  ofpciis  ,  cap.  1 1 ,  et 
ubique  enumerat  libros  Vet.  et  Novi 
Test.  septuaginta  duos.  Cfr.  edit,  opp. 
Faust.  ArevaU  S.  J.  Romre  1802  ,  in  sep- 
tem  volumina  distrib.  S.  Isidorus  ex- 
presse  distinguil ,  quemadmodum  olim 
S.  Augustinas  ,  canonem  Hebra?ornm  a 
canone  Ecclesi»,  Idem  dic  de  ecclesiis 
itaficis  ,  praeter  Romanam,  quarum  tes- 
tem  habemus  Cassiodorum  ,  qui  in  lib. 
de  Instit,  divinar.  Liiterar,  cap.  i3 
el  14»  et  ipse  eumdem  canonem  cam 
Ecciesia  Romana  nobis  praebet.  Cfr.opp. 
edit.  Rotomag.  1679 ,  tom.  11 ,  pag.  546* 


,S4  TRACT.    DE    tOCIS    THEOLOGICIS. 

pient ;  cum  exploratum  ex  dictis  sit ,  iion  paucas  ecclesias  eos 
libros  uti  divinos  agnovisse? 

85.  40  Neque  ex  canonibus  per  id  tempus  confectis;  quum 
canones  illi  inter  se  difFerant,  pluresque  prgeterea  libros,  imo 
plerosque  deutero-canonicos  contineant,  id  quod  vel  ex  ipsa 
Synodo  Laodicena  apparet  (1),  quos  tamen  Protestantes  non  ita 
pridem  ex  canonicorum  Librorum  albo  expungebant,  pluresque 
adhuc  expungunt. 

86.  50  Neque  ex  Catholicis,  Catholici  enim  ideo  ex  auctoritate 
Ecclesiae  canonem  sacrorum  Librorum  venerantur  atque  ample- 
ctuntur ,  quia  profitentur ,  Ecclesiam  ex  Christi  promissis  infal-r 
libilitate  frui  iis  in  omnibus ,  quae  ad  fidem  moresque  spectant. 
Contra  vero  Protestantes ,  qui  ejusmodi  privilegium  Ecclesiae  col- 
latum  inficiantur ,  nequeunt  ,  quin  secum  turpiter  pugnent , 
admittere,  ut  faciunt  Catholici  ob  Ecclesiae  auctoritatem ,  sacrarum 
canonem  Scripturarum.  Quandoquidem  Ecclesia,  si  vel  in  uno 
fidei  articulo  errare  potest ,  errare  procul  dubio  potest  et  in  reli- 
quis  omnibus ;  quod  si  in  uno  errare  nequit ,  et  in  ceteris  nequi- 
bit  errare.  Jam  vero ,  si  Ecclesia  errori  obnoxia  fuit  in  canone 
conficiendo ,  in  errorem  Catholici  ab  illa  induci  potuerunt ;  a  de- 
ceptis  autem  veritas  constare  certe  non  potest.  En  ilaque ,  quo- 
modo  apte  sibi  Protestantes  cohaereant.  Quando  propterea  iidem 
Catholicos  ad  disputandum  provocant  ex  solo,  ut  ipsi  loquun- 
tur ,  puro  Dei  Verbo ,  quod  in  Scripturis  continetur,  tuto  isti 
respondere  provocatoribus  possunt ,  ut  prius  certo  constituant , 
quinam  illi  Hbri  sint ,  in  quibus  purum  hoc  Dei  verbum  conti- 
netur,  eosque  ad  silentium  facile  adducent. 

87.  Obj.  secunda.  1°  Constituta  genuinitate  sacrarum  Scrip- 
turarum,  hoc  ipso  ejusdem  canonica  auctoritas  in  tuto  est.  2^  Jam 
vero  genuinitas  argumentis  criticis  a  Protestantibus  adstruitur, 
eo  nempe  modo  quo  et  Cathohci  ipsi  eam  vindicant  adversus 


(1)  Jam  Tidimns,  a  Sjnodo  Laodi-  libros  omnes  deatero-canonicos    No?i 

cena  inter  librjs  canonicos  Vet.  Test.  Test.,  excepta  Apocalypsi.  Si  tamen  bic 

recensitam  fnisse  li&ram  sea  propbetiam  canon  genainas  est. 
Barocb ,  qas  deotero-canonica  est ,  et 


PART.    II.    CAP.    I.    DE    SACR.    IIBR.    CAN.    ET    AUGTOR.  55 

incredulos.  Si  igitur  absque  Ecclesiae  auctoritate  Cathoiici  omnes 
adversus  incredulos  sacrorum  Bibliorum  genuinitatem  evincunt , 
quare  id  ipsum  efficere  non  valebunt  Protestantes ,  atque  hinc 
certiores  fieri  de  eorumdem  librorum  canonicitatef  3°  Ad  eum 
proinde  modum ,  quo  argumentis  criticis  omnimodam  moralem 
certitudinem  assequi  possumus  de  genuinitate  ac  authenticitate 
operum  TuUii,  Virgihi  ac  Taciti,  eamdem  possumus  obtinere 
quoad  Libros  sacros ,  adeoque  ex  dictis  constare  certe  poterit 
canonica  ipsorum  auctoritas.  Ergo. 

88.  Resp.  Ad  1°»,  Neg.  Potest  quippe  sacrorum  Librorum  ge- 
nuinitas  optime  vindicari,  quin  tamen  exinde  eorumdem  possit 
canonica  auctoritas  constitui.  Id  hiculentissime  patet  ex  iis ,  quae 
in  superiori  propositione  disseruimus  ;  cum  Hber  possit  in  se 
authenticus  et  divinus  esse ,  quin  tamen  id  nobis  defectu  pubUci 
ac  solemnis  deereti  innotescat.  Sane  nemo  jam  est ,  qui  in  du- 
bium  revocet  genuinitatem  libri  Ecclesiastici ;  qui  authenticos 
non  agnoscat  hbros  Judith ,  Tobiae  ac  duos  Machabaeorum ;  atta- 
men  uno  fere  ore  Protestantes  e  canone  illos  excludunt.  Idem 
dic  de  Judaeis  respectu  eorumdem  librorum ;  idem  de  illis  Pa- 
tribus ,  quos  recensuimus ,  quibus  divini  erant  ejusmodi  libri , 
dum  tamen  uti  canonicos  eos  nequaquam  admittebant.  Non  de- 
bent  proinde  duo  haec  simul  permisceri ,  quod  adversarii  minime 
cavent  (1). 

89.  Ad  2™,  Trans.  aut.  neg,  cons,  Vis  enim  tota  argumenti 
pendet  ex  commixtione  seu  confusione  genuinitatis  et  canonici- 
tatis  sacrorum  Librorum ;  hac  sublata ,  penitus  concidit.  Trans- 
misimus  autem  antecedens,   cum  aliud  sit  argumentis  criticis 

(1)  Hic  meminisse  joverit ,  eos ,  qui  iEgyptiaco,  aot  Chaldaico  episcopata, 

Bonc  adeo   lidant   argumentis  criticis  aut  flierosolymilano  ,  ejusdemqoe  ibi- 

constituendaB    aulhenticitati   Librorum  dem  obilu ,  aut  saltem  in  Joppe.  Longe 

sacrorum  ,   eos ,  inquam  ,   ipsos  esse ,  tamen  rainor  documentorum  ejusmodi 

qui  non  obstanlibus  documentis  omni-  pars  militat  pro  non  paucis  libris  pro- 

genis ,  quibus  adstruitur  Petri  Romam  to-canonicis  tum  Vet.  tom  Novi  Test. 

adventus ,  et  episcopatus  et  martyrium  ,  quam  pro  Komano  Petri  episcopatu.  Ve- 

denegare  baec  tamen  pergunt ,  ut  som-  rum  Protestantes  barum  antilogiaram 

niis  sois  indulgeant  de  Babylonensi ,  parum  solliciti  sant. 


56 


TRAGT.    SE    LOGIS    THEOLOGIGIS. 


ostendere  unius  alteriusve  libri  genuinitatem  et  authentiam  aliud 
vero  auctoritatem  adstruere  omnium  et  singulorum  librorum  , 
qui  in  canone  contilaentur  et  ad  eum  spectare  debent.  Porro  cum 
Catholici  adversus  incredulos  pugnant ,  ut  phirimum  argumentis 
criticis  nonnisi  Pentateuchi  et  Evangehorum  genuinitatem  consti- 
tuunt,  pro  quibus  certe  eadem ,  imo  longe  potiora  mihtant  argu- 
menta ,  quam  pro  operum  Tuliii ,  Virgilii  ac  Taciti  auctoritate. 
Paralogismus  proinde  est  argumentum  adversariorum ,  dum  a 
particulari  concludunt  ad  universale  (1). 


(1)  Ex  his  patet,  quara  imraerito 
Guil,  Palmer,  in  op.  saepius  in  altera 
hnjus  tractatus  part.  cit.  Tractaius  de 
Ecclesia  Christi ,  vol,  ii ,  part.  iir , 
cap.  I,  pag.  3,  affirraet,  genuinita' 
tentf  auihenticitatem  et  inspirationem 
Scripturae  sacrae  ab  omnibus  credenti- 
bns  (catholicis,  schismaticis  et  haere- 
ticis)  iidem  argumentis  conlra  incre- 
dulos  atque  deislas  propugnari  ;  et 
pag.  22  ,et  seqq.  ubi  solvit  difficulta- 
tes ,  quas  sibi  objicit,  cum  inter  alias 
et  hanc  sibi  proposuisset :  AxUhentici- 
ias  et  genuinitas  Scripturarum  unice 
innituntur  infallihili  Ecclesice  caiho- 
licte  existentis  auctoritati;  ergodebc' 
tis  ejus  testimonium  admittere  circa 
doctrinas  onmes ,  etiam  prohationibus 
hiblicis  seclusis ,  respondet  :  Nos  re- 
cusamus  positive  huic  respondere  ar- 
gumento ,  donec  illi,  qui  illud  urgent , 
affirment,  argumenta  omnia,  quibus 
Bellarminus ,  Bossuetius ,  Huetius, 
Bergierius  ,  Du  P^oisin  ,  Hooke  , 
Frayssinous ,  Bouvier,  La  Mennais, 
ceterique  catholici  iheologt  demonstrant 
authenticitatem  et  genuinitatem  Scrip- 
turoB  adversus  incredulos,  quosque  item 
argumentanostra  sunt,  omniprobandi 
vi  carere,  Si  id  asseruerint ,  nos  equi" 


dem  admiltemus  principia  adversario» 
rum  nostrorum;  quod  si  id  facere 
recusaverint ,  ipsorum  contra  nos  ar- 
gumenta  ex  se  plane  concidunt,  Ita 
quidem  Palmer  ,  qui  deinde  prolixam 
circa  boc  argumentum  aduotationem 
subdit.  Verum  hic ,  uti  etiam  alibi  , 
Palmer  paralogismo  laborat;  siquidem 
aliud  est  Scripturarum  in  genere  genui- 
nitatem,  authenticitatem ,  ac  si  placet, 
inspirationem  etiam  ostendere,  aliud 
eam  ostendere  in  specie,  et  pra;cise  sin- 
gulorum  librorum  canonicitatem  ,  in- 
dependenter  ab  auctoritale  Ecclesiae, 
Aliud  praeterea  est  Teritatem ,  ab  Eo- 
clesia  assertam  jam  ac  definilam ,  scieU' 
tifice  adstruere ,  prout  theologi  postu- 
lat  munus ,  ac  nos  ipsi  efficere  sategimus; 
aliud  vero  solius  scientiae  ope ,  indepen- 
denter  ab  Ecclesiae  auctorilate  ejusque 
dogmatica  definilione ,  rem  totam  con- 
ficere,  nullum  ut  dubiura  supersit.  Qaan- 
tum  haec  inter  se  diffiirant  ,  quisque 
intelligit;  ac  nos  in  hujus  assertionis 
confirmationem  libenter  provocamus 
D.  Palmer,  ut,  solis  argumentis  criti- 
cis  innixus,  nitide  nobis  absque  nlla 
hsesitatione  et  cum  omnimoda  certita- 
dine  exhibeat  catalogum  librorum  ca- 
noDicoram  tam  Veteris  tum  Novi  Tes- 


rART.    II.    CAP.  II.    DE    DIVIN»    CAN.    LIBR.    IWSPIR.  57 

CAPUT    II. 
DE    DIVINA    CANOPriGORUM    LIBRORUM    IWSPIRATIONE. 

90.  Si  recensiti  Scripturarum  libri  sunt  ut  canonici  ab  Ecclesia 
sanciti  ,  boc  ipso  iidem  ut  autbentici  et  integri  quoad  omnes 
suas  partes  sanciti  sunt.  Non  enim  alia  de  causa  eos  in  censum 
Librorum  canonicorum  retulit  Ecclesia  ,  quam  ut  iis,  qui  in  se 
autbentici  erant,  quippe  Spiritu  Sancto  afflante  conscripti,  prout 
mox  ostenderaus ,  suffragium  suum  adjungeret ,  quo  autbentici 
etiam  quoad  iios  efficerentur.  Autbenticum  siquidem  illud  dici- 
tur ,  quod  auctoritatem  babet  respectu  illorum  ,  quibus  usui  esse 
potest  (1).  Quapropter ,  dum  Libros  sacros  Ecclesia  canonicos 
esse  sanxit ,  lioc  ipso  sanxit  eos  autbenticos  esse  et  integros ,  ita 
ut  nuspiam  vel  minimum  vitiati  fuerint,  in  iis  saltem  quae  ad 
rei  substantiam  spectant;  alioquin  nuUam  ipsi  sibi  prorsus  Libri 
canonici  auctoritatem  concibare  valuissent.  Quse  cum  ita  se  lia- 
beant,  supervacaneum  ducimus  peculiarem  instituere  controver- 

I  siam  de  autbentia ,  ut  vocant ,  Librorum  canonicorum  et  inte- 
gritate.  Quod  enim  ad  textus  integritatem  attinet  sive  Veteris 
sive  Novi  Testamenti  librorum,  ejus  ,  qui  sacras  Litteras  ex 
^^  professo  tradit ,  est  eam  vindicare ,  cum  agendum  illi  sit  de  fon- 
p  tibus,  ut  vocant,  originalibus ,  eorum  vicissitudines  inquirendae  , 
in  classes  seu  familias  digerendi,  variantes  exponendae  lectiones, 
recensiones  quae  identidem  a  doctis  viris  in  Ecclesia  catbolica 
factae  sunt  dinumerandae ,  aliaque  ejusmodi  praestanda ,  quae 
textui  probe  cognoscendo  lumen  aflfundere  queunt. 

91.  Nostrae  itaque  partes  sunt,  canonicorum  Librorum  divi 


tamenti.   Procul    dnbio   ingenii   atqne  ticum,  Etenim  latias  patet  authenticum 

induslriae  suae  nervos  in  id  frastra  con-  quam  canonicum,  cum  omne  canoni- 

^sndet.  cum  sit  authenticum ,  sed  non  e  con- 

(l)  Cfr.  Bonfrerius,  in  cit.  Prwloq,  verso ,  qaippe  aliqaid  posset  esse  au- 

cap.  3,  sect.  3,   qui  praeterea   ibid.  thenticum   et  non  canonicum ,   quod 

sect.    5  ,  animadvertit ,    distinctionem  opportonis  illastrat  exemplis. 
intercedere  inter  canonicum  et  auihen- 


M  TRACT.    DE    lOCIS    THEOtOGIGIS. 

nam  inspirationem  vindicare ,  prout  a  Concilio  Tridentino  cum 
universa  Ecclesia  quovis  seculo  asserta  est. 

92.  Verum  in  plures  hic  incidimus  easque  gravissimas  quaes- 
tiones ,  quae  sive  naturam  inspirationis  ejusque  extensionem, 
sive  ejusdem  veritatem  seu  existentiam  attingunt. 

93.  Ut  autem  in  re  tanti  momenti  quaslibet  obscuritatis  um- 
bras ,  quoad  ejus  fieri  potest ,  declinemus ,  prius  accurate  secer- 
namus  oportet ,  quae  ad  dootrinam  catholicam  spectant ,  tum  ab 
iis  quae  libere  in  scholis  catholicis  agitantur ,  tum  etiam  a  non- 
nullorum  erroneis  aut  singularibus  certe  sententiis  ,  quae  praeter- 
propter  a  sincera  Ecclesiae  catholicae  doctrina  desciscunt. 

94.  Doctrina  porro  catholica  est ,  omnes  prorsus  sive  Veteris 
sive  Novi  Testamenti  canonicos  Libros  esse  divinitus  inspiratos. 

95.  Ast  in  quo  consistit  ejusmodi  inspiratio  ?  Qua^nam  requi- 
runtur  conditiones  ac  sufficiunt ,  ut  liber  veluti  divinitus  inspi- 
ratus  habeatur  ? 

96.  Existimant  nonnulli,  ad  divinam  seu  inspiratam  Scrip- 
turam  constituendam  requiri ,  ut ,  quidquid  in  ea  continetur , 
fuerit  a  scriptoribus  hagiographis  Deo  dictante  exaratum ,  nullo 
discrimine  interposito  inter  ea  ,  quae  primum  illis  revelata  sunt , 
et  ea  quae  ipsi  sibi  humana  industria  potuerunt  comparare ,  cu- 
jusmodi  sunt  historica  atque  moraha.  Hi  porro  non  res  solum 
atque  sententias ,  sqd  et  verba  singula  et  commata  apicesque 
contendunt  fuisse  inspirata.  NonnuUi  vero  in  hoc  tantopere  pro- 
gressi  sunt,  ut  Scriptores  sacros  velut  passiva  prorsus  instru- 
menta  autument  extitisse  in  iis  conscribendis ,  quae  ipsis  divi- 
nitus  tradebantur  (1).  Unde  rigidioris  inspirationis  sectatores 
ac  vindices  passim  audiunt. 

97.  Alii  autem  ex  adverso ,  qui  Uheralioris  inspirationis 
sectatores  dicuntur ,  per  gradus  veluti  quosdam  ita  recedunt  ab 

(1)  Cfr.  Bern.  Rabaudy,  Ord.Praed.  Janssens  op,  cit.  lib.  i,  chap.  2,  §  3 

Exercitatio   de  Scriptura  Sacra  ( in  6t  4 }  Nic,  Serarius ,  in  Prolegomenis 

Thesauro  Theol.  ZacharicB ,  tom.  i)  hihlicis  ,    Mognnt.     1612,    cap.    4  9 

sect.  2,  8ub  finem  §  3;  nec  non  Bon«  quxst.  21. 
frerius ,  op.  cit.  cap.  8  ,  a  sect.  i  ad  7  ; 


PART.   U.    CAP.    II.    DE    DIVIN.    CAN.     LIBR.    INSPIR, 


59 


illa  inspirationis  notione,  ut  eam  tandem  fere  ad  nihilum  redi- 
gant.  Etenira  plerique  ad  inspirationem  postulant  motionem  ac 
adsistentiam  y   quam  vocant  ,    Spiritus  Sancti  quoad  res  atque 
sententias  ,  sed  assistentiam  tamen  ,  ut  ita  loquar ,  positivam  ^ 
qua  Deus   omnia  suggerat,    et  auctoribus   hagiographis  ita   sit 
prsesto ,  ut  eos  in  rebus  scribendis  omittendisve  ,  ac  in  verborum 
etiam  delectu  et  periodorum  nexu ,  dirigat  ac  moderetur ,  quam- 
vis  verba  singula  non  dictet  (1).  Alii  prseter  motionem  ac  inci- 
tamentum  ad  scribendum  solam  exposcunt  assistentiam ,  quam 
negativam  vocant ,  in  eo  nimirum  positam ,  quod  Deus  sacris  ita 
adstet  scriptoribus ,  ut  a  quovis  vel  minimo  errore  immunes  solum 
efficiantur  (2).  Hic  alii  non  sistunt;  sed  ad  inspirationem  plane 
sufficere  contendunt,  si  Spiritus  Sanctus  ita  scriptoribus  afflet, 
ut  graviores  saltem  errores  ipsi  praecaveant  (3).    Ahi  demum 
affirmant ,  ad  Scripturam  sanctam  efficiendam  satis  esse ,  si  tes- 
tetur  Spiritus  Sanctus ,  nihil  falsi  in  aHquo  h'bro  esse ,  quamvis 
Hber  ille  humana  plane  industria  sine  ullo  Spiritus  Sancti  afflatu 
fuerit  exaratus  (4). 


I 


(1)  Ita  inter  ceteros  sentinnt  Valen- 
tia ,  edit.  Lugd.  1 6o3 ,  tom.  iii ,  disp.  i , 
De  fide ,  q.  i ,  puncto  8 ;  Rabaudy  , 
op.  cit.  sect.  2,  §  I ,  concl.  Hanceam- 
dem  sententiam  acriter  taetnr  P.  Ant. 
Gasini  S.  J.  in  Encyclopcedia  Sac, 
ScripturcB ,  Venet.  17^7  ,  vol.  i,  rfw- 
put.  prcBvia  secunda  ;  Estins  iu  11  ad 
Timoth.  III,  16.  Plura  Patrum  sancto- 
ram  eiFata  ,  quae  ab  bujus  sententiae 
patronis  afferuntur ,  Tidentnr  ei  ad- 
stipulari. 

(2)  Talis  est  notio  inspirationis ,  quam 
praebet  Jabn ,  Jntrod,  hiblica  Vet» 
Test,  Vien.  i8i4,  p.  i,  cap,  2,  §  19. 
Neque  ab  bac  sententia  abludit  Jans- 
sens ,  op,  cit.  tom.  i ,  cb.  2  ,  §  4« 
Eamdem  propugnaverunt  Da  Pin  ,  op. 
cit.  Dissert,  pr6ltm,  cbap.  2  ,  §  7. 


(3)  Ita  sensere  Erasmns,  Grotius,  et 
juxta  plures  etiam  Holden  doctor  Sor- 
bonicus  ;  item  auctor  Anonymus  ,  cu- 
jus  sententiam  Epist,  xi  Batavorunt 
theologorum  fuse  recenset ,  in  op.  Quo- 
rumdam  Theologorum  sententice  , 
pag.  23o-233 ;  aliiqoe  apud  Calmet , 
Dissert,  de  lihror,  Sacr,  inspiratione , 
art.  2  ,  quae  praemittitur  epistolis  catbo- 
licis.  Cfr.  etiam  Graveson ,  Tract,  de 
Scriptura  Sac.  Romae  1741  »  part.  i, 
§  I  ;  Argentr^ ,  Element,  Theolog,  de 
Script,  Sacr.  cap.  4'  Huic  etiam  ad- 
stipulatur  Cellerier,  in  cit.  Introd,  ot 
patet  ex  iis  quae  scribit  pag.  4^0. 

(4)  Haec  est  celebris  sententia  Lessii 
et  Hamelii  S.  J.  quam  in  postrema  ex 
tribus  tbesibus ,  atro  carhone  notatis 
ab    Academ.    Lovaniensi   et   Duacena 


60 


TRACT.    DE    lOClS    THEOIOGICIS. 


98.  Quod  vero  ad  Protestantes  prope  attinet ,  iidetn  jam  inde 
ab  ortus  sui  initio  usque  ad  medium  ferme  seculi  XVIII  rigidio- 
rem  inspirationis  notionem  fuerant  sectati ,  donec  scilicet  opera 
prodierunt  Toehlneri  anno  1772,  De  inspiratione ,  et  Semleri, 
De  examine  canonis  y  annis  1771-1773.  Ex  lioc  vero  tempore 
ita  a  majorum  suorum  institutis  desciverunt ,  ut  non  solum  no- 
tionem  inspirationis  extenuarint ,  sed ,  magna  saltem  illorum 
pars ,  eam  prorsus  exterminarint.  Nunc  vero  temporis  pauci  sunt 
inter  Protestantes,  qui  divinam  vere  tueantur  inspirationem  (1); 
et,  si  qui  adliuc  Libris  sacris  divinam  auctoritatem  tribuere  viden- 
tur ,  eatenus  tantum  tribuunt ,  quatenus  libri  illi  quasdam  ve- 
ritates  divinas  complectuntur  (2).  Quare  Bahrdt,  unus  ex  ipsis, 
omnem  rejiciens  inspirationem ,  adstruit,  scriptores  sacros  nulla 


an.  1687  ®*  i588,  illi  propagnarnnt. 
Has  enim  theses  emiserant  duo  illi  scrip- 
tores  an.  i586  :  1°  Ut  aliquid  sit 
Scriptura  Sancta ,  non  est  necessarium 
singula  ejus  verba  inspirata  esse  a 
Spiritu  Sancto,  1°  Non  est  necessa- 
rium  tit  singulce  veritates  et  sententicB 
sint  immediate  a  Spiritu  Sancto  ipsi 
scriptori  inspiratce.  3°  Liber  aliquis 
(  qualis  forle  est  secundus  Machabceo- 
rum),  humana  induslria  sine  adsis- 
tentia  Spiritus  Sancti  scriptus ,  si  Spi' 
ritus  Sanctus  postea  testetur  nihil  ibi 
esse  falsum ,  efficitur  Scriptura  Sacra, 
Calmet,  diss.  et  loc.  cit.scribit,  Jesuilas 
valide  sententiara  suam  tuentes ,  apolo- 
giam  edidisse ,  cui  Lovanienses  docto- 
res,  ab  Episcopo  jussi ,  die  17  Au- 
gusti  i588  respondentes  ,  suam  pro 
Tiribus  censuram  defenderunt.  Juxta 
ipsum  Cornelius  a  Lapide ,  In  epist,  11 
ad  Timoth.  iii ,  16;  Bonfrerius  ,  Pro- 
leg,  cap.  8  ,  sect.  i ;  Mariana  ,  Tract,  de 
Vulgata  edit»  etBellarminus,  controv. 
De  Verbo  Dei,   eamdem  sententiam 


adoptaruntj  Janssens  idipsum  affirmat, 
loc.  cit,  et  citatis  auctoribus  adjecitCa- 
num  ,  Dupinium  ,  Rich.  Simonium  , 
Contensonium  ,  Calmetum  et  moder- 
norum  plerosque.  Ast  ambo  permiscent 
istorum  auctorum  opinionem  circa  ra- 
tionem  inspirationis  quoad  solas  res  et 
sententias  ,  non  autem  quoad  singula 
verba  ( in  qua  unice  conveniunt  cum 
Lessio  et  Hamelio),  cum  opinione  con- 
tenla  in  thesi  terlia,  qaam  allegati  au- 
clores  minime  sectantur,  imo  et  ipsi 
Lessius  et  Hamelius  jam  ab  ea  expunxe- 
rant,  qua3  intra  parentheses  incluserant^ 
Quoad  secundam  thesim  ,  cum  sensus 
ejus  sit,  non  indiguisse  scriptores  sacros 
nova  revelatione  circa  ea ,  quorum  sibi 
nolitiam  humana  industria  comparare 
poterant ,  nil  vetat ,  quominus  iidem 
auctores  in  eam  pariter  concesserint , 
prout  reipsa  Cornel.  a  Lapide  aliique 
praestiterunt. 

(1)  Cfr.  Jahn,  op.  et  loc.  cit.  sub 
finem  §  23. 

(2)  Ibid. 


i 


PART.    II.    GAP.    II»    DE    DIVlN.    CAN.    LIBR.    IHSPIR.  61 

supernaturali  dono  auctos  fuisse,  neque  Spiritum  Sanctum  ad 
eos  ab  erroribus  praemuniendos  sua  illis  praesentia  ac  numine 
adstitisse  (1).  Subsequentes  porro  rationalistae  non  modo  inspi- 
rationem  omnem  abjiciunt ,  verum  etiam  irrident ,  ac  eos ,  qui 
eam  adhuc  profitentur ,  per  contemptum  supernaturalistas  vo- 
cant.  Hi  nempe  sunt  progressus  apud  illos ,  qui  purum  Dei 
verbuniy  scilicet  Scripturam  solam  uti  adsequatam  credendorum 
omnium  et  agendorum  normam  extollunt. 

99.  Verum  hos,  quos  apposita  propositione  mox  refellemus^ 
dimittentes ,  atque  ex  recensitis  catholicorum  scriptorum  placitis 
circa  rationem,  qua  Spiritus  S.  scriptores  sacros  afflaverit,  tum 
rigidioris  tum  liberalioris  inspirationis  instituta  pariter  decli- 
nantes,  viam  mediam  vero  similiorem  arbitramur.  Atque  illud 
in  primis  profitemur,  rejicere  nos  laxiores  eorum  sententias,  qui 
nonnisi  adsistefitiam  Spiritus  Sancti ,  quam  negativam  vocavi- 
mus ,  adsciscunt ,  qua  fieret  ut  immunes  tantummodo  servaren- 
tur  ab  errore  scriptores  sacri ;  haec  enim  neque  satis  ada^quatam 
nobis  exhibet  inspirationis  notionem ,  et  competere  etiam  posset 
dogmaticis  Conciliorum  oecumenicorum  definitionibus ,  quas  ta- 
men  nemo  dixerit  inspiratas  eo  sensu ,  quo  inspiratos  Libros 
sacros  nuncupamus.  Multo  vero  magis  Holdenii,  si  tamen  id 
docuit  (2),  aliorumque  commentum  respuimus  ,  qui  ita  Spiri- 
tus  S.  adsistentiam  coapctant ,  ut  ad  graviores  tantum  errores 
declinandos  idoueos  effecerit  scriptores  sacros;  hoc  enim  semel 
admisso ,  sequeretur ,  Scripturam  sacram  pluribus  posse  quamvis 
levibus  scatere  erroribus,  quod  quidem  ab  Ecclesiae  catholicae 
sensu  alienum  omnino  est  (3).   Sic  neque  illorum  admittimus 

(1)  In  opusc.  I ,  De  system.  acscopo  ron,  n.  3,  ubi  scribit ;  Ego.,,  solis  eis 
Jesu,  ep.  VII ;  et  alii  passim  ,  apud  Scripturarum  libris ,  quijam  canonici 
Janssens,  op.  cit.  §  5.  appellantur ,  didici  hunc  timorem  ho- 

(2)  EtenimNicolai,inZ)mef^jorooe-  noremque  deferre ,  ut  nullum  eorum 
miali  i,  edit.  Firenze  17 56,  tom.  1,  auctorem  scribendo  aliquid  errasse  fir- 
part.  I,  pag,  19,  20,  eum  ab  hac  cri-  missime  credam,  Quod  et  ibidem  re- 
minatione  vindicat.  petit ,  n.  22 ,  et  in  ep.  xxviii,  ad  eumd. 

(3)  Hoc  passim  inculcat  S.  Augusti-  n.  3  :  Admisso  semel,  inquit ,  in  tan^ 
nas ,  prxsertim  Epist,  lxxxii  ,  ad  Hie-     tum   auctoritatis   fastigium    officioso 


62  TRAGT.    DE    LOGIS    THEOtOGIGlS. 

opinionem ,  qui  ad  Librum  sacrum  constituendum  affirmant  satis 
esse ,  si  Spiritus  S.  postea  declaret  nullum  ibi  errorem  inveniri ; 
«jusmodi  siquidem  Spiritus  S.  testimonium  certiores  quidem  nos 
faceret,  illum  librum  veracem  esse  ;  at  non  omnis  liber,  qui 
verax  sit ,  illico  divinus  dici  potest,  ut  prajtereamus ,  ab  Apostolo 
ethnicorum  testimonia  adduci  ,  eaque  vera  ab  ipso  dici  (1),  etsi 
inde  inferri  non  liceat,  testimonia  illa  in  se  evasisse  divina. 

100.  Quemadmodum  vero  rejicimus  laxiores  ejusmodi  senten- 
tias ,  sic  necessum  nobis  non  est  ad  inspirationem  vindicandam 
rigidiori  illorum  opinioni  subscribere ,  qui  eam  extendunt  ad 
singula  omnino  verba ;  plura  enim  sunt  quae  nos  impediunt , 
quominus  in  istorum  eamus  sententiam.  Ac  1®  quidem  consueta 
divinse  Providentiae  ratio,  quae  quoniam  non  deest  in  necessa- 
riis ,  sic  neque  abundat  in  superfluis ;  superfluum  porro  videtur 
novam  suggerere  verborum  inventionem ,  quae  naturali  scriptoris 
facultati  innotescant;  2°  styli  varietas,  quae  in  diversis  scripto- 
ribus  hagiographis  pro  diverso  uniuscujusque  cultu,  ingenio  atque 
indole  elucet ;  incongruum  quippe  videtur  aflirmare ,  Deum  ac- 
commodasse  verba  vario  singulorum  scriptorum  ingenio;  3<*  di- 
versa  ratio ,  qua  scriptores  sacri  rem  eamdem  referunt ;  certum 
namque  est,Christum  ex.  gr.  nonnisiuna  eademque  formula  con- 
secrationis  seu  institutionis  Eucliaristicae  verba  protulisse ;  si  quis 
tamen  conferat  Matth.  XXVI ,  28 ,  Marc.  XIV ,  24 ,  Luc.  XXII ,  20 , 
I  Cor.  XI ,  25 ,  comperiet ,  diversis  eam  verbis  referri ,  ut  alia 
pene  innumera  ejusmodi  exempla  praetermittamus ;  4°  major  mi- 
norve  difficultas ,  quam  in  opere  suo  concinnando  expertos  se 
esse  hagiographi  scriptores  ipsi  professi  sunt,  uti  auctor  II  Ma- 
chabaeorum  libri ,  qui  cum  aggressus  esset  quinque  Jasonis  Cyre- 
naici  libros  compendifacere ,  de  se  scribit  :  Et  nohis  quidem 
ipsis ,  qui  hoc  opus  breviandi  causa  ^uscepimus ,  non  facilem 


aliquo  mendacio ,  nulla  illorum  libro^  Melch.   Canam,    De  locis ,  cap.  la; 

rum  particula  remanebit,  quce  non».,  nec  non  Graveson  ,    in  cit.  tract.  De 

ad  mentientis  auctoris  consilium  ofji'  Script,  Sacr.  p,  i ,  §  3 ,  assertio  2. 
ciumque  referatur.  Cfr.  etiam  De  con-         (1)  Ad  Tit.  i ,  i3. 
sensu  Evang,  lib.  ii ,  cap.    12;  vid. 


PART.    II.    CAP.    II.    DE    DIVIN.    CAW.    LIBR.    INSPIR. 


63 


laborem^  immo  vero  negotium  plenum  vigiliarum  et  siidoris 
assumpsimus  (1).  Quinam  autem  fuerit  ejusmodi  labor  et  iiego- 
tium  adeo  difficile ,  ipsemet  declarat ,  adjiciens  :  Sicut  enim  novce 
domus  architecto  de  universa  structura  curandum  est ;  ei  vero, 
qui  pingere  curat  y  quce  apta  sunt  ad  ornatum ,  exquirenda 
sunt :  ita  cestimandum  est  et  in  nobis.  Etenim  intellectum  colli- 
gere,  et  ordinare  sermonem  ^  et  curiosius  partes  singulas  quas- 
que  disquirere ,  historice  congruit  auctori ;  brevitatem  vero 
dictionis  sectari ,  et  executiones  rerum  vitare ,  brevianti  conce- 
dendum  est  (2). 

101.  Ex  quibus  postremis  verbis  intelligimus ,  iion  solum 
vocabula  ,  verum  etiam  hagiograpliis  scriptoribus  a  Spiritu  Sancto 
relictum  esse  negotium  conquirendi,  quae  ad  susceptum  inspira- 
tumqut;  a  Deo  institutum  pertinerent,  quoties  aggressi  sunt  man- 
dare  litteris  historias ,  morales  sententias ,  et  quidquid  eorum 
animo  obversabatur ,  vel  naturaU  poterat  facultate  obversari  (3). 


(1)  Cap.  II,  27. 

(2)  Ibid.  3o-32. 

(3)  Cfr.  de  hoc  arguniento ,  Bihle 

de  Vencef  cinqui^me  edit.  Paris  1827  , 

tom.  I,  Discours  prelimin,,  seconde 

partie ,  pag.  55  et  suiv.  Nicolai ,  Dis' 

sert,  cit.  pag.  18  et  seqq.  Dapin,  op. 

cit.   Diss,  prSlim,f  lib.  1 ,  chap.  2  , 

§  6;  Rich.  Simon  ,  Hist,  critique  du 

Nouveau  Testament ,  chap.  23  et  24, 

ubi  senlentiam  Lessii  et  Uameiii,  quae 

illuc  refertur ,  mordicus  adversus  cen- 

suras  duarum  academiarum  Lovaniensis 

et  Duacensis  tuetur.  Non  tamen  sine 

delectu  et  cautela  liberior  hic  scriptor 

legi  debet.  Cfr.  item  Calmet ,  diss.  De 

libr,  sac,  inspirat,  art.  2 ;  Janssens , 

op.  cit.  Hi  autem  aliique  ejusdem  la- 

tioris  inspirationis  sectatores ,  quae  con- 

traria  sibi  videntur ,  Patrum  testimonia 

commode  exponunt ,  et  alia  iisdera  op- 


ponunt,  in  quibus  Patres  contrarium 
videntur  docere.  Nobis  satis  erit  hic 
onum  vel  alterum  afTerre  speciminis  gra- 
tia  pro  hac  sententia.  S.  Augustinus 
De  consensu  Evang,  lib.  11 ,  cap.  12  , 
n.  27  ,  de  sanclis  Evangelistis  haec  ex- 
presse  scribit  :  Ut  enim  quisque  we- 
minerat ,  et  ut  cuique  cordi  erat ,  vel 
brevius  vel  prolixius ,  eamdem  tamen 
explicare  sententiam,  ita  eos  explicasse 
manifestum  est.  Sed  praBstat  ipsum  hic 
adire ;  fusius  enim  rem  hanc  pertra- 
ctat ,  n.  28  et  29 ;  et  iterum  cap.  66  : 
Quod  nosse ,  scribit ,  et  moribus  ntile 
est,propter  cavenda  etjudicanda  men- 
dacia;  et  ipsi  fidei ,  ne  putemus ,  quasi 
consecratis  sonis ,  ita  muniri  verita- 
tem ,  tanquam  Deus  nohis ,  quemad- 
modum  ipsam  rem ,  sic  verba,  quo 
propter  illam  sunt  dicenda,  commen- 
det,  S.  Hieronymus ,  Epist,  lyii  ,  ad 


64  TRAGT.    DE    lOCIS    THEOLOGICIS. 

His  alil  addunt ,  si  inspiratio  non  ad  res  dumtaxat  ac  sententias , 
sed  ad  verba  ipsa  singula  extenderetur ,  nos  ,  qui  versionibus 
utimur ,  Scriptura  sacra  aut  omnino  ,  aut  saltem  magna  ex  parte 
carere;  quod  asserere  absonum  est  (1). 

102.  Quapropter  viam  mediam,  ut  praemonuimus ,  ineuntes, 
illam  inspirationis  notionem  amplectimur ,  quam  tenuit  Cl.  Mar- 
chini ,  ita  ut  dicenda  sit  :  Singularis  ea  Spiritus  Sancti  moven- 
tis  ad  scribefidiim  impulsio ,  directio  ac  prcesentia,  mentem 
animumque  scriptoris  (jubernans  ^  quce  eum  7ion  sinit  errare, 
efjicitque  ut  scribat,  quce  velit  Deus  (2).  Ex  qua  notione  patet, 
illa  omnia  in  inspiratione  divina  reperiri,  quae  ad  eam  consti- 
tuendam  requiruntur  ac  sufficiunt  ex  communi  theologorum  do- 
ctrina  ;  nempe  1°  excitationem  seu  impulsionem  ad  scribendum; 
2°  illustrationem  mentis  ac  mottonem  voluntatis ,  ut  non  solum 
nullus  sacro  scriptori  excidat  error,  sed  3»  praeterea  inveniatur 
in  eo  delectus  rerum  scribendarum ,  sic  ut  nihil  omittat ,  nihil 
adjiciat  ad  ea,  quse  Deus  scribi  ab  ipso  voluerit;  4°  adsistentiam 
jugem  ac  singularem  in  opere  perficiendo. 

103.  Ex  his  praeterea  discimus,  ahud  esse  inspirationem  divi- 
nam,  ahud  autem  revelationem.  Inspiratio  enim  latius  patet 
quam  revelatio ,  quae  scihcet  est  patefactio  rei  antea  non  per- 
ceptae  nec  animo  infixae ;  cujusmodi  sunt  vaticinia ,  mysteria , 
positiva  divinae  voluntatis  manifestatio.  Quare  revelatio  habet 
pro  objecto  rei  prius  ignotae  patefactionem ;  inspiratio  vero  prae- 
terea  habet  pro  objecto  suo  res  etiam  ahunde  cognitas ,  seu  quae 
saltem  cognosci  naturali  possunt  industria.  In  revelatione  non 
solum  res  patefiunt ,  sed  verba  interdum  ipsa ,  quibus  manifes- 
tatio  illa  enunciatur  vel  litteris  consignatur,  a  Deo  ipso  dictan- 
tur ;  non  item  vero  in  iis ,  quae  per  solam  inspirationem  con- 

Pammach.  n,  6 ,  edit.  Vallars  :  Alii,  (1)  His   argumentis   nonnulli  aliud 

inquit  f  syllabas  aucupentur  et  literas  y  adjiciunt ,    deductum    ex  soloecismis  , 

tu  qucere  sententias  ;  et  n.  lo  :  Oh-  quibus  juxta  ipsos  identidemsacraeLit- 

irectatores  mei  qucerant  et  intelligantf  terae  inspersa;  sunt ;  cfr.  Herm.  Goid- 

non  verha  in  Scripturis  consideranda ,  hagen  ,  Introd,  in  Script.  Sac,  p.  i. 
sed  sensum.  Tota  haec  epistola  de  hoc  (2)  Op.  cit,  De  divinit.  et  canonic, 

argumento  est.  sac,  Bihliorum ,  part.  i ,  art.  5 ,  pag.  70. 


PART.    II.    GAP.    II.    DE    DIVIN.    CAN.    LIBR.     IIMSPIR. 


65 


scribuntur  (1).  Animadvertendum  tamen  est ,  communi  loquendi 
usu  receptum  esse,  ut  revelationis  nomine  universe  significetur 
quidquid  in  sacris  Litteris  continetur ,  aut  etiam  quod  ,  Spiritu  S. 
dictante ,  viva  voce  per  traditionem  transmissum  est  (2). 

104.  His  ita  explanatis,  superest  ut  tandem  deveniamus  ad 
vindicandam  Ecclesiae  catholicae  doctrinam ,  prout  a  Concilio 
Tridentino,  sess.  IV,  in  decreto  de  canonicis  Scripturis  declarata 
est ,  cum  asseruit ,  utriusque  Testamenti  unum  Denm  esse  au- 
ctorem  (3),  et  anathema  illis  dixit ,  qui  libros  utriusque  Fcederis 
antea  enumeratos  pro  sacris  non  haberent.  Quod  quidem  binis 
propositionibus  conficiemus ,  quarum  altera  veritatem  adstruemus 
doctrinae  cathoHcae  circa  divinam  horum  Librorum  inspiratio- 
nem ,  ahera  vero  ostendemus ,  non  posse  Protestantes ,  abjecta 


(1)  Janssens ,  op.  cit.  visns  est  nlram- 
que  inspirationis  et  revelationis  notio- 
nem  permiscuisse  in  definitione ,  qaam 
sob  finem  §  3  exhibet  de  inspiratione. 

(2)  Juxta  commnnem  hunc  recep- 
tamque  vulgo  loqncndi  usum  nomen 
inspirationis  usorpavit  Cornelius  a  La- 
pide ,  dum  in  Comm,  \i  epist,  ad  Ti- 
moih.  III ,  i6,  scripsit :  Historias  vero 
et  morales  exhortationes ,  quas  antea 
vel  visu ,  vel  auditu,  vel  lectionej  vel 
meditatione  didicerant  ipai  scriptores 
hagiographi ,  non  fuit  necesse  inspi- 
rari  aut  dictari  a  Spiritu  S, ,  utpote 
cum  eas  jam  scirent  et  callerent  ipsi 
scriptores,  Patet  enim ,  vocem  inspirari 
pro  revelari  aat  dictari  eum  adhibuisse , 
ut  patet  etiam  clarius  cx  tota  orationis 
serie ,  in  qua  declarat ,  Spirilum  S. 
scriptoribus  sacris  adstitisse  :  i  °  ne  er- 
rarent ;  2°  ut  eis  suggereret ,  ut  haec 
potius  quam  illa  scriberent ;  3"*  ut  or- 
dinaret  omnes  eorum  conceptus ,  dige- 
reret  et  dirigeret.  Nullo  igilur  funda- 

T.  IX. 


mento  innixi  non  pauci  scriptores,  qui 
sese  invicem  exscripserunt ,  Corneliam 
inter  illos  auctores  recensent,  qui  infi- 
ciantur  inspirationem  in  historicis  el 
moralibus  adfuisse  hagiographis.  Multo 
minus  debuisset  Graveson,  in  cit,  Tract, 
de  Scriplura  sacra ,  §  3 ,  pag.  58  et 
seq.  enm  impugnare,  acpermiscere  sen- 
tentiam  Cornelii  a  Lap.  com  tribus  the- 
sibus  confixis  a  Lovaniensibus  et  Dua- 
cenis  ,  de  quibus  superius  diximus  , 
eiqae  opponere  doctissimutn  Anton, 
Arnaldum  doctorem  Sorhonicum;  hoc 
enim  vere  est  hostes  sibi  confingere  et 
aerem  verberare.Longiusprogressus  est 
Contensonius ,  qui  nonnisi  inspiratio- 
nem  negativam  in  recensitis  concessit 
scriptoribus  hagiographis ,  dum  apud 
Calmet  loc.  cit.  scripsil  :  In  omnibus 
igitur  habuerunt  non  revelationem , 
sed  adsistentiam  et  auxilium ,  ne  la- 
herentur. 
(3)  Sess.  IV. 


I 


66  TRACT.    DE    LOGIS    THEOLOGIGIS. 

Ecclesiae  auctoritate ,  certos  esse  de  singulorum  Librorum  sacrae 
Scripturae  divinitate  seu  divina  inspiratione.  Sit  igitur 

PROPOSITIO  I. 

Jiire  merito  Concilmm  Tridentinum  docet ,  unum  Deum  esse 
Librorum  canonicorum  utriusque  Testamenti  auctorem  ^  seu 
eos  esse  Libros  sacros ,  utpote  SpirituS,  afflante ,  saltem  quoad 
res  et  sententias  ^  conscriptos. 

105.  Prout  ex  tliesis  enunciatione  liquet ,  juxta  Ecclesiae 
doctrinam  attingimus  solam  divinas  inspirationis  Librorum  ca- 
nonicorum  existentiam  ,  quae  sese  extendat  saltem  ad  res  atque 
sententias  in  iis  contentas ,  quaque  fiat ,  ut  ipsi  non  modo  im- 
munes  sint  a  quavis  vel  levi  erroris  labe ,  juxta  traditam  inspi- 
ralionis  notionem,  sed  praeterea  ut  Deus  unus  fuerit  auctor  scrip- 
toribus  sacris ,  ut  sese  ad  scribendum  conferrent,  iisque  in 
omnibus"  adstiterit  adsistentia  positiva  ;  quamobrem  solus  Deus 
stricto  sensu  censeri  et  baberi  debeat  illorum  auctor  librorum. 
Diximus  porro  saltem  quoad  res  et  sententias  ^  quia ,  cum  no- 
luerit  Ecclesia  definire  seu  dirimere  quaestionem  inter  scholas- 
ticos  agitatam ,  utrum  praeterea  Deus  verba  ipsa  dictaverit , 
nexumque  verborum  et  periodorum ,  ideo  ,  ne  controversiam 
domesticam  cum  Ecclesioe  doctrina  temere  permisceremus ,  coarc- 
tavimus  propositionis  sensum  ad  rei  substantiam ,  sine  qua  vera 
inspiratio  divina  neque  est ,  neque  intelligi  quidem  potest. 

106.  Jamvero  jure  meritoque  Tridentinum  docere  in  sensu 
exposito ,  unum  Deura  esse  Librorum  canonicorum  utriusque 
Foederis  auctorem ,  ita  ut  omnes  et  singuli  libri  in  canone  con- 
tenti  tanquam  sacri  ac  divini  baberi  debeant ,  seu  divinitus 
inspirati ,  constat  eadem  via  ac  ratione ,  qua  eos  canonicos  esse 
ostendimus ,  videlicet  auctoritate  Ecclesiae ,  quaj  ita  semper  cre- 
didit  ac  docuit ,  prout  a  Christo  et  ab  Apostohs  didicit ,  poste- 
risque  omnibus  constanti  traditione  transmisit ,  atque  ita  filios 
suos  vivens  mater  ac  falli  nescia  veritatis  magistra  informavit. 


PART.    U.    GAP.    II.    DE    DIVIN.    GAW.    LIBR.    IWSPIR.  67 

107.  Sane,  quibus  ex  fontibus  evicimus ,  sacrae  Scripturae 
canonem  a  Tridentino  sancitum ,  firmissimum  habere  in  antiqui- 
tate  fundamentum ,  ex  iisdem  liquet ,  divinam  iisdem  iibris  aucto- 
ritatemet  originemnunquam  non  fuisse  tributam.  Nam  !<>  eadem 
fere  verba ,  quibus  usa  est  Tridentina  Synodus ,  adhibuit  Euge- 
nius  IV ,  dum  canonem  Scripturarum  ex  fide  et  auctoritate  Eccle- 
sicB  tiniversalis  proposuit  Jacobinis ,  dicens  :  Unum  atque  eum- 
dem  Deum  Feteris  et  Novi  Testamenti ,  hoc  est ,  Legis  et 
Prophetarum  atque  Evangelii  profitetur  auctorem  y  quoniam , 
eodem  Spiritu  Sancto  inspirante,  utriusque  Testamenti  Sancti 
locuii  sunt  (1).  Deinde  subjicit  eorumdem  librorum  canonem. 
Quam  quidem  loquendi  rationem  mutuatus  est  Eugenius  ex  pon- 
tificali  Romano ,  ubi  in  consecratione  Episcopi  ab  inaugurando 
Pontifex  sciscitatur  :  Credis  etiam  Novi  et  Veteris  Testamenti, 
Legis  et  Prophetarum  et  Apostolorum  ,  unum  esse  auctorem 
Deum  ac  Dominum  omnipoteritem^  Resp,  Credo  (2).  S.  Augu- 
stinus  ,  quarum  Scripturarum  canonem  texuit ,  vocat  divinas, 
ita  ut  perinde  sit  vocare  Scripturas  divinas  atque  canonicas  (3). 
Quo  autem  sensu  divifias  dixerit  canonicas  Scripturas,  alibi 
declarat,  scribens  :  Denique  auctores  nostri ,  in  quibus  non 
frustra  sacrarum  Litterarum  figitur  et  terminatur  canon  y  absit 
ut  inter  se  aliqua  ratione  dissentiant.  TJnde  non  immerito,  cum 
illa  scriberent ,  eis  Deum  vel  per  eos  locutum,,,  tot  tantique 
populi  crediderunt  (4),  id  est ,  omnes  Christiani  ita  ab  Ecclesia 
edocti.  Conciiium  item  Carthaginiense  III  divinas  pariter  Scri- 
pturas  canonicas  nuncupavit ,  dicens  :  Item,  placuit ,  ut  prceter 
Scripturas  canonicas  nihil  in  Ecclesia  legatur  sub  nomine  di- 
vinarum  Scripturarum,  Sunt  autem  canonicce  Scripturce,  etc. 


(1)  Apud  Harduin./^cfa  Co«c. tom.ix,  secrandoEpiscopo  emittebatur  fidei  pro- 
in  decreto  cit.  pro  Jacob.  col.  I023.  fessio  adversus  Manichaeorum  haeresim , 

(2)  Apud  Bianchinium  ,   VindicioB  qui  negabant  Deum  auctorem  esse  Vet, 
canonic,    Scriptur,    Prcefat.    Gener,  Testamenti, 

pag.  2.  Cfr.  etiamB.Card.  Thomasius,  (3)  Z?e   Doctrin.    Christ,   lib.   ii, 

opp.  edit.  Ant.  Franc.  Vezzosi,  Ro-  cap.  8,  n.  12. 

mae  1747,  tom.  11,  pag.  9.  Hajcacon-  (4)  DeCiu.  Z?ej,  lib.xvni,c.4i,ii«i. 

5. 


68  TRAGT.    DE    tOCIS    THEOLOGICIS. 

Adjicit  nempe  horum  librorum  canonem ,  quem  ibidem  profite- 
tur  se  a  Patribus  accepisse  (1).  CJemens  vero  Romanus,  a  quo , 
ut  diximus  ,  omnes  ferme  utriusque  Foederis  libri  canonici  addu- 
cuntur,  universim  sacras  Scripturas  vocat  Spiritus  Sancti  ora- 
ciila  (2).  Ex  his  evidenter  patet ,  eadem  Ecclesiae  auctoritate, 
qua  nobis  constat  de  Scripturarum  canone ,  de  ipsarum  pariter 
divinitate  atque  inspiratione  constare. 

108.  Exinde  factum  est ,  ut  certatim  Patres  juxta  fidem  in 
Ecclesia  receptam  docuerint,  Spiritum  Sanctum  esse,  qui  loqui- 
tur  in  Scripturis ^  ut  Origenes  (3);  Scripturam  ^  Spiritu  Sancto 
comcriptamy  ingentem  in  se  continere  thesaurum,  ut  Chrysos- 
tomus  (4);  hnguas  et  manus  scriptorum  sacrorum  nihil  ahud  esse 
quam  Spiritus  Sancti  calamos  y  ut  Theodoretus  (5),  et  S.  Gre- 
gorius  M.  (6);  item  ut  Scripturam  sacram  vocaverint  Epistolam 
ommpotentis  Dei  ad  creaturam  suam  y  ut  S.  Augustinus  (7)  et 
rursum  S.  Gregorius  M.  (8).  S.  Augustinus  praeterea  adjicit,  in 
Scripturis  divinis ,  quae  canonicos  vocantur,  vel  levissimum  men- 
dacium  sine  crimine  admitti  non  posse ,  ac  sohs  canonicis  Scrip- 
turis  eum  esse  honorem  deferendum ,  nullum  ut  earum  aucto- 
rem  scribendo  ahquid  errasse  firmissime  credamus  (9).  Cum 
8.  Isidorus  Hispalensis  canonem  integrum  sacrorum  Librorum  , 
prout  Ecclesia  Romana  semper  obtinuit ,  exhibuisset ,  his  verbis 
catalogum  suum  absolvit  :  Hcbc  sunt  nova  et  vetera,  quce  de 
thesauro  Domini  proferuntur,,,  Hce  LitercB  sacrce ,  hi  libri 
integri  numero  et  auctoritate;  aliud  cum  istis  nihil  est  com- 


(1)  Apud   Hard.    op.   cit.   tom.  r,  (4)  Hom.    iii  in   Genes,  n.  i  ,  et 
col.  968.  alibi  passim. 

(2)  Sic  enim   scribil ,   Epist.  i  ad  {6)  Prwf.inPsalm.edit.Psirh.  16/^2, 
Cor,  cap.  45  '  'EvKuvTfTi  tk  reis  yp«-  opp.  tom,  11,  pag.  SgS  et  seq. 

(Ptcf ,  TUff  elXfjB-u^  pijcretff  UitvfietTcs  tcu  (6)   Pr(Ef,  in  Job,,  cap.  i ,  n.  2. 

uyUv ,  seu  Diligenter  inspicite  Scrip-         (7)  Serm,  11 ,  in  Ps,  xc ,  n.  1  ,  et 

turas,   Spiritus  Sancti  vera  oracula,  Enarr,  in  Ps.  cxtix ,  n.  5. 
ApadCotel.  tom.  i,  pag.   172.  (8)  Lib.  iv  ,  indict.  xn  ,  epist.xxxi, 

(3)  Hom,  xxvi  in  Num,n.  3,  edit.  ad  Theodor.  medicum, 

Manr.  opp.  tom,  ii,  pag.  87 1.  ^9)  Epist.  cit,  xxvin,  et  ixxxii,  ad 

Hieronymum, 


PART.     II.     GAP.    II.    DE    DIVIN.    CAW.    tlBR.    INSPIR.  69 

parandum.  Quidquid  extra  hos  fuerit,  inter  hcec  sancta  et  di^ 
vina  nullatenus  est  recipiendum  (1).  Cassiodorus  itidem  cuni 
sacrarum  Scripturarum  prseslituisset  canonem ,  qualera  Romana 
asserebat  Ecclesia ,  scribit  :  Has  siquidem  litteras  non  ratio 
humana  reperit,  sed  hominibus  sanctis  virtus  coslestis  infuditi^, 
Et  hsec  attulisse  sufficiat,  cum  Palrum  opera  plane  referta  sint 
ejusmodi  eflfatis  ,  quibus  divina  inspiratio  aut  generatim  aut  in 
specie  libris,  quibus  coalescit  canon  Tridentinus ,  asseritur  (3). 

109.  Quum  vero  nobis  propositum  fuerit  omnium  et  singulo- 
rum  librorum ,  qui  in  canone  Concilii  Tridentini  continentur , 
divinam  inspirationem  vindicare  ex  antiquae  Ecclesiae  auctori- 
tate ,  idcirco  ab  iis  argumentis  proferendis  consulto  abslinuimus, 
quae  intrinseca  audiunt,  Quanquam  enim ,  ut  par  est ,  haec  magni 
faciamus ,  ea  tamen  minus  idonea  nobis  ad  propositum ,  quod 
intendimus,  visa  sunt.  Argumenta  siquidem  haec,  sive  ab  intima 
rei  natura  sive  a  Scripturarum  ipsarum  testimoniis  petita ,  evin- 
cunt  qaidem  in  genere,  aut  in  Libris  sacris  veritates  a  Deo 
revelatas  contineri ,  -aut  Spiritu  Sancto  inspirante  locutos  esse 
sanctos  Dei  homines  ^  ut  ait  S.  Petrus  (4),  aut  omnem  Scriptu- 
ram  divinitus  inspiratam  esse,  ut  loquitur  S.  Paulus  (5),  alia- 
que  ejusmodi,  quge  aperte  produnt  Scripturas  Deo  auctore  esse 
exaratas ;  verum ,  praeterquam  quod  haec  aliaque  his  similia  tes- 
timonia  ad  solas  referuntur  Vet.  Test.  Scripturas ,  nuspiam  de- 
claratur,  quinam  singillatim  ii  demum  Hbri  sint,  qui  inspirati 
censeri  debeant.  Nostri  porro  instituti  est  ostendere ,  omnes  ac 
singulos  utriusque  foederis  libros,  qui  in  canone  ab  Ecclesia 
catholica  recepto  inveniuntur,  Spiritu  S.  afflante  fuisse  conscrip- 
tos,  sive  iis  omnibus  et  singuHs  libris  divinam  ejusmodi  inspi- 

(1)  In  libros  Vet.  et  Nov.  Test.  (3)  Qai  plara  ejnsmodi  Patram  testi- 
prooBtn.  n.  i4,  i5,  i6,  cfr.  edit.  Are-  moniacapit,adeatinteralios  Marchini, 
vali ,  tom.  v ,  pag.  194.  Cfr.  item  Ety-  op.  cit.  part.  i  ,  arl.  5,  pag.  72  etseqq. 
twoZogrior.  lib.  VI,  n.  9,  ibid.  tom.  III,  Casini ,  EncyclopcBdia  Sac,  Script^ 
pag.  241.  vol.  I,  dispat.  praevia  2. 

(2)  De  insiitut.  divin,  litter.  cap.  i3  (4)  Epist.  11 ,  cap.  1,21. 
el  14,  collat.  cap.  26,  opp.  edit.  Maar.  (5)  II  Tim.  iii ,  16. 
tom.  II ,  pag.  546  et  seqq. 


70  TRACT.    DE    LOCIS  THEOIOGICIS. 

rationem  competere ;  de  quo  quidem  nonnisi  ex  unica  Ecclesiae 
auctoritate  constare  nobis  potest,  uti  plenius  paulo  post  osten- 
demus  in  insequenti  ,  qua  Protestantes  impetimus  ,  proposi- 
tione  (1).  Interim  ex  allatis  documentis  patet  ,  assurgendo  a 
Tridentino  decreto  ad  aetatem  usque  apostolicam ,  iisdem  plane 
fontibus ,  quibus  adstruitur  identitas  canonis  sacrorum  Librorum , 
qui  quovis  tempore  viguit  in  Romana  Ecclesia ,  ac  pluribus  abbin,c 
seculis  in  Ecclesia  obtinet  universa ,  adstrui  item  ac  vindicari 
divinitatem  omnium  et  singulorum  librorum  ,  qui  in  eodem 
continentur,   id  quod  nobis  demonstrandum  assumpsimus. 

DIFFICULTATES. 

110.  Obj.  prima.  1®  NuUa  est  Religio,  quse  suos  non  jactet 
libros  sacros ;  babuerunt  enim  Romani  libros  Sibyllinos ,  Zend- 
avesta  Persae ,  Indi  libros  Vedae ,  Islamitae  Alcoranum  se  possi- 
dere  gloriantur.  Jam  vero  bos  omnes  libros  Deum  auctorem 
habere  societates  singulae  ,  perinde  ac  Ecclesia  catbolica ,  aucto- 
ritate  seu  testimonio  suo  adstruunt;  nec  tamen  dici  propterea 
debet ,  eos  reipsa  sacros  esse  ac  divina  inspiratione  conscriptos. 
ifl  Argumentis  proinde  intrinsecis  innotescere  nobis  debet  ejus- 
modi  librorum  inspiratio ,  prout  bactenus  a  tbeologis  ipsis  catho- 
licis  praestitum  est;  aiioquin  3°  et  illud  oriretur  ex  nova  bac 
methodo  vitium ,  quod  petitio  principii  sive ,  ut  vulgo  dicitur , 
circulus  vitiosus  omnino  committeretur ,  dum  nempe  existentia 
et  infallibilis  Ecclesiae  auctoritas  per  Scripturas  probaretur,  et 


(1)  Qaare  Rob.   Barclaejus  ,  in  op.  auihenticam  eodem  Spiritustestimonio 

Theologice  vere  christiance ,  edit.  sec.  ««cor(/i6M««o«^n;«(jaxta  syslemaQaa- 

Lond.  1729,  ita  pag.  67,   perstringe-  kerorara)  quo  scripta  erat;  velRomam 

bat  protestantes  evangelicos  ,  Exempli  reverti ,  dicendo ,  traditione  novimus, 

gratia,  quomodo  potest  protestans  ali-  Ecclesiam  eam  in  canonem  retulisse , 

cui  neganti  JacOhi  epistolam  esse  ca-  et  Ecclesiam   infallihilem  esse ;  me- 

nonicam.    (  adeoqae   inspiratam  )  per  dium,   si  quis  possit,  inveniat.  Cfr. 

Scripturam  prohare  P  Ad  hanc  igitur  Moehler ,  Symbolique,  tom,  11,  ^66 

angustiam  necessario  res  deducta  est,  circa  (inem. 
vel  affirmare ,  quod  novimus  eam  esse 


PART.    II.    CAP.    II.    DE    DIVIN.    CAN.    IIBR.     INSPIR.  71 

divinitas  Scripturarum  per  Ecclesiam  (1);  4°  praesertim  cum  no- 
verimus ,  ab  antiquis  Patribus  recensitos  esse  inter  canonicos , 
proindeque  inter  divinitus  inspiratos ,  nonnullos  libros ,  qui  ex 
canonis  albo  postbac  expuncti  sunt.  Ergo. 

IIL  Resp.  Ad  1«*,  Dist.  Quarum  tamen  religionum  nuUa 
est,  quae  iUis  fulciatur  credibilitatis  motivis,  quibus  unica  firma- 
tur  vera  Rebgio ,  seu  Ecclesia  catbolica ,  conc.;  quae  iisdem  ful- 
ciatur  motivis ,  7ieg,  Cum  igitur  pro  sola  catbolica  Religione  mili- 
terit  ea  ,  quae  dicuntur  credibilitatis  motiva  ,  uti  suo  loco 
ostendimus ,  quae  divinam  bujus  originem  et  auctoritatem  evi* 
denter  patefaciunt ,  nuila  ratio  est  cur  illarum  societatum  testi- 
raonio  assentiamur ,  dum  sacros  dictitant  libros  suos  atque  divinos. 
Divina  porro  Ecclesiae  catbobcae  origine  atque  auctoritate  semel 
constituta,  consequens  est,  ut  fidem  lUi  adbibeamus,  dum  tes- 
tatur  nobis ,  qui  sint  libri  canonici ,  adeoque  divini ,  cum  ipsa 
sola  custos  ac  depositaria  divinae  revelationis  a  Deo  ejus  condi- 
tore  constituta  fuerit. 

112.  Ad  ^»",  Dist.  In  genere,  trans.;  in  specie,  omnium  et 
singulorum  iibrorum,  qui  in  canone  continentur,  neg.  Tbeologi 
enim  catboHci,  dum  adstruunt  divinam  sacrorum  Bibborum  inspi- 
rationem  ex  argumentis  intrinsecis ,  id  generatim  tantum  efficiunt. 
Quum  vero  de  libris  singilJatim  agunt ,  nemo  ex  illis  est ,  qui 
non  confugiat  praeterea  ad  traditionem  auctoritatemque  Ecclesiae, 
ex  qua  id  unice  confici  potest  (2).  Quapropter,  cum  nobis  pro- 


(1)  Hanc  petitionem  principii  catho-  inferant  necessitatem  alicujas  auctori- 
licis  theologis  ,  qui  methodo  a  nobis  tatis  infallibiiis,  quae  nos  certos  reddat 
vindicatauterenlur,  objicit  etiam  Geor-  cerlitudine  fidei  de  hoc  praecipuo  arti- 
gius  Hermesius ,  Einleitung  in  die  culo ,  qui  debet  constituere  regulam 
Christ.  cath.  Theol,  seu  Introductio  remotam  et  partialem  fidei  nostrae.  Haec 
in  Theologiam  Christ,  catholicam  ,  autem  non  alia  est  nisi  Ecclesige  catho- 
Monast.  1829,  part.  ii,.pag.  17.  licae  auctoritas.  Hinc  vidimus ,  S.  Au- 

(2)  Sane  hoc  est  unum  ex  argumen-  gustinum  solius  Ecclesiae  auctoritati  in- 
lis  ,  quibus  Theologi  catholici  uluntur  niti  ad  credendum  Evangelio,  seu  sacris 
ad  adslruendam  canonicitatem  et  divi-  Scripluris.  Vidimus  praeterea  ,  Patres 
nitatem  omnium  sac.  Librorum  ,  qui  in  passim  ,  solius  Ecclesiae  auctoritate  per- 
canone  continentur ,  et  ex  quo  eliam  motos  ,  admittere  ati  sacros  et  canoni- 


k 


72 


TRAGT.    DE    LOGIS    THEOLOGIGIS. 


posuerimus  omnium  et  singulorum ,  quos  nobis  exbibet  decretum 
Tridentinum ,  librorum  divinam  evincere  inspirationem ,  aliud 
fuit  iter  nobis  necessario  ineundum. 

113.  Ad  3°*,  Neg,  Etenim ,  cum  Ecclesia,  ut  ostendimus, 
anterior  sit  et  praescribat  libris  omnibus  ^  Novi  Test.  qui  potuit 
divina  ejus  auctoritas  et  origo  primis  Christi  fidelibus  demonstrari 
testimoniis  exinde  petitis  ?  Ergo  aliunde  iis  id  innotescere  debuit , 
ex  motivis  scilicet  credibilitatis ,  quibus  veritas  ipsa  asseritur 
christianae  Religionis ,  cum  qua  ilia  identificatur.  In  tuto  vero  ex 
illis  credendi  motivis  Ecclesiae  catholicae  veritate  ac  divina  au- 
ctoritate  prius  collocata ,  ex  ejusdem  auctoritate  deinde  depre- 
hendimus ,  quinam  hbri  sive  Vet.  Test.,  quos  ipsa  ex  Cliristo 
didicit,  sive  Novi  Test.,  quos  ipsa  probavit,  uti  canonici  ac  divini 
habendi  sint.  In  hoc  autem  processu  ,  ut  hquet ,  nulla  petitio 
principii,  aut  circulus  vitiosus  locum  habere.potest. 

114.  Ad  4°i,  Dist,  Si  canonica  ac  propterea  divina  librorum 
sacrorum  auctoritas  ex  uno  aut  altero  Patre  aut  scriptore  desu- 
menda  esset ,  conc, ;  si  ab  Ecclesia ,  neg,  Haec  porro  difficultas 
thesim  nostram  mirifice  confirmat. 

115.  Obj.  secunda.  1°  Divina  Bibliorum  auctoritas ,  si  germa- 
nas  cathohcas  notiones  spectes ,  a  Christo ,  qui  praecedit  Eccle- 
siam ,  repeti  debet ,  minime  autem  ab  Ecclesia ,  a  qua  recta  tau" 
tummodo  Bibliorum  iritelligentia  seu  depositum  fidei,  quod  in 
ilUs  continetur ,  derivari  potest.  2°  Exploratum  siquidem  est  ex 
doctrina  SS.  Augustini  et  Thomae ,  ahorumque  plurimorum  sane 
atque  insignium  theologorum  catliohcorum ,  imo  et  totius ,  qua 
late  patet ,  campi  historici  christianismi  et  cathohcismi ,  Bibha , 
utpote  verbum  Dei ,  fiindamentum  esse ,  quo  Ecclesiae  ipsius 
auctoritas  demonslretur.  3°  Sane  in  historia  prius  occurrit  Christus 

cos  etiam  libros  illos  ,  qui  in  canone  cbiorCanus,  Z>e  focw,  lib.  ii,capp.  6, 

primitivo  non  continebantur.  Neque  ab  7,8.  Sic  etiam  Bellarminns ,  qui ,  ut 

hac  regula  desciverunt  sani  catholici  alias  yidimus ,  statuit ,  Ecclesiam  ma- 

tbeologi ,  qui  ideo  adserunt  prioritatem  gis  notam  esse  quoad  nos ,  quam  sint 

seu  anterioritatem  Ecclesiae  Scripturis  Scripturae  ,  quas  ab  ipsa  et  per  ipsam 

Nov.  Test.  quia  illius  tantum  est  judi-  cognoscere  possumos.  Sic  Card.  Hosins, 

care  de  canonicis  Scriptaris ;  ati  Mel-  Walemburgici ,  aliique  passim. 


PART.    II.    GAP.    II.    DE    DIVIW.    GAN.    LlBR.    INSPIR.  73 

ejusque  doctrina,  et  in  hac  ipsa  doctrina /?rom /moEcclesiae  dein- 
ceps  sedificandae.  Quapropter  fides  in  Christum  et  in  auctoritatem 
doctrinae  ejus,  qua^  in  BibHis  continetur,  cum  inclusione  fidei 
in  Ecclesiam  a  Christo  promissam ,  jam  praecedit  fidem  in  realem 
hujus  ipsius  Ecclesige  fundationem ;  ac  propterea  fidem  in  eccle- 
siasticam  auctoritatem  infalhbiiem  apostoUci  magisterii,  quod 
ex  divina  illa  veluti  inauguratione ,  quae  die  Pentecostes  conti- 
git,  suum  coepit  exordium.  4°  Qui  proinde  contendit,  ab  Eccle- 
sia  omnino  arcessendam  esse  auctoritatem  Bibhorum  ,  quatenus 
Dei  verbum  a  Gbristo  enunciatum  complectuntur ,  nae  iste  prius 
ponere  Ecclesiam  debet,  deinde  vero  Christum;  prius  fidem  in 
Ecclesiam,  qnam  fidem  in  Christum  divinamque  ejus  doctrinam; 
atque  ita  historicse  veritatis  campo  adversa  fronte  refragari ,  quippe 
qui  contrarium  prorsus  ordinem  exposcit.  Quid!  guod  ipsum  de- 
beret  ordinem  sus  deque  vertere,  quem  Symbolum  apostohcum 
prae  se  fert,  a  quo  nempe  prius  adducimur  ad  fidem  in  Deum 
creatorem  coeh  et  terrse ,  deinde  vero  in  Jesum  Christum  fihum 
ejus  unigenitum ,  ac  demum  ad  professionem  fidei  in  Spiritum  S. 
cathohcamque  Ecclesiam.  At  enim  in  novo  hoc  systemate  en  quo- 
modo  symbolum  Apostohcum  efferri  opus  erit  :  Credo  Ecclesiam 
catholicam,  et  in  Jesum  Christum  unigenitum  filium  ejus  et 
in  Deum  Patrem  J.  C,  creatorem  coeli  et  terrce  (1).  Quis  taha 
ferat?  Ergo. 

116.  Resp.  Ad  1*",  Dist,  Auctoritas  divina  iyi  se  seu  intrin- 
secay  conc;  quoad  nos,  in  ordine  nimirum  cognitionis ,  sive 
extrinseca ,  neg,  Nemo  certe  unquam  negaverit ,  divinam  Bibho- 
rum  auctoritatem  intrinsecam,  scihcet  in  se  spectatam,  a  Deo 
seu   Christo,  qui  illam  dictavit,   unice  repetendam  esse;  sed 


(1)  Ilae  snnt  difiicaltateg,  qaas  arget  cic.  i  ( qaem  naper  alter  excepit),  §  9, 

Dr.  J.  B.  Baltzer,   facalt.  theol.  pro-  pag.  26  et  seqq.  De  hoc  porro  aactore, 

fessor  in  anivers.  Yratislav.  in  scripto  qai  antea  hermesianae  scholae  placitis 

sao  :  Beitrage  zur  P^ermiitlung  y  etc,  nimis  addictas ,  nunc  ad  aequiores  animi 

seu ,  Documenta  ad  rectum  judicium  sensus  accessisse  videlur ,  fusias  in  ter- 

conformandum  de  caiholicismo  etpro-  tia  hujus  operis  parle  pertraclandum 

teatantismo.   Vraiialavim  iSSg,    fas-  nobis  erit. 


74 


TRACT.    DE    LOCIS    THEOLOGICIS. 


qugestio  hic  versatur  de  ordine  cognitionis  quoad  nos,  utrum 
nempe  per  Ecclesiam  noverimus  divinam  auctoritatem  Bibliorum , 
an  vero  per  Biblia  cognoverimus  Ecclesiam.  Jam  vero  ullo  absque 
dubio  prius  nobis  innotuit  Ecclesia ,  a  qua  Biblia  ipsa  accepimus, 
quaeque  nobis  annunciavit  Christum ,  quam  Christus  ipse  et  BibHa. 
Christus  Apostolus  misit  ad  se  doctrinamque  suampraedicandam; 
prius  igitur  nobis  comperta  Ecclesia  fuit,  quam  Christus  do- 
ctrinaque  ejus ,  quae  objectum  apostolicae  Ecclesise  sive  prgedica- 
tionis  extiterunt.  Hac  de  causa  Christus  discipulos  suos  miracu- 
lorum  ceterorumque  charismatum  donis  instruxit ,  ad  fidem  sibi 
tanquam  Dei  nunciis  apud  populos  conciHandam ,  ut  pronas  isti 
aures  doctrinaj,  quae  ipsis  praedicabatur,  accommodarent.  Absur- 
dum  porro  est  affirmare ,  divinam  Bibliorum  Novi  Test.  aucto- 
ritatem,  in  ordine  cognitioms  nostrce ,  a  Christo  esse  derivan- 
dam ,  cum  nondum  illa ,  Christo  in  terris  versante ,  existerent. 
iEque  vero  improbandum ,  quod  de  rectaScripturarum  intelhgentia 
adjicitur ,  perinde  ac  si  ipsa  sola  constitueret  depositum  fidei , 
quod  nimirum  tum  BibHa ,  tum  traditionem ,  tum  rectam  utrius- 
que  intelHgentiam  complectatur  necesse  est. 

117.  Ad  2°^,  N^g-  vel  dist.  Tanquam  regulam  fidei  remotam, 
ut  vocant ,  conc^  tanquam  regulam  proximam ,  seu  in  ordine 
cognitionis  quoad  nos ,  neg.  Quo  posteriori  sensu  neque  S.  Augu- 
stinus  neque  S.  Thomas  aut  aHus  plane  theologus  cathoHcus  , 
multo  vero  minus  campus  ille  historicus  (ad  quem  adversarii 
appeHant)  christianismi  et  catholicismi ,  aliquando  inficiatus  est, 
per  Ecclesiam  nos  Christum  ejusque  doctrinam,  ac  proinde  Biblia 
cognovisse  uti  auctoritatem  divinam.  Itaque  ex  CathoHcorum 
sensu  nos  immediate  Ecclesiam ,  mediate  vero  per  BibHa ,  quae 
nempe  divina  esse  per  Ecclesiam  et  sub  Ecclesiae  magisterio  de- 
prehendimus ,  penitius  cognovimus  Cliristum  doctrinamque  ejus , 
uti  suo  loco  ostendimus  (1);  atque  in  BibHis  ipsis  promissionem 
legimus  Ecclesise  aedificandae  cum  omnibus  ns  dotibus,  quibus 
Christus  eam  instructam  voluit  atque  insignitam  (2).  Nisi  enim 

(1)  In  prima  hajas  tractatos  parte,  (2)  Gfr.  ibid. 

cap.  I,  prop.  II,  tom.  viii,   pag.  i5. 


PART.    II.    GAP.    II.    DE    DlVIN.    GAN.    LIBR.    INSPIR.  75 

prius  ab  Ecclesia  certiores  facti  essemus  de  divina  Bibliorum  au- 
ctoritate ,  nuUum  jam  haberent  valorem  promissiones  ipsae  in  illis 
contentae ,  id  quod  ex  Biblicis  societatibus  nuncupatis  clare  liquet , 
quae,  quoniam  sine  auctoritate  ac  sine  missione  apud  infideles 
Biblia  diffundunt,  nullam  plane  fidem  inveniunt  (1). 

118.  Ad  3™,  Dist.  In  ordine  essendi  seu  existentise ,  conc; 
in  ordine  cognoscendi,  neg,  Eadem  siquidem  semper  oberrat 
chorda  adversariorum  argumentandi  ratio ,  dum  haec  duo  per- 
miscent.  Certe  Deus  prior  est  in  existendo  quam  nos  et  mundus; 
attamen  num  nos  prius  non  cognoscimus  nosmetipsos  et  mun- 
dum  quam  Deum?  Id  profecto  adversarii,  quibuscum  agimus  , 
acerrime  contendunt  et  propugnant ,  et  quidem ,  ut  nos  ipsi  pro- 
fitemur  ,  merito ;  quandoquidem  ex  effectu  ,  cujusmodi  creaturae 
sunt ,  ad  causam  ,  nempe  Creatorem  omnium  cognoscendum 
assurgimus.  Retineant  ergo  adversarii  necessariam ,  quam  ipsa 
philosophia  tradit ,  distinctionem  inter  ordinem  ontologicum  ac 
ordinem  psychologicum  y  et  tunc  in  eo ,  quod  nos  contendimus , 
nil  deprehendent ,  quod  cum  veritate ,  sive  logica  sive  historica , 
optime  non  cohaereat. 

119.  Ad  4«",  Neg,^  ex  dictis,  ejusmodi  sequelas.  Symbolum  enim 
apostohcum  ordinem  geneticum  et  historicum  exhibet ,  minime 
vero  ordinem  cognitionis ,  de  quo  loquimur  (2).  Ceterum  nos  et 


(1)  Hac  de  caosa  infideles  ,  quibus  par  laquelle  nous  (  cathpliqaes)  prd- 
bibiici  Scriptararum  sacraram  exem-  tendons  mettre  la  foi  de  VEglise  cotnme 
plaria  dispensant ,  imo  obtrudunt ,  ea  le  fondement  de  tout  le  reste ,  il  fau- 
despiciunt ,  irrident ,  commercium  de  drait  dans  le  Symbole  mettre  la  foi  de 
eisfaciunt,  communibnsusibus,  profa-  VEglise  comme  le  fondement  de  tout 
nis ,  imo  turpibus  el  obscoenis  ea  impen-  le  reste  ;  il  fandrait  dans  le  Symhole 
dant.  Cfr.  quae  scripsimus  in  tract.  De  avoir  commencS  par  dire  :  Je  crois 
rerare//gr.  part.  H,  prop.  X,  t.  i,p,  3i6.  VEglise  ,   au  lieu  qtCon  y  commence 

(2)  Haoc  ipsam  difficultatem  ,  quam  par  dire  :  Je  crois  en  Dieu  le  Pere , 
nrgel  Ballzer  ,  jam  proposuerat  iisdem  et  en  JSsus-Christ ,  et  au  Saint-Es- 
pene  verbis  minister  Glandius  calvinia-  prit.  Et  il  ne  songe  pas  que  c^est 
nus  Bossuetio.  En  Claudii  objectionem ,  VEglise  elle-mhne  qui  nous  apprend 
et  responsionem  Bossuetii :  M,  Claude  tout  le  Symhole  ;  c'est  sur  sa  parole 
^ous  dit  que  pour  autoriser  la  mSthode,  que  nous  disons  :  Je  crois  en  Dieu  le 


7^ 


TRAGT.    DE    LOGIS    THEOLOGICIS. 


Symboium  apostolicum  Ecclesiae  acceptum  referimus;  quis  enim 
nisi  Ecclesia  nos  hoc  Symbolum  docuit?  Ergo  Ecclesia  quoad  nos 
nostrarumque  ordinem  cognitionum  semper  anterior  habenda 
erit  et  est. 

120.  Obj.  tertia.  1°  Divinae  inspirationis  notio  repugnat  ideae 
Dei  spirilus  perfectissimi  (1);  hominisque  libertati  ejusque  digni- 
tati  intellectuali  derogat.  2°  Argumcnta  prceterea ,  quihus  sub''. 
tilior  illa  inspiratioiiis  doctrina  ecclesiastica  impugnata  et  pene 
ewplosa  esty  3°  deprompta  sunt  primuni  eoi  universce  Scripturce 
sacrce  indole ;  quce  partim  magnam  orationis  (2),  interpretationis 
singulorum  Vet,  Test.  locorum  (^),  fontium{A),chronologice  (6), 
et  ipsius  doctrince  argumenti  diversitatem  (6)  exhibet;  partim 


Pkre ,  et  en  Jesus-Christ  son  fils  uni- 
que ,  et  le  reste ;  ce  que  nous  ne  pou- 
vons  dire  avec  une  ferme  foiy  sans 
que  Dieu  nous  mette  en  mime  temps 
dans  le  cceur  que  VEglise,  qui  nous 
Venseigne^  nenous  trompe  pas.  jipres 
donc  que  nous  avons  dit  sur  sa  parole : 
Je  crois  au  Pkre ,  et  au  Fils ,  et  au 
Saint-Esprit ,  et  que  nous  avons  com- 
mence  notre  profession  de  foi  par  les 
Personnes  divines  que  leur  Majeste  met 
au-dessus  de  tout,  nons  yajoutons  nne 
sainte  reflexion  sur  VEglise  qui  nous 
propose  cette  cr^ance ,  et  nous  disons  : 
Je  crois  VEglise  Catholique,  A  quoi 
nous  joignons  aussitdt ,  apres  toutes 
les  grdces  que  nous  recetons  par  son 
ministere  :  lacommunion  desSaints, 
la  rhnission  des  p^ch^s,  la  hienheu- 
reuse  r&surrection ,  et  enfin  la  vieeter- 
nelle,  Ita  qnidem  Bossuet,  in  op.  R^- 
flexions  sur  un  ^crit  de  M.  Claude , 
opp.  edit.  cit.  tom.  xxiii ,  pag.  363  , 
qui  deinde ,  pag.  365 ,  propius  adhac 
altingens  qoaestionem  nostram  ,  pergit : 
Nous  convenons  qu'il  ( Diea )  se  sert 
de  VEglise  et  de  VEcriture.  Notre  ques- 


tion  est  de  savoir,  par  ott  il  commence, 
si  c'estpar  VEcriture  oupar  VEglise; 
si  c^est,  dis-je ,  par  VEcriture  qu'il 
nous  fait  croire  a  VEglise  ,  ou  si  c'est 
plutotpar  VEglise  qu'H  nous  fait  croire 
a  VEcriture»  Je  disque  c'estparVEglise 
que  le  Saint-Esprit  commence ;  et  il 
faut  bien  qu^il  soit  ainsi ,  puisque  con- 
stamment  c^est  VEglise  qui  neus  met 
en  main  VEcriture,  Sed  ipse  cfr.  ibid. 

(1)  Joan,  IV  ,  24;  n  Cor.  iii ,  17. 

(2)  Ex.  gr.  Exod.  XX,  2  et  seqq.  et 
Deut.  V,  6  et  seqq.  Matt.  v,  i  et  seqq. 
et  Luc.  VI ,  20  et  seqq. 

(3j  Malth.  viii ,  1 7  ,  et  I  Petr.  11 ,  a^  5 
Act.  XIII ,  33 ;  Hebr.  i ,  5. 

(4)  Num,  XXI,  i4;  Jos.  x,  i3; 
Lqc.  1 ,  2. 

(5)  Malth.  xxiii ,  35;  Luc.  11 ,  2  , 
III ,   I  j  Act.  V  ,  36 ,  VII. 

(6)  Act.  XV,  1-3 1  ;  et  Gal.  11,  i4; 
Joan.  XIII,  2-27;  Act.  v,  3;  Ephes.  11, 
i-3,etMarc.  VII,  21-23:  Jac.i,  i3i5; 
Joan.  V,  22,  XII,  3 1,  et  III,  17  ,  19, 

xii ,  47  ;  >  Co^-  ^'  ?  ^ '  ®'  **^  '  ^^  5 
1  Tim.  ii  ,  10-12. 


PART.    II.    GAP.    ir.    DB    DIVIN.    GAN.    tlBR.    INSPIR.  77 

argu7nentuin  continet  multis  in  locis  ambigue  et  ohscurissime 
eoppressum,  aut  temporis  successu  emendatum  aut  etiamnum 
emendandum,  et  quod  om^iino  ita  comparatum  est,  iit  inventio 
ejus  e  virium  et  prcesidiorum  naturalium  usu  optime  explicari 
queat,  Accedity  quod  pars  aliqua  Librorum  sacroriim  ?io?i  ab 
illis,  quorum  nomina  prab  se  ferunt ,  auctoribus ,  sed  ab  inter^ 
pretibus  et  amanuensibus  {!),  de  quorum  inspiratione  nil  con- 
stat ,  litteris  consignafa  est.  5«  Prceterea,  si  Numen  divinum 
pro  sapientia  et  bojiitate  sua  inspirationem  illam  miraculosam 
Librorum  sacrorum  vere  necessariam  duxisset,  eamdem  et  in- 
terpretibus  quibusvis  ornnis  temporis  concedere  debebat ,  ut 
Scripturarum  sensus ,  haud  raro  inventu  difficilis,  omni  cetate 
et  in  omni  populo  recte  cognosci  posset,  6®  Argumenta  porro 
petita  8unt  e  singulis  scriptorum  sacrorum  ejfatis ,  quibus  ii 
vel  suarum  ingenii  mentisque  virium  usum  sibi  vindicant  (2); 
vel  divinum  illum  instinctum,  quo  correpti  sibi  esse  videban- 
tur ,  sed  quem  nusquam  certius  definiverunt ,  ad  solos  prophe- 
ticos  sermones^  minime  vero  ad  scripta  sua  diserte  referunt  (3); 
vel  ipsos  spiritu  divino  actos  diligenter  examinandos  esse  do- 
cent  (4).  l^  Addi  possuyit  ea  Scripturce  sacrce  dicta,  ex  quibus 
Apostolos  eorumque  socios,  etiamsi  Spiritus  S.  dotibus  imbuti 
fuerint,  sensim  pedetentimque  ad  perfectiorem  religionis  scien- 
tiam  provectos  (5),  nec  omnes  opiniones  prcejudicatas  penitus 
exuisse  apparet  (6),  testante  ipso  Paulo  Apost.,  se  ceterosque 
christianos  imperfecta  religionis  cognitione  imbutos  fuisse  (7). 
8®  Nec  minus  denique  argumenta  affert  historia,  tum  populi 
cujusque  incultioris ,  opinionibus  de  efjicacia  Numinis  imme- 

(1)  Rom.  XVI ,  22  ;  Col.  iv  ,  i8  ;  (4)  i  Joan.  iv  ,  i  ,  coll.  Gal,  ii ,  65 
II  Thess.  III ,  17.  1  Cor.  X  ,  i5,xiv,  29. 

(2)  Deut.  XXX,  ii-i4i  Prov.  iv  ,  (5)  Act.  x,  loetseqq.  xv,  i  et  seqq. 
3  et  seqq.  Lnc.  i,  3 ;  1  Cor.  vii ,  foet  xxi,  i5  et  seqq.  i  Tim.  iv,  i4,  16. 
seqq,  collat.  25  ,  26;  11  Cor.  xi ,  17.  Add.  Loc.  xxiv  ,  25;  Joan.  xvi ,   12. 

(3)  Num.  XI ,  26  et  seqq»  i  Sam.  x ,  (6)  i  Cor.  v ,  5  ,  vi ,  3 ,  xi ,  3o  , 
10  et  seqq.  Jerem.  i,  9;iCor.ii,  i3;  xv,  22,29;  Jacob.v,8;iThes.iv,  '^? 
n  Petr.  i,  21.  collat.  1  Cor.  xi,  5i  ,  et  alibi. 

(7)  1  Cor,  xiii,  9-12. 


78  TRACT.    DE    LOGIS    THEOLOGIGIS. 

diata  et  mtraculosa  imbutz,  tum  ipsius  dogmatis  de  inspiratione 
historia,  quce  lihri  inspirati  nomen  promiscue  ad  scripta  non 
canonica,  v.  g.  librum  Enoch,  oracula  Sibyllina  aliaque  tram* 
latum  fuisse ,  et  subtiliorem  inspirationis  formam  sceculo  t/e- 
mum  XVII  efjictam  esse  y  certissime  demonstrat  (1).  Ergo. 

121.  Resp.  Ad  1™,  Neg,  Quaenam  enim  repugnantia  fingi  in 
eo  potest ,  quod  Numen  summe  perfectum ,  quum  liominera  ra- 
iione  praeditum  condiderit,  eumdem  et  moveat  et  illustret,  eique 
adsistat?  Quid  porro  evincant,  quae  afferuntur  ex  Joan.  IV,  24, 
ubi  dicitur  :  Spiritus  est  Deus,  et  II  Cor.  III ,  17,  ubi  legitur  : 
Dominus  spiritus  est ,  plane  ignoro.  Quid  enim  ?  Si  Deus  spiritus 
est,  num  propterea  nequit  homini  inspirare?  Imo  hoc  ipso  magis 
idoneus  erit  ad  id  efficiendum. 

122.  Negamus  prgeterea ,  per  divinam  inspirationem  derogari 
quidquam  aut  hominis  libertati  aut  intellectuali  ac  morali  ejus 
dignitati ,  quoe  potius  ex  illa  plurimum  perficiuntur ,  quemad- 
modum  gratiae  supernae  accessio  naturam  hominis  vehementer 
perficit  ac  complet.  Inspiratione  quippe  homo  in  eorum  devenit 
notitiam ,  qua^  ex  se  aut  nullo  modo  aut  aegre  omnino  cogno- 
scere  potuisset ,  quasque  talia  sunt  ut  valde  conferant  sive  ad  ple- 
niorem  Dei  cognitionem  sive  ad  perfectionem  hominis  ipsius 
assequendam. 

123.  Ad  2»»,  Dist.  Inspirationis  doctrina  ecclesiastica ,  nempe 
protestans,  seu  prout  a  sectis  protestantibus  asseritur,  seclusa 
Ecclesiae  calhoHcBe  auctoritate,  impugnata  et  pene  explosa  est, 
trans.^  prout  a  nobis  adstruitur  ex  Ecclesiae  cathohcae  auctori- 
tate ,  perpetuae  traditioni  innixa ,  neg,  Fatemur ,  imo  contendi- 
mus,  haud  posse  Protestantes  ex  solis  argumentis  intrinsecis 
canonicorum  Hbrorum  divinam  evincere  inspirationem ,  quod  ex 
professo  in  altera  mox  subjicienda  propositione  ostendemus.  Qua 
posita  animadversione  ,  tuto  possemus  ejusmodi  difficultates , 
quae  probationem  nostram  nec  minimum  attingunt ,  omnino  prae- 
termittere.  Cum  tamen  plerseque  aut  falsai  sint,  aut  sacris  Scrip- 
toribus  injuriosae,  singillatim  iisdem  occurrimus.  Itaque 

(1)  Ita  Wegscheider,  §§  4^  et  4^. 


PART.    II.    GAP.    II.    DB    DIVIR.    GAN.     LIBR.    INSPIR.  79 

124.  Ad  3°^,  Dist.  Et  ejusmodi  diversitas  orationis ,  interpre- 
tationis,  etc.  apparens  est,  conc;  vera  et  realis,  nec/.  Diversitas 
illa  magna  orationis  in  adductis  locis  in  eo  sita  est ,  quod  Deut.  V 
nonnuUae  a  Mose  interseruntur  explanationes  decalogi ,  qui  datus 
a  Deo  perliibetur  Exod.  XX;  et  quod  S.  Lucas,  cap.  VI,  summa- 
tim  referat ,  quas  fusius  Matth.  V  et  seqq.  traduntur.  Diversitas 
item  interpretationis ,  quse  occurrit  singulorum  Vet.  Test.  loco- 
rum,  Mattli.  VIII,  et  IPetri  II,  respicit  Isaiae  vaticinium,  LIII,  4: 
Fere  languores,  etc.  quod  Matthaeus  exponit  de  infirmitatibus 
corporalibus ,  S.  l^etrus  vero  de  infirmitatibus  spiritualibus ,  seu 
potius  de  poenis  peccatis  nostris  debitis  ,  quas  sibi  Christus  luen- 
das  in  cruce  suscepit.  Nulla  porro  in  his  occurrit  repugnantia. 
Vaticinium  enim  Isaiae  causam  simul  complectitur  et  effectum. 
Quod  igitur  Petrus  de  causa ,  Matthaeus  exponit  de  efFectu  (1). 
Neque  pariter  dissident  interpretationes  verborum  Ps.  II  :  Filius 
meus  es  tu,  etc.  quas  exhibet  Paulus,  Act.  XIII ,  de  resurrectione , 
et  Hebr.  I ,  de  aeterna  ejusdem  ac  temporali  generatione,  si  illud 
probe  spectaveris ,  divinam  Christi  generationem  in  tempore , 
ipsiusque  ad  vitam  reditum  fundari  in  aeterna  ejusdem  genera- 
tione,  quae  nimirum  ipsijus  dedit  ad  utramque  assequendam  (2). 
Quod  vero  spectat  ad  fontes  ab  adversario  indicatos ,  quibus  usi 
sunt  scriptores  hagiographi ,  nullam  patefacit  diversitatem  :  quasi 
vero  non  ageretur  de  eadem  re  diversis  e  fontibus  derivata;  in 
quo  tamen  nihil  est  quod  repugnet ;  sed  solum  ostendit ,  divinam 
inspirationem ,  ut  antea  animadvertimus ,  humanam  industriam 
mediorumque  naturalium  usum  non  excludere. 

125.  Verum  neque  diversitas  est  chronologicB  in  locis  allegatis; 
e  quibus  primo  seponendus  est  Matth.  locus ,  ubi  non  agitur  de 
chronologia  (3).  Loca  porro,  qu3e  ex  Luc.  II  et  III  adducuntur, 


(1)  Cfr.  quae  scripsimus  de  bac  ipsa  lar  Christi  verba  :  Ut  veniat  super  vos 
difficultaie  ,  quam  jamdiu  opponebant  .  omnis  sanguis  ,  qui  effusus  est  auper 
Sociniani,  in  tract.  Z>e /ncom.  part.  ii,  terratn  ,  a  sanguine  Ahel  justi  usque 
cap.  VI ,  prop.  n.  624 ,  tom.  iv  ,  p.  320.  ad  sanguinem   Zachariw  filii  Bara- 

(2)  Cfr.  ibid.  cap.  1,  n.  240.  chice ,  quem  occidistis  inter  templum 

(3)  Nam,  Matlb.  xxiu  ,  35,  referun-  et  altare.  In  quae  verba  cfr.  Maldona- 


80  TRACT.   BE    LOCIS    THEOLOGICIS. 

pendent  a  quaestionibus  de  censibus  factis  a  Cyrino  ,  ac  supputa- 
tione  annorum  iraperii  Tiberii  Caesaris ,  quag  multiplici  ratione 
a  cbronologis  exponuntur  (1).  Id  ipsum  dicatur  de  illis  tantura 
apparentibus  discrepantiis ,  quae  occurrunt,  Act.  YII ,  in  ora- 
tione  S.  Stepbani ,  quas  nempe  iidem  cbronologi  apprime  inter 
se  componunt  (2).  Quod  objicitur  ex  Act.  V ,  supponit  unum 
eumdemque  esseTheudam,  de  quo  loquitur  Flavius  Josepbus  (3), 
ac  Tbeudam ,  de  quo  verba  facit  Gamaliel ,  Act.  V ,  cum  tamen 
plures  iique  gravissimi  auctores  id  merito  negent  (4).  Nulla  de- 
mum  ipsius  doctrinae  diversitas  occurrit  Act.  XV  et  Gal.  11,  cum 
utrobique  gentes  immunes  a  legalibus  ritibus  declarentur  (5). 
Quoad  cetera ,  quae  ab  adversario  in  medium  proferuntur  loca , 
satis  cuique  erit  ea  inter  se  comparare ,  ut  expudoratam  liomi- 
nis  frontem  deprebendat,  dum  ea  veluti  dissentientia  adducit, 
quse  ne  in  speciem  quidem  diversilatem  ullam  prae  se  ferunt. 
Interim  ex  bisce  specimen  capere  possumus ,  quibus  armis  pug- 
nent  novi  istiusmodi  gigantes,  qui  in  Deum  ipsum  superbissime 
insurgunt. 

126.  Esto  quod  multis  in  locis,  uti  adjicitur,  plura  offendan- 
tur  obscura ;  ex  boc  tamen  id  unum  evincitur  adversus  Protes- 
tantes ,  Scripturam  adeo  claram  non  esse ,  prout  ad  baec  ferme 
tempora  ipsi  praedicabant ,  ullo  ut  proinde  supremo  interprete 
non  indigeat.  Quod  vero  dicitur  successu  temporis  in  Scripturis 

tas,  qui  caasas  affert ,  qaare  Christas  (4)  Cfr.  adnolat.  in  loc.  cit.  Flavii 

meminerit  Abel ,  qaamqaam  non  fue-  Josephi;Grotias,  adMatth.cap.xxiv,5; 

rit  ex  Jadaeis,  et  Barachiae ,  etsi  pos-  Lightfoot,  Horcehehr.ad  Acta  Apost. 

tremus   non  faerit  Prophetaram  ,  qai  cap.  v,   v.  36,   edit.    Ultraj.    1694, 

sant  ab  illo  popalo  occisi.  vol.  11 ,  pag.  704  ;  Valesias,  ad  Easeb. 

(1)  Cfr.  eraditam  opas  Henrici  San-  Hb.  11,  cap.  vi ;  Lad.  Cappellas,  in 
clementii ,  De  vulgaris  cercB  emenda-  Spicilegioad  Acta,cap.y,  36;  Simon, 
tione ,  Romae  1793,  lib.  iv  ,  cap.  11  Hist.  crit.  du  Nouv.  Test.  chap.  11; 
et  seqq.  Cornel.  a  Lap.  hic. 

(2)  Cfr.  Corn.  aLapide  in  cap.  vii,  (5)  Salis  est  utramqae  locum  inspi- 
Act.  Apost.  ubi  fase  de  his  apparen-  cere  et  conferre ,  ut  pateat  ,  nullum 
tibas  antibgiis  disserit  easque  dissolvit.  inter  utrumque  interpositum  esse  dis- 

(3)  ^n^a^utV.  lib.  xz,  cap.  V,  edit.      criraen. 
Havercamp. 


PART.    ir.    GAP.    II.    DE    DIVIN.    GAN.     LIBR.    IWSPIR.  81 

emendatum  ,  idem  liabet  fundamentum  ac  illud  ,  quod  adversa- 
rius  affirmat  adhuc  esse  emendandum  ,  incredibilem  scilicet  in 
asserendo  temeritatem.  Circa  subsidia  naturalia,  paulo  ante,  quid 
sentiendum  sit,  exposuimus. 

127.  Ad^"»,  Dist.  Ita  ut  ex  his  appareat  Scripturam  sacram 
inspiratam  non  fuisse  quoad  verba  ,  trans.;  quoad  res  atque  sen- 
tentias,  quas  amanuensibus  hagiographi  dictabant ,  neg.  Hocenim 
nobis  suffisit  ad  rem  nostram. 

128.  Ad  5"^,  Neg.  Satis  quippe  est ,  Deum  providisse  per  infal- 
libile  Ecclesiae  magisterium .  ipsamque  divinitus  fuisse  legitimam 
Scripturarum  interpretem  constitutam  ,  ut  paulopost  ostendemus. 
Haec  porro  difficultas  solos  Protestantes  suos  impetit. 

129.  Ad  in  G'",  Dist.  Id  est,  non  excludunt  a  se  sacri  scriptores 
humana  praesidia  ,  ut  toties  diximus  ,  conc. ;  secus  trans.  Ex  his 
observationibus  tantum  consequeretur ,  quod  contendimus  ,  non 
posse  ex  sacrisunice  Litteris  ,  amota  Ecclesise  auctoritate,  divinam 
singuloram  librorum  canonicorum  ostendi  inspirationem.  Quod 
vero  additur  de  diHgenter  examinandis  spiritu  divino  actis ,  puti- 
dum  mendacium  est,  Aliud  siquidem  est ,  quod  probare  debeamus, 
spiritus  an  ex  Deo  sint y  ut  ait  S.  Joannes  loc.  cit ,  aliud  ,  quod 
viri ,  Dei  spiritu  vere  acti ,  examini  subigendi  sint ,  quod  non 
asserunt  nisi  soli  rationalistae.  Rehqua  porro  ibid,  allegata  loca 
non  sunt  ad  rem  (1). 

130.  Ad  7™,  Neg.  Cum  vero  idem  semper  Scripturarum  abu- 
sus  occurrat  in  iisdem  allegandis ,  supersedemus  ab  iis  singillatim 
expendendis ,  quod  proestare  quilibet  per  se  potest. 

131.  Ad  8%  Neg.  Historia  namque  incultioris  cujusque  populi 
id  unum  evincit ,  persuasam  nempe  hominibus  quovis  tempore 
fuisse ,  non  a  sola  ratione ,  quemadmodum  vellent  rationalistae, 

(1)  Apostolus,   Gal.  ii ,   6  ,  refert ,  snbdit.  D6mnm,xiy,  29,  eJQsdem  epi- 

se  nihil  ab  bominibDS  accepisse,  sed  a  stolae,  loquitur  dedonisgralis  datis  tanc 

solo  Deo  ;  i  autem  Cor.  x,   i5  ,  scri-  in  Ecclesia  commnnibas.  Jadicel  nanc 

bit  :   Ut  prudentibus  loquor,  vo»  ipsi  lector,  qaid  sentiendam  sit  de  perpetao 

judicaie ,  quiddico,neim^ehAndpo8se  Scriptararam  abasa  ez  parte   istoram 

christianum  participem  fieri  mensae  Do-  hominom. 
mini  et  mensae  daemonioram ,  nt  ibid. 

T.  IX.  6 


82  TRAGT.    DE    lOGIS    THEOLOGIGIS. 

sed  omnino  a  Deo  repetendam  esse  doctrinam ,  qugp,  tuto  nos  ad 
coelum  perducat;  quamvis  populi  ex  defectu  accurati  examinis 
credendi  motivorum ,  quibus  vera  revelatio  fulciri  debet ,  falsis 
identidem  revelationibus  decepti  fuerint.  Historia  autem  inspira- 
tionis  nos  docet ,  npn  a  privatishominibus  ,  sed  ab  Ecclesia  ,  quae 
ejusdem  custos  et  depositaria  a  Deo  constituta  est,  expetendatii 
esse  genuinam  revelationem ,  ab  eaque  propterea  decerni  opor- 
tere,  quibusnam  eadem  libris  contineatur.  Quoddemum  postremo 
loco  adjicitur,  non  divinam  inspirationem  sive  ejus  existentiam 
attingit  de  qua  nunquam  dubitatum  in  Ecclesia  est;  sed  peculiares 
afficitcontroversias  circa  rationem,  qua  Librorum  sacrorum  scripto- 
res  inspirati  censendi  sunt;  quae  quidem  nonnisi  serius  agitari 
coeperunt  (1). 

PROPOSITIO  II. 

Rejecta  Ecclesice  catholicce  auctoritate  y  certo  constare'  nequit 
Prostestantibiis  divina  Librorum  canonicorum  inspiratio, 

132.  Diximus  ,  rejecta  Ecclesiae  catholicoB  auctoritate;  quia  per 
illam  solam  societatem  id  nobis  constare  debet ,  quae  hoc  a  Ghristo 
et  ab  ApostoHs  accepit ,  ut  filum  nunquam  interruptum  ilhus  Ira- 
ditionis  conservaretur ,  quae  ab  ipsius  fundatione  originem  duxit. 
Nulla  porro  acathoHca  secta ,  saltem  ex  iis  quae  supersunt ,  ad 
aetatem  usque  apostolicam  assiirgit.  Dixinms  praeterea ,  certo  con- 
stare  non  posse;  quia  major  minorve  probabihtas  non  excludit 


(1)  Omniam  priraus,  qai  de  ratione  seJ  ad  res  et  sensus  se  porrexisse  di-   . 

inspirationis  sac.  Librorum  agere  coepit,  vinam  inspirationem  illis  fere  ipsis  ar- 

est  Agobardus,  Episcopus  Lugdunensis  gumentis  ,  quibus  posteriores  ejusdem 

seculo  IX  ,  in  Eptst.  ad  Fredegisum  sententiae  adstipuiatores  usi  sunt ,  sol- 

ahhatemy  qui  contendebat ,   Spiritum  vitque  ea  quae  ex  Scripturis  objicieban- 

Sanctum  non  solum  res  et  sententias,  tur  a  Fredegiso.  Gfr.  inter  ejus  opera  | 

veram  eliam  et  singula  verba  scriptori-  in   Bihlioth^   Patrum  de    la    Bigne ,  | 

bus  hagiographis  dictasse  ,  imo   et  in  vol.  xvu,  pag.  SSoetseqq.  seu  tomiix,  "a 

ore  formasse  ,   ul  asinae  Balaami.  Os-  p.  ii ,  edit.  Colon.  i6i8.  | 

tendit  porro  Agobardus  ,  non  ad  voces ,  *     ^ 


PART.    II.    GAP.    II.    DB    DIVIN.    GAW.    LIBR.    INSPIR.  83 

omne  dubium;  quod  tamen  excludi  necessario  opus  est  in  re  tanti 
momenti ,  cujusmodi  est  purum  Dei  verbum  a  puro  verbo  homi- 
num  tuto  discernere ,  ut  inde  firmissimus  fidei  actus  elici  possit. 
Diximus  denique  Librorum  canonicorum ,  omnium  videlicet  et 
singulorum  tum  Veteris  tum  Novi  Testamenti. 

133.  Jam  vero  rem  ita  esse ,  prout  enunciavimus  ostendere 
operosura  non  est.  Seclusa  enim  Ecclesiae  auctorilate ,  nuUa  alia 
nobis  superest  via  ad  divinam  sacrorum  Librorum  inspirationem 
internoscendam  ,  nisi  aut  Scriptura  ipsa ,  aut  antiqua  documenta , 
aut  intrinseca  quaedam  Librorum  illorum  proprietas  [saporem 
eam  veteres  Protestantes  vocare  delectabat ) ,  qua  veluti  quodam 
gustu  Scriptura  sacra  a  non  sacra  tutissime  discernatur.  Porro 
nihil  horum  ad  rem  conficiendam  valet. 

134.  1°  Non  Scriptura  ipsa;  nuspiam  enim  Scriptura  declarat , 
quinam  singillalim  hbri  Spiritu  S.  afilante  conscripti  sint ,  quinam 
vero  nequaquam.  Et  quamvis  nonnuUa  huc  iiluc  afierantur  dicta 
tanquam  oracula  a  Spiritu  S.  dictata ,  haec  praecise  non  afficiunt 
integrum  Hbrum ,  ex  quo  pecuharia  illa  testimonia  promuntur,  ita 
ut  presse  inferi  possit  ac  debeat ,  hbrum  integrum  cum  omnibus 
suis  partibus  fuisse  Spiritu  S.  afilante  conscriptum.  Si  interdum 
legitur,  omnem  Scripturam  esse  divinitus  inspiratam ,  uti  su- 
perius  monuimus ,  ejusmodi  efiata  nonnisi  de  libris  Vet.  Tesl. 
accipi  possunt ,  idque  sane  generatim ,  sic  ut  semper  incertum 
maneat ,  quinam  Hbri  singillatim  Spiritu  Sancto  afflante  fuerint 
exarati ,  seu  quinam  iilam  omnem  Scripturam  Spiritu  S.  inspira- 
tam  revera  constituant.  Accedit ,  ipsis  Protestantibus  fatentibus , 
imo  et  contendentibus ,  efiata  illa ,  quibus  doctrina  de  inspira- 
tione  in^hititur ,  plures  eosdemque  diversos  sensus  atque  interpre- 
tationes  admittere  (1)  ,  quibus  immediata  Dei  ac  supernaturalis 


(l)  Nonnulli  enim  ,  at  Camerarias ,  etc.  flinc  aliqai  ad  sola  scripta  propbe- 

contendunt,  verbaPaali,ii  Tim.iii,  16,  tica,  aat  quae  Deo  jabente  scripta  sant , 

non  ad  totam  Scripturam  Vet.  Test,  ea  coarctant.  Alii ,  nt  Telleras ,  expo- 

referri ,  sed  generalia  esse  ,  ita  nt  hic  nant  ita ,  ut  sensas  sit  :  omne  bonum  , 

sensus  subsit  :  Omnis  Scriptura ,  Deo  ad  animam  pertinens,  Deamhabet  an- 

inspiratUe  conscripta ,  est  etiara  atiiis  >  ctorem ,  est  a  Deo  quasi  inspiratum, 

6. 


84 


TRAGT.    DE    LOGIS    THEOLOGIGIS. 


operatio  excluditur  (1).  Neque  omittendum  ,  haud  posse  a  Prote- 
stantibus  divinaminspirationem  Scripturarum  auctoritate  vindi- 
cari,  quin  incidant  in  witium petittonis princtpu a  logicis  nuncu- 
patum.  Nam  ex  eorum  principiis  unice  probaretur,  Scripturas  esse 
divinitus  inspiratas  ,  quia  Scripturae ,  quae  uti  divinitus  inspiratae 
assumuntur,  id  testantur;  quod  merito  illis  vitio  vertunt  ratio- 
nalistae  (2). 

135.  2°  Non  valent  antiqua  documenta ;  nam  quoad  eos ,  qui 
Ecclesiae  auctoritatem  rejiciunt ,  eamdem  plane  vim  obtinere  de- 
bent  antiquitatis  documenta  ,  et  quae  ab  haereticis  et  quae  a  catho- 
licis  auctoribus  supersunt.  Porro  ecquis  est  qui  ignoret ,  haereticos 
antiquissimos,  Ebionitas,  Cerintliianos,  Gnosticos,  Marcionitas , 


Cfr.  Rosenmuller,  in  ii  Tim.  iii ,  i6' 
Jaxta  Henricam  Heinrichs  Aposlolas 
loc.  cit.  aaspicalur  a  generaliore  sen- 
tentia  vel  loco  communi ,  ut  adeo  ne- 
que  de  P^et.  Test.  neque  de  Nov,  Test, 
accipienda  ipsi  videatar.  Cfr.  Nov^Test, 
GroBce ,  perpetua  annotatione  illus- 
tratum,  Edit.  Koppianae,  yoI.Tii,  Got- 
ting.  1788,  pag.  170  et  seqq.  item 
E.napii ,  Soripta  varii  argumenti,  Ha- 
lis  Sax.  1823,  tom.  i,  De  usu  vatic, 
ad  loc.  11  Petri  i ,   19-21. 

(1)  Cfr.  Chr.  Frid.  Fritzsche,  De 
revelationis  notione  biblica  commenta- 
tio  ,  Lips.  1828.  Ex  hac  apparet,  quae- 
nam  inter  Protestantes  controversia  fer- 
vescat  circa  mediatam  ( sea  per  rationem ) 
et  immediatam  eOicaciam  divinam  in 
manifestatione  Dei  voluntatis.  Natara- 
listae ,  qui  nonnisi  mediatam  Dei  efli- 
caciam  admittunt,  eatenas  pro  divinis 
Labendas  Scripturas  esse  autamant, 
qaatenas  praecipaa  capita  veritatis  laade 
florent.  Imo  qaaestionem ,  at  vocant , 
de  mediata  aat  immediata  Dei  opera- 
tione  ad  schoiasticas  controyersias  aman- 


dant.  Hebraeos  statuisse  eodem  modo, 
qao  prisci  populi  omnes ,  de  prophetis 
sais  ,  et  iis  omnibus ,  quibns  suam  Deas 
revelasset  volantatem ,  longe  probabi- 
lias  existimant.  Atqae  huc  referunt, 
quae  ^gyptii,  Persa;  atqae  Indi  hac  de 
re  senserunt;  item  accommodant,  qa» 
de  poetis  et  vatibas  Socrates  in  Jone 
Platonis  dicit ,  quod  Deus  scilicet ,  iis 
mentem  eripit ,  ut  illis  utatur  mini" 
stris  oraculorumque  nunciis;ut  a  no- 
biSf  qui  audiamus ,  intelligi  possit, 
eos  ipsos  non  esse,  qui  ejusmodi  res 
tanti  momenti  dicant,  sed  Deum  esse, 
qui  ilia  dicat,  et  per  hos  homines  nos 
alloquatur;  nec  non  quae  TuIIias  habet, 
De  natura  Deorum ,  lib.  11 ,  cap.  6Q , 
cum  scribit  ;  Nemo  vir  magnus  sine 
aliquo  afflatu  divino  unquam  fuit,  et 
in  orat.  pro  Archia  poeta ,  cap.  8.  Talia 
de  divina  sac.  Librorum  inspiratione 
sentiantetelTutiantprofani  isli  homines. 
(2)  Ita  sane  saos  protestantes  super- 
nataralistas  nancupatos  urget  Wegschei- 
der ,  §  4^  9  et  alibi  passim. 


PART.    II.    CAP.    II.    DB    DIVIN.    CAN.    IIBR.    INSPIR.  85 

Alogos  ,  ManicliGeos,  plerosque  Vet.  et  Novi  Testamenti  libros  Deo 
abjudicasse ;  ac  eadem  ratione  se  gessisse ,  qua  Protestantes  ho- 
dierni ,  spreta  Ecclesiae  catholicae  auctoritate ,  quos  volunt ,  libros 
uti  divinitus  inspiratos  adrnittunt,  quos  vero  nolunt ,  repudiant, 
praesertim  cum  eos  suis  erroribus  aperte  contrarios  esse  deprehen- 
dunt  (1)?  Jam  vero  cur  Patrum  potius  quarn  hsereticorum  testi- 
moniis  inniti  debent  Protestantes ,  eo  vel  magis  quod  Patres  pas- 
sim  parvi  pendant ,  haereticos  vero  illos  veluti  antecessores  suos 
passim  agnoscant ,  quibuscum  praeterea  se  neseio  qua  cognatione 
conjunctos  esse  jactant  (2)  ?  Deinde  ,  vidimus  Patres  ipsi  singilla- 
tim  sumpti ,  et  concilia  particularia  ,  seu  particulares  ecclesiae ,  si 
Romanam  unam  excipias,  minime  inter  se  conveniunt  in  Scriptu- 
rarum  canone ,  adeoque  juxta  adversarios  et  in  admittendis  hbris 
divinitus  inspiratis ;  sed  ahi  plures  aiii  pauciores  agnoscunt.  Nec 
est  quod  confugiant  ad  traditionem  oralem ,  quae  ad  posteros  ex 
apostolica  setate  descenderit;  siquidem  Protestantes  nuspiam  ejus- 
modi  traditionem  suscipiunt ;  praeterea  ,  Ecciesiae  auctoritate 
seclusa  ^  traditio  illa  circa  inspirationis  singulorum  hbrorum 
canonicorum  articulum  in  incerto  admodum  versatur. 

136,  Nec  3°  demum  id  ,  quod  intendunt,  efficere  valent  Pro- 
testantes  ex  intrinseca  illa  Libris  sacris  proprietate ,  quae  attinga- . 
tur  gustu ;  quamque  saporern  spiritualein  appelhtare  coeperunt. 
Etenim,  praeterquam  quod  nemo  jam  est  ahcujus  nominis  prote- 
stans ,  qui  ad  postremum  hoc  efFugium  recurrat ,  plura  sunt  quae 
idipsum  excludunt.  Atque  in  primis  illud  urgemus  ,  quod  ex  fal- 
lacia  hujuscemodi  saporis  exsurgit.  Si  enim  haec  in  Libris  sacris  se 
proderet  proprietas ,  quare  tum  veteres  tum  recentior6s  ex  ea 
sacros  ejusmodi  Libros  Spiritu  Sancto  afflante  conscriptosdiscrimi- 


(1)  Panloante  attalimusverbaMoa-  clesia  ante  Lutherum?  Confagiant 
linie  ,  minislri  protestantis ,  qui  id  ex-  porro  ad  Ecclesiam  invisibilem  ,  quae  a 
probrat  suis.  piis  ,  scilicet  haerelicis,  quovis  tempore 

(2)  Huic  cognationi  innituntnr  Pro-  conflata  est.  Cfr.  Bossuet,  Histoire  des 
testantes,  ut  ab  argumento  semper  ipsis  mriations,  lib.  xv,  §  i6et  suiv.  opp- 
permolesto  se  expediant,  quo  ipsos  Ca-  .  edit,  Versailles  i8i6,  tom. xx ,  pag.  46-» 
tholici  urgent :  Ubinam  erat  vera  Ec-  et  seqq. 


86  TR4GT.    DE    LOCIS    THEOLOGICIS. 

nare  non  valuerunt  ?  Quandoquidern  constat  ex  dictis  ,  alios  a  ve- 
teribus  velut  inspiratos  admissos  fuisse ,  qui  postliac  ex  hoc  censu 
rejectisunt,  alios  vero  e  converso  fuisse  expunctos ,  qui  taraen 
postea  tanquam  inspirati  sunt  habiti ;  neque  ha3c  poterunt  un- 
quam  apte  conciliari  nisi  Ecclesiae  auctoritate  accedente.  Id  ipsum 
contingit  recentioribus  ,  nempe   protestantibus  ,    excusso  semel 
auctoritatis  jugo ;  nam  sapor  ille,  quo  illectus  est  Lutherus  ut  veluti 
stramineam  S.  Jacobi  epistolara  repudiaret  (1) ,  effecit ,  ut  Calvi- 
nus  eamdem  tanquam  divinam  suspiceret.  Eodem  sapore  permoti 
Lutherani  libros  deutero-canonicos  omnes  Novi  Test.  veluti  apo- 
cryphos  rejecerunt ,  quos  contra  Calviniani   tanquam  divinitus 
inspiratos ,  eodem  ducti  sapore ,  amplexi  sunt.  Nulla  igitur  ratione 
constilui  potest  inhaerens  ejusmodi  sacris  Libris  proprietas  seu 
qualitas  aut  sapor  uti  criterium  tutum ,  quo  Scripturae  inspiratae 
a  non  inspiratis  distingui  atque  internosci  possint.  Huc  accedit , 
nunquam  praeterquam  posteriori  bac  setate  ,  idque  a  solis  haereti- 
cis  ,  provocatum  fuisse  ad  fictitium  bunc  saporem ,  ut  ejus  ope 
inter  Libros  sacros  et  non  sacros  fieret  discretio  (2). 

137.  Quocumque  igitur  se  vertant  Protestantes ,  aut  devenire 
tandem  debent  ad  Ecclesiae  catholicae  auctof itatem ,  ut  hanc  diri- 
mant  controversiam ,  aut  necessario  incerti ,  dubii  ac  fluctuantes 

(1)  Cfr.  Moehler  ,  Symholique  ,  ne  Vaijamais  dprouvSe ,  et  ceux  qui 
tom.  II,  §  ^i.  Bayle  ipsi ,  Diction,  la  ressententnesontnidignes  d'envie, 
art.  Luther ,  rem.  N.  non  pauca  anec-  ni  plus  pres  de  la  verit^ ,  puisque  les 
dota  refert  circa  Lutheri  effatam  de  epi-  Mahometans  1'Sprouvent  aussi  bien 
slola  Jacubi.  que  les  chreliens;  et  comme  cette  sen- 

(2)  Apposite  Michaelis,  Introd.  au  sation  intSrieure  est  la  seule  preuve 
Nouveau  Testam,  qaatri^me  edit.  Ge-  sur  laquelle  Mahomet  ait  fondk  sa  re- 
neve  1822,  tom.  i,  premiere  part.  ligion ,  que  tant  de  milliers  d^homfttes 
chap.  3,  sect.  2,  pag.  2i5,  de  ejas-  ont  adopt^e ,  nous  devons  conclure 
modi  criterio  scribit  :  Une  sensation  quelle  est  trompeuse.Uautrecaractkre 
intSrieure  des  effets  du  St.-Esprit,  et  est  egalement  insufjisant,  puisque  de 
la  conviction  de  Vutilitk  de  ces  Scrita  pieux  sentiments  peuvent  etre  excitSs 
pour  amdliorer  le  coeur  et  nous  puri-  par  des  ouvrages  purement  humains, 
fier ,  sont  des  crithres  aussi  incertains  par  les  Scrits  des philosophes ,  ou  mSme 
que  le  pricSdent,  Quant  d  cette  sensa-  par  des  doctrines  fondSes  sur  Verreur. 
tion  intSrieure ,  je  dois  avouer  que  je 


PART.    II.    CAP.    II.     DE    DIVIN.    GAN.    llfiR.    INSPIR.  87 

haereant  oportet  in  re  tam  gravi ,  prout  ex  ipsorum  experimento 
fieri  certissime  constat.  Etenim ,  ut  silentio  praetereamus  varietates 
antiquorum  Protestantium  circa  inspirationem  singulorurn  Libro- 
rum  tum  Veteris  tum  Novi  Testamenti  (1) ,  jam  innuimus ,  ple- 
rosque  recentiores  Protestantes  post  ToUneri  ac  Semleri  lucubra- 
tiones  omnem  prorsus  inspirationem  presse  acceptam  rejicere  (2). 
Chillingworth  animadvertens ,  neque  ex  Bibliis  ipsis  neque  ex 
traditione  constare  inspirationem  posse ,  concludit  ,  Biblia  non 
esse  objectum  fidei ,  posseque  obtineri  salutem  ,  quamvis  non 
credatur  in  ipsis  verbum  Dei  contineri  (3).  Recens  auctor  pro- 
testans ,  appellans  ad  theologos  protestantes  praestantiores  ,  affir- 
mare  non  dubitat,  quod  inspirntio  sacrce  Scripturos  sit  chimcera; 
qnod  Biblia  (praesertim  vero  Novum  Testaraentum ,  hoc  scilicet 
obstaculum,  utipse  loquitur,  quod  progressum  luminum  maxime 
impedit ,  utpote  quod  nostris  temporibus  accommodatum  non  sit ) 
evadant  inutilia  (4).  Magna  adhuc  apud  Protestantes  fervet  lis 
inter  naturalistas  nuncupatos  et  supernaturalistas  ,  quorum 
I  priores  inficiantur,  Deum  emmec^a^»,  ut  loquuntur,  operatione 
et  efficacia  doctrinam  suam  raanifestasse ,  omnemque  propterea* 
inspirationis  proprise  dictae  notionem  tum  ab  auctoribus  sacris 
tum  ab  eorum  libris  repellunt;  supernaturalislae  e  contra  eam 


(1)  TJt   specimen  habeamns   haram  Cappelli  Hbrnm  et  sententiam  pnblice 

Tariationnm  ,   satis  est  aniraadvertere  »  damnarnnt.  Apod  Wegscheider,  §  4' » 

anliquiores  Protestanles  acerrime  S-ea-  not.  (m).  Nnnc  vero  rarus  jam  est  ex 

7ry€u<rTiiuy    seu  divinam  inspirationem  auctoribus  protestantibas  ,  qai  superna- 

punctorum  propugnasse;  quosinter  emi-  turalem  iuspirationem  admittat. 

nent  Buxtorfii  pater  et  filius ,  academiae  (2)  Cfr.  superius  dicla. 

Basileensis  professores.  Bnxtorfius  filius  (3)  Apud    Gregoire  ,    Flistoire   des 

edidit  contra  Lud.  Cappellum  Salmu-  «ecfes  re%te?^«es,  Paris  1829,  tom.  iv, 

riensem  ,    qui   contrariam    defenderat  Eglise  anglicane ,   ch.  ix  ,   pag.  434* 

sententiam  ,  tractatum  De  punctorum  (-4)  ha  auct.  oper,  cni  tit.  Nouveaux 

vocaliiim  et  accentuum  origine ,  anti-  Aphorismes   au  tomheau  de  la  theo- 

gwifa/eef  a7<cfon^a/e,  Basil.  1648;  quo  logiej  Geneve    1801.    Cfr.  opus  :  Le 

facloecclesiaeHelvelicae,inadditamenfo  ministre  protestant  aux  prises   aveo 

ad  libros  symbolicos ,  qaod  i^ormu/(P  lui^meme,  Lyon  i836,  cinquifemeen- 

eonsensus  nomine  appellatar,  §21,  tretien,  pag.47. 


88  TRAGT.    DE    LOGIS    THEOLOGIGIS. 

adhuc  admittere  pergunt ,  aliquo  licet  latiori  sensu  (1).  Ad  pri- 
mam  classem  referuntur  rationalistae  ac  mythici  omnes,  qui  Deum 
nonnisi  mediata  ratione  homines ,  imo  et  Christum  ipsum  do- 
cuisse  autumant,  non  sine  tamen  speciaU  ahqua  providentia  (2); 
spectant  ad  secundum  Protestantes  ,  quos  orthodoxos  vocant.  Ex 
iis  Vero ,  qui  quamdam  adhuc  inspirationis  speciem  colere  per- 
gunt ,  ilU  quidem  inter  se  quoad  omnes  hbros  minime  consentiunt. 
Nam   Michaelis  inter    ceteros  divinam  inspirationem  abjudicat 
Evangehis  Marci  ut  Lucae ,  Actisque  Apostolorum  (3).  Ahi  eam 
ablegant  ab  Evangeho  Joannis,  cujus  verum  auctorem  gnosticum 
quemdam  extitisse  rentur  ,  et  ita  porro  aUi  ab  aUis  Ubris ,  ut  aUbi 
scripsimus  (4).  Patet  igitur  ex  hisce  aUisque  documentis,  quae,  si 
opus  esset ,  magno  numero  afferri  possent ,  omnia  apud  Protestan- 
tes  circa  hunc  inspirationis  articulum  in  incerto  posita  esse.  Nec 
aUter  esse  potest ,  quandoquidem  inspiratio  factum  est,  quod 
propterea  non  aUa  potest  ratione  quam  per  auctoritatem  constare. 
Cum  vero  Protestantes  auctoritatem  sive  Ecclesiae  sive  traditionis, 
quae  in  illa  ac  per  illam  jugiter  conservata  est ,  recipere  recusent, 
consequitur  necessario ,  ipsos  perpetuo  fluctuaredebere,  omnique 
rapi  ventu  doctrinae. 

Tum  igitur  ex  jure  tum  ex  facto  ,  agendi  sciUcet  Protestantium 
ratione,  Uquet ,  quod  proposuimus,  rejecta  nempe  Ecclesiae  catho- 
Ucae  auctoritate,  certo  ipsis  constare  non  posse  divinam  Librorum 
canonicorum  inspirationem. 

DIFFICULTATES. 

138.  Obj.  prima.  Regulse  non  desunt,  quarum  ope,  etiam  Eccle- 
siae  auctoritate  semota ,  tuto  possint  acathoUci  Ubros  inspiratos  a 
non  inspiratis  distinguere.  Ac  l®  quoad  Ubros  Vet.  Test.  iUi  omnes 

(IjRecolantarsap.dictaexFritzsche.      tema  suam  ad  discernendos  libros  in- 

(2)  Ibid.  pag.  2  ,  5.  spiratos  a  non  inspiratis ,  de  qao  paalo 

(3)  Introd,  au  Nouveau  Test.  1. 1,      post. 

chap.  3,  sect.  3,  pag.    lag-i^S  ;  et  (4)  Cfr.  Bar.  de  Starck ,  ^«frc^tew* 

tom.  III,  pag.  a8i-285.  Huc  demam     philosoph.Vsina  i8i8,  pag.  i33. 
deyenire  debnit  hic  aactor  jaxta  sys- 


PART.    II.    CAP.    II.    DE    DIVIN.    CArr.    IIBR.    IWSPIR.  89 

et  soli  inspirati  censendi  sunt,  qui  hebraica  lingua  fuerunt  exarati, 
atque  uti  taies  ab  Hebroeis  admissi  (1).  2°  Id  ipsum  ex  auctoritate 
Christi  et  Apostolorum  palam  fit ,  qui  nempe  ad  illos  provocant 
tanquam  ad  Scripturam  divinam ,  et  eloquia  Dei  vel  Spiritus 
Sancti  (2).  3°  Quod  vero  ad  libros  spectat  Novi  Test. ,  ex  eorum 
authenticitate  ac  veritate  necessario  exurgit  divina  ipsorum  inspi- 
ratio ;  quippe  Christus^  cum  missionem  Evangelium  praedicandi 
Apostolis  demandavit  (3)  ,  sese  illis  perpetuo  adfuturum  spopon- 
dit;  idemque  professus  est,  non  ipsos  locuturos,  sed  Spiritum 
Sanctum  in  eis  (4) ;  quod  quidem  privilegium  reipsa  sibi  passim 
vindicant  Apostoli  (5j.  4°  Deinde  quis  eo  usque  desipiat ,  ut  abji- 
cienda  esse  contendat  argumenta  omnia  interna,  quibus  utriusque 
Fcederis  hbrorum  inspiratio  a  tot  doctis  viris  tum  protestantibus 
tum  cathoHcis  invicte  adversus  incredulos  demonstratur?  5°  Ve- 
rum  et  hoc  prsetermisso  ,  falsum  est  quod  a  Catholicis  aissumitur , 
Protestantes  videhcet  non  admittere  traditionem,  saltem  tan- 
quam  monumentorum  historicorum  collectionem,  seu  traditionem 
historicam  (6).  Jam  vero  cum  per  hanc  semel  constiterit  de  authen- 
ticitate  et  veracitate  Librorum  sacrorum,  eorum  sciHcet  quos  pri- 
mitiva  Ecclesia  suum  in  canonem  retuHt ,  quid  ultra  requiras  ? 
Scripturse  enim  sunt  id ,  quod  sunt  independenter  a  quovis  ho- 
minum  testimonio.  Satis  proinde  erit  Protestantibus ,  si  ex  tradi- 
tione,  veluti  monumento  historico,  juxta  regulas  critices  explo- 
rata  atque  comperta ,  deveniant  ad  dignoscendos  Hbros ,  quos 


(1)  Ita  quidam  Monod  genevensis  ,  7;  xii,  26,  27;  iPetr.  1,  11;  11  Petr. 
qui  Lngdunnm  non  ita  pridem  se  con-  1,21,  elc, 

tulit  ad  proselytismum  sectae  sufe  pro-  (3)  Matth.  x,  19,  20. 

pagandum ,  apud  cit,  op.  £e i^fmis^re,  (4)  Ibid.  Luc.  xii ,  11,    i2;Marc. 

etc.  pag.  ii.Cfr.  etiam  Jahn  ,  Intro-  xni ,  11  ;  Luc.  xvi,  14,  i5. 

duclio  in  lih,  sac.  Vet.  Test.  §  21.  (5)  II  Cor.  xiii ,  3  ;  1  Thess.  11 ,  i3. 

(2)  Matth.  XI,  i3;  xv  ,  3-6;  xxii ,  Ila  Michaelis  ,  qui  fuse  hoc  argumen- 
3 1.43;  XXVI,  34  ;  Luc.  XVI,  29;  tum  persequitur,  op.  et  loc.  cit.  secl.  2, 
xvm,  3i  ;  xxiv,  25,  27  ;  Marc.  vii,  pag.  120  et  seqq. 

9,  i3;  Joan.  V,  39,  46;  Act.  111,  18,  (6)  Ita  apud   Gregoire  ,   Hist,   de» 

21  ,  25 ;  xxvm  ,  25  ;  Rom.  1,  2 ;  lii,  sectes,  tom.  iv  ,  pag.  4^4  ^*  ^eq. 
2  ;  IV  ,  3  ,  23  ;  Gal.  m ,  8;  Hebr.  iii, 


90  TRAGT.    DE    lOCIS    THEOLOGICIS. 

antiquitas  uti  canonicos  habuit,  ut  inde  eosdem  quoque  sese  divi- 
nitus  inspiratos  certo  tutoque  concludant  (1). 

139.  Resp.  Dist.  ant.  Non  desunt  regulae,  quibus  majori  vel 
minori  probabilitate  possint  acatholici  Hbros  inspiratos  a  non 
inspiratis  distinguere,  trans.;  omnimoda  certitudine  seu  certitu- 
dine  fidei  quoad  omnes  singulosque  hbros ,  7ieg.  Ahoquin  nuUa 
unquam  extitisset  inter  ipsos  discrepantia  circa  gravissimum  ac 
primarium  hunc  articulum,  a  quo  partiahs  saltem  fidei  regula 
pendent, 

140.  Ad  1™,  Neg,  Ridiculum  sane  est  tamquam  divinae  inspi- 
rationis  criterium  statuere  hnguam  hebraicam  ,  quasi  videhcet 
Deus  haud  potuerit  graeca  Hngua  scribentes  alflare ,  quemadmo- 
dum  hac  ipsa  Scriptores  hbrorum  Novi  Test.  inspiravit.  Quod  si 
huic  esset  insistendum  criterio ,  paraphrases  omnes  antiquae  chal- 
daicae ,  itemque  hbri  thalmudici  sacros  inter  hbros  omnino  essent 
referendi  (2).  Quod  vero  de  hbris  inspiratis  adjicitur  admissis  ab 
Hebroeis ,  jam  reposuimus ,  Unico  id  Josephi  testimonio  niti ,  cujus 
quidem  auctoritas ,  uti  animadvertit  etiam  Michaehs ,  ad  inspira- 
tionem  hbrorum  Vet.  Test.  asserendam  minime  sufficit  (3). 

141.  Ad  2«» ,  Neg.  Formulae  enim ,  quas  Ghristus  et  Apostoh 
adhibuere,  vagae  ac  generales  sunt,  quod  etiam  paulo  ante  adno- 
tavimus;  et  quemadmodum  ex  ilhs  nequit  canon  omnium  et  sin- 
gulorum  hbrorum  confici,  sic  neque  omnium  potest  etsingulorum 


(1)  Ibid.  designantar  in  Nov.  Test.,  etinhaeal- 

(2)  Nonnollae  partes  librorom  proto-  tera  hypothesi  nulla  ratio  est ,  qaare 
canonicoramlingaachaldaicaconscriptse  hoc  idem  criterium  ad  significandos 
sunt  :  Dan.  11,4*7,  ^^>  lEsdr.  iv,8;  libros  divinitus  inspiralos  non  debeat 
vii ,  I9;viii,  11-27,  et  Jerem.  X,  11.  aliis  libris  deutero-canonicis  ,  hac  lin- 
Aat  igitur  lingaae  hebraicae  nomine  sig-  gua  exaratis  ,  applicari,  quin  inio,  uti 
nificant  adversarii  lingaam  hebraicam  diximas,libris  thalmudicis  et  paraphra- 
proprie  dictam  ,  et  in  hac  hypothesi  e  sibas  chaldaicis  aptari.  Adeo  imperitum 
censu  Scripturaj  inspirata;  deberent  par-  se  praebet  Monod  ,  dum  huic  regulae 
tes  has  omnes  expungere  ;  aat  late  su-  innititur  ad  discretionem  faciendam  in- 
mant  pro  lingua  etiam  chaldaica  aut  ter  libros  inspiratos  et  non  inspiratos ! 
syro-chaldaica  sive  aramaea,  proutpas-  (3)  Loc.  cit.  pag.  11 4. 

sim  hebraicae  linguae  nomine  lingaae  illac 


PART.    II.    GAP.    11.    1)E    DIVIN.    CAW.     LIBR.    INSPIR.  91 

confici  inspiratio,  cum  canon  et  inspiratio  in  subtrata^  quam  vocant, 
materia  prorsus  relativa  sint.  Etenim  nunquam  aliquis  in  cano- 
nem  adscitus  est  liber ,  quin  idem  inspiratus  fuerit  creditus.  Multo 
vero  minus  ex  generalibus  illis  formulis  constare  nobis  poterit, 
singulas  uniuscujusque  libri  partes  fuisse  inspiratas. 

142.  Ad  3™,  Dist.  Proutab  Ecclesia_.eorum  authenticitas  et  ve- 
racitas  asseruntur ,   conc. ;  prout  ex  solis  historicis  documentis 
critices  ope  deprehendi  possunt ,  neg.  Verum  est ,  uti  modo  dixi- 
mus ,  canonicitatem ,  ut  vocant ,  atque  inspirationem  sacrorum 
Bibliorum  mutua  secum  relatione  arctissimoque  vinculo  devinciri. 
At  enim  cum  de  illa ,  tum  proinde  etiam  de  ista ,  ex  sola  Ecclesiae 
auctoritate  ac  testimonio  coiistare  nobis  debet ,  ut  certitudine  fidei 
utramque  teneamus.  AHoquin  ,  quemadmodum  de  hbrorum  ca- 
nonicitate ,  quae  authenticitatem  et  veracitatem  complectitur ,  ita 
pariter  de  eorum  inspiratione  anxii  incertique  heerere  deberemus. 
Monumenta  historica  ope  critices  quantumvis  accurate  excussa 
non  omnem  prorsus  dubitationem  amovent ,  nec  unquam  queunt 
fidei  nostrae  fundamentum  suppeditare.  Quod  et  experientia  ipsa 
ostendit ;  ex  qua  discimus ,  quavis  aetate  ab  haereticis  ahquot  fuisse 
libros  rejectos ,  quamvis  et  ipsi  se  monumentis  historicis  niti  pro- 
fiterentur.  Id  ipsum  contigit ,  ut  vidimus ,  Protestantibus ,  qui 
nunquam  in  eo  inter  se  consenserunt ;  neque  modo  consentiunt. 
143.  Nec  quidquam  proficit  Michaelis  ,  dum  nititur  inspiratio- 
nem  Hbrorum  Novi  Test.  evincere  ex  inspiratione  Apostolorum ; 
tum  lo  quia  ipsius  argumenta  labiha  sunt ,  utpote  privata  et  in- 
certa  interpretatione  verborum  Christi  sufFulta  (1) ;  tum  2°  quia 
pleraque  testimonia  ab  eo  congesta  afficiunt  collectionem  seu  uni- 

(1)  Sic  ,  ex.  gr.  Matlh.  x,  19,  20,  tamen  ,  si  insistas  lilterae,  videntar  sibi 

loquitnr  Christus  de  fortitudine ,  quam  denegare,  ul  1  Cor.  vii ,  12,  4^  ;  xiv, 

discipnli  sui   corara   Praesidibos  posili  87  ,  38  ;  qoae  reipsa  loca  una  cum  pla- 

essent  patefacturi ,  atque  de  sapientia ,  ribus    aliis  nobis  objiciuntur   a   ratio- 

qua  sua  essent  daturi  responsa,  Idem  nalistis    ad    excludendam     divinorum 

dicdeLuc.  xii,  11,  12;  Marc.xiii,  11,  fiiblioram  inspiralionem.Quapropter,  se- 

et  iternm  Luc.  XXI ,  i4,    i5.  Quamvis  clusoEcclesiaemagislerio  ac  testimonio, 

porro  videantur  Apostoli  privilegium ,  ex  addactis  testimoniis  res  confici  nc- 

de  quo  est  sermo  ,  sibi  tribaere ,  alibi  quit ,  ita  ut  dubiam  omne  tollatur. 


92  TRAGT.    DE    LOCIS    THEOLOGICIS, 

versum  collegium  apostolicum  ,  ac  proinde  universam  Ecclesiam, 
cui  Christus  infallibilitatem  per  jugem  suam  adsistentiam  pro- 
misit  (1);  tum  3°  quia  deberet  prius  in  ejus  hypothesi  certo 
constare  ,  scripta ,  quae  nomina  Apostolorum  non  prae  se  ferunt, 
aut  etiam  quae  prae  se  ferunt ,  illorum  vere  esse ,  quibus  ad- 
scribuntur  ,  quod  tamen  nonnisi  Ecclesiae  auctoritate  certo 
constat;  idque  ex  ipso  Micbaelis  exemplo  firmatur,  qui  nempe 
se  subdubitare  ostendit  utrum  epistola  II  Petri  ,  quae  profecto 
nomen  Apostoli  gerit,  autbentica  revera  sit  (2).  Huc  praeterea 
accedit ,  argumenta ,  quibus  hic  auctor  utitur  ad  inspirationem 
librorum  Novi  Test.  probandam  ,  aut  nihil  aut  non  satis  ejusmodi 
inspirationem  evincere.  Etenim  aut  Christi  verba  solos  Apostolos 
attingere  dixeris,  et  in  hac  hypothesi  e  librorum  inspiratorum 
censu  exturbari  debent  Evangelia  S.  Marci  et  S.  Lucae  una  cum 
Actis  apostolicis ,  prout  Michaelis  ipse  revera  praestitit  contra 
unanimem  totius  antiquitatis  consensum ;  aut  ea  sese  extendere 
contenderis  etiam  ad  Apostolorum  discipulos  ,  et  nulla  tunc  erit 
ratio,  cur  ut  inspirata  admittantur  scripta  Marci  et  Lucae ,  exclu- 
dantur  autem  ab  inspiratis  Epistola  S.  Clementis  Romani ,  epistola 
Barnabge  et  Pastor  Hermae,  praesertim  cum  non  defuerint  ex 
antiquis ,  qui  haec  scripta  uti  canonica  atque  inspirata  allega- 
verint  (3). 

(1)  Cajasmodi  sunt,  qaae  legunlur  sect.  8,  illam  fuse  refellil ,  et  quae  Mi- 
Matth.  XVI,  i8  et  seqq.  xxvni ,  ult.  chaelisio  videntur  argumenta  validissi- 
Joan.  xiv,i6,  17,  aliaque  ejusmodi ,  ma,  veluti  inGrma  traducit ;  contra 
quibus  Catholici  infaliibilitatem  Eccle-  vero  ,  qugs  eidem  infirma  sunt ,  ea 
siae  a  Christo  promissam  ostendunt.  Cellerieriosuntvalidissima.  EtiamPaley 

(2)  Loc.  cit.  pag.  128.  Idem  dic  de  anglicanus  tredecim  tantum  genuinas 
epist.  Judae ,  et  a  fortiori  de  epist.  ad  Pauli  epistolas  admiltit ,  in  op.  La  c^- 
Hebraeos,  quam  Michaelis  ab  epistolis  rit^  de  Vhist.de  S,  Paul,  Paris  1821. 
Paulinis ,  adeoque  et  a  censu  Scriptu-  Hac  porro  in  concertatione  quis  jndex 
rarum  divinarum  juxta  suum  systema  erit ,  quis  litem  dirimet?  Apud  Protes- 
exterminat.  tantes  nullum  plane  ejusmodi  tribunal 

(3)  In  prop.  11 ,  capitis  1 ,  plura  tes-  est ,  cui  partes  inter  se  dissentientes  ac- 
timonia  hac  de  re  attulimus.  Sed  ad-  quiescere  teneantur.Et  en  eos  inperpe- 
versus  Michaelis  opinionem  videsisGel-  tua  fluctuatione  absque  ulla  spe  exitus 
lerier,  qui  pariter  in  sua  Introd.  au  cujuscumque. 

Nouv,  Test,  deuxieme  part.  divis.   i  , 


PART-    II.    GAP.    II.    DE    DIVIN.    GAW.    LIBR.    IWSPIR. 


93 


144.  Ad  4*",  Resp.  neminem  certe  ita  desipere ,  ut  interna  ar- 
gumenta ,  quibus  sacrorum  Librorum  divina  vindicatur  inspiratio^ 
rejicienda  esse  affirmet,  Verum  aliud  est  ejusmodi  argumenta  e 
medio  toUere ,  aliud  asserere  illa  haud  sufficientia  per  se  esse  ad 
nos  ea  de  re  certos  reddendos,  certitudine  nimirum  fidei  et  omni- 
moda,  quae  omnem  errandi  formidinem  excludat.  Argumenta 
interna  optime  conferunt  ad  evincendam  in  genere  adversus  in- 
credulos  revelationis  divinitatem ,  cum  resolvantur  in  ea  credendi 
motiva,  quae  nos  ipsi  fuse  attulimus  ac  vindicavimus  (1).  Ast  in 
prsesenti  controversia^  qua  cum  haereticis,  praesertim  vero  Pro- 
testantibus ,  circa  inspirationem  m  specie  singulorum  Librorum 
canonicorum  et  cujusque  illorum  partis  manus  conserimus,  argu- 
menta  illa  rem  penitus  non  conficiunt ;  cum  infaUibiH  ad  hoc  opus 
sit  auctoritate ,  cujusmodi  solara  auctoritatem  esse  ostendimus 
catholicae  Ecclesiae  (2).  Haec  vero  potissima  ratio  est,  cur  theologi 
catholici  hac  in  quaestione  vix  aut  nuUatenus  ejusmodiargumenta 
attingant,  cum  ipsi  in  Ecclesise  judicio  tutissime  conquiescant ; 
contra  vero  ea  urgeant  Protestantes ,  qui  propterea  semper  animo 
fluctuant  ac  opinionum  veluti  undis  huc  iUuc  jactantur. 

145.  Ad  5"^,  Dist.  Qui  proinde  hac  ipsa  de  causa  semper  incerti 
sunt  et  inconstantes ,  conc. ;  his  innixi  fiunt  certi,  ney.  Quatenus 
traditio  divina  cum  ipsa  identificatur  Ecclesiae  doctrina,  ut  postea 
ostendemus  ,  vim  certe  ad  probandum  ineluctabilem  habet ,  quia 
per  iUam  in  auctoritatem  Ecclesiae  relabimur;  quatenus  vero  soUs 
ipsa  historicis  monumentis  innititur  aut  conflatur ,  atque  ut  his- 
torica  mere  spectatur,  iUico  obnoxia  fit  innumeris  prope  criticis 
discussionibus ,  quibus  necesse  est  ut  iUi ,  qui  eam  sibi  veluti  uni- 

(l)  In  tract.  De  vera  relig,  part.  i,  ligion,  Paris  1784,  tom.  v,  part.  11, 

cap.  IV,  prop.  II.  Hoc  ipsam  argumentam  ch.  3  ,  art.  5 ,  §  i  et  seqq.  et  tom.  vlii , 

evolvunt  passim  apologetaj   chrislian»  trois.  part.  ;  Th.  Maria;  CerboDi,  Or. 

religionis  adversus  incredolos.  Cfr.  in-  Pr.  ,  De  theologia  revelata  lih.  tres , 

ter  ceteros  Ant.  Casini  S.  J.  Encyclop,  Romae  1768;  Valsecchi ,  Dei  fonda- 

^yacr.  tScrtp^.  tom.  1,  disp.  i;  Nicolai,  nienti   della   Religione  ,    e   dei  fonti 

Diss,   e  lezioni  di  Sacra  Scrittura,  deWempieia. 

J9i««er/.  Procm,  i;Bergier,  Traitkhis-  (2)  In  hajas  tract.  part.  i,  sect.  i, 

torique  et  dogmatique  de  la  vraieRe-  cap.iv,art.  11  ,prop.  i,t.  vui,  p.  227* 


94  TRAGT.    DE    lOGIS    THEOLOGICIS. 

cam  ducem ,  quam  sequantur ,  adsciscunt ,  in  diversas  distralian- 
tur  sententias.  Exinde  contingit ,  ut ,  quod  uni  certum  est ,  alteri 
sit  incertum,  quodque  hodie  velut  firmissimura  statuitur,  cras  in 
dubium  vocetur ,  quemadmodum  ex  diuturno  Protestantium  expe- 
rimento  jam  nimis  elucet  (1).  Crescit  ex  eo  difficultas  ,  quod  vete- 
res  inter  se  minime  conveniant  circa  canonicitatem  ac  proinde 
inspirationem  sacrorum  utriusque  Foederis  Librorum ,  nec  ullum 
primitiva  Ecclesia  canonem  universalem ,  quo  scilicet  Ecclesia 
universa  objstringeretur ,  confecerit  ea  de  re  :  alioquin  nulla  circa 
canonem  Ecclesiam  inter  orientalem  et  occidentalem  dissensio  , 
nulla  inter  diversas  particulares  Ecclesias  ,  neque  ipsos  inter  Pa- 
tres  extitisset.  Quod  si  Protestantes  nos  provocant  ad  canonem 
Concilii  Carthaginiensis  III ,  nos  iterum  ipsos  rogamus  :  cur  igitur 
iibros  deutero-canonicos  Foederisutriusque  in  illorecensitos  minime 
admittant;  sed  Calviniani  solos  deutero-canonicos  NoviTest.  am- 
plectantur  ut  vere  canonicos  et  divinitus  inspiratos ,  rejicientes 
simul  deutero-canonicos  libros  Vet.  Test.  tanquam  apocryphos ; 
Lutherani  vero  utrosque  ad  tempus  saltem  repudiarint ,  nunc 
vero  inter  se  divisi  plane  sint?  Nonne  ista  pro  lubitu  ab  haereticis 
fiunt? 

146.  Desipiunt  porro  adversarii,  dum  subdunt  :  Scripturce 
sunt  id quod  sunt y  tndependenter  a  quovis  hominum  testimonio ; 
nam  quaestio  proprie  atque  unice  hic  versatur  circa  modum ,  quo 
nobis  certo  constare  possit,  utrum  Scripturae  sint,  et  quaenam  sint 
id  quod  sunt ,  seu  quaenam  Scripturae  divinitus  inspiratae  censeri 
debeant ,  quaenam  vero  ab  hoc  censu  debeant  excludi.  Utique 
Scripturae  nihil  ex  testimonio  Ecclesiae  intrinsecus  acquirunt;  at 
nos  ex  ejusmodi  testimonio  certitudinem  assequimur  infalUbilem 
de  Scripturis  divinitus  inspiratis.  Pari  profecto  ratione  de  quovis 
fidei  articulo  ex  posito  adversariorum  principio  ratiocinari  fas  es- 
set.  Quseritur  ex.  gr.  utrum  Christus  sit  Deus,  an  pura  creatura? 
Utrum  unica  in  eo  sit  an  vero  duplex  natura ,  et  ita  porro?  Atqui 


(1)  Plara  documenta  hajus  assertio-      nire.  Vere  dixeris  Protestantium  baro- 
nis  dedimus,  Sane  difEeile  omnino  est      metron  semper  signare  variuml 
daos  Protestantes  plane  inter  se  conve- 


PART.    n.    CAP.    II.    DE    DIVIN.    CAN.    LlBa.    INSPIR.  95 

posset  quisquam  reponere  :  Quorsum  Ecclesise  auctoritas  ?  Num 
Christus  non  est  id  quod  est,  independenter  a  quovis  hominum 
testimonio  ?  Hoc  certe  modo  dogmala  nutarent  omnia  ,  prout 
reipsa  apud  Protestantes  nutant ,  ac  omnino  apud  rationalistas 
conciderunt.  Ita  ergo  auctoritas  Ecclesiae  quoad  sacrorum  Libro- 
rum  codicem  plane  se  habet ,  quemadmodum  in  ordine  ad  codi- 
ces  legislationis  politicae  se  Ivdhel  promidgatio  :  qui  nempe,  ta- 
metsi  vim  suam  a  legislatoris  potestate  intrinsece  nanciscantur , 
a  sola  tamen  promulgatione  illam  obtinent  auctoritatem,  qua 
re^ulam  subditorum  constituere  valeant  iisdemque  obligationem 
inducere  (1). 

147.  Juverit  hic  demum  animadvertere ,  quod  ex  principio 
fundamentaU  Protestantismi ,  de  omnimoda  cujusque  indepen- 
dentia  et  hbertate  examinis ,  deberet  quodhbet  individuum  pro- 
testans,  etiam  e  faece  plebis ,  sibi  e  monumentis  historicis  et  ex- 
quisitioris  critices  ope  certitudinem  comparare  librorum ,  qui 
inspirati  habendi  sint.  Quod  si  id  assequi  non  possit  (  et  quot  de- 
mum  sunt  qui  pares  tanto  muneri  existant),  eos  ex  auctoritate 
doctiorum  admittat ,  oportet.  Hinc  fit  ut  illi ,  qui  auctoritatem 
abjiciunt  Ecclesiae  universae ,  qua  Hbros  aUquos  tanquam  inspi- 
ratos  ac  divinos  habeant ,  obsequi  debeant  auctoritati  criticorum  , 
qui  nunquam  inter  se  nec  semper  sibi  ipsis  cohaerent.  Talis  porro 
est  protestantismi  sibi  intrinsece  repugnantis  natura  ! 

148.  Obj.  secunda.  1°  Quae  spectant  ad  Scripturas  ,  cujusmodi 
sunt  earum  existentia ,  veracitas ,  authenticitas ,  canonicitas  ac 
divina  inspiratio  ,  non  constituunt  dogma  aut  articulum  fidei ; 
sed  quaedam  veluti  praeHminaria  sive  praeambula  fidei  sunt,  de 
quibus  propterea  non  ex  auctoritate,  sed  e  reguHs  critices  constare 
debet  (2).  2®  Ad  eum  sciHcet  modum,  quo  existentia  Dei,  quae 
fidei  praeambulum  est,  non  ex  revelationis  auctoritate^  sed  ex 
philosophicis  argumentis  a  naturaH  ratione  depromptis  de- 
monstratur ;  aut  etiam  existentia  Ecclesife ,  quae  pariter  quoddam 

(1)  Cfr.  qnae  scribit  Gregoire ,  op.  protestant  tionconformtty,seu  De  non- 
cit.  tom.  IV,  pag.  4^5  et  seqq.  conformitaie   protettantica  ,    London 

(2)  Ita  Josiab  Conder,  in  op.   On      i8i8,  tom.  ii,  pag.  3ii  et  seqq. 


96  TRACT.    DE    tOGIS   THEOLOGICIS. 

veluti  fidei  prgeambulum  censetur ,  ex  motivis  evincitur  credibi- 
litatis ;  aut  quemadmodum  quoque  demum  divinitas  revelationis, 
ita  plane  existentia ,  integritas  ,  canon  ,  divinaque  sacrorum  Bi- 
bliorum  inspiratio ,  aut  argumentis  internis ,  aut  monumentis  , 
aut  etiam  utrisque  simul  vindicari  possunt  ac  debent.  Ergo. 

149.  Resp.  Ad  1"*,  Neg,  Etenim  Scripturas  divinas  et  canonicas 
existere  dogma  fidei  est  sub  anatbemate  a  Conc.  Tridentino  san- 
citum ,  neque  unquam  de  boc  fidei  articulo  dubitatum  in  Ecclesia 
catbolica  est.  Si  qua  viguit  in  Ecclesiis  particularibus  controversia, 
baec  nonnuUos  tantum  libros  in  specie,  praesertim  quos  deu- 
tero-canonicos  vocamus,  nunquam  vero  rem  ipsam  affecit.  Hinc 
Scripturse  communiter  receptae.  tanquam  divinitus  inspiratae  in 
Ecclesia  babitae  sunt  juxta  divinam  traditionem ;  idque  non  ex 
antiquitatis  dumtaxat  monumentis ,  sed  ex  earum  usu  in  magi- 
sterio  quotidiano  atque  ex  actis  Conciliorum  probatur.  Divina 
Scripturarum  auctoritas  ad  fidem  semper  spectavit  ^  adeo  ut  no- 
vatores ,  qui  identidem  ausi  sunt  Ecciesiam  aliquo  pecubari  libro 
expoliare  ex  iis  qui  communi  calculo  probabantur,  illico  tanquam 
baeretici  proscripti  fuerunt,  ut  patet  ex  Gnosticis,  Valentinianis  , 
Alogis,  abisque  ejusmodi  pestibus  (1).  Quod  si  fideles  omnes  fide 
divina  libros  illos  uti  canonicoset  inspiratos  crediderunt,  nonnisi 
auctoritate  ac  testimonio  Ecclesiae  ducti  eam  fidem  iisdem  abhibue- 
runt.  Quapropter  nunquam  ut  simplexquoddam  praeliminare  aut 
praeambulum  fidei ,  in  sensu  adversariorum  ,  primi  Cbristiani 
spectarunt  Litteras  sacras ;  sed  eas  tanquam  objectum  fidei  ba- 

(1)  Cfr.    Tertollianas    tnm    in    lib.  et  vii ,  in   quibas  recensentar   singali 

PrcBScr.  tum  adversas  Valenlinian.  et  antiqoiores   baeretici ,    qai   libros  sive 

adversas   Marcionem  ;   S.   Epiphanius  VeterissiveNoviTestamentiadortisant; 

in  respectivis   haeresibus  ;   S.   Irenaeas  comperietqae  ex  parallelismo  ,  vix  re- 

passim  ,  qai  non  solam  hareticis  illis  centiores  haereticos  excogitasse  aliqaid 

exprobrant  rejectionem  pluriam  libro-  hoc  de   argumento ,   qaod  antiqaiores 

ram  divinorum^  veram  etiam  matila-  non  praeoccapaverint  atqae  effutierint» 

tiones  ,  corraptiones ,  quod  et  nos  pas-  Sic  enim  fert  nativa  haereseos  indoles. 

simanimadvertimas.Sedqui  sitimsaam  Gfr.  etiam  Bellarmin.  De  verbo  Dei, 

plene  capit  expiere  ,  adeat  Sixtum  Se-  lib.  i ,  cap.  5  et  6« 
nensem  ,  in  Bihliotheca  sancta,  lib.  iri 


PART.     II.    CAP.    II.    DE    DIVIW.    CAW.     LIBR.    INSPIR.  97 

buerunt  omnino  ,  non  secus  ac  reliqua  dogmata ,  quae  ab  Ecclesia 
ipsis  credenda  proposita  sunt.  Ecclesia  enim  ,  ut  toties  diximus 
suoque  ostendimus  loco  (l),praescripsitseu  anterior  est  libris  om- 
iiibus  Novi  Test.  quos  ipsa  probavit ,  ac  uti  Spiritu  S.  afflante 
conscriptos  fidelibus  tradidit. 

150.  Ad  2™,  Ney.  paritatem  juxta  modo  dicta.  Existentia  si- 
quidem  Dei  est  in  subjecta  materia  prima  veritas ,  quae  necessario 
supponi  debet ;  alioquin  enim ,  illa  nondum  constituta ,  absur- 
dum  esset  de  divina  revelatione  quidquam  proferre.  Cum  igitur 
ex  sola  reveJatione ,  quin  circulus  vitiosus  admittatur ,  ostendi 
nequeat  supremi  Numinis  existentia  ,  ex  argumentis  a  ratione 
petitis  demonstrari  et  potest  et  debet;  qua  de  causa  praeambulum 
fidei  recte  illa  vocatur.  Quod  vero  spectat  ad  Ecclesiam ,  ut  alias 
pariter  innuebamus ,  ab  ipso  ortu  suo  secum  illa  suas  attulit  pro- 
bationes  per  ea  credendi  motiva ,  quae  identificantur  cum  ipsis 
divinae  revelationis  probationibus ,  quibusque  divinam  originem 
suam  luculentissime  declaravit.  Accepta  enim  a  Cliristo  divina 
missione,  Apostoli,  qui  primum  constituerunt  Ecclesiam ,  mira- 
culis  potissimum  et  vaticiniis  se  divinitus  missos  Judaeis  atque 
ethnicis  ostenderunt,  neminemque  in  album  Christianorum  coopta- 
verunt ,  quin  simul  Ecclesiae  fiHum  efficerent.  Porro  ceteros  inter 
articulos ,  quos  catechumenis  credendos  proponebant,  fides  erat 
in  Ecclesiam  ,  ut  liquet  etiam  ex  Symbolo  apostolico  :  Credo 
sanctam  Ecclesiam.  Quo  quidem  in  articulo  implicite  contine- 
bantur  illa  omnia ,  quae  Ecclesia  auctoritate  sua  credenda  propo- 
suisset  tanquam  divinitus  revelata.  Hic  est  analyticus  atque ,  ut 
ita  dicam ,  geneticus  processus  regulae  proximae  credendorum ,  ut 
nempe  prius  quasi  praeambulum  admittatur  existentia  Ecclesiae 
divinitus  institutae  per  eadem  ipsa  motiva  credibilitatis ,  quibus 
existentia  adseritur  divinae  revelationis  ;  deinde ,  hac  evidenter 
cognita  ac  comperta  ,  credatur  ut  fidei  articulus  eadem  Ecclesia  a 
Deo  ipso  fiandata  cum  omnibus  praerogativis ,  quibus  se  a  Christo 
auctam  haec  eadem  Ecclesia  profitetur ;  demum  ex  infaUibili  ejus 


(1)  Tam  in  tract.  De  vera  Relig,      tractatas  part.  i ,  seet.  i ,  cap.  i ,  prop.  ii, 
part.  II ,  prop.  i  et  ii ,  tam  in  hajas      tom.  vui,  p.  l5. 

T.  IX.  7 


98  TRAGT.    DE    tOGIS    THEOLOGIGIS. 

auctoritate  et  testimonio  caetera  credantur ,  quae  ipsa  tanquam  di- 
vinitus  revelata  proponit ,  inter  quae  Scriptura  canonica  divinoque 
afflante  Spiritu  exara^a  praecipuum  obtinet  locum.  Siquidem 
Scriptura  regulam  constiluit  remotam^  partialem  et  inadaequatam 
credendorum  sub  Ecclesia^  ejusdem  magisterio.  Quaevis  alia  via  a 
Protestantibus  excogitata  aut  incerta  aut  insufficiens  plane  est , 
uti  ex  hactenus  disputatis  aperte  colligitur  (1). 

CAPUT  III. 

DE    SACRARUM    SCRIPTURARUM    IKTERPRETATIOWE. 

151.  Duplex  sacrarum  Scripturarum  interpretatio  distingui  de- 
bet ,  dogmatica  videlicet  et  emgetica.  Interpretatio  dogmatica  ea 
est ,  quxpotestafe  seu  auctoritate  fit  cum  obligandi  vi ,  pro  suoque 
objecto  habet  aliquod  fidei  dogma  ,  seu  aliquam  veritatem  exhibet 
ad  fidem  moresve  pertinentem ,  aut  quae  alio  quovis  modo  ad 
fidei  depositum  refertur  :  interpretatio  exegetica  est  quaedam  pri- 
vata  ,  doctrinalis  aut  scientifica  enarratio  vel  expositio,  quae  fa- 
ciliorem  praebet  sacri  textus  inteliigentiam.  Jam  vero  juxta 
Catholicos  dogmatica  interpretatio  ad  solam  exclusive  pertinet 
Ecclesiam  ^  utpote  quae  sola  a  Christo  infaUibiH  auctoritate  ac 
magisterio  instructa  sit  ad  veram  fidem  tradendam,  omnesque 
controversias  fidei  dirimendas;  e  contra  juxta  Protestantes  qui- 
libet  e  Christianis  legitimus  esse  potest  dogmaticus  sacrarum 
Litterarum  interpres.  Interpretatio  exegetica  uniuscujusque  in- 
dustriae ,  dihgentiae  ac  studio  dimittitur  ab  Ecclesia  ,  dummodo 
intra  fines  et  regulas  ab  ipsa  praestitutas  ,  quasque  rei  ipsius  na- 
tura  exposcit ,  quisque  se  contineat. 

152.  Porro  praecipua  controversia ,  quam  vere  fundamenta^ 

(1)  Cfr.   Bossuet  :  Instruction  sur  thoUques.   Op,    edit.   cit.    tom.    xxn  , 

lesprotnesses  deVEglise,pourmontrer  pag.  S^S  et  seqq.  necnon  Conference 

aux  Reunis ,  par  Vexpresse  parole  de  avec  M,  Claude ,  ministre  de  Charen- 

Dieu  f  que  le  meme  principe  qui  nous  ton,  sur  la  matiere  de  VEglise ,  loc.  cit. 
fait  chr^tiens  nous  doit  aussi  faire  ca- 


PART.  II.  GAP.  111.  DE  SAGR.  SGRIPTUR.  INTER.        99 

letn  vocaveris ,  Catholicos  inter  et  Protestantes  fervescens ,  inter- 
pretationem  dogmaticam  attingit.  Ad  proprium  systema  suum 
constabiliendum  non  unam  eamdemque  viam  Protestantes  sive 
veteres  sive  recentiores  inierunt.  Nam  ad  excludendam  solius 
Ecclesiae  dogmaticam  et  autlienticam  interpretationem  sacrarum 
Litterarum  :  1»  Alii  summam  praedicarunt  Scripturarum  in  om- 
nibus  claritatem  (1).  2«  Alii  autumarunt,  spiritum  privatum 
legitimum  esse  Scripturae  sacrae  interpretem ;  quo  nomine  non- 
nulli  ex  prioribus  Protestantibus  intellexerunt  internam  illustra- 
tionem  ,  quam  asserebant  unicuique  a  Spiritu  S.  couimunicari , 
vi  cujiis  infallibiliter  quisque  certior  fieret  de  vero  Scripturae  sensu 
(  quam  unicam  fidei  regulam  dicebant),  independenter  ab  Ecclesiae 
definitione,  aut  etiam  adversus  illam ;  dum  spiritus  privati  nomine 
alii  intelligerent  proprium  suum  judicium  (2).  3°  Alii  contende- 
runt ,  Scripturam  ipsam  cum  aut  sine  spiritu  privato  judicem  esse 
controversiarum ,  sui  nimirum  ipsius  interpretem  existere. 

153.  Ut  igitur  ea,  qua  par  est,  claritate  fundamentale  ejusmodi 
evertamus  Protestantium  principium ,  quod  demum  resolvitur  in 
libertatem  individualem  examinis ,  immunem  a  quavis  auctori- 
tate  in  sacris  interpretandis  Litteris ,  ac  in  fide  propterea  sibi 
cudenda^  tria  efficiamus  oportet  :  ostendi  debet ,  1«  Scripturam 
sacram  non  adeo  in  omnibus ,  praesertim  vero  in  rebus  fidei  ac 
morum  ,  perspicuam  esse ,  ut  non  aliquo  egeat  interprete ;  2°  in- 
terpretem  hunc  alium  non  esse ,  aut  esse  posse  praeter  Ecclesiam ; 
3°  dubium  ac  fallax  necessario  esse  quodcumque  systema  a  Pro- 
testantibus  tum  antiquioribus  tum  recentioribus  invectum  ad 
authenticam  dogmaticam  Ecclesiae  interpretationem  eliminandam. 


(1)  Uti  Lutlierus,  Breutius  aliique  Sancti  haud  commisceadam  esse  veram 
passim  antiquiores  Protestantes  ,  apud  interiorem  SpiritusSanctiillustrationem 
Bellarm.  Det?effcoZ)ei,  lib.  iii,cap.  i.  ad  salutariter  credendom  necessariam  ; 
Cfr.Bonfrerins,  in/^rcp/ogtmj,  cap.  IX,  item  neque  confundendom  esse  spiri- 
sect.  1.  tam  privatum  cnm  recta  ratione  (aut 

(2)  Cfr.  Bellarra.  loc.  cit.  cap.  in,  recto  rationis  usu),  qoae  nunquam  di- 
ubi  nolandum   est,  cum  praetensa  illa  vinse  contradicit  revelationi. 
Protestantium     illustratione      Spiritus 


100  TRAGT.    DE    LOCIS    THEOLOGICIS. 

Quibus  constitutis ,  nonnulla  de  exegetica  Bibliorum  sacrorum 
interpretatione  subjicere  praestabit. 

In  duos  proinde  articulos  caput  hoc  dispertiemur  juxta  dupli- 
cem ,  quam  praemisimus ,  sacrarum  Scripturarum  interpretationis 
notionem. 

ARTICULUS  I. 

De  sacrarum  Litterarum  interpretatione  dogmatica, 

154.  Quidquid  in  sacris  Litteris  continetur  ,  profecto  fidei 
nostrae  objectum  est ,  hoc  ipso  quod  divinitus  sit  inspiratum.  Quo 
sensu  ipsa  Scripturaj  sacrse  existentia,  uti  ostendimus,  fidei  arti- 
culus  est  ab  omnibus  omnino  credendus.  Verum  cum  sacra 
Scriptura ,  ex  dictis ,  sit  regula  fidei  partialis  et  fons ,  ex  quo 
dograata  peculiaria  fidei  magna  saltem  ex  parte  derivantur  ,  diffi- 
cultas  nobis  oritur  haud  exigua  in  sensu  detegendo  et  determi- 
nando  iilorum  textuum ,  ex  quo  pecuHaris  quaeque  veritas ,  sive 
ad  fidem  sive  ad  mores  pertinens,  pendet.  Idque  multiplici  ex 
capite,  uti  mox  ostendemis^  contingat  oportet.  Scripturae  enim, 
praeterquam  quod  in  pluribus  obscurae  sunt  ac  difficilis  interpre- 
tationis ,  nuspiam  expresse  nobis  symbolum  exhibent  aut  singu- 
larum  veritatum  catalogum  credendarum.  Exinde  enascitur  ne- 
cessitas  ahcujus  interpretis  infalhbiHs ,  visibilis ,  viventis  ,  pubHca 
auctoritate  ac  jurisdictione  instructi ,  qui  non  solum  absque  for- 
midine  erroris  nos  certos  ac  securos  queat  efficere  de  singuHs 
veritatibus  in  ea  Scriptura  contentis ,  sed  qui  prseterea  omnes  co- 
gere  potis  sit  ad  eas  firmiter  credendas  profitendasque.  Ejusmodi 
porro  interpretatio  ea  demum  est,  quam  dogmaticam  nuncupa- 
vimus  ,  quamque  a  sola  Ecclesia  proferri  posse  contendimus  ,  ita 
ut^  hac  sublata,  actum  prorsus  de  fide  sit.  Haec  autem  ut  per  par- 
tes  evincamus ,  insequentes  statuimus  propositiones  : 


PART.    II.    CAP.    lil.    DE   SACR.    SCRIPTUR.    INTER.  101 

PROPOSITIO    I. 

Scriptura  Sacra,  etiam  in  iis  quce  ad  fidem  et  mores  periinent, 
non  ita  clara  est,  ut  interprete  non  indigeat. 

155.  Diximus,  etiam  in  iis  quce  ad  fidem  et  mores  pertinent 
Scripturam  claram  non  esse ,  ut  effugium  Protestantibus  praeclu- 
deremus ,  qui  facile  nobis  dant ,  Litteras  sacras  in  rebus  minoris 
momenti  obscuras  esse;  at  ejusmodi  obscuritatem  sese  etiam  por- 
rigere  ad  fidei  res  ac  morum  y  id  vero  vebementer  negant, 

156.  Ut  igitur  in  eo  insistamus  ,  quod  proposuimus  ,  ex  triplici 
capite  enunciatae  propositionis  veritatem  eruimus;  ex  auctoritate 
scilicet,  ex  intima  ipsa  rei  natura,  ac  demum  ex  confessione  et 
experientia  ipsorum  adversariorum  nostrorum. 

Atque  ut  a  primo  exordiamnr ,  ceteris  omissis ,  nota  sunt  verba 
Petri ,  qui  loquens  de  epistolis  Pauli ,  ait  :  In  quibus  sunt  quw- 
dam  difficilia  intellectu ,  quce  indocti  et  instabiles  depravant , 
sicut  et  ceteras  Scripturas  ad  suam  ipsorum  perditionem  (1). 
Agi  porro  boc  in  loco  de  iis  quae  ad  fidem  moresque  pertinent , 
patet  ex  eo  quod ,  qui  sic  Scripturas  depravarent ,  perditionem 
sibi  adsciscerent ,  quod  levioribus  de  rebus  dici  profecto  nequit. 
Quo  pariter  referuntur  preces  et  vota,  quibusPsalmista  a  Deo  legis 
suae  intelligentiam  efflagitavit  :  Da  mihi  intellectum ^  et  scrutabor 
legum  tuam ;  —  Doce  me  justificationes  tuas;  —  Faciem  tuam 
illumina  super  servum  tuum  (2)  ;  aliaque  ejusmodi ,  quibus 
Psalmi  referti  sunt.  Hisce  permotus  Hieronymus ,  in  Epist,  ad 
Paulinum  :  Si  tantus  Propheta,  scribebat,  tenebras  tgnorantioe 
confitetur  y  qua  nos  putas  parvulos  et  pene  lactentes  inscitice  nocte 
circumda7'i  {^)?  Quare  Cbristus  non  solum  plures  Scripturae  tesL- 
tus  discipulis  suis  explanavit  (4) ,  sed  praeterea  aperuit  illis  sen- 
sum  ,  ut  intelligerent  Scripturas  (5).  Quid  porro  intererat  Scriptu- 


(1)  11  Pet.  111,  i6.  edit.  Vallars. 

(2)  Ps.  cxviii,  34,  68,  i35,  etc.  (4)  Luc.  xxiv,  27. 

(3)  Epist,  iviii,  ad  Paulin.n,  9,  (5)  Ibid,  v.  45. 


102  TRAGT.    DE    LOGIS    THEOLOGIGIS. 

rarum  sensum  explanare ,  vel  sensum ,  mentem  nimirum ,  aperire 
ad  intelligendas  Scripturas ,  idque  sane  circa  praecipuum  dogma 
de  divina  sua  missione  ,  si  adeo  omnibus  obviae  sunt  Scripturae , 
ut  quisque  per  sese  eas  intelligere  valeat ,  atque  inde  sibi  fidei 
objecta  componere  ? 

157.  De  Patrum  hac  in  re  sententia  verba  facere  supervaca- 
neum  est ,  cum  unanimes  plane  sint  in  exageranda  Scripturarura 
obscuritate.  Plura  eorum  testimonia  profert  ac  urget  Bellarmi- 
nus  (1),  ac  longe  piura  allegat  Bonfrerius  (2),  qui  ad  viginti  classes 
revocat  diversa  Patrum  effata,  quibus  ipsi  Scripturae  praedicant 
obscuritatem ,  unde  ingens  oritur  difficultas  vel  in  rebus  gravioris 
momenti ,  quae  fidem  moresque  attingunt.  Nam  id  inprimis  inter 
cetera  adnotant ,  non  aliunde  enatas  ac  succretas  liaereses  esse , 
quam  ex  prava  Scripturarum  intelligentia  (3). 

158.  Verum  non  est  cur  in  auctoritate  urgenda  immoremur , 
cum  intima  ipsa  rei  natura  id,  quod  proposuimus ,  manifesto 
ostendat.  Duo  quippe  potissimum  conferunt  ad  obscuritatem 
Scripturis  ingerendam ,  res  scilicet  et  modus.  Res  enim  quam- 
plurimse  in  iis  continentur  natura  sua  nobis  imperviae ,  cujusmodi 
sunt  qu3e  Dei  naturam,  operationes ,  consilia  ,  etc.  afficiunt ,  quse 
mysteria  pro  objecto  habent,  ex.  gr.,  Trinitatem,  Incarnationem, 
propagationem  originalis  noxae ,  prsedestinationem ,  justificatio- 
nem,  distributionem  gratiae,  afiaque  ejusmodi,  in  quibus  prop- 
terea  hallucinatio  facillima  est  et  aleae  periculosae  plenissima  5  quae 
item  de  virtulibus  agunt  et  vitiis ,  de  praeceptis  et  consiiiis  ,  in 


(1)  De  verho  Dei,  lib.  111,  cap.  1.  in  eis  non  intelligitur ,  etiam  temere 

(2)  In  ProBloquiis,  cap.  9  ,  sect.  2 ;  et  audacter  asseritur.  Et  ante  ipsum 
cfr.  etiam  Serarius ,  in  jProZe^oiw.  ^ifc/.  S.  Irenaeas ,  lib.  m  ,  cap.  12,  n.  12, 
cap.  22.  loquens  de  haereticis,  ait  :  Scripturas 

(3)  Inter  ceteros  S.  Augustinus  ,  quidem  confitentes ,  interpretationes 
Tract,  xviii  in  Joan,  11,  1  ,  scribit  :  ceroconvertunt,EdiU  Massuet.  p.  198. 
Neque  enim  natce  sunt  hcereses  ,  et  Eadem  ralione  loquitur  S.  Cyprianus , 
qucedam  dogmata  perversitatis  illa  in  lib.  De  unitate  Eccles,,  edit.  Maur. 
queantia  animas ,  et  in  profundum  pag.  198,  dum  haereticos  vocat  «w^erjore- 
prcBcipitantia  f  nisi  dum  Scripturos  ^es/a/sos;  aliique  passim. 

honcB  intelliguntur  non  bene ,  et  quod 


PART.    11.    GAP.    III.     DE    SACR.     SCRIPTTJR,    INTER. 


103 


quibus  haud  pauca  occurrunt  intellectu  difficilia ,  ita  ut  prona 
nimis  deceptio  sit  (1).  Quod  si  attendamus  ad  modum,  quo  res 
ipsge  in  Scripturis  efFeruntur ,  haud  minor  inde  difficultas  exsurgit ; 
saepe  enim  ipsai  alludunt  ad  praeteritas  res ,  quge  nos  latent ,  ad 
consuetudines ,  moresque  tunc  temporis  receptos ;  inveniuntur 
praeterea  crebro  apparentes  antilogiae ;  phrasaeologia  ipsa ,  ab  in- 
dole  idiomatum  nostrorum  immane  quantum  discrepans ,  difficul- 


(I)  Exemplo  sinl  ,  qaae  legontur 
Matth.  V,  4^  •  ^*  9"*  ^^^^  tecumju- 
dicio  contendere  et  tunicain  tuam  tol- 
lere  ,  dimitte  ei  et  pallium^  Continent 
ne  verba  Laec  praeceptum  ,  an  vero  so- 
lam  consiiiam  P  Idem  dic  de  iis ,  qaae 
legantor  Lac.  xiv  ,  33  :  Omnis  ex  vo- 
bis,  qui  non  renuntiat  omnibus  quce 
possidet  y  non  potest  meus  esse  disci- 
pulus;  et  ibid.  xii ,  33  :  Vendite  quoe 
possidetis ,  et  date  eleemosynam  ;  alia- 
qae  ejasmodi  pene  innumera ,  qaae 
quamvis ,  spectatis  verbis  ,  videantar 
clarissima  ,  illorum  tamen  intelligentia 
absque  interprelatione  Ecclesiae  obsca- 
rissima  est.  Haec  aatem  eo  potiori  jare 
nrgemas  adversam  Protestantes  ,  qaod 
integrae  sectae  interdum  cortici  litterae 
inhserentes  contendant ,  illicita  non- 
nulla  esse  ,  qaia  ea  damnare  Scripturae 
videntur.  Ita  Quackeri  recusant  jara- 
mentum  interponere ,  etiam  in  judicio  , 
quia  scriptum  est ,  Matth.  v  ,  34  :  Ego 
autem  dico  vobis ,  nonjurare  omnino, 
Alii  autem  ,  quia  scriptam  est,  Exod. 
XX ,  8  :  Memento  ut  diern  sabbati  sanc- 
tifices ,  ridicule  dominicara  diem  Sab- 
bati  nomine  vocant ,  ne  videantur  ha- 
jusmodi  transgredi  praeceptum.NonnulIi 
Protestantes ,  haic  principio  insistentes , 
alterius  progressi  sunt ;  quidam  enim 
ascendebat  snper  domas  suae  teeta  ad 


prsedicandum  transeantibus  ,  quia  le- 
gitur,  Matth.  x  ,  2n  :  Quod  in  aure 
auditis ,  prcedicate  super  tecta ;  alius 
vero  serio  docebat  mjsteria  fidei  canem 
suam  ,  quia  ,  Marc.  xvi,  i5  ,  dicitur  : 
Prcedicate  Evangelium  omni  creatu- 
rcB ;  teste  vero  ipso  Leibnitio ,  in  dis- 
sert.  De  conformit.  fideicum  ratione, 
§  21  ,  nonnulli  fanatici  Protestantes 
existimarunt ,  Herodem  reapse  in  vul- 
pem  mutatum  fuisse ,  dam  Christus  , 
Lac.  xiii ,  32 ,  verba  illa  protulit  : 
Dicite  vulpi  illi,  etc.  Hoc  vero  unde- 
nam  nisi  ex  difficnltate  discernendi  , 
qnando  Scripturae  verba  mefaphorice , 
quando  vero  litteraiiter  accipienda  sint, 
at  Leibnitius  adnotat?  Carlostadius , 
in  disciplinis  theologicis  Lutheri  profes- 
8or ,  prius  catholicus ,  puro  verbo  Dei 
innixus  ,  i"  lulheranus  effectus  est , 
3°  anabaptista ,  4°  sacramentarius  , 
5°  deinde  uxorem  duxit ,  6**  demam  se 
pistoris  arti  addixit,  qaia  scriptum  est, 
Gen.  111,  19  :  In  sudore  vultu>8  tui 
vesceris  pane»  Cfr.  Aadin ,  Histoire  de 
la  vie  de  Luther ,  noav.  edit.  Pa- 
ris  1841  ,  lom.  1 ,  pag.  19  et  seq.  et 
pag.  3^.  Plura  alia  possem  exempla  ad- 
dacere ;  sed  ne  taedio  sim  ,  ista  suffi- 
ciant.  Cfr,  Milner ,  Excellence  de  la 
Relig,  cathoL  Paris  i825,tom.  1,  lettr.  9. 


104 


TEACT.    DE  lOCIS    THEOIOGIGIS. 


tatetu  auget  (1) ;  idiotismi ,  quibus  explicandis  opus  est  exquisita 
linguarum  antiquarum  peritia  (2) ;  sensuum  varietas  ,  qui  sub 
cortice  litterae  (3)  delitescunt;  figuratae  locutiones  ,  aliaque  pene 
innumera ,  quse  longum  esset  recensere  ,  quaeque  in  singulis  pene 
dixerim  Scripturarum  paginis  offenduntur ,  quibus  necessario  fit 
ut  obscurae  nobis  e vadant  (4) . 

]  59.  Demum  ipsa  adversariorum  confessione  et  agendi  ratione 
res  nostra  conficitur.  llt  enim  praetermittamus  Protestantium 
parentem  ,  Lutberum  ,  qui  omnium  primus  Scripturarum  clarita- 
tem  proclamavit ,  postea  vero  parum  sibi  consentiens  (  quod  hse- 
reticis  sane  omnibus  contingit)  ,  profundam  earumdem  fassus  est 
obscuritatem  (5).  Francowitz ,  Flaccus  Illyricus  nuncupatus ,  in 
Catalogotestium  veritatis{fd)  ,  centum  quinquaginta  et  unum  argu- 
mentaad  ostendendam  Scripturarum  obscuritatem  protulit  in  me- 
dium.  Irridet  editor  ejusrecentiorDallaeum,  qui  inop.  De  Patrum 
usuy  Scripturarum  perspicuitatem  populo  persuadere  niaus  est. 


(1)  Cfr.  Prolog,  ecclesiastici. 

(2)  Apad  Milner,  epist.  cit.  Episco- 
pias  Tolaisset  nt  ChristiaDi  omnes  ad- 
discerent  lingaas  hebraicam  et  graecam  , 
ut  possent  sacra  Biblia  in  lingais  sais 
originalibas  perlegere.  Cfr.  etiam  Th. 
Moore ,  in  Koyagea  d'unjeune  Irlan- 
dais,  trad.  de  Tangl.  Paris  i836  , 
pag.  38o,  cam  adnot.  ex  Jerem.  Taj- 
lor ,  pag.  4^6  et  seq. 

(3)  Hac  enim  spectant  qaae  de  da- 
plici  Scriptararam  sensu  inlerpretes  tra- 
dant^  de  qao  argamento  paalo  post 
agemas.  Interim  cfr.  Bonfrerias ,  in 
-Prceloquiis ,  cap.  2 1  ,  sect.  i  et  seqq. 

(A)  Cfr.  Bonfr.  ibid.  cap.  a ,  sect.  i 
et  seqq.;  Serarias,  in  Prolegom,  Bi- 
blic»  cap.  22  ;  Bellarm.  De  verbo  Dei, 
lib.  111,  cap.  I. 

(5)  Etenim  in  Symposiacis ,  cap.  i , 
fol,  2,   6  :  Jn  Scripturis,  ait ,  viaf 


sctmus  A  B  C,  et  adhuc  non  recte ; 
et  fol.  3  :  Dei  verbum  est  inscrutabile, 
Unicum  sac,  Scripturce  verbum  per" 
scrutari ,  et  e  profundo  eruere ,  om- 
nino  u^ufetTov  est,  Nego ,  eruditos  et 
theologos ,  ut  vel  maxime  velint,  id 
posse,  Quia  enim  Spiritus  sancti  verba 
sunt,  ideo  supra  homines  sunt.,,  Fo- 
lui  aliquoties  Decalogum  meditari,  et 
quando  prima  illa  verba  :  Ego  sum 
Dominus  Deus  tuus ,  offendi ,  coepi 
hcBsitare  in  pronomine  illo  Ego ;  et 
hoc  Ego  nondum  recte  possum  inteU 
ligere,  Ex  Latheri  sectatoribus  alii  prio- 
remejus  sententiam  de  clarilate  Scrip- 
tararum  secuti  sunt ,  alii  posteriorem 
de  earumdem  obscurilate ;  utrorumque 
catalogum  exhibet  Nic.  Serarios ,  op. 
et  loc.  cit,  qusest.  6. 
(6)  Francofurti  1672. 


PART.  II.  GAP.  III.  DE  SACR.  SCRIPTUR.  INTER.       105 

Bayleipse,  quamvis  calvinianus  idemque  incredulus,  asserit ,  nulla 
prorsus  ratione  cum  ignaros  tum  doclos  certo  sibi  comparare  ge- 
nuinum  posse  Librorum  sacrorum  sensum  (1).  Mosbemius  ,  bisto- 
ricus  protestantismi  xar'  i^oxhv  dictus ,  disserens   de  Socinianis , 
quorum  principium  est,  sacras  Litteras  esse  juxta  rationis  lumen 
interpretandas ,  respondet ,  quod  si  regula  istbaec  invalesceret , 
tot  plane  rebgiones  baberentur   quot  capita  (2).   Jam  vero  in 
disceptationibus  cum  Socinianis  inficiabitur  nemo  de  praecipuis  agi 
dogmatibus  fidei.  Paulo  ante  verba  attulimus  Wegscbeideri ,  asse- 
rentis ,  Scripturam  sacram  argumentum  continere  multis  in  locis 
ambigue  et  obscurissime  expressum ,  item  Scriptorum  sacrorum 
sensum  haud  raro  inventu  diflicilem  (3) ,  ex  quo  ipse  inferre 
contendit  ,    Libros    sacros  minime   fuisse    divinitus   inspiratos. 
Lockius  fatetur ,  se ,  quamvis  studuerit  Pauli  epistolis ,  perinde 
ac  Scripturis  ceteris ,  comperisse  tamen  se  eas  minime  intelligere ; 
loquitur  autem  de  rebus ,  ut  ejus  verbis  utamur ,   doctrinoe  ac 
discussionis  (4).  Macknigbt  plures   detexit   fontes   obscuritatis , 
quae  reperitur  in  Pauli  epistobs  ,  quos  inler  loquendi  formas  re- 
censuit,  quibus  Apostolus  usus  est  (5).  Boyle ,  praeter  stylum  quo 
utitur  Apostolus ,  aliam  aperit  obscuritatis  causam  ,  quod  Paulus 
scilicet  pluribus  in  locis  quamdam  inducat  taciti  dialogi  speciem , 
qua  factum  est ,  ut  scepe  velut  argumenta  assumpta  fuerint ,  quae 
Apostolus  nonnisi  uti  objectiones  evidenter  attulerit  (6).  Jeremias 
Taylor ,    celebris   inter   anglicanos  Protestantes ,   pluribus  data 
opera  ostendit  summam  difficultatem  recte  sacras  Litteras  inter- 
pretandi  (7).  Adeo  ut  visi  bac  aetate  Protestantes  sint  omni  ope 
propugnare  Scripturarum  obscuritatem  adversus  primores  pro- 
testantismi  parentes. 

(1)  Apnd  anc.  cit.  Le  ministre  pro-  (3)  Ex  §  43« 

test.  auxprises  avec  lui-m^me,  pag.  27.  (A)  Cfr.  ApudMoore,  op.  cit.  pag.  383 

(2)  Institution,    Hist,   christianoe      et  seq.  in  nota  (i). 
rece«<«om, Helmsladiii 74 i,secul.xTi,  (5)  Ibid. 

sect.  3  ,  cap.  4,  §  i4«  En  ejus  verba  :  (6)  Ibid. 

Hoc  qui  dederit,   is  etiam  concedat  (7)  In  op.  De  Hbert,  prophetandi , 

necesse  est ,  iot  esse  religiones  posse ,  sect.  4^  Ejus  verba  ex  anglica  in  lin- 

quot  capita  sunt,  guam  gallicam  conTersa  ita  se  habent  : 


106 


TRACT.     DE    lOCIS    THEOLOGICIS. 


160.  Agendi  vero  ratio  adversariorum  apertam  veritatem  con- 
signat ;  etenim  ,  si  Scripturae  sacrae  eam  prae  se  ferrent  perspi- 
cuitatem ,  quam  tantopere  non  ita  pridem  crepabant  Protestan- 
tes,  in  iis  praesertim  quse  ad  fidem  ac  mores  pertinent ,  qui  fieri 
tandem  potuisset ,  ut  adeo  inter  se  in  illarum  interpretatione 
discreparint  ?  Notae  sunt  Lutheri,  Zwinglii ,  Calvini  eorumque 
gregalium  interpretationes  verborum  Chrisd  :  Hoc  est  Corpus 
meum ;  ita  ut  bis  centum  recenseantur  (1).  Viginti  eodem  tem- 
pore  opiniones  de  satisfactione  viguisse  apud  Confessionis  Au- 
gustanae  asseclas,  quae  omnes  Scripturis  innitebantur  ,  afiirmat 
Osiander ;  sexdecim  prseterea  recenset  sententias  diversas  circa 
peccatum  originale;  tot  vero  asserit  de  Sacramentisextitisse,  quot 
sectae  inter  se  dissidebant  (2).  Denique,  ne  prolixiores  simus,  tot 
5unt  obscuritatis  Scripturarum  testes ,  quot  extiterunt  et  adhuc 
existunt  sectae  sectarumque  portiunculae ,  a  Cerinthianis  et  Gno- 
sticis  initio  ducto  usque  ad  Methodistas ,  quae  numerari  vix  pos- 
sunt  (3).  Omnes  siquidem  sectae ,  praesertim  quae  post  Lutherum 


On  y  trouve  des  myateres  quif  quelque 
bien  quHls  soient  exprim^s,  ne  sont 
fas  faciles  a  saisir,  et  qui  seront  tou- 
jours  obscurs  et  inintelligibles  pour  no- 
tre  conception  hornee.  Enfiu  les  moyens 
ordinaires  dHnterpr^ter  les  Ecritures, 
tels  que  Vexamen  des  originaux ,  le 
rapprochement  de  divers  pasaages,  la 
parit^  de  raison ,  Vanalogie  de  la  foi , 
sont  tous  douteux  ,  incertains  et  tres- 
faibles.  De  tout  cela  il  suit  que  les 
plus  sages,  et  par  cons^quent  ceux  qui 
paraissent  devoir  le plus  probablement 
dicouvrir  le  vrai  sens ,  m^ritent  fUan- 
moins  peu  de  confiance,  Ces  causes 
d\rreurs  sont  comme  autant  de  rai' 
sons  de  douter  qu^au  milieu  de  tant 
de  mysieres  et  de  difjicuUes  ils  aient 
rencontr^  juste, 

(1)  Cfr.    Bellarin.    De    Eucharist, 


lib.  1,  cap.  8,  n.  2.  Duae  hae  vocellae  : 
Hoc  est ,  tres  factiones  seu  sectas  ge- 
naerunt ,  lutheranam  ,  calvinianam  , 
zwinglianani.  Uarum  quaelibet  subdivisa 
est  in  sectas  alias ,  panerariam ,  acci- 
dentariam ,  corporariam ,  arrhabona- 
riam  ,  tropistam  ,  metamorphistam , 
iscariotistam ,  schvinkesfeldritam,  etc. 
(2)  Cfr.  apud  Moore, op.  cit.  pag. 384* 
(3j  S.  Augustinus ,  in  lib.  De  hcB- 
resibus,  enumerat  90  diversas  haereses  , 
quae  post  Christi  adventum  ortae  sunt 
ad  reformandam  Ecclesiam.  Ab  a;tate 
S.  Augustini  usque  ad  Lutherum  aliae  1 80 
hferesesapparuerunt.ALathero,  an.iSi^ 
ad  an.  1 696 ,  Staphylos ,  Hosius ,  Pu- 
teolns  aliique  scriptores  alias  2^70  novas 
sectas  enumerarant ;  quoad  sectas  ortas 
ab  illa  setate  ad  nos  usque ,  satis  est 
pcrcurrere    quinque   prolixa   volnmina 


PART.  11.  CAP.  III.  BE  SACR.  SGRIPTUR.  INTER.       107 

ortae  sunt,  eamdem  originem  habuerunt ,  quod  nempe  earum 
parentes  sibi  visi  sunt  clare  peculiarem  suam  interpretationem 
contineri  in  Scripturis,  seu  Scripturas  sacras  clare  uniuscujusque 
praeconceptum  placitum  seu  potius  inventum  prae  se  fere.  Cum 
vero  sectae  omnes  sibi  invicem  adversentur ,  hoc  ipso  patet , 
I  Scripturas  haud  claras  esse,  sed  sacra  veluti  quadam  caligine 
obductas ,  qua  factum  est  ut  tumidi  isti  scrutatores  majestatis 
opprimerentur  a  gloria  ,  totidemque  se  factis  praberent  testes 
'  illius  obscuritatis ,  quam  dictis  scriptisque  negabant. 

161.  Porro  si  Scriptura  ea  claritate  non  fulget,  quam  Protes- 
tantes  Gngebant,  aut  dicendum  Deum  verbum  suum  in  has  terras 
jecisse,  ut  illud ,  perinde  atque  hoc  universum,  traderet  dispu- 
tationi  hominum,  aut  interprete  certo  ac  tuto  ipsum  providisse, 
quo  homines  verum  ejus  sensum  assequerentur ,  in  iis  praesertim 
quag  ad  fidem  moresque  spectant.  Cum  vero  prius  illud  absque 
impietate  dici  nequeat,  posterius  affirmemus  necesse  est  (1). 

Sive  igitur  ex  auctoritate,  sive  ex  intima  ipsa  rei  natura , 
sive  demum  ex  confessione  agendique  adversariorum  ratione  con- 
stat ,  quod  ostendendum  proposuimus ,  Scripturam  sacram ,  in 
iis  etiam  quse  ad  fidem  et  mores  pertinent,  non  ita  claram  esse, 
ut  interprete  non  indigeat. 

DIFFICDLTATES 

162.  Obj.  prima.  Utriusque  Foederis  paginge  coUineant  in 
adstruenda  Scripturarum  claritate,  praesertim  circa  fidem  ac  mo- 
res.  Et  1°  quidem  ex  Vet.  Test.  notissima  sunt  Deuteron.  XXX,  11 , 
verba  :  Mandatum  hoc ,  quod  ego  prceczpto  vobis  hodie,  non 
supra  te  est,  neque  procul  positum.  Quibus  concinens  David  , 
Ps.  XVIII,  9  ,  ait  :  Prceceptum  Domini  lucidum ,  illuminans 
oculos;  et  Ps.  CXVIII,  105  :  Lucerna,  inquit,  pedihusmeis  ver- 
hum  tuum,  et  lumen  semitis  meis;  et  iterum  v.  130  :  Declaratio 
sermonum  tuorum  illuminat  et  intellectum  dat  parvulis.  His 


GTi^oire^HistoiredessectesreHgieuses,  (1)  Cfr.   Milner,    op.    cit.  tom.   i, 

noavelle  edil.  Paris  1829.  letlre  viii  et  ix. 


108  TRACT.    DE    LOCIS    THEOLOGICIS. 

congruit,  quod  legitur  Prov.  VI,  23  :  Mandatum  lucerna  est , 
et  lesc  lux.  2°  Ex  Novo  autem  Testamento  id  ipsum  patet  ab-Apo- 
stolo  Petro  scribente  ,  Ilep.  l,  19  :  Habemus  firmiorem prophe- 
ticum  sermonern;  cui  bene  facitis  attendentes ,  quasi  lucernce 
lucenti  in  caliginoso  loco,  3<*  Quod  si  alicubi  obscura  praedicatur 
Scriptura,  non  absolute  et  in  se,  sed  relative ,  ad  pravam  scili- 
cet  legentium  dispositionem ,  id  accipiendum  esse  deckrat  Apo- 
stolus  Paulus,  II  Cor.  IV,  3,  dicens  :  Quod si etiam  opertum  est 
Evangelium  nostrum,  in  iis ,  qui  pereunt,  est  opertum;  in  qui- 
bus  Deus  hujus  sceculi  exccecavit  mentes  in/idelium,  ut  non 
fulgeat  illis  illuminatio  Evangelii  glorice  Christi ;  ergo. 

163.  Resp.  Neg,  ant,  Objecta  enim  Scripturarum  testimonia 
hanc  ipsam,  quam  adversarii  propugnant,  Scripturarum  clari- 
tatem  eliminant.  Etenim  ne  unum  quidem  ex  illis  est,  quod  eo 
sensu  intelligendum  sit ,  quo  ea  adversarii  exponunt ,  ut  ex  res- 
ponsione  ad  singula  evidenter  patebit. 

164.  Ad  1"»,  Dist,  Mandatum  ,  de  quo  agitur ,  non  est,  Dei 
gratia  opitulante,  ad  observandum  impossibile,  cowc. ;  facile  aut 
difficile  ad  cognoscendum ,  neg,  Nec  enim  hic  agitur  de  intelli- 
gentia ,  sed  de  observatione  divinorum  mandatorum ,  ut  liquet 
ex  orationis  serie  (1). 

165.  Sic  verba  Psalmistae  et  Proverbiorum  continent  legis  seu 
mandatorum  divinorum  coramendationem ,  cofic;  exhibent  cla- 
ritatem  Scripturae  Sacrae  universim ,  neg,  Addo ,  legem  facilem 
aeque  ac  difficilem  inteliectu  dici  posse ;  facilem  quidem  quoad 
verfiorum ,  ut  ita  loquar ,  corticem ,  quibus  expresse  quidquam 
Tel  praecipitur  vel  vetatur;  ex.  gr.  cum  dicitur  :  Nonoccides,  quis- 
que  intelligere  potest ,  quodlibet  interdici  homicidium  volunta- 
rium  et  injustum  ;  difficilem  vero ,  si  spectentur  illa ,  quae  im- 
plicite  sub  quoUbet  praecepto   continentur.  Atque  ut  in  allato 


(1)  Cfr.    Bellarm.    De   verbo  Dei,  /^- 1  \,  et  Mosaicum  Deut,  xxx,  ii^-i^f 

lib.  iii ,  cap.  2  ,  n.  2  ,  3  ;  Becan.  Ala-  earadem  exhibet  interpretationem.  Cfr. 

nuale  controv,  lib.  i,  cap.  i,  qaacst.^}  ejas   Scripta  varii  argumenti,  edit. 

n.  7  et  8.  Ipse  protestans  Knappias ,  in  sec.  Hala5  1823  ,  pag.  552-563. 
Diatribe  in  loc,  PauUnum  ad  Rom.  x , 


PART.  II.  CAP.  111.  DE  SACa.  SGRlPTUa.  IHTER.       109 

insistamus  exemplo ,  obscurum  sane  est,  utrum  praecepto  illo, 
quemadmodum  homicidium ,  sic  odium,  ira,  rixae ,  etc,  interdi- 
cerentur ,  prout  reipsa  Christus  exposuit ,  et  Judaei  minime  in- 
teUigebant  (1).  Multo  vero  magis  lex ,  prout  vox  isthsec  in  am- 
plissima  sua  significatione  usurpatur ,  complectens  videlicet  noa 
praecepta  solum  moralia  ,  verum  judicialia  quoque  et  caeremona- 
lia ,  difiicihs  censenda  est ,  quatenus  typica  erat  et  reconditiores 
sensus  includebat.  Hac  ratione  recte  simul  componuntur,  quae 
sibi  invicem  adversantia  primo  veluti  intuitu  de  illa  praedicari 
videntur.  Interdum  enim ,  ut  ex  adductis  patet  testimoniis ,  lex 
dicitur  lucida,  lucerna  y  luw,  lumen^  ex  altera  vero  parte  Pro- 
pheta  lucem  ac  lumen  a  Deo  flagitat  ad  ejus  legem  scrutandam. 
Quae  quidem  apprime  inter  se  congruunt ,  si  dicatur ,  legem  in 
htterse  cortice ,  et  prout  expresse  aliquid  praecipit  aut  vetat ,  lu- 
men  ac  lucem  esse ,  imo  lucidam  prorsus  et  planam ;  prout  vero 
imphcite  aliquid  includit ,  et  quoad  multiphcem  sensum  ac  mys- 
teria,  quae  sub  httera  delitescunt,  obscuram  existere,  et  ad  ejus 
intelligentiam  velinteriori  illustratione  vel  interprete  opus  esse(2). 
166.  Ad  3™,  Neg.  Sane  claritatem  Scripturarum  non  evincit 
locus  ex  Petro  allatus ,  qui  et  ipse  obscurus  est  ita ,  ut  Protes- 
tantes ,  dum  verum  ejus  sensum  assequi  nituntur ,  in  varias  abeant 
sententias  (3).  Loquitur  porro  S.  Petrus  non  de  tota  Scriptura , 


(1)  Gfr.  Becau.  loc.  cit.  adoptat  expositionem  Rnappii ,  qaam 

(2)  De  praeceptoram  Decalogi  clifl&-  addacit ,  subdit ;  P^aticinia  f^et,  Test. 
cili  ac  profando  sensa  et  interpretatione  doctrince  Prophetarum  comparantur 
argamentam  inelactabilesuppeditanttot  (aS.  Petro)  cum  lucema  ^  quia  mon" 
tractatus  ,  qui  ab  institutoribos  theolo-  strabant  quidem  viam  salutis ,  sed  oh^ 
giae  moralis  ad  illorum  explanationem  scure  tantum.  'Avxf^*]fos  tottos  est  locus 
in  lacem  editi  sant ,  qai  tameo  in  pln-  siccus  ,  siticulosus  ,  desertus»  Plara 
ribus  non  conveniunt  inter  se.  item  cfr.  apud   Polt  in  hunc  loc.  in 

(3)  Integra  huc  refertur  Prolusio  in  Novo  Test,  Grcece  perpetua  annota- 
loc.  11  Petr,  I,  19-11  .  cit.  Knappii ,  *tone  t7/M«<rafo,  edit.  Koppianae,  voi.ix, 
quae  tenet  primum  locum  miev  Scripta  fasc.  2,  Gottiugae  1810,  pag.  2o3  et 
varii  argunienti ,  ex  qua  patet,  quam  seqq.  ubi  referl  etiam  alioTum  Prote- 
ohscurus  sit  horum  verborum  sensus.  stantium  eipositiones ,  qaae  non  parum 
Sic  eliara  Rosenmiiller ,  in  suis  com-  inter  se  discrepaot. 

mnt,    in  hunc  loc.  praeterqaam  qaod 


110 


TRACT.    DE    lOGIS    THEOLOGIGIS. 


sed  omnino  de  vaticfniis,  quibus  prsenunciabatur  Christus ,  quse- 
que  post  ejus  adventum  majorem  sunt  claritatem  et  firmitatem 
adepta ,  eo  ipso  quod  eventus  responderit  vaticiniis.  Verum  enim- 
vero  nec  post  eventum  vaticinia  illa  eam  claritatem  obtinuerunt, 
vit  interpretatione  non  indiguerint.  Patet  id  ex  Ghristo,  qui 
Luc.  XXIV,  27,  illa  interpretatus  est  duobus  discipuhs  euntibus 
in  Emmaus ;  ac  praeterea  Apostolis  sensum  aperuit ,  ut  intellige- 
rent  Scripturas ,  ibid.  45 ;  Joannes  fatetur ,  se  et  Petrum  nondum 
scivisse  Scriptiiras,  quia  oportebat  Christum  a  mortuis  resurgere 
(Joan.  XX,  9).  Post  hunc  etiam  eventum  interrogatus  Eunuchus 
a  PhiHppo,  Act.  VIII  :  Putasne  intelligis  quw  leyis?  Qiii  ait : 
et  quomodo fossum  y  si  non  aliquis  ostenderit  mihi?  Attamen  de 
quonam  agebatur  nisi  de  prophetia  Isaise ,  in  qua  sermo  habetur 
de  Christo?  Patet  praeterea  ex  insequentibus  verbis  adducti  tes- 
timonii ,  ubi  Petrus  pergit  :  Donec  dies  elucescat,  et  lucifer  oria- 
tur  in  cordibus  vestris ;  prophetia  Scripturce  propria  interpre- 
tatione  nonfit.  Nec  enim  auctoritate  humatia  allata  est  aliquando 
prophetia ;  sed  Spiritu  Sancto  inspirati  locuti  sunt  sancti  Dei 
homines.  Ex  quibus  discimus ,  neque  omnino  claras  esse  prophe- 
tias ,  ut  facile  intelligi  queant  (  ac  propterea  tenui  lucernae  lumini 
comparantur  ab  Apostolo),  neque  ex  proprio  sensu  eas  esse  intel- 
ligendas,  sed  eodem  Spiritu,  quo  editae  fuerunt  auctore  (1). 

167.  Ad  3»^,  Ney.  suppositum ,  quod  scilicet  Apostolus  de 
Scripturis  ibid.  loquatur :  etenim  eo  loci  disserit  de  fide  in  Chri- 
stum,  quam  E vangelii  seu  prgedicationis  evangehcaenominesigni- 
ficat.  Nec  aliud  hic  sibi  vult  Apostolus ,  quam  causam  ajfferre , 
quare  Judaei,  prseposteris  abrepti  judiciis,  non  crediderint  in 
Christum ,  quamvis  et  antiqua  vaticinia  in  ipso  impleta  essent , 
ac  tot  in  divinge  ipsius  missionis  confirmationem  miracula  fuis- 
sent  patrata  (2). 


(1)  Cfr.  Pott.  loc.  cit.  pag.  206  et  sentit  Apostolus  ,  Scripturam  sacram 
seqq.  etKnappios,  pariter  loc.  cit.  qoi  solis  infidelibus  ac  reprobis  obscuram 
fuse  de  hoc  disserunt.  esse,  fidelibus  autem  et  electis  mani- 

(2)  Cfr.  Estius,  Comm,  inhnncloc.  fsstam ,  id  est ,  ad  intelligendum  fa^ 
ubi  ad  rem  noslram  scribit  :  Nec  vero  cilem  ac  perviam  ;  quod  ex  hoc  loco 


PART.    H.    CAP.    III.    DE    SAGR.    SGRIPTUR.    IKTER.  111 

168.  Obj.  secunda.  Non  haec  stetit  Patribus  mens;  hi  enim 
passim  miram  Scripturae  sacras  claritatem  commendant.  l^  Exem- 
pio  sint  S,  Joan.  Chrysostomus  et  S.  Augustinus.  Horum  prior, 
Hom,  III  de  Lazaro  y  comparationem  instituens  inter  Philoso- 
phorum  scripta  et  scripta  Prophetarum  et  Apostolorum,  ita  scri- 
bit  :  Apostoli  vero  et  Propheice  omnia  contra  fecerunt ,  mani'- 
festa  claraque,  qvce  prodiderunt  y  exposuerunt  nobis ,  velut 
communes  orbis  doctores  ;  ut  per  se  quisque  discere  possit,  quce 
dicuntur^  e  sola  lectione  {\)\  et  iterum ,  Hom.  III,  in  II  Thes- 
sal:  Quid  enim  y  inquit,  opus  est  sermone?  Omnia  sunt  dilucida 
etrecta,  quce  sunt  in  divinis  Scripturis  j  manifesta  sunt,  quce- 
cumque  sunt  necessaria,  Sed  quoniam  estis  auditores  delecta- 
tionis  y  propterca  hcec  etiam  quceritis  (2).  Posterior  vero ,  Be 
doctr.  christ.  Hb.  II,  cap.  6  :  Nihil  fere ,  scribit,  de  illis  ob- 
scuritatibus  eruitur,  quod  tion  plenissime  dictum  alibi  repe^ 
riatur.  Quod  et  Patres  reliqui  exemplo  suo  confirmarunt ,  dum 
probarunt  sententias  suas  ex  Scriptura.  2®  Nec  enim  probari  po- 
test,  quod  notius  est,  ex  minus  noto;  cum  igitur  Patres  suas 
ex  Scripturis  assertiones  probaverint,  planum  fit,  ex  ipsorum 


sectarii  quidam   docere   conati  suni,  mus,  Neqne  ab  hac  expositione  abla- 

Neque  enim  de  Scripturis  intelligen^  dant  pleriqae  interpretes  protestantes, 

dis  aut  interpretandis  hic  agitur,  sed  at  videre  est  in  Criticis  sacris ,  tom.  vii, 

de  Evangelio  palam  proedicato  ;  quod  col.  1263  et  seqq. 
reprobi  non  recipiunt ,  sed  eiecti  :  aut  (1)  N.  3.    Oi    ^t    uTroc-roXot   kccI  ol 

si  recipiunt  illud  reprohi  quidam ,  non  Trpoip^Tcti  Toifuvriov  ccTretv  i7roci]a-et9'  <rtt<p^ 

ita  tamen  ut  oportet ;  quia  non  ei  ac-  ycc^   xeit    ^iiXu    roi   5r«ep'    'uvr&t   Ktcri' 

quiescunt,  faciendo   quw  lex  Evan-  a-rfjo-etv  ttTrattrtv^  un  Kotvo)  t^s  otKoufifvtjs 

gelii  prcscipit ;   aut  si  sic  aliquando  "ovrts  ^t^utrKetXot ,   ivet   e»cc<rros  xet)  ^i 

recipiunt ,  non  id  faciunt  perseveran-  iuuroZ  ^etvB-ecvttv  ^uvtjrut  (k   t^s  tcvet- 

ier,  Itaque  sensus  est :  Quod  si  adhuc  yvetinas  fcovijs  ra  Xtyefctvet.  Opp.  edit. 

velaiuni  est  quibusdam  Evangelium ,  Maur.  tom.  i,  pag.  7^9. 
quod  prwdicamus ,  dumtaxat  iis  qui  (2)   N.  4«  Atei  rt  yccp  ofctxUs  AJP«"»5 

pereunt ,  idest,  reprobis,  velatum  est  Trelvrct  (ret<p^  km    tuB-su  ru  ttu^cc   ru7s 

et  occultum,'  ac  si  dicat  :  non  ideo  B-ttuisyftucpuhf^elvrurecetvuyKulu^^?^». 

frustratur  aut  ministerium  nostrum ,  «AA'  tTrtt^ij  ri^-^^tc^s  ia-rt  etKpourut ,  hei 

aut  intentio  nostra;  non  enim  propter  rovro  Kut  ruvru  ^jfre/TJ.  Ibid.  toin.  \i , 

reprobos ,  sed  propter  electos  proedica-  pag.  SaS. 


112  TRAGT.    DE    lOGIS    THEOLOGIGIS. 

menle  clariores  adhuc  Scripturas  suis  ipsis  commentariis  exis- 
tere  (1).  3o  Sane  quorsutn  dedisset  Scripturam  obscuram  homi- 
nibus  Deus  ,  nisi  ut  inter  eos  jaceret  aleretque  discordiarum 
facem.?  Ergo. 

169.  Resp.  Neg,  ant,  Quid  enim  Patres  unanimiter  senserint, 
superius  exposuimus.  Ad  1™  prob.  Dist,  In  subjecta,  quam  ex- 
ponebant,  materia^  conc;  absolute  et  ad  mentem  adversario- 
rum ,  neg,  Itaque  S.  Joan.  Chrysostonius  in  primo  textu  com- 
mendat  Apostolorum  et  Prophetarum  claritatem  ob  simplicem 
illam  ac  veluti  nativam  styli  rationem ,  quam  in  scriptis  suis  exa- 
randis  adhibuere ,  quatenus  alienos  se  praebuerunt  a  tumida 
verborum  pompa  ,  qua  suas  Philosophi  efFectabant  efferre  sen- 
tentias  (2);  minime  vero  quoad  profunditatem  doctrinae  et  sen- 
tentiarum ,  quam  S.  Doctor  in  Scripturis  admiratur  et  praedicat. 
Ceteris  enim  omissis ,  Hom.  XLI  in  Joan,  haec  scribit  :  Neque 
diocit  (Christus):  Legite  Scripturas ;  sed  :  Scrutamini Scripturas , 
quia  ea,  quce  de  ipso  ibi  dicuntur ,  midta  opus  habent  investi» 
gatione.  Suh  umbra  enim  qucedam  occulta  veteribus  erant.  Ideo 
illos  accurate  fodere  jubet ,  ut  in  profundo  posita  reperire  pos^ 
sint;  neque  enim  in  superficie  vel  in  conspectujacent ,  sed  quasi 
thesaurus  quispiam,  profunde  admodum  recondita  sunt  (3).  In 

{\)  ItaLQlherus,  apndBellarm.loc.  quid  utile  dixerint ,  hocquoque  quem- 

cil.  cap.  2,  n.  2,  admodum  in  caligine  quadam ,  con^ 

(2)  It  patet  ex  contexta;  prxmiserat  sueta    sibi    occultarunt    obscuritate, 

enim  immediate   ante  objecta  verba  :  Apostoli  vero ,  etc. 

Otutfyecot^ahviptXoa-oCpatyX.cttpijTOftff,  (3)    N,  l,  Ou  yuf  it^iVf  'Avw/ivdrxtTt 

xtit    a-vy/Det^piis    ov    tc    xoiv^     <rufic(pipo9  TUf  ypucpet^' eeXX\'Ept09£Tt  TUg  ypu(peis' 

tt]Tou¥Tts  t  ^-^^'  c9r6)ff  uvTo)  6uvfiei<r6tiev  tTFttati  yuf  tu  vtft  uuto'6  Myofictvu  7ro?t,' 

UOVOV      O-KOTFOVfTtS  i      tlTl      KCtt     ^ftjTtftOV  XijS    tOtlTO   T>)S    t^fftfCtXtlUS'     (TVVtTKluTTO 

tlxOV    ,       XUt     TOVTO     ,      XUdetTTtf     tV      ^O^^M  yU^    UVOO^tV     TVfA(pi^OVTC»S    Tols   TCTt'    ^teC 

Ttv\  y    Vi?    TVVy,6tt      UTU^ti»     XUTtXfVi^UV,  TOUTO    XUt    ^tUTXUTFTttV  UVTOVS  fClTU  CCXft- 

0\    H    eiviTToXot ,    ».   T.    A.     Id    est ,  /itius  xtXtvtt    vvv  ,  'iva  tu  iv  r»    /3«S-£/ 

Siquidem  ii  j  qui  sunt  a  Christo  alienif  xti^ctvu  ^vvtjB-aTt   tufCtv .   Ov^i   yup   t| 

dicendi  artifices ,  rhelores  ac  librorum  tvtTFoX^s  ti^viTo  ,  ov^t   uVtp  r^»    ifrt^pu' 

scriptores ,  non  quod  in  commune  con-  vttuv  fpptyrTo'eiXX'  eor-rtp  Tts  B-ijruvpos 

ducii  qucerentes ,  sed  illud  spectantes  iv   xoXXS  tS  /SeiB-tt    xuTixttTo.    Ibid. 

ut  ipsi  sint  in  admirationc ,  etiamsi  tom.  vin,pag.  s^S. 


PART.    II.    GAP.    III.    DE    SAGR.    SGRIPTUR.    INTER.  113 

altero  autem  textu ,  ut  excutiat  fidelium  torporem  in  sacris  evol- 
vendis  Scripturis  illarum  obscuritatem  obtendentium ,  quadam 
araplificatione  utitur,  affirmans,  plura  in  iis  clara  esse;  cujus- 
modi  sunt  historiae,  ut  ibid.  subdit.  Ceterum  Joan.  Chrysosto- 
mus,  tum  in  Hom.  cit,  de  Zazaro,  concedit  plura  in  Scripturis 
obscura  reperiri,  tum  ahbi  causas  aperit,  quare  Deus  voluerit  eas 
esse  obscuras  (1). 

170.  S.  Augustinus  in  objectis  verbis  significare  voluit  vaticinia, 
qu3e  ante  eventum  obscuriora  videbantur ,  lucem  ex  eventu  fuisse 
adepta ;  sic  etiam  allusiones  Novi  Testamenti  exphcatas  esse  in 
textibus  et  historiis  Testamenti  Veteris  ,  et  vicissim  figuras  ,  quae 
in  Foedere  antiquo  continebantur,  inNov.  Test.fuisse  adimpletas. 
Huc  referuntur  formulae  passim  ab  Evangelistis  usurpatae  :  Ut 
adimpleretur  quod  dictum  est;  ut  adimplerentur  Scripturw, 
etc.  (2).  Talem  fuisse  mentem  S.  Doctoris  ,  aperte  patet  ex  no- 
tissimis  ejus  testimoniis,  quibus  profitetur,  magnam  in  Scripturis 
reperiri  obscurilatem.  Satis  hic  sit  ea  aflferre ,  quae  scripsit  S.  Doc- 
tor  in  eodem  hbro  De  doctrina  christ,  cap.  6 ,  qui  nobis  objicitur  : 
Sed  multis  y  inquit ,  et  multiplicibus  obscuritatibus  et  ambigui- 
tatibus  decipiuntur  y  qui  temere  legunt^  aliud  pro  alio  sentien- 
tes ;  quibusdam  autem  locis ,  quid  vel  falso  suspicentur ,  non 
inveniunt ,  ita  obscure  qucedam  dicta  densissimam  caliginem 
obducunt.  Qui  propterea  seipsum  ,  jamdiu  in  Scripturis  exerci- 
tatum ,  profitetur ,  in  ipsis  sanctis  Scripturis  multo  nescire 
plura ,  quam  sciat  (3). 

171.  Nunc  vero  juxta  praemissam  distinctionem  addimus,  etsi 
interdum  Patres  ,  ut  fideles  ad  sacras  perlegendas  Scripturas 
alHcerent,  illarum  variis  in  partibus  claritatem  commendarint, 


(1)  Cfr.  Hom,  xxxii  in  Genes.  n.  i ;  atiana  a  S,  Aogastino  conscripli   hoc 

Hom.  sv  ,  al.  xiv  ,  in  Joan,n.   i  ,  et  referonlur,adexponendam  scilicet  dif- 

alibi  passim.  ficuitatem  in   inlelligendis  sac.  Scrip- 

(^)  Cfr.  Bellarm,   De   verbo  Dei ,  toris,  et  regolls  tradendis  ad  rectam 

lib.  111,  cap.  2  ,  n.  i^  et  seq.  earomdem     intelligentiam  ,   praesertim 

(3)  £/)i«/.  Lvi,  a<2  Januar.  cap.  21,  lib.  m  ,  ubi  explanat  septem  regolas 

n.  38.  Quatuor  libri  De  doctrina  chri-  Tichonii. 

T.  IX.  ^  8 


*114  TRACT.    DE  LOGIS    THEOLOGIGIS. 

nunquam  eos  id  in  sensu  adversariorum  praestitisse.  Siquidem 
Protestantes  ideo  Bibliorum  claritatem  depraedicant ,  ut  dogma- 
ticum  ac  juridicum  excludant  interpretem ,  cum  singuli  fideles 
debeant,  in  eorum  systemate,  ex  iliorum  lectione  et  privata  in- 
terpretatione  sua  fidem  sibi  seu  fidei  articulos  cudere;  contra  vero 
Patres  continenter  insistunt  in  principio  auctoritatis  asserendo , 
ac  omnimoda  fidelium  subjectione  interpretationi  Ecclesiae  catho- 
licae  comraendanda  (1). 

172.  Ad  2™,  Dist.  Probari  non  potest  quod  notius  est  a  minus 
noto  ,  si  sermo  sit  de  majori  vel  minori  notitia  in  eodem  ordine, 
conc;  in  diverso  ordine ,  neg,  Porro  Scriptura  notior  est  commen- 
tariis  Patrum  ea  notitia,  quae  dicilur  certitudifiis ;  cum  notiora 
sint  quae  in  sacris  Litteris  occurrunt,  in  quibus  scilicet  nullus 
subesse  potest  vel  minimus  error,  quam  ea  quae  in  scriptis  ha- 
bentur  Patrum ,  quae  quidem  tah  certitudine  non  fruuntur.  No- 
tiora  vero  scripta  Patrum  sacris  Litteris  sunt  ea  notitia  ,  quae 
consistit  in  perspicuitate  verborum  ac  sententiarum ,  quibus  illi 
obscura  Scripturae  efFata  explanant.  Sic  sophisma  dissolvitur 
Megalandri ,  ut  Lutherum  suum  Protestantes  appellare  delectat. 

173.  Ad  3"^,  Dist,  Nisi  Deus  hominibus  providisset  interprete 
legitimo,  infalHbih  ac  jugiter  vivente ,  conc;  si  providit,  neg, 
Itaque  homines  superbi  ac  tumidi  ii  sunt ,  qui  sibi  ex  eo  ipso 
mortem  et  exitium  consciscunt ,  quod  iUis  datum  a  Deo  est  ad 
vitam  ac  salutem.  Recte  accomodaveris  Scripturae  sacrae  oraculum 
Simeonis  de  Christo  :  Ecce  positus  est  hic  in  ruinam  et  in  resur^  i 
rectionem  multorvm  (2).  Resurrectio  enim  seu  vita  est  Scriptura  ' 
fihis  obtemperantibus  matri   suae  ,    Ecclesiae   videhcet ;  ruina  e 
converso  ac  mors  iis  omnibus  perdueUibus  et  pervicacibus ,  qui  | 
omnia  sibi  clara  et  perspicua  in  Scripturis  esse  jactant ,  seque 
propterea  sibi  solos  sufficere,  quovis  Ecclesiae  magisterio  superbe 
repudiato  (3). 

(l)  Inter  ceteros  S.  Aagastinas ,  De  earum  doctores  se  esse profitentur?  Lo- 

morih*   Eccles.  lib.  i ,   cap.   i  :  Quis  qailur  porro  de  Ecclesiae  pastoribas. 
enim ,  scribit ,  mediocriter  sanus  non  (2)  Lac.  ii ,  34» 

facile  intelligat ,  Scripturarum  expO'  (3)  Cfr.  Nic.    Spedalieri  ,    Analisi 

sitionem   ab   iis  petendam  esse ,  qui  deW  esame    critico  del  signor  Nic» 


PAaT    II.    GAP.    m.    DE    SACR.    SGRIPTUR.    INTER.  115 

PROPOSITIO  II. 

Solius  Ecclesiw  est  dogmaticam  prcehere  Scripturce  sacrce 
ifiterpretatzonem. 

174.  Dogmatica  Scripturarum  interpretatio ,  ex  praemissis,  in 
sui  notione  non  objectum  modo  dogmaticum,  res  nempe  fidei  ac 
morum  complectitur ,  verum  etiam  auctoritatem  ex  parte  illius, 
qui  eam  edit ,  adeo  ut  in  suo  conceptu  dogmatica  interpretatio 
sit  etvdm  jurtdica ;  debet  enim  ,  qui  illam  proponit ,  eo  cogere 
fideles  posse ,  ut  intellectum  suum  subjiciant  atque  assentiantur. 
Jam  vero  solius  Ecclesiae  esse  ejusmodi  praebere  Scripturarum 
interpretationem ,  multiplici  ex  capite  facile  vindicantur.  Ac  1°  ex 
ipsa  rei,  de  qua  agitur,  natura;  etenim  natura  hujus  interpreta^ 
tionis  exigit,  ut,  qui  eam  praebet,  certa  possit  atque  infallibili 
ratione  de  vero  Scripturarum  sensu  judicare ,  ac  omnes  praeterea 
compellere  ad  buic  assentiendum  judicio.  Hsec  duo  videlicet  re- 
quiruntur  ,  infallibilitas  et  auctoritas ;  ubi  harura  conditionum 
alterutra  desit,  nequit  dograatica  dari  interpretatio.  ToUe  siqui- 
dem  infallibilitatem  in  germano  dogmatico  sensu  assequendo 
Scripturarum ,  nullum  jara  reiiquum  est  jus  ad  ejusmodi  edendam 
interpretationem ,  eo  ipso  quod  errori  obnoxia  sit ,  nec  nisi  ma- 
jori  minorive  probabiUtate  aut  verisimilitudine  inniti  queat.  Tolle 
auctoritatera ,  et  jam  nemo  adigi  ad  illara  admittendara  posset. 
Porro  Ecclesiara  solam  binas  hasce  prae  se  ferre  conditiones  ex 
iis ,  quae  in  superiori  bujus  tractationis  parte  disputavimus  (1) , 
apertissime  constat,  ac  proinde  bic  demonstratum  assumiraus; 
ergo ,  concludiraus ,  ex  ipsa  rei ,  de  qua  agitur ,  natura  liquet , 
ad  solara  Ecclesiara  spectare,  dograaticara  exhibere  Scripturae 
sacrae  interpretationem. 

Freret,  cap.  ii  ,  art.  4  »  «I>i  aJ  dis-  frerius,  et  Serarius,  loc.  cit.  qai  varias 

solvendara  hanc  ipsam  dif&cnitatem  ,  causas   ex  doctrina  Patram  assignant , 

objectam  ab  incredulis ,  invicte  osten-  qoare  Deus  voluerit  Scripturas  obscu- 

dit ,  revelationem  necessario  involvere  ras  esse. 

et  exposcere  ideam  tribunalis  viventis,  (1)  Part.  i,  sect.  i ,  cap.  4i  art.  2, 

quod  eam  exponat.  Cfr,  praeterea  Bon-  prop.  i,  et  art.  3. 

8. 


116  TttACT.    DE    tOGlS    THEOLOGIGIS. 


175.  2°  faipsum  evincitur  ex  missione ,  quam  Ecclesia  habuit 
a  Christo.  Etenim  Ecclesiae  commisit  Christus  non  ministerium 
dumtaxat  praedicandi  Evangelium,  docendique  omnes  gentes,  sed 
insuper  magisterium  iUi  juge ,  infallibile  atque  perpetuum  con- 
tulit,  quo  sartum  ipsa  tectumque  inter  fideles  doctrinse  illius  seu 
revelationis  depositum  sibi  ab  eo  traditum  conservaret.  Hac  de 
causa  suam  ei  adsistentiam  poUicitus  est  et  praesidium ,  illisque 
eam  dotibus  communivit ,  quas  ei  suo  loco  yindicavimus  (1).  Ergo 
hoc  ipso  eidem  pariter  commisit  interpretationem  dogmaticam 
Scripturarum.  Nam ,  antequam  Christi  doctrina  litteris  consigna- 
retur ,  eamdem  integram  una  cum  recta  ejus  intelligentia  jam 
tenebat  ac  possidebat  Ecclesia ;  quando  propterea  illa  ,  ex  parte 
saltem ,  scriptis  edita  est  atque  vulgata  ,  rectam  ejusdem  intelli- 
gentiam ,  seu  verum  sensum  Ecclesia  ipsa  conservavit  ac  retinuit; 
Quo  fit  ut ,  si  qua  moveatur  quoestio  circa  alicujus  loci  Scriptu- 
rarum  sensum ,  Ecclesiae  solius  sit ,  vi  proprise  missionis ,  dogr 
maticam  ejus  praebere  interpretationem. 

176.  3<*  Ex  necessitate  sapiendi  seu  dirimendi  controversias , 
quae  circa  legitimum  Scripturarum  sensum  exoriri  possunt , 
eadem  veritas  elucescit.  Nam  Scriptura,  ex  praecedenti  proposi- 
tione ,  in  iis  etiam ,  quae  ad  fidem  moresque  pertinent ,  obscura 
saepe  est  pluribusque  sensibus  obnoxia  ;  quapropter  opus  est 
interprete  infallibili  et  auctoritate  poUente ,  qui  controversias 
illas  dirimere  valeat ,  verum  ac  legitimum  sensum  suppeditando. 
Alioquin  enim  nullus  unquam  controversiarum  exitus  haberetur, 
et  ancipites  fideles  animo  esse  deberent  circa  genuinum  Scripturae 
sensum ,  ex  quo  veritas  in  fidei  dogmatibus  aut  moribus  pendet. 
Etenim ,  ut  rem  exemplis  iilustrem ,  nonne  ex  legitimo  Christi 
verborum  sensu  :  Hoc  est  Corpus  meum^  fides  pendet  in  realem 
ejus  praesentiam  in  Eucharistia  aut  solum  in  ejus  figuram?  Nonne 
ex  legitimo  sensu  verborum  Jacobi  :  Infirmatur  quis  in  vobis  ? 
etc.  pendet  fides  in  Sacramentum ,  aut  in  nudum  ritum  ?  Atque 
ita  porro.  Cum  vero  sola  Ecclesia  utraque  illa  poUeat  conditione,  | 
infallibilitatis  scilicet  et  auctoritatis ,  aperte  inde  consequitur, 

(1)  Tum  loc.  cit.  tum  in  tract.  De    vera  Relig  ,^dLTt.  n,  prop.  m.t.  i,  p,224. 


PART.    II.    GAP.   III.   DE  SACR.    SCRIPTUR.    INTER.  117 

illam  solam  posse  dogmaticam  Scripturarum  interpretationem 
legitime  edere. 

177.  4°  Hoc  demum  ipsum  conficitur  ex  perpetua  ejusdem 
Ecclesiae  praxi.  Vix  enim  exorta  aliquando  controversia  est  circa 
germanum  Scripturse  sensum  ,  qui  fidei  depositum  quoquomodo 
attingeret ,  dum  Ecclesia  illico  suam  apposuit  interpretationem  ad 
eam  dirimendam.  Ita  se  gessit  cum  Docetis ,  qui  ea,  quae  Scii- 
ptura  de  vera  Verbi  incarnatione  ac  reali  carne ,  passione  ac  re- 
surrectione  habet,  interpretabantur  de  incarnatione  fictitia ,  de 
carne  umbratili  et  apparente ,  de  apparente  morte  ac  resurre- 
ctione  ,  turbas  undequaque  cientes.  Ecclesia  vero  eadem  exposuit 
de  rei  veritate,  illosque  veteratores  anathemate  protrivit.  Ita  se 
gessit  cum  Cerinthianis ,  qui  verum  sensum  invertebant  illorum 
Scripturae  locorum ,  in  quibus  vera  Christi  divinitas  prsedicatur. 
Ita  cum  Gnosticis  ,  Manichseis  ,  Sabellianis ,  Arianis  ,  omnibus- 
que  qui  subsecuti  sunt  novatoribus.  Quare,  nisi  asserere  velimus, 
autEcclesiamillegitimam  sibi  usurpasse  auctoritatem ,  autLutheri 
caeterorumque  Protestantium  aetate  ipsam  ab  illa  plane  excidisse , 
fatendum  est,  facto  ipso  usuque  perpetuo  Ecclesiam  ostendisse, 
sibi  soli  competere  facultatem  dogmaticae  edendae  Scripturarum 
interpretationis. 

178.  Hic  vero  omitti  nequit  magni  momenti  animadversio  ex 
eo  agendi  modo  petita ,  quem  quovis  tempore  tenuerunt  nova- 
tores ,  et  quo  assertio  nostra  mirifice  confirmatur.  Quoties  enim 
actum  est  vel  de  haereticis  sibi  anterioribus  vel  de  haeresibus  suae 
contradictoriis ,  toties  libenter  agnoverunt  novatores,  Ecclesiam 
esse  legitimum  Scripturarum  interpretem ;  tunc  vero  solum  ejus 
auctoritatem  recusarunt,  cum  eam  erroribus  suis  seu  privatae  suae 
interpretationi  adversantem  experli  sunt.  Sic  ex.  gr.  Ariani  tan- 
quam  rectissimum  probavere  judicium,  quod  Ecciesia  tulit  ad- 
versus  praeposteras  Gnosticorum  et  Sabellianorum  Scripturae  inter- 
pretationes  5  Nestoriani  prono  animo  amplexi  sunt  Ecclesiae 
sententiam  in  Arianos  prolatam ;  Pelagiani  rata  omnia  habuerunt , 
quaecumque  contra  Nestorianos  atque  Eutychianos  sanxisset  Ec- 
clesia ;  Protestantes  denique  fassi  sunt ,  Ecclesiam  legitimum 
Scripturarum  sensum  opposuisse  arbitrariae  illorum  omnium  hae- 


118  TRAGT.    DB    LOGIS    THEOtOGICIS. 

reticorum  interpretationi ;  atque  ob  auctoritatem  Ecclesiae  dog- 
mata  tenuerunt  de  Trinitate ,  de  Incarnatione ,  de  gratige  neces- 
sitate,  aliaque  ejusmodi. 

179.  Verum  ^  quemadmodum  Ariani ,  Nestoriani ,  Pelagiani 
negarunt,  Ecclesiam,  quoad  sua  ipsorum  placita  singillatim, 
legitimum  esse  dogmalicum  interpretem,  ita  plane  Protestantes, 
cum  se  ab  eadem  Ecclesia  privatis  suis  interpretationibus  circa 
Justificationem  ,  Purgatorium  ,  Sacramenta  ,  aliaque  id  genus 
damnatos  cernerent,  Ecclesiam  haud  esse  legitimum  Scriptura- 
rum  interpretem  conclamarunt ,  eidemque  spiritum  uniuscujus- 
que  privatum ,  interiorem  Spiritus  S.  illustrationem ,  Scripturam 
ipsam,  et  si  quod  aliud  commentum  est,  suffecerunt.  Ex  qua 
demum  agendi  novatorum  ratione  colligitur,  illos  eodem  ipso 
tempore ,  quo  impugnabant  solius  Ecclesiae  esse  dogmaticam  prae- 
bere  Scripturae  sacrae  interpretationem ,  eamdem  tacite  aut  ex- 
presse  Ecclesiae  praerogativam  fuisse  professos.  Ast  id  semper  quoad 
alios  ,  nunquam  vero  quoad  se ;  ita  nempe  sibi  semper  novatores 
consistunt  (1)! 

DIFFICULTATES. 

180.  Obj.  1°  Non  pauca  Scripturarum  effata  excludunt  Ecclesiae 
magisterium  ejusque  interpretationem.  Sic  Matth.  XXIII ,  8,  allb- 

(1)  Uoc  argumentum  egregie  evolvit  parles  Nesloriens ;  ce  dogme  enfanta 

Moeliler,  in  cit.  Symholique ,  edit.  cit.  tes  doctrines  les  plus  contradictoires, 

tom.  11,  §  39,  pag.  49,  bI>»  inter  cae-  Qu^y  a-t-il  en  effetdeplus  opposd  que 

teras  hanc  adjecit  observationem  :  Les  le  gnosticisme  et  le  pdagianisme ,  que 

sikcles  disparurent  et  les  sectes  avec  le  sahellianisme  et  Varianisme?  Or  la 

eux,  De  nouveaux  temps  virent  naitre  seule  consideration  ,  que  ce  principe , 

de  nouvelles  h^risies  ;  mais  toutes  eri-  toujours  un  ,  sans  cesse  le  meme,  a 

gerent  le  mime  principe  fondamental ,  sanctionnS  toutes  les  croyances  ,  tous 

savoir  que  VEcriture  est  la  seule  source  les  ^garemens ,  toutes  les  monstruosi^ 

de  la  virit^  chr^tienne ,  la  seule  regle  tSs;  cette  seule  consid^ration ,  disons- 

de  foi,  Ce  dogme  commun  d  tous  les  nous ,   devait  faire  voir   quHl  r^chle 

sectaires,  le  mSme  chezles  Gnostiques  quelque  profonde  erreur ,  quHl  creuse 

du  deuxieme  siecle  ,  et  chez  les  Vau-  un  abime  immense  entre  VEcriture  et 

do  is  du  douzihm  e^par  les  Ariens  comme  Vindiv  idu . 


PART.    II.    GAP.    m.    DE    SAGR.    8GRIPTUR.    INTER.  119 

quens  Christus  discipulos  suos ,  ait  :  Vos  autem  nolite  vocari 
rabbi;  imus  est  enim  ?nagister  vester...  neo  vocemini  magistri; 
quia  magister  vester  unus  est  Christus  ;  et  Joan.  V,  34  :  Ego  non 
ab  homine  testimonium  accipio;  et  ibid.  VII,  17  :  Si  quis  vo~ 
luerit  voluntatem  ejus  facere,  cognoscet  de  doctrina ,  utrum  e(B 
Deosit;  et  rursum  ibid.  X,  27  :  Oves  mece  vocem  meam  audiimt.., 
et  sequuntur  me,  Quapropter  Actus  apostolici ,  XVII,  11,  no- 
bis  exhibent  eos ,  qui  incolebant  Beroeam ,  quotidie  scrutantes 
Scripturas  ,  si  hcec  ita  se  haberent ,  uti  nerape  eis  praedicabat 
Paulus.  Quoraodo  verohaec  aliaque  his  similia  non  pauca  consistere 
cum  dogmate  de  suprema  Ecclesiae  auctoritate  possunt  in  inter- 
pretatione  Scripturarum  ?  2°  Accedit,  quod  in  hypothesi  Catho- 
licorum  Ecclesia  esset  supra  Scripturam ;  3°  fideles  non  verbo 
Dei,  sed  verbo  hominum  inniterentur ,  dum  fidei  actum  elicerent, 
cum  tamen  doceat  Apcstolus,  nos  superaedificatos  esse  superfun- 
damentum  Apostolorum  et  Prophetarum  (1) :  non  esset  araplius 
purum  verbum  Dei  regula  nostra  ;  4°  Verbum  Dei  robur  ac  firmi- 
tatem  suam  a  verbo  hominum  acciperet;  quae  quidem  absurda 
sunt  omnia.  Ergo. 

181.  Resp.  Ad  1™,  Neg,  vel  Dist.  Juxta  privatam  Protestan- 
tium  interpretationem  ,  conc;  per  se ,  neg.  Prius  scilicet  Pro- 
testantes ,  non  secus  ac  haeretici  reliqui ,  talem  Scripturarum 
testimoniis  sensum  affingunt ,  qui  sibi  magis  arrideat ;  deinde 
vero  juxta  gratuito  confictam  interpretationem  ea  pro  se  adveriius 
Catholicos  allegant.  Hoc  semper  vitio  laborent  necesse  est  Pro- 
testantium  interpretationes.  Ceterum  nec  unum  est  ex  objectis* 
lestimoniis ,  quod  aliqua  ratione  impetat  catholicam  doctrinam. 
Si  enim  excipias ,  quod  ex  Actis  apostolicis  opponitur  ,  in  reliquis 
nuspiam  aut  de  Scripturis  aut  de  Scripturarum  interpretatione 
fit  sermo,  ut  ex  perbrevi  singulorum  examine  facile  patefiet. 

182.  Christus  enim ,  Matth.  XXIII,  ut  liquet  ex  orationis  serie, 
tantum  excludit  a  discipulis  suis  ambitiosam  raagistri  denomina- 
tionem  ,  quam  affectabant  Pharisaei,  quos  hic  arguit;  ahoquin 
non  dixisset  :  Qui  vos  audit,  me  audit...  eantes  docete(2). 

(l)  Ephes.  11,  ao.  (2)  Luc.  x,  i6j  Maltb.  ixvm,  19. 


120  TRACT.   DE    lOGIS    THEOIOGIGIS. 

183.  Joan.  V,  profitetur  Christus,  se  non  indigere  JoannisA 
Baptistae  testimonio ,  ad  divinam  suam  missionero   comproban- 
dam,  quam  Pater  tot  signis  patefecerat  (1), 

184.  Joan.  VII ,  pariter  loquitur  Christus  de  divina  missione 
sua  ,  deque  coelesti  origine  doctrinae  suas ,  suosque  provocat  audi- 
tores  ad  experientiam  per  executionem  divinae  voluntatis  ,  ex  qua 
deprehendere  possent ,  doctrinam  quam  eis  proponebat ,  esse 
divinam ,  non  autem  ex  arbitrio  atque  humano  sensu  con- 
fictam  (2).  Jam  vero  quid  hoc  commune  habet  cum  Scripturarum 
interpretatione  ?  ^ 

185.  Joan.  X,  significat  Christus  oves  dociles,  quse  ei  sciiicet 
obtemperant,  eumque  tanquam  pastorem  praeeuntem  sequuntur, 
agnoscendo  in  persona  sua  Messiam  (3).  Hae  porro  interpretationes 
ab  ipsis  recentioribus  exegetis  protestantibus  datae  sunt ,  ex  qui- 
bus  patet ,  eos  jam  deserere  expositiones  illas ,  quibus  ipsorum 
antesignani  nitebantur  excludere  interpretationem  dogmaticam 
Ecclesiae ,  ut  ei  sensum  privatum  seu  privatam  interpretationem 
subrogarent. 

186.  Berceenses  porro,  de  quibus  agitur  in  Actis  Apostolorum  , 
nondum  fideles  erant,  cum  scrutarentur  Scripturas;  dum  vero 
eas  excutiebant,  non  ad  inquirendum  hunc  alterumve  contro- 
versum  Scripturae  sensum  id  praestabant ,  sed  ad  motiva  expen- 

(1)  Cfr.  Maldonat.  in  hnnc  loc.  Sed  nihil  cnm  Scripturarnm  interpretatione 

praestat  huic  adjangere  interpretem  pro-  habere  commane. 
testantem  ,   scilicet    Kninoeliam  ,   qai  (2)  Gfr.  aactores  citt.  Kainoel  item 

objecta  verba   ita  exponil  :  Non  hcec  sic  enarrat  objectam  hanc  locam  :  Af- 

dixi  tanquam  cupidua  honoris ,  quem  firmaverat  Jesus ,v,  i6,  suamdoctri" 

humana  laudaiib  prcebet,  Non  capto  nam  esse  divinam.  Jam  duo  hanc  in 

hominis  ullius ,  neque  adeo,  Joannis  rem  argumenta  affert,  alterum  inter- 

a   vohis  repudiati  tesfimonium ,   sed  num  ex  ipsius  doctrince  indole  et  prce- 

hcBc  dixif  testimonii  Johanncei  men-  stantia  petitum,  v,   17,  alterum  ex- 

iionem  feci  ,    ut  vos   servemini ,   ov  ternum ,  suam  ipsius  agendi  rationem , 

/^ctfTufUv    Xet^/2ecva   ^upu    uvB-faTTov  ,  qua  doceat,  se  non  su(ff ,  sed  Dei  tan- 

ndn  aucupor  commendationem  huma-  tum  glorite  prospicere, 
nam,  Qaidqaid  porro  sit  de  ejasmodi  (3)  HaBC  pariter  est  interpretatio  Kai- 

frigida  expositione ,   ad   rem   nostram  noeiii.  Eamdem  seqaitur  Rosenmiiller. 
quod  attinet ,  patet ,  saltem  Christi  Tcrba 


PART.    II.    CAP.   III.    DE    SACR.    SCRIPTUR.    INTER.  121 

denda  credibilitatis ,  ut  christianam  religionem  profiterentur. 
Cum  enim  Apostolus  cetera  inter  motiva  et  illud  proponeret, 
quod  ex  vaticiniis  in  Christo  adimpletis  exurgit ,  Scripturas  id- 
circo  scrutabantur  ,  quo  certiores  fierent ,  si  hcec  ita  se  haberent. 
In  hoc  porro  commendatione  digni  erant. 

187.  Ex  levi  hoc  specimine  elucet ,  quot  contorsionibus  et  ca- 
villationibus  subsit  Scriptura  ,  si  privatorum  hominum  rehnqua- 
tur  arbitrio ;  et  quomodo  consistere  possint  tum  objecla  loca  tum 
aha  quaehbet  Scripturarum  testimonia  cum  thesi ,  quam  teamur , 
cum  eam  ne  leviter  quidem  attingant. 

188.  Ad  2",  Neg.  Non  magis  enim  supra  Scripturam  est  Eccle- 
sia ,  cum  praebet  authenticam  ac  juridicam  dogmaticam  interpre- 
tationem,  quam  judex  supra  legemsit,  cum  ejussensum  authentice 
et  juridice  in  iis  qui  occurrunt  casibus  ad  htem,  de  qua  agitur, 
dirimendam  declarat.  Saepe  namque  ,  ut  vidimus  ,  Scriptura 
obscura  est;  fieri  proinde  facile  potest,  ut  nos  in  vero  ejusdem 
sensu  assequendo ,  praesertim  in  rebus  fidei ,  decipiamur ,  sic  ut 
privatum  ac  subjectivum  sensum  seu  humanae  mentis  nostrae  con- 
ceptum  auctoritati  divinae  surrogemus.  Itaque ,  ne  in  gravi  adeo 
negotio  huic  deceptioni  subdamur,  Ecclesia ,  infalUbihtate  a 
Christo  prsedita ,  suppeditat  nobis  dogmaticam  Scripturae  inter- 
pretationem ;  sicque  certi  efficimur ,  nos  purum  Dei  verbum  sequi, 
ilhque  obtemperare  in  aHquo ,  quod  ab  illa  pendeat ,  dogmate 
profitendo.  Quo  fit  ut  per  dogmaticam  interpretationem  Ecclesia 
quidem  sit  supra  quamhbet  privatam  cujusque  nostrum  inter- 
pretationem ,  in  qua  labi  possumus  ac  decipi ,  minime  vero  supra 
ipsum  verbum  Dei ,  quod  absonum  esset  ac  absurdum.  Attamen 
Protestantes  stultam  ejusmodi  difficultatem  serio  adhuc  urgere 
non  desinunt ! 

189.  Ad  3°",  Neg.  ex  modo  dictis,  ex  quibus  potius  colhgitur, 
vere  protestantes  in  eo,  quod  tuentur,  systemate,  hominum  verbo 
inniti ;  dum  privata  ac  fallibih  interpretatione  unice  sufifulti  aU- 
quod  putant  fidei  dogma  profiteri.  Cum  enim  elementum  huma- 
num  elemento  divino  facile  substitui  possit ,  dum  rentur  se  cre- 
dere  ex  auctoritate  divina ,  reipsa  nisi  ex  auctoritate  humana  non 
credunt.  Ab  hoc  autem  periculo  prorsus  Catholici  liberantur ,  ac 


122 


TRACT.    DE    LOGIS    THEOLOGIGIS. 


certi  sunt'^  se  fundatos  esse  super  fundnmentum  Apostolorum  et 
Prophetarum  :  dum  Protestantes  vereri  jure  optimo  debent,  ne 
sint  fundati  super  fundamentum  Lutheri ,  Calvini ,  Zwinglii , 
Socini,  Wesleyi  ,  aliorumque  ejusdem  furfuris  hominum  ,  qui 
sese  duces  caecorum  constituerunt. 

190.  Ad  4°»,  Neg,  Sed  nos  robur  accipimus  ac  fij-mitatem  ex 
verbo  Dei;  de  cujus  vero  sensu  certissime  per  dogmaticam  Ec- 
clcsiae  interpretationem  Hquet.  Ecclesiae  quippe  infallibile  ma- 
gisterium  semper  et  unice  exercetur  quoad  nos.  Scriptura  autem, 
siquidem  verbum  Dei ,  incapax  est  intrinseci  incrementi  aucto- 
ritatis ,  cum  totam ,  qua  poUet ,  auctoritatem  habeat  ex  sese ; 
verum  non  ita  se  res  habet  quoad  nos ,  qui  nempe  regula  proxima 
certa  atque  infallibili  indigemus,  qua  certi  efficiamur,  quaenam 
Scripturae  sint ,  quae  contineant  verbum  Dei ,  et  quinam  verus  ac 
l^enuinus  ejusdem  sensus  existat.  Hoc  porro  illud  est  quod  praestat 
Ecclesia ,  ejusdem  custos  et  interpres  a  Deo  ipso  constituta  ,  ne  in 
«rrorem  dilabamur. 

PROPOSITIO  III. 

Protestantes ,  abjecta  Ecclesice  auctoritate ,  nunquam  certi  esse 
possunt  de  dogmatica  Scripturarum  interpretntione. 


191.  Haec  propositio  ex  praejacta  notione  de  interpretatione 
dogmatica  et  ex  disputatis  in  praecedenti  propositione  suo  veluti 
€x  germine  efflorescit . 

Etenim ,  si  dogmatica  Scripturarum  interpretatio  illa  est ,  quae 
non  solum  pro  objecto  habet  veritatem  aliquam  ad  fidem  mo- 
resve  spectantem ,  sed  in  suo  praeterea  conceptu  involvit  juridicam 
et  infaUibilem  auctoritatem  ,  quae  dubium  quodvis  excludat ,  ac 
vim  habeat  illos ,  quibus  proponitur ,  cogendi  ad  assensum  prae- 
bendum ,  cum  praeter  Ecclesiam  talem  vindicare  auctoritatem  sibi 
possit  nemo ,  necessario  infertur ,  Protestantes  ,  qui  auctorita- 
tem  abjiciunt  Ecclesiae ,  nunquam  posse  certos  esse  de  dogmatica 
Scripturarum  interpretatione. 


PART.  II.  GAP.  III.  DE  SAGR.  SGRIPTt'R.  INTER.       123 

192.  Neminem  porro  praeter  Ecclesiam  sibi  juridicam  illam  ac 
infallibilem  posse  auctoritalem  tribuere ,  qua  se  aliosque  ad  certo 
assentiendum  privatae  interpretationi  adducere  queat,  facile  evin- 
citur ,  sive  ipsam  rei  naturam  expendendo ,  sive  systemata  a  Pro- 
testantibus  singillatim  excogitata ,  sive  demum  perpetuam  ipsam 
adversariorum  agendi  rationem. 

193.  Ut  autem  a  primo  incipiamus  ,  evidens  est  ,  neminem 
privatum  id  sibi  arrogare  unquam  posse ,  quod  toti  denegat  Ec- 
clesiae;  nam  ,  si  Ecclesia  universa  decipi  potest  in  vero  Scriptu- 
rarum  sensu  assequendo  ,  profecto  qui  stultus  et  amens  plane  non 
sit ,  fateri  debet ,  multo  magis  quodlibet  individuum  falli  posse. 
Idem  de  auctoritate  dicas  oportet;  nam ,  si  neque  Ecclesia  ipsa  in 
aliquem  potest  exercere  auctoritatem  juridicam ,  ita  ut  hic  subjici 
ejus  dogmaticae  interpretationi  teneatur ,  multo  eam  minus  exer- 
cere  privatum  quolibet  ejusdem  Ecclesiae  individuum  valebit. 
Quare  jure  optimo  Rousseau  sic  perstringebat  Genevensis  coetus 
pastores  :  Demonstretur  mihiy  meam  auctoritati  cuicumque  ra^ 
tionem  subjicere  me  debere  ( in  fidei  negotio) ,  et  cras  catholicus 
ero  (1).  Vel  ipse  nimirum  communis  hominum  sensus  hoc  dictat. 
Quod  si  nemo  sibi  arrogare  infallibilitatem  et  auctoritatem  potest, 
jam  sequitur ,  nemini  certo  constare  posse  de  quahbet  dogmatica 
Scripturarum  interpretatione ,  ita  ut  quodvis  dubium  tum  a  se 
tum  ab  aliis  amovere  queat;  imo  nec  ipsa  quidem  dogmatica 
interpretatio  fingi  ac  concipi  animo  valet. 

194.  Neque  id  minus  evidenter  coUigitur,  si  rite  expendantur 
singula  a  Protestantibus  invecta  systemata  circa  dogmaticam 
Scripturarum  interpretationem.  Haec  enim,  ut  vidimus,  sunt  aut 
Scriptura  ipsa,  aut  solus  spiritus  privatus,  seu ,  ut  modo  loqui 
adamant ,  individualis  ratio  ,  aut  spiritus  privatus ,  per  interiorem 
illustrationem  a  Spiritu  S.  unicuique  communicatam  edoctus ,  vi 
cujus  cectus  quisque  efficiatur  de  vero  sacrae  Scripturae  sensu , 
independenter  ab  Ecclesiae  definitione ,  aut  etiam  adversus  illam. 


(1)  En  ejas  verba :  Qu'on  meprouve      8ui$  calholique,  Apnd  aucl.  opasc.  cit. 
queje  dois  sonmettre  ma  raison  aune      Le  ministre ,  etc.  pag.  8i. 
autoriti  quelconque,  et  dh  demain  je 


124 


TRAGT.    DE    lOGlS    THEOLOGICIS. 


Hsec  praecipua  sunt  systemata,  ad  quae  caetera ,  si  quas  sunt,  re- 
vocari  facile  possunt. 

195.  Porro  minime  talem  esse  Scripturam  posse ,  patet  l®  ex 
eo,  quod  ipsa  mortua  sit ,  nec  sententiam  dicere  valeat,  si  qua 
circa  rectam  sui  intelligentiam  controversia  oxoriatur.  Patet  2®  ex 
eo,  quod  controversiae  omnes  praecise  versentur  circa  ejusdem 
Scripturae  sensum ;  cum  nullus  unquam  haereticus  extiterit ,  qui 
non  appellaverit  ad  Scripturam ,  quam  sibi  aperte  adstipulari  pro 
certo  sumpsit  (1).  Sane  Lutherani ,  Anabaptistae  ,  Calvinistae  et 
Zwingliani  ad  unum  omnes  solam  Scripturam  controversiarum 
judicem  statuerunt ;  harumque  sectarum  quaelibet  proferebat  in 
medium  testimonia ,  ut  sibi  quidem  videbantur  clarissima ,  ad 
proprios  errores  adstruendos.  Attamen  in  perpetuo  semper  con- 
flictu  inter  se  fuerunt  circa  praecipuos  doctrinae  articulos  ,  de  reali 
Christi  praisentia  in  Eucharistia  ,  de  Baptismo  infantium ,  de 
justificatione ,  praedestinatione  aliisque  non  paucis ,  quamdiu 
doctrinam  aliquam  positivam  sectae  istse  retinuerunt  (2).   Quod 


(1)  Apposite  jam  astate  saa  de  hae- 
retieis  scribebat  S .  Augustinus  Epist.  cxx, 
ad  Consentium,  n.  i3  :  Omnes  enim 
hceretici ,  qui  eas  (  Scripturas )  in  au- 
ctoriiate  recipiunt,  ipsas  sibi  videntur 
sectari,  cum  potius  suos  sectentur  er- 
rores  ;  ac  per  hoc ,  non  quod  eas  con- 
temnant ,  sed  quod  eas  non  intelligant , 
hwretici  sunt.  Et  clarius  adhuc ,  De 
Genes.  adlitt,  lib.  vii ,  cap.  9,  n.  i3  : 
Neque  enim ,  inqult ,  non  omnes  hce- 
retici  Scripturas  catholicas  legunt;  nec 
oh  aliud  sunt  hceretici ,  nisi  quod  eas 
nonrecte  intelligentes ,  suas  fahas  opi- 
niones  contra  earum  veritatem  pervi- 
caciter  asserunt.  Antiquus  vero  anony- 
mus  auctor,  apud  Th.  Moore ,  op.  cit. 
pag.  78,  79:  Unam,  scribit , /)er/?e- 
tuo  Scripturam  clamitant ;  sed  uhiven- 
tum  est  ad  eam ,  auditis,  quomodo  le- 


gunt,  Tam  aperla  sunt  verha ;  in 
omnibus  Evangelistis  sunt  eadem.  Om- 
nia  tamen  pervertunt ,  omniaadhce" 
resim  suam  trahunt. 

(2)  Dixi  :  Quamdiu  doctrinam  ali- 
quam  positivam  sectce  istce  retinue- 
runt ;  nam  exploratum  est ,  eas  nunc 
demum  in  desperationem  actas  nonnisi 
negalivam  profiteri ,  quae  scilicet  con- 
sistat  in  rejectione  catholica)  doctrinae; 
atque  exinde  profluxit  iila  omnium  sec- 
tarum  externa  saltem  confoederatio  , 
qua  inter  se  convenernnt ,  sub  generali 
Protestantismi  denominatione  ,  adver- 
sus  Ecclesiam  catholicam ;  in  hoc  con- 
sistit  ipsarum  vis ,  in  negatione  nempe 
fidei  catholieae  ejusque  oppugnatione. 
In  ceteris  unaquaeque  pacifice  sectatur 
opinionem  suam ;  nec  enim  amplius 
agitar  de  fide. 


PART.  II.  GAP.  III.  DE  SAGR.  SGRIPTUR.  INTER.       125 

vero  diximus  de  hujusmodi  sectis,  affirmandum  pariter  est  de 
sectis ,  quae  iis  prsecesserunt ,  aeque  ac  de  Protestantismi  innu- 
meris ,  ut  ita  dicam ,  frustulis ;  quandoquidem  eadem  apud  eas 
omnes  agendi  ratio  ubique  se  prodidit.  Si  igitur  nonnisi  absurde 
ille  statui  veluti  interpres  seu  judex  posset ;  qui  litibus  ipse  cau- 
sam  praebuisset ;  apertum  est ,  nonnisi  absurde  affirraari  posse , 
Scripturam  solam  esse  suimetipsius  interpretem  judicemque  con- 
troversiarum.  Patet  denique  3°,  ceteris  omissis ,  ex  quadam  inter 
reL'gionem  et  politicum  regimen  analogia.  Qui  enim  in  regimine 
politico ,  dum  b*s  agitatur ,  solam  contenderet  legem  seu  codicem 
esse  interpretem  et  judicem  sui ,  ac  propterea  sese  magislratuum 
sententiae  subjicere  velle  abnueret ,  is  omiiium  consensu  amens  ac 
stolidus  censeretur.  Haud  alia  porro  est  amentia  et  stoliditas  Pro- 
testantium ,  qui  solum  ac  purum  Dei  verbum  scriptum  sui  ipsius 
interpretem  ,  fideique  controversiarum  judicem  esse  concla- 
mant  (1). 

196.  Neque  vero  spiritus  privati  seu  rationis  individualis  sys- 
tema  felicius  est  prsecedenti,  quod  excussimus.  Etenim  non  modo 
interpretatio ,  quae  a  spiritu  privato  seu  ratione  individuali  profi- 
ciscatur,  dogmatica  esse  non  potest,  quia  intrinseca  destituitur 
infallibilitate  et  necessaria  auctoritate  ,  sed  praeterea  1°  religionem 
scindit,  cum  unusquisque  diversa  fere  ab  alio  ratione,  prout 
animo  subjective  affectus  est ,  eamdem  rem  videre  deque  ea  ju- 
dicium  ferre  soleat ,  ex  quo  tot  necessario  interpretationes  oriun- 
tur,  quot  capita  existunt  (2).  2°  lUud  systema  dubium  et  in- 


(1)  Cfr.  Becan.  Manuale  controv.  com  Catharina,  reposoisset,  qaiascrip- 

lib.  1 ,  cap.  5.  Si  qais  quaereret  a  Lu-  tam  est ,  i  Reg.  i ,  5  :   Quia  Annam 

thero,  quare  ipse,  monachas  cam  faerit  (Boleyn  )  diligehat.  Et  ita  porro. 

et  voto  continentiae  adstrictus ,  duxerit  (2)  Id  paulo  ante  vidimus  admissum 

in  conjugium  Catharinam  Boream  san-  a  Moshemio  ipso ,  cujus  verba  dedimus. 

ctimonialem  ,  responderet ,  uti   reipsa  Sane  exinde  profluxerunt  Quakeri ,  Pu- 

re8pondit,quiascriptumest,Gen.ii,  i8:  ritani ,  Anabaptistae  ,  Baptistae,  Armi- 

Non  est  bonum  esse  hominem  solum.  niani,  Gomaristae,  Antilapsarii,  Postlap- 

Si  quis  ab  anglico  consilio  procerum  sarii,  Superlapsarii,  Non-conformistffi , 

{parlamento  seu  camera )  sciscitaretur ,  Terministaj,  Servelistae ,  Bissacramentis- 

quare  sanxerit  di?orliam  Henrici  vni  tae,  Gollegiales,  Congregationistse,Com- 


126 


TRA.GT.     DE    LOGIS    THEOLOGICIS. 


constantiam  promovet  in  eodem  subjecto ,  ut  experientia  aper- 
tissime  docet ;  pronum  quippe  homini  est  sententiam  mutare  , 
quodque  sibi  hodie  videtur  certum ,  cras  ut  falsum  repellere. 
Atque  hujus  sane  inconstantiae  haud  pauca  praebuit  exempla 
Lutherus,  dum  ejusmodi  systematis  vestigiis.inhaesit  ^1)  ;  atque  , 
ut  silentio  praetereamus ;  quae  de  Melanchthone  •  aliisque  Pro- 
testantibus  sive  antiquioribus  sive  recentioribus  possent  afferri , 
qui  in  perpetua  veluti  aestuosi  maris  fluctuatione  versati  sunt  et 
adhuc  versantur ,  satis  sit  exemplum  petere  ex  Wesleyo  Metho- 
distarum  parente,  qui  nimirum  sexies  dogmata  sua  immutare 
non  dubitavit  (2).  3<*  Spiritus  privati  systema  recta  ducit  ad  soci- 


mnnicantes,  Episcopales,  Presby  teriani , 
Dissentientes  ,  Laicocephali  ,  Trisacra- 
mentarii,  Pastoricidse,  Uncti,  Pajonistae, 
Majorista;,  Syncretistae,  Synergisiae,  Abe- 
cedarii ,  Patelistae,  Adiaphoriti,  Osian- 
driani  ,  Anlidophoristae  ,  HerDhutistae , 
Moravi,  Gabrielislae,  Anabaptistae,  San- 
gninarii ,  Monasterienses  ,  Nudipedi , 
Venatores  Hollandici,  Cornharistae,  Dis- 
sidentes  Poloni,  Infernales,  Davidistae , 
Georgiani  Energistae,  Familistae,  Hottma- 
nistae,  Adrianistae,  Ambrosiani,  Heus- 
sasiani ,  Aradorfiani  ,  Antinomii ,  Bo- 
reclitae  ,  Arrhabonarii  ,  Archontici  , 
Borignonista},  Particularistae,  Islebiani , 
Ubiqnistae,  Confessionistae,  Philippistae , 
MethodistaB,Unitarii,  Rationalistae,  My- 
thici,  etc.  etc. 

(1)  Lntherara  ,  Scripturis  innixura  , 
in  omnibus  fere  doctrinae  articulis  sen- 
tentiam  mutasse ,  notissimum  est  ex 
controversiis  Bellariuini ,  qoi  passim 
has  mutationes  eidem  exprobrat ,  nec 
dissimulant  ejus  asseclae.  Ast  Lutherns 
inconstantiam  quidem  suam  prodit  et 
principii  a  se  adoptati  falsitatem ,  nan- 
quam  tamen  banc  suara  agendi  ratio- 


nem  in  principium  evesil ;  veram  aetate 
hac  nostra  Schleyermacher  ,  Lutheri 
discipulus  ac  professor  Berolinensis ,  ad- 
struxit ,  Scripturam  mutari  singulis  quin- 
decim  annorum  periodis ;  quod  et  exem- 
plo  suo  ostendit,  siquidern  an.  1820, 
juxta  ipsam,  ea  docebat  divinitatem 
Christi  Jesu  ;  anno  vero  i835  ,  juxta 
eumdem  ,  Scriptura  docet  Chrislum 
Deom  non  esse.  Haec  legantur  in  ephem. 
quae  ab  Umann  ,  professore  Halensi , 
et  Umbreid  ,  professore  Heidelbergensi , 
editur,  cui  tit.  Studia  et  critlca,  Cfr. 
Moehler ,  SymboL  tom.  11 ,  §  4^ ,  pag.  80, 
cum  nota  interpr.  Celebris  vero  De 
Wette ,  in  op.  Theologia  et  Religio , 
pag.  2^4?  scribit :  Ce  serait  retrogra- 
der  tVune  maniere  dangereuse ,  que  de 
vouloir  imposer  d  V^glise  protestunte 
un  corps  de  doctrines  stationnaires , 
ielquecelui  de  VEglise  caiholique,  Un 
tel  projet  serait  aussi  contraire  d  /'es- 
prit  du  siecle  ;  d^ailleurs  il  n'est  exe- 
cutahle  que  sous  un  chef  de  toute  Vi- 
glise  protestante.  Apad  Ministre ,  etc. 
pag,  i3o. 

(2)  Wesleyus  ,    Methodistaram  pa- 


PART.     II.    GAP.    III.    DE    SACR.     SGRIPTUR.     INTER. 


127 


nianismuin  ac  rationalismum ;  nam  semel  ac  ratio  individualis  fit 
Scripturarum  interpres  .,  eas  sibi  omnino  subjicit ,  et  ad  normam 
suam  subjectivam  exigit ,  quo  fit  ut ,  quidquid  supernaturale  est , 
vel  rejiciat ,  vel  naturali  modo  interpretetur ,  aut  ad  mythos 
amandet  (1).  Sane  Sociniani  mysteria  omnia  sustulerunt  de  me- 
dio ;  rationalistae  praeterea  omnia  miracula  et  vaticinia ,  ac  notio- 
nem  denique  ipsam  revelationis  atque  inspirationis  penitus  evel- 
lerent.  4°  Demum  nihil  tani  absurdum  et  impium  est  circa 
principia  sive  speculativa  sive  practica,  in  quod  ejusmodi  systema 
suapte  natura  non  perducat,  ut  historia  Protestantismi  luculenter 
ostendit,  ex  qua  discimus,  alios  docuisse  Deum  esse  auctorem 
peccati ;  alios ,  Deum  pro  lubito  suo  homines  ad  aeternam  perdi- 
tionem  condidisse ;  alios ,  bona  opera  non  solum  inutilia  existere 
ad  salutem  ,  sed  omnino  noxia ;  alios  ,  ad  justitiam  prodesse  pec- 
cata  (2) ;  alios ,  Christum  fiaisse  veteratorem  (3) ,  imo  christia- 
nismi  tantum  ideam  fiiisse ,  cujus  Paulus  extitit  realitas  (4) , 


rens  ,  prias  fuit  fervens  anglicanus  , 
deinde  fluctuans  incertus  ,  postea  fere 
papista  ,  ut  ipseloqnitur,  aPetroBohler 
deinceps  moravianismo  addictus ;  fa- 
ctns  Moravus,  vaticinatus  est,  se  in  per- 
petuum  in  hac  professione  mansurum  ; 
attamen  paulo  post  professus  est  calvi- 
nismum  antinoniianum  ;  demum  aetale 
proveclus  invenit  speciem  methodismi. 
In  his  porro  perpetuis  Iransitionibns 
semper  innixum  se  proGtebatur  Scrip- 
turarum  seu  verbi  Dei  puri  auctoritati. 
Cfr.  Dan.  0'Connel ,  A  full  Report  of 
theproceedings  ofthegreatcatholic  mee- 
ting  of  the  catholics  of  London ,  held 
at  the  Free  Masons  Hall,  on  the  i5 
day  ofjuly  iSSg  ,  Published  by  Tho- 
mas  Jones ,  n.  63  ,  seu  Plena  relatio 
eorum ,  quoB  gesta  sunt  in  magno  ca- 
tholico  congressu  Catholicorum  londi- 
nensium ,  habito  in  aula  liherorum 
muratoriorum  nuncupata,  etc. 


(1)  De  hoc  argumento  ex  professo 
agemus  in  tertia  parte  hujus  tractatus. 

(2)  De  his  omnibus  docamenta  dedi- 
raus  ,  tum  in  tract.  De  vera  relig. 
part.  11 ,  prop.  ix ,  tum  in  hujus  (ra- 
ctat.  part.  i ,  cap.  iii ,  prop.  ii ,  n.  2^3 
et  seqq.  et  not.  appositis,  t.  viii ,  p.  1 47» 

(3)'Cfr.  Roselly  de  Lorgues ,  De  la 
mort  avant  Vhomme ,  Paris  iS^i  , 
pag.  4o. 

(4)  Ibid.  pag.  38.  En  quomodo  isti 
ratiocinenlur  ,  apud  hunc  auctorem  ; 
D'apres  la  loi  du  d&pebppement  et  de 
la  progression  arithmHique,  lepremier 
ierme  d'une  sirie  ne  pouvant  Streplus 
grand  que  celui  qui  la  termine ,  Vidke 
evang^lique  a  dH  Hre  n^cessairement 
inferieure  des  son  dehut  a  celle  des  in^ 
telligences  actuelles.  Consequemment 
nous  sommes  forces  d^admettre,  que  le 
christianisme  ,  d'abord  Vaeuvre  de  Je- 
sus ,   a  et^  travaille  par  les  Evang4- 


128 


TRAGT.  DE    lOGIS    THEOLOGIGIS. 


aliaque  sexcenta  impia  et  blasphema  errorum  portenta  efFutiisse, 
^uae  vel  referre  taedet  ac  pudet.  Porro  haec  omnia  aliaque  ejus- 
modi  ex  systemate  interpretationis  per  spiritum  privatum  seu 
rationem  individualem  praestandae  ita  profluxerunt  ac  profluunt, 
ut  ejusdem  systematis  vi  argui  falsitatis  nunquam  possint,  ac 
omnia  propterea  Protestantismo  ipsi  tribui  par  sit  (1). 

197.  Postremo,  quam  fallax  systema  sit  de  Spiritus  S.  interiori 
illustratione  atque  interpretatione  dogmatica  Scripturarum  sacra- 
rum  iUius  ope  praebenda ,  pluribus  persequi  opus  non  erit.  Ete- 
nim  experimento  ipso  constat,  ejusmodi  systema  homines  in 
apertam  animorum  conflictationem  inducere  ,  fovere  enthusias- 
mum,  ut  vocant,  ac  fanatismum,  ad  infanda  quaeque  scelera 
propellere,  ac  demum  ad  ipsam  Scripturam  explodendam.  Et 
sane  lopertrahi  homines  hoc  systemate  inapertas  conflictationes, 
liquet  ex  eo ,  quod  ii  omnes ,  qui  sese  Spiritu  S.  illustratos  in 
Scripturis  exponendis  jactabant ,  contradictoria  docuerint,  eidem 
hcet  Scriptura;  innixi ;  Lutherani  ex.  gr.  propugnabantpaedobaptis- 
mum ,  eumdem  execrabantur  Anabaptistae ;  Lutherani  item  con- 
tendebant ,  omnes  indiscriminatim ,  ne  daemone  quidem  excepto , 
Sacramentorum  esse  administros  posse,  Calviniani,  Scripturis  pa- 
riter  Spiritu  Sancto ,  ut  sibi  blandiebantur,  inspirante  intellectis, 
arcebant  foeminas  a  collatione  Baptismi ,  etiam  ubi  instaret  ne- 
cessitas ;  Lutherani  suo  Spiritu  Sancto  docente ,  absolutam  tue- 
bantur  Baptismi  necessitatem  ad  salutem ,  Calviniani  eodem  Spi- 
ritu  illustrati  eamdem  negabant  quoad  fiHos  fidehum ,  et  ita  porro. 
Igitur  non  Spiritus  S.  qui  Spiritus  veritatis  est  ,  sed  homines 
fallaci   hoc  systemate  obcaecati  sibi  tribuerunt  Spiritum  S.   ad 

listes,  puis  par  S.  Paul  et  les  ^vSques  discrimen  interponi  inter  errores  Catho- 

des  premiers  siecles*    Or ,  comrne  un  licoram  individuorum  et  errores  Pro- 

hommenepeutmieuxfairequ^unDieUf  testantitim  ,  qood  illi  nunqaam  tribui 

et  que  Paul  ^  ap6tre,  en  fondant  r^eU  possint  catholicae  doctrinae ,  qaae  tota 

lement   le  christianisme  ,  a  fait  plus  innititurprincipio  auctoritatis;  isti  sem- 

que  Jesus  ,  donc  Jesus  n'estpas  Dieu,  per  tribui  debeant  Protestantismo  ,  qui 

//  est  VidSe,  et  Paul  la  r^alisation.  Cfr.  totus  innititur  principio  individualis  dis- 

etiam  Moore ,  pag.  ^^S.  cussionis  et  examinis.  IUi  propterea  a 

(1)  Jam  alias  animadvertimus  ,  hoc  regula  corrigi  possant,  isti  nequaquam. 


PART.  II.  GAP.  III.  DE  SAGR.  SGRIPTUR.  IWTER.       129 

errores  omnigenos  comminiscendos  ac  inveliendos.  2®  Animi  item 
furorem  seu  fanatismum  ejusmodi  systemate  in  primis  foveri, 
Protestantismi  abunde  docet  historia.  Quanta  enim  eapropter 
sectariorum  copia  ex  ipso  Protestantismi  sinu  veluti  crabronum 
agmina  pullularunt ,  a  quibus  ille  in  totidem  veluti  frustula  misere 
scissus  est !  Cui  non  noti  Storchius  ,  Stubnerus  ,  Muncerus ,  Cel- 
larius  ,  sectae  anabaptisticae  antesignani  (1) ;  Menno  item  Simonis, 
auctor  Mennonitarum  sectae  (2);  Georgius  Fox,  sectje  Quakerorum 
parens ,  ahique  pene  innumeri ,  quorum  longum  nimis  foret  cata- 
logum  texere  (S)  ?  Jam  vero  hi  omnes  Spiritu  S. ,  ut  ipsi  sibi  facile 
suadebant ,  edocti ,  perduellionis  vexilium  adversus  Protestantis- 
mum,  quem  primitivum  dixeris  ,  erexerunt,  bellumque  rautuum 
et  atrox  inter  se  concitarunt,  quamquam  cuncti  a  Spiritu  S.  in 
Scripturis  interpretandis  agerentur.  3°  Impelli  hac  ipsa  persua- 
sione  ad  infanda  ciimina  exinde  liquet,  quod  non  pauci  tali 
furore  correpti  interdum  sese  a  Deo  excitatos  proclamarint  ad 
populos  a  servitufis,  dominationis  nimirum  pohticae,  jugo  eri- 
piendos  (4),  ad  regnum  Messiae,  seu  quintam  in  terris  raonar- 
chiam  fundandam  ,  se  novos  prophetas  dictitaverint ,  ut  homini- 
bus  suaderent,  se  liberos  esse  a  proprietate,  ut  vocant,  bonorum, 
proprietate  uxorum  et  proprietate  superstitionis  cum  iis,   quae 


(1 )  Cfr. Moehler,  Symbol. liv.  second,  omnes  poslea  interemit  sab  inspiralione 
§  54  ,  introd.  tum  chap.  1  ,  Lea  Ana'-  Spiritas  Sancti.  Hermann ,  a  sao  Spiritu 
haptiates  ou  les  Mennonitea ,  §55,  S.  impulsus  ,  se  declaravit  Messiam  , 
ubi  de  illis  faiiaticis  scribit :  Danstous  clamans  auditoribus  suis  ;  Occiditesa- 
leurs  crimes  ils  se  croyaient  les  instru'  cerdotes  ;  occidite  magistratus  in  mun- 
mens  du  Saint-Esprit,  do  ;  pceniientiam  agite ,  appropinquat 

(2)  Ibid.  §  62.  redemptio  vestra,  David  Georgius  per- 

(3)  Ibid.  §  64  et  seqq.  praeserlim  suasit  mullitudini ,  doctrinam  Vet.  et 
yero  ^65  ,  Sysleme  des  Quakers-Lu'  NoviTestam6ntiimperfectamesse,suam 
7niere  int^rieure;  et  §  66 ,  Effets  de  vero  esse  perfectam  ,  ac  se  verum  esse 
la  lumiere  inlerieure,  Dei  filium,  Nicolaus,  discipulus  David 

(4)  Cfr,  Milner  ,  op.  cit.  tom.  i ,  Georgii ,  se  conferens  in  Angliam  ex 
lettr.  VI ,  ubi  documenta  plurima  inve-  praelensa  Dei  jussione ,  docait  homines , 
nies.  Sane  J.  Bockold  se  proclamavit  essentiam  religionis  consistere  in  sensa 
regem  Sionis ,  Monasterii  potitus  est ,  amoris  divini ;  et  quidquid  refertur  ad 
uudecira  simultanee  uxores  duxit,  quas  fidem  et  cultam  ,  nullius  esse  momentij 

T.  IX.  9 


130  TRACT.    DE    lOCIS    THEOtOGICIS. 

indidem  promanant ,  turpissimis  consectariis  (1).  4°  Postremo 
homines  induci  ad  Scripturam  omnem  abjiciendam  ,  consequitur 
ex  eo ,  quod ,  si  Spiritus  S.  docet  interius  homines  veritatem  ne- 
cessariam  ad  salutem  ,  quid  ullo  amplius  exteriori  adminiculo 
opus  erit ,  cum  hoc  vim  atque  efficaciam  suam  ab  ejusmodi  inspi- 
ratione  unice  mutuetur?  Sane  AnabaptistserejeceruntScripturam, 
quae  nempe  cum  erroribus  eorum  conciliari  non  poterat ,  velut 
apocrypham  (2).  Eadem  se  gessit  ratione  Swedenborgius ,  qui 
non  alios  Hbros  sacros  admisit  prseter  Evangeha  et  Apocalypsim , 
vocavitque  regnum  Christi  regnum  tenebrarum  (3). 

198.  Ex  levi  hac  veluti  adumbratione  consectariorum ,  quae  ex 
principio  de  interiori  Spiritus  S.  illustratione  tamquam  Scriptu- 
rarum  dogmatico  interprete  ac  fidei  regula  proficiscuntur ,  non 
solum  hujus  doctrinae  absurditas  patet ,  verum  etiam  causa  facile 
eruitur  illius  agendi  rationis ,  cui  sectarii  in  fidei  negotio  inhaerent, 
prout  postremo  loco  expendendum  suscepimus.  Cum  enim  Pro- 
testantes  compererint ,  imo  penitus  senserint,  quaehbet  ejusmodi 
a  se  invecta  systemata  rem  minime  conficere ,  quam  sibi  propo- 
suerant ,  constituendi  videlicet  regulam  firmam ,  certam  ac  in- 
faUibilem  ,  quahs  ad  gignendam  fidem  plane  requiritur,  nunquam 
in  eodem  statu  constiterunt  atque  consistunt.  iEstuanti  mari  per- 
similes,  modo  orthodoxum  ,  ut  vocant ,  Protestantismum  profi- 
tentur  ,  modo  in  omnimodam  hbertatem  dilabuntur ,  adeo  ut 
quamcumque  fidem  subruant;  interdum  proclamant  Hbertatem 


idem  docoit  circa  principia  fandamen-  Spirita  Sancto  afflatos,  adversas  refor- 

talia  moralis  doctrinae ;  profitebatur ,  se  raatores  protestantes  clamasse  :  Fous 

in  peccato  permanere ,  at  gratia  in  seipso  enchainez  Vesprit  vivant  d  la  lettre 

abundaret,  etc.  Vere  taedet  in  his  refe-  niorte;  vous  repoussez  Vimpuhion  di- 

rendisimmorari.Cfr.prajtereaGregoire,  vine  et  suivez  la   sagesse  humaine\ 

Hist,  des  sectes ;  Mosheim ,  Hist.  eccL  Pharisiens  du  siecle ,  vous  rejetez  le 

Tol.  IV,  pag. 484  et  seqq.  Gerard.  Brandt.  Saint-Esprit ,  pour  vous  amuser  avec 

Hist,  abrdgie  de  la  riforme  ,  elc.  VEcriture, 

(1)  Cfr.  Moehler,  Symhol.  tom.  ir,  (3)  R&v^lations  divines  ^puhlikes  par 
§  60.  Swedenhorg,  trad.  en  allem.  par  Imman. 

(2)  Cfr.  Ibid.  §  69.  Hic  etiam  inter  Tafel,  Tubing.  1834,  vol.  n,  pag.  36. 
cetera  refert ,  novos  hos  prophetas,  a  Ibid.  §  84. 


i 


PART.  II.  GAP.  III.  DE  SAGR.  SCRIPTUR,  INTER.       131 

examinis  ,  interdum  urgent  fidei  symbolicae  professionem ;  nunc 
dogmata  amplectuntur,  nunc  respuunt  veluti  accidentales  formas, 
sine  quibus  religio  quoad  substantiam  consistere  valeat ;  modo  cum 
Pietistis  et  Mysticis ^  quos  vocant ,  in  plena  versantur  fidei  ob- 
jectivae  indifFerentia ,  nec  nisi  ajBfectum  seu  sensum  quemdam  re- 
ligiosum  sectantur;  modo  demum  cum  rationalistis  et  mythicis 
omni  prorsus  supernaturalismo  valedicunt.  Nempe  quo  se  vertant, 
seu  verius  ,  dolenter  dico  ,  quo  corruant  nesciunt  (1). 

199.  Ut  igitur  paucis ,  quae  fusius  pro  rei  gravitate  disseruimus , 
complectamur  :  Omnes  conveniunt  fidem  theologicam  absque 
regula  aliqua  proxima  et  infallibili ,  cui  sese  homines  subjicere 
debeant,  haberi  haudquaquam  posse.  Jam  vero  sublata  seu  rejecta 
Ecclesiae  auctoritate,  haec  nuspiam  apparet,  non  in  Scripturasola, 
non  in  sola  individuali  ratione ,  non  in  spiritu  privato  a  Spiritu  S. 
iliustrato ;  ergo  aut  Ecclesiae  admittenda  auctoritas ,  aut  absque 
fide  in  perpetuo  religioso  scepticismo  fluctuandum  (2) ;  seu ,  quod 
idem  est ,  Protestantes  abjecta  Ecclesiae  auctoritate ,  nunquam 
certi  esse  possunt  de  dograattca  Scripturarum  interpretatione  ^ 
quod  demonstrandum  assumpsimus. 

DIFFICULTATES. 

200.  Obj.  prima.  1°  Non  alia  regula  in  Scripturarum  interpre- 

(1)  Scilicet  Protestantes  Y  cameoram  iSSg,  pag.  Sa  et  seqq.  His  enim  mo- 
pace  sit  dictnm  ,  vivara  atque  expres-  tivis ,  qoae  ibi  ingenue  studioseque  evol- 
sam  illorum  imaginem  referunt ,  qui  vil ,  expergefactus  optimus  iste  vir ,  ac 
in  campo  Sennaar  turri  Babel  aedifi-  veritatem  sincero  animo  diligens,  Quac- 
candaj  operam  dabant. Putaudusne  Deus,  kerorum  societatem  cui  adha^rebat  dese- 
sapientissimus  ac  misericors  pater  ,  ta-  ruit,  seque  in  quietum  catholicae  Eccle- 
lemdedissehominibusreligionem,  qua-  siae  portom  recepit,  in  quo  demum 
lem  Protestantismus  profitetur  ?  Hoc  pacem,quamhaclenasfrustraquaBsierat, 
mihi  videlur  omniam  paradoxoram  plenissimam  nactus  est.  Plnra  hujus  ge- 
maximum.  neris  exempla  ,  eaque  perillustria  ,  di- 

(2)  Gfr.Opusc.Frid.  Lucas ,  Reasons,  vina  aspirante  gratia  ,  nobis  affert  nunc 
elc.seu  Motivaadamplectendamfidem  temporis  Anglia  ,  majora  in  dies,  ut 
catholico-romanam ,  expoaita  societati  confidimus  ,  allatura  ! 

omicortim  (seu  Quakerorum),  Lond. 


232  TRACT.    BE    lOGIS    THEOLOGICIS. 

tatione  admitti  par  est  praeter  eam ,  quam  Deus  ipse  praescripsit ; 
porro  Deus  constanter  in  controversiis  homines  ad  legem  ipsam 
remittit,  ut  Is.  VIII,  20  ,  ubi  dicitur  :  Ad  lecjem  mayis  etadtesti- 
monium.  Christus  ad  Scripturas  pariter  Pharisaeos  provocat, 
dicens ,  Joan.  V;  39  :  Scrutamini  Scripturas,  2°  Ratio  vero  in 
promptu  est;  siquidem  constat ,  Scripturam  esse  infallibilem , 
utpote  verbum  Dei,  contra  vero  homines  errori  obnoxiosexistere, 
dicente  Apostolo,  Rom.  III,  4  :  Est  aiitem  Deus  veraos ,  omnis 
autem  homo  niendax.  Ergo  Scriptura  eaque  sola  sui  interpres  est, 
ac  propterea  controversiarum  fidejudex. 

201.  Resp.  Ad  1™,  Neg,  min,  Sed  ad  Pontificem  ac  Sacerdotes 
Deus  remittit  in  controversiis ,  quse  inter  Hebraeos  exortae  fuissent, 
ut  patet  ex  Deut.  XVII ,  8  et  seqq.  Si  difpcile  et  ambiguum  apud 
tejudiciiim  esse  perspexeris,,,  surge  et  ascende  adlocum^  quem 
elegerit  Dominus  Deus  tuus ,  veniesque  ad  Sacerdotes  levitici 
generis  ^  et  adjudicem,  qui  fuerit  illo  tempore  ,^  quceresque  ab 
eis  judicii  veritatem..,  Qui  co7itempserit y  nolens  obedire  Sacer- 
dotis  imperio ,  gui  eo  tempore  ministrat  Domino  Deo  tuo ,  et 
decreto  judicis y  morte  morietur  ille  (1).  Sic  etiam  Christus  edixit  : 
Qui  vos  audit,  me  audit.,,  Qui  Ecclesiam  non  audierit ,  sit  tibi 
sicut  ethnicus  et  publicanus  (2). 

202.  Itaque  in  objecto  Isaiae  loco  prohibentur  Judasi ,  ne  con- 
sulant  pythonissas  et  hariolos  contra  legis  vetitum  ad  futuros 
eventus  cognocendos;  sed  praecipitur,  ut  Sacerdotes  et  Prophetas 
adeant  (3).  Argumentum  idcirco  Protestantium  in  hoc  resolvi 


(1)  Absqoe  dubio  controversiae ,  quae  controversum ,  arhitrio  definiat,  „  et  qui 

apud  Judaeos  exortae  fuissent ,  pra^ser-  minus  paruerit ,  paenam  huic  luendam 

tim  roajoris  momenti ,  a  Synedrio  ac  esse ,  quast  adversus  Deum  impie  /e- 

sumrao  Sacerdote  ,  qui  eidem  praeerat ,  cerit.  Opp.  tom.  ii ,  pag.  485.  Nondum 

dirimebantur.  Hoc  expresse  testatur  Fla-  enim  stolidum  istnd  Protestantium  com- 

Tius  Joseph ,  qui ,  Cont,  Appion.  lib.  n  ,  mentum,  deScriptura  suimetipsius  unica 

n.  23  ,  edit.  Haverc.  de  Sacerdotibus  interprete  ,  cujusquam  mentem  inces- 

loquens ,  haec  habet :  lis  tamen  unum  serat.   Cfr.  etiam  Becanus ,   Manuale 

semper  aliquem  prceesse  genere  prin-  conlrov,  lib.  i,  cap.  5,  n.  43etseqq. 
cipem ,  qui  cum  aliis  sacerdotibus  Deo  (2)  Luc.  x,  165  Matth.  xvui ,  17. 

sacrificet,  leges  custodiat,  si  quid  erit         (3)  En  verba  immediale  praecedentia : 


PART.    II.    GAP.    111.    DE    SACR.    SGRIPTUR.    INTER.  133 

potest  :  Deus  ex  Isaia  prohibuit  populum  suum  ,  ne  ad  futura 
agnoscenda  eventa  consulerent  hariolos  et  pythones ;  ergo 
Scriptura  est  interpres  sui  et  judex  controversiarum  ! 

203.  Christus  vero  de  divina  sua  agens  missione,  cum  tribus 
jam  testimoniis ,  Joannis  videHcet,  miraculorum  ac  Dei  Patris , 
eam  ostendisset ,  demum  idipsum  in  objecto  loco  conficit  Scriptu- 
rarum  testimonio;  nam  et  illce  siint,  subdit^  qucB  testimonmm 
perhibent  de  me  (1).  Ergo  non  ad  solam  Scripturam  Pharisseos 
Christus  remittit ,  tanquam  ad  supremum  judicem ,  neque  eam 
solam  dogmaticum  inlerpretem  constituit ,  sed  ad  Scripturam , 
quam  Christus  ipse  eis  explanabat ,  verum  ejus  sensum  ,  quem  ei 
tribuebat ,  comprobans  tum  ex  testimonio  Joannis ,  tum  ex  testi- 
monio  miraculorum ,  tum  ex  testimonio  Patris ,  a  quibus  difFormes 
esse  non  poterant  Scripturae  rite  intellectae.  Hac  de  causa ,  ut 
verum  sensum  assequerentur ,  non  solum  dixit  legite ,  sed  scru- 
tamini  Scripturas  ad  inveniendam  veritatem.  Nunc  autem  quoad 
nos  omnibus  iis  testimoniis  ad  dogmaticam  Scripturarum  inter- 
pretationem  supplet  infallibihs  Ecclesia3  auctoritas. 

204.  Ad  2™,  Dist.  Homines  sibi  rehcti  errori  obnoxii  sunt , 
trims.  vel  conc;  homines  divina  adsistentia  sufFulti,  cujusmodi 
Ecclesia  est ,  neg,  Nam  hoc  ipsoquod  Christus  commiserit  Ecclesiae 
suae  magisterium ,  se  ei  adfuturum  spopondit ,  ne  unquam  in 
errores  dilaberetur ,  dicens  :  Euntes  docete...  et  ecce  ego  vobiscum 
sum  (docentibus)  usque  ad  consummationem  seculi.  Nemo  qui- 
dem  inficiatur ,  Scripturam  quoad  se  et  in  se  infalHbilem  esse  et 
veritatem  continere  ;  difficultas  tota  est  ex  parte  nostra ,  quoad 
rectam  nimirum  ejus  intelhgentiam.  Hinc  optime  Bellarminus 
observat ,  propositionem  fidei  taU  syllogismo  concludi  :  quidquid 
Deus  revelavit  in  Scripturis  est  verum ;  hoc  Deus  revelavit  in 
Scripturis ;  ergo  hoc  est  verum.  Prima  propositio  certa  apud  omnes 
est ;  secunda  apud  Catliolicos  est  etiam  firmissima ;  nititur  siqui- 

Et  cum  dixerint  ad  vos  :  Qucerite  a  a  mortuis  ?  Ad  legem  magis ,  elc.  Ctr  • 

pythonibus  et  a  divinis  ,  qui  strident  Sanctius ,  tum  in  paraphrasi ,  tum  in 

in  incantationibus  suis :  numquid  non  commcnt.  in  hunc  loc.  n.  36  et  seqq. 
populus  a  Deo  suo  requiret  pro  vivis  (1)  Loc.  cit. 


134 


TRAGT,    DE    LOCIS   THEOLOGICIS. 


dem  testimonio  Ecclesiae ,  de  qua  habemus  in  Scripturis  apertas 
promissiones ,  quod  errare  non  possit.  Ast  quoad  haereticos  nititur 
solis  conjecturis ,  vel  judicio  proprii  cujusque  spiritus ,  qui  ple- 
rumque  videtur  bonus  ,  et  est  malus ;  et  cum  conclusio  sequatur 
debiliorem  partem ,  fit  necessario ,  ut  tota  liaei  eticorum  fides  con- 
jecturaHs  sit  et  incerta  (1)  ,  seu  in  labyrintho  opinionum  perpetuo 
haeretici  circumvolvantur.  Quod  si  contendant  Protestantes  ,  soli 
Scripturarum  Htterse  inhaerendum  esse ,  necessario  in  absurda  eos 
dilabi  necesse  est ,  iidemque  a  Scriptura  ipsa  defectionis  arguun- 
tur.  Scriptura  enim  legimus  ,  diem  Sabbati  sanctificandam  ; 
ipsi  tamen  recedunt  a  Httera ,  ut  sanctificent  dominicam  diem. 
Legimus  :  Vos  debetis  alter  alterius  lavare  pedes;  quod  ipsi  tamen 
negligunt.  Christus,  Matt.  V,  39,  ait,  Ego  dico  vobis ,nonresistere 
malo,,,  et  ei,qiii  vult  tecum  judicio  conte^idere ,  et  tunicamtuam 
tollere y  dimitte  ei  et  pallium;  quod  nescio,  an  ipsi  servent.  Haec 
porro  ahaque  ejusmodi  pene  innumera  in  Scripturis  leguntur ,  de 
quibus  tamen  ne  cogitant  quidem  Protestantes  (2).  Cur  nam?  Quia 


(1)  De  Verho  Dei,  lib.  iii ,  cap.  lo , 
n.  28.  Gfr.  in  hoc  caput  yindiciae  Eber- 
manni  adversas  Amesiam  ,  nec  non 
Milner ,  op  cit.  Excellence  de  laRelig. 
catholique ,  tom.  i,  lett.  ix ,  pag.  102 
et  seqq.  qai  observat  post  SchefFmache- 
ram  ,  namqaam  posse  Proteslantes  ex 
propriis  principiis  elicere  actom  fidei. 
Etenim  Cet  acte ,  scribit  ipse,  ^tant , 
d^apres  votre  grande  autoritS ,  V^v&que 
Pearson ,  un  assentiment  aux  articles 
rdvdlSs,  avec  une  persuasion  certaine 
et  entiere  de  leur  v&riti  rdvilSe  (in 
aymb,  pag.  i5  )  oupour  me  servirdes 
expressions  de  votre  primat  TValke  : 
Quand  je  donne  mon  assentiment  d 
ce  que  Dieu  a  revSle ,  je  le  fais  non" 
seulement  avec  une  assurance  certaine 
que  ce  que  je  crois  est  vrai,  mais  en- 
core  avec  une  securitS  ahsolue  qtii  ne 
peut  Stre  fausse  ( Princ.  relig,  Christ, 


pag.  i^j^.Or  le  Protestant,  qui  nepeut 
compter  que  sur  sespropres  talens  dans 
Vinterpretation  des  livres  de  VEcriture, 
surtout  avec  toutes  les  difficultis  et  les 
incertitudes  quHl  doit  eprouver.,,  ne 
peut  jamais  atteindre  d  cette  assurance 
certaine  et  d  cette  securite  ahsolue , 
relativement  d  tout  ce  qui  est  revilS  dans 
VEoriture,  Le  plus  quHl  puisse  dire 
est  :  Le  sens  des  passages  que  je  vois 
me  parait  d  prisent  tel  et  tel,  et,  sHl 
est  de  honne  foi,  il  ajoutera  :  Mais 
peut-itre  changerai-je  mon  opinion 
aprks  une  plus  ample  consideration , 
et  apres  avoir  compard  cepassage  avec 
d'autres,  Comhien  il  y  a  loin  d^une 
pareille  opinion  simple  d  la  certitude 
de  la  foi  / 

(2)  Recolantur  superias  dicta,  et  Mil- 
ner,  loc.  cit. 


PART.    II.    GAP.    III.    DE    SAGR.    SGRIPTUR.    INTER.  135 

non  litteram  ,  quae  occidit ,  sed  sensum  et  spiritum  sequi  se  profi- 
tenter ,  seu  juxta  interpretationem  quam  ei  affingunt ;  verum  si 
ita  est ,  ergo  non  sola  Scriptura ,  sed  ipsi  sunt  interpretes  et 
judices. 

205.  Obj.  secunda.  Atqui  Scriptura  supponit,  in  omnibus  in- 
discriminatim  jus  esse  proprio  judicio  interpretandi  sacras  Litte- 
ras.  1°  Etenim  Apostolus,  I  Tbess.  V,  20,  fidelibus  omnibus  scribit : 
Omnia  probate;  qiiodbonum  est ,  tenete.^^P  Qaod  quidem  monitum 
congruit  indoli  rationis  bumanae ,  quae  indita  nobis  a  Deo  est  ad 
ea  intelligenda  ,  quae  sive  voce  sive  scriptis  nobis  communicantur. 
3«  lisdem  propterea  bermeneuticae  regulis ,  quibus  veterum  quo- 
rumcumque  auctorum  scripta  exponimus  et  interpretamur ,  ex- 
ponere  et  interpretari  aequum  est  auctores  sacros  ,  qui  hominibus 
bumano  more  scribebant.  4°  Perabsurde  proinde  faciunt,  qui 
Librorum  divinorum  interpretationem  ,  bumano  ,  ut  Pontificis 
Romani ,  arbitrio  subjiciunt  (1).  5°  Sane  nisi  baec  bumano  ingenio 
tribuatur  facultas  sacras  Litteras  interpretandi ,  actum  de  scientia 
biblica  esset ,  omnisque  scientia  concideret ,  cum  satis  foret  pronas 
auctoritati  Ecclesiae  aures  praebere.  Ergo. 

206.  Resp.  Neg.  subsumpt.  Ad  1»",  prob.  Dist.  Scribit  Aposto- 
lus ,  probanda  a  fidelibus  esse  dona  gratuita ,  de  quibus  bic  lo- 
quitur ,  conc;  probanda  fidei  dogmate  per  privatam  Scripturarum 
interpretationem ,  ?ieg*  De  his  ne  verbura  quidem  eo  loci  habet 
Apostolus ,  qui ,  cum  ageretur  de  Concilii  Jerosolymitani  decreto , 
non  probandum  illud ,  sed  custodiendum  fidelibus  tradebat  (2). 
Agit  autem ,  ut  patet  ex  toto  contextu ,  de  donis  illis  gratuitis , 
quibus  per  eam  aetatem  abundabant  fideles;  nec  omnibus  fiden- 
dum  monet ,  qui  ea  prae  se  ferebant ;  sed  caute  ac  prudenter  de 
iisdem  esse  judicandum  (3). 


(1)  Ita  Ernestias ,  Institut.  inter-  stoli  sententia  dnpliciter  abuti  haereti- 
pretis  N.  T»  apnd  Wegscheid.  §  25 ,  cos ,  et  quoad  res  et  qaoad  personas , 
not.  (6).  atqae   atramqae   ahsurdissimum  esse 

(2)  Act,  iTi ,  4.  affirraat ,  nec  alio  tendere  qaam  at  in 

(3)  Cfr.  qaae  praeclare  in  hnnc  loc.  doctrina  fidei  nihil  nnqaam  certi  sit, 
scribit  Estias,  qui  ostendit,   hac  Apo-  dnm  omnia  omnium  examini  et  judi- 


136  TRACT.    DE    LOGIS    THEOIOGICIS. 

207.  Ad2»»,  Dist.  In  iis,  quse  intra  rationis  fmes  continentur, 
conc;  in  iis,  quae  eam  superant,  vel  illos  limites  excedunt ,  neg, 
Talis  porro  est  divina  revelatio  in  suo  complexu  spectata ,  quaeque 
in  sacris  Litteris  continetur.  Nunquam  illam  Deus  solius  liumanse 
rationis  interpretationi  subjecit;  sed  voluit  omnino,  ut  humana 
ratio  fidei  subderetur ;  alioquin  ,  uti  ostendimus ,  actum  prorsus 
de  revelatione  esset  ac  fide.  Profecto  rationab*stae ,  qui  hasc  nobis 
objiciunt,  non  intelligunt  verba  ApostoU ,  II  Cor.  X,  5  :  ^'^ 
omnem  altitudinem  eoDtollentem  se  adversus  scientiam  Dei  y  et  in 
captivitatem  redigentes  omfiem  intellectum  i7i  ohsequium  Christi, 
Aliud  autem  est  intelligentia  Scripturarum  exegetica  cum  debita 
subjectione  Ecclesise  auctoritati ,  de  qua  hic  non  pertractamus ; 
aliud  vero  interpretatio  dogmatica ,  de  qua  loquimur ,  et  ex  qua 
pendent  fidei  nostrae  objecta.  Ab  hac  vero  solum  Spiritus  privati 
seu  rationis  individuaHs  interpretationem  secludimus ,  ad  quem 
certe  finem  naturahs  ratio  nobis  a  Deo  minime  indita  est. 

208.  Ad  3^,  Dist,  Si  sermo  sit  de  expositione  exegetica  seu 
ficientifica ,  trans, ;  de  hac  enim  postea ;  si  de  interpretatione 
dogmatica ,  neg,  Haec  enim  eodem  Spiritu  divino  facienda  est ,  a 
quo  Scriptura  ipsa  nobis  est  data ;  alioquin  vere  auctoritas  Dei 
humano  subjiceretur  arbitrio ,  quod  ex  dictis  repugnat. 

209.  kdiU^^^Dist,  Ac  propterea  perabsurde  faciunt  Protestantes 
et  rationalista?,  conc;  Catholici,  quibus  auctoritas  Ecclesiae  et  Rom. 
Pontificis  infaUibilis  est ,  neg.  Ex  cathoHca  doctrina ,  dum  sese 
fideles  in  interpretatione  dogmatica  Scripturarum  Ecclesiae  sub- 
jiciunt ,  non  humano  judicio  aut  arbitrwj  ut  adversarii  loquun- 
tur,  sedjudicio  omnino  divino  se  subdunt,  quod  quidem  patefit 
per  auctoritatem  infallibilem ,  praesenti  nempe  Dei  praesidio  ju- 


cio  semper  rellnqauntur.  Vel  ipse  Gro-  tu  Trvtu/^eArec  (probate  Spiritua),  Ergo 

tins  ,    in   Annotatt,    in  hanc  locom  ,  '^eiiT»  (otnnia)  hic  restringendum  est 

excludit  suorum   Protestantium  inter-  ea?  antecedente  ad  ea ,  quce  dicuntur 

pretationem  ;  scribit  enim  :  Hoc  per-  ab  iia,  qui  se  prophelas  dictitant,  Opp, 

tinet  ad  ^ictKfla-tts  ^mvfiUTm  (discrc'  edit.  Amstelaed.  1679,  tom.ii,  toI.  ii, 

tiones   spirituum),   i  Cor.   xii ,    10,  pag.  946. 
XIV,  29.Sic.  I  Joan.  iv,  i  :  Aoxt/tcoi^tTi 


PART.    II.    CAP.    III.    DE    SACR.    SCRIPTtTR.    INTER.  137 

giter  siifFultam.  Contra  vero,  qui  in  interpretatione  dogmatica 
sive  proprium  sive  alterius  cujuscumque  demum  individui  judi- 
cium  sequuntur,  vere  subjiciunt  se  judicio  et  arbitrio  suo  vel 
alieno ;  ac  proptera  nec  fidem  habere  unquam  possunt ,  omnique 
vento  doctrinae  circumducuntur. 

210.  Ad  5«»,  Neg,  Restat  siquidem  humanse  industrioe  atque 
ingenio  interpretatio  exegetica  et  scientifica  ,  ut  paulo  post  decla- 
rabimus. 

211.  Obj.  tertia.  Esto,  neque  Scripturam  solam ,  neque  expo- 
sitam  a  spiritu  privato  aut  a  ratione  individuali  posse  regulam 
esse  certam  ac  infalhbilem  credendorum ;  1<*  negari  tamen  nequit, 
talem  esse  per  interius  testimonium  Spiritus  Sancti.  2°  Nam  pas- 
sim  Scripturse  insinuant  internum  ejusmodi  magisterium  Spiritus 
Sancti ,  quo  homines  certi  fiunt  de  veritate ,  ac  proinde  de  recta 
Scripturarum  inteHigentia.  Decretoria  sunt  Christi  promissa  , 
Joan.  XIV,  26  :  Paraclitus  autem  Spiritus  Sanctus ,  quem  mittet 
Pater  i?i  nomine  meo ,  ille  vos  docebit  omnia ,  et  suggeret  vohis 
omnia,  qucecumque  dixero  vobis;  et  V,  16  :  Ego  rogabo  Patrem, 
et  alium  paraclitum  dabit  vobis  y  nt  maneat  vobiscum  in  wter- 
num,  Spiritum  veritatis;  et  ahbi  saepe.  3°  Eas  porro  promissio- 
nes  omnes  et  singulos  fideles ,  non  Ecclesiam  vero  solam ,  in 
universum  respicere,  nedum  ex  verbis  ipsis  hquet,  docebit  vos , 
suggerct  vobis ,  maneat  vobiscum ,  quae  distributiva  sunt ,  sed 
constat  praeterea  ex  collatione  cum  rehquis  Scripturarum  textibus. 
4o  Apostolus  enim  I  Cor.  II ,  15  :  Spiritualis^  'vci(^\\.  ^  judicat 
omnia  y  et  ipse  a  nemine  judicatur ;  et  Joannes,  I  ep.  II,  27, 
sic  5o  scribit  ad  omnes  fideles  :  Non  necesse  habetis ,  ut  aliquis 
doceat  vos;  sed  sicut  tmctio  ejus  docet  vos  de  omnibus  ^  et  verum 
est^  et  non  est  mendacium,  Et  sicut  docuit  vos  ^  manete  in  eo, 
6«  Quae  quidem  congruunt  cum  iis ,  quae  polhcitus  est  Deus  per 
Jeremiam ,  XXXI ,  33 ,  in  Novo  Testamento  complenda  :  Dabo 
legem  meam  in  visceribus  eorum ,  et  in  corde  eorum  scribam 
eam,,,  et  non  docehit  ultra  vir  proximum  suum,,,,  dicens  : 
Cognosce Dominum;  omnes  enim  scientme  a  minimo  eorum  usque 
ad  maximum,  7°  Hoc  porro  Spiritus  Sancti  testimonium ,  sive 
haec  interior  inspiratio  atque  illustratio,  ut  subdit  Barclaejus , 


138  TRACT.    DB    LOGIS    THEOLOGIGIS. 

«videns  est,  ac  mtellectum  apte  dispositum  invincibiliter  per- 
movet ,  ut  ei  assentiatur ,  eo  plane  modo  quo  axiomata  mentem 
inclinant  ad  veritatum  naturalium  assensum ;  id  non  solum  ntile , 
«ed  plane  necessarium  est  ad  actum  fidei  eliciendum ,  cum  nemo 
possit  dicere  Jesum.^  nisi  in  Spiritu  Sancto  (1).  8^  Nec  quidquam 
obstat ,  hanc  inspirationem  incertam  esse ;  aliud  qnippe  est  affir- 
mare  revelationem  seu  inspirationem  Spiritus  S.  certam  esse  et 
infallibilem  ,  aliud  vero  hoc  vel  illud  peculiare  individuuui  eam 
omnino  tenere ;  prius  a  nobis  adstruitur ,  minime  vero  posterius, 
in  quo  fatemur  decipi  utique  homines  carnales  posse  atque  illudi. 
9°  Facile  autem  veritas  aut  falsitas  inspirationis   secernitur,  si 
illud  prae  oculis  habeas ,  testimonium  Spiritus  S.  haud  unicum 
•esse  medium ,  seu  non  dari  ad  exclusionem  mediorum  externo- 
rum  5  Scripturae  videh*cet  rectseque  rationis ;  quapropter ,  si  con- 
tigerit  quempiam  obtrudere  inspirationem ,  quidquam  docere  quod 
Scripturae  rectaeque  rationi  adversetur ,  iUico  deprehenditur  eum- 
dem  fuisse  illusum  et  sua  omnino  dare,  non  autem  divina  inspi- 
ratione  moveri.  Qua  quidem  de  causa  jure  merito  Gnosticorum 
antiquiorum ,  recentiorumque  Anabaptistarum  commenta    velut 
impia  exploduntur.  lO»  Ceterum  ex  eo  ,  quod  nonnuUi  interiore 
hac  Spiritus  S.  iUustratione  abusi  sint,  ejusmodi  veUe  testimo- 
nium  utpote  faUax  ac  incertum  profligare ,  perinde  esset  ac  con- 
tendere  humanam  abjiciendam  esse  rationem  ,  imo  et  Scripturam 
ipsam ,  eo  quod  aliqui  utraque  pessime  abusi  fuerint  ad  incautos 
decipiendos  (2).  Ergo. 

212.  Resp.  Ad  1°^,  Dist,  Nobis  certo  manifestatum  per  Ecclesiae 
oraculum ,  conc. ;  prout  cuihbet  individuo  subjective  innotescit , 
neg,  Nos  enim  non  inficiamur ,  immo  contendimus ,  opus  esse 
testimonio  Spiritus  S.  ut  Scripturae  rite  inteUecta)  infaUibilem 
nobis  pariant  certitudinem ;  neque  in  hoc  uUa  occurrit  contro- 
versia.  Verum  in  eo  tota  quaestio  versatur ,  utrum  hoc  testimo- 
nium  nobis  per  Ecclesiae  auctoritatem ,  cui  poUicitationes  de  divino 
eoque  jugiter  praesenti  praesidio  factae  sunt ,  innotescere  debeat , 

(1)  I  Cor.  XII,  3.  pag.  21  et  seqq. 

(2)  Ita  apad  Frider.  Lacas ,  op.  cit. 


PART.    II.    CAP.    III.    DB    SACR.    SCRIPTUR.    IWTER.  139 

an  vero  per  assertionem  cujuslibet  e  privatis  hominibus ,  quos 
omnes  illusioni  ac  deceptioni  obnoxios  esse  quis  dubitet  ?  Itaque , 
si  quidpiam  doceatur  ab  iis  quod  Ecclesiae  doctrinae  refragatur, 
certissimo  id  est  argumento  eos  fuisse  deceptos.  Nec  enim  testi- 
monium  Spiritus  S.  sibi  repugnare  unquam  potest. 

213.  Ad  2^,  Dist.  Quae  afficiant  totam  Ecclesiam  ,  conc;  sin- 
gula  ejus  membra  vel  neg,  vel  siibd.  quatenus  eidem ,  seu  ejus 
magisterio  subjecta  sunt ,  conc. ;  absque  ejusmodi  subjectione , 
neg,  ob  rationem  in  superiore  responsione  allatam.  Scriptura  enim 
in  eo  perpetuo  est,  ut  unitatem  fidei  et  charitatis,  obedientiam  et 
subjectionem  iis ,  qui  legitime  praesunt ,  inculcet.  Hinc  fieri  ne- 
quit ,  ut  absque  ejusmodi  unitate  et  subjectione  possint  alicui 
competere  illae  pollicitationes;  quandoquidem  utraque  unitas  pe- 
nitus  scinderetur.  Deberent  praeterea  adversarii  ostendere  ,  apud 
se  solos  reperiri  ejusmodi  inspirationes ,  quas  contidenter  jactant  ^ 
non  autem  eliam  apud  Cathoh'cos ;  quod  ipsi  quonam  praestituri 
sint  pacto,  vehementer  expectaraus  (1).  Itaque  in  adductis  testi- 
moniis  alloquitur  Christus  universos  Apostolos  ,  ac  in  iUis  Eccle- 
siamuniversam  docentem. 

214.  Ad  3™,  Neg.  CoUectiva  enim  sunt  Christi  verba ;  et,  si 
unum  excipias  Petrum ,  nemini  in  particulari  quidpiam  Christus 
promisit.  Quod  si  per  quamdam  veluti  extensionem  ad  quemhbet 
referri  posse  dicantur ,  adeo  ut  fideles  singillatim  de  iisdem  quo- 
dammodo  participent,  id  eo  semper  sensu  intelhgendum  est , 
quatenus  iidem  unum  sunt  cum  ipsa  Ecclesia ,  ac  praeterea  juxta 
mensuram ,  quae  unicuique  congruit ,  ut  ex  ministerio  ac  magi- 
sterio  Ecclesise  proficiant. 

215.  Ad  4™,  Dist,  Spirituahs  seu  perfectus  solidusque  christianus 

(I)  Ecquis  dicet,  tot  sanctos  Viros,  aflirmare  andebit ,  omnes  fuisse  Spirita 

qui  quavis  aetate  in  Ecclesia  florueront  divino  destitatos ,  ac  solos  Latheram, 

catholica  ,  et  scriplis  coelesti  plane  nn-  Calvinum  ,  Zwinglium  ,  aliosqne  pessi- 

ctione  refertis  eam  aedificarunt ,  at  aa-  mos  homines  ,  aat  Barclaejum,  Quate- 

ctor  Imitationis  ChristijS.  Theresia,  ros  ,   Methodistas  solos  divino  Spirita 

o.  Franciscas  Salesius ,  Bellarminas  in  agi  ?  An  vei  ipse  communis  sensas  ah 

suis  libris  asceticis ,   Fenelonius ,  alii-  hoc  affirmando  non  refugit  ? 
que  pene  innameri ,  quis  ,  inquam , 


140 


TRACT.    DE    tOCIS    THEOLOGICIS. 


interiore  lumine  illustratus  judicat ,  id  est ,  discernit  omnia ,  ter- 
rena  nempe  et  divina,  ad  propriam  aliorumque  sedificationem , 
conc;  judicat  judicio  definitivo  et  dogmatico ,  neg.  Hoc  eniin  abso- 
Bum  est  et  ab  Apostoli  mente  inprimis  remotum  ,  qui  loco  cit. 
tmice  contendit ,  animalem  hominem  judicium  de  iis  ferre  non 
posse,  quae  supernaturalia  sunt  atque  divina,  cum  divino  ad  hoc 
lumine  opus  sit ;  qui  vero  divinitus  mente  sunt  collustrati ,  non 
divina  solum  possunt,  sedterrenaetiamjudicare  atque  cognoscere. 
Hi  semper  profecto  fuerunt ,  sunt  atque  adeo  erunt  in  vera  Christi 
Ecclesia  divinis  charismatibus  praediti  (1).  Attamen  ipsi  sibi  judi- 
cium  dogmaticum  aut  dogmaticam  Scripturarum  interpretatio- 
nem  arrogare  ne  cogitarunt  quidem  unquam;  sed  judicio  econtra 
et  interpretationi  Ecclesiae  toto  animo  adhaeserunt.  Accedit,  nos 
latere,  qui  ejusmodi  homines  vere  spirituales  sint,  aut  saltem 
nobisde  iis  certitudine  fidei  non  constare.  Quid?  quod  nec  semper 
omnia  cognoscunt ;  et  cum  Deus  iisdem  non  omnia  revelet ,  in 
pluribus  labi  queunt  (2). 

216.  Ad  5"*,  Dist,  In  iis,  quse  jam  ab  Apostolis  didicerunt, 
conc;  universim  et  absolute ,  neg.  Totus  hoc  loco  Apostolus  est, 
nt  fideles  a  seductione  haereticorum  avertat ,  quos  seductores  vo- 
catetantichristos,  quiquesub  obtentu  accuratius  fideles  instruendi 
falsis  illos  doctrinis  illudebant.  Ut  igitur  ab  istorum  luporum  fau- 
cibus  Christianos  illos  eriperet  Joannes ,  eosdem  monebat ,  ut 
praecaverent  se  ab  illorum  doctrina  et  seductione;  cum  omnia 
scitu  ad  salutem  necessaria  comperta  haberent ,  quomodo ,  inquit 
Bellarminus ,  si  CatholiGus  aliquis  scriberet  Catholicis ,  qui  ab 
hcereticis  obsiderentur  et  "perturbarentur  ^  non  necesse  habetis, 
iit  aliquis  Lutheranus  vel  Calvinista  doceat  vos  doctrinam  Christi; 
omnino  enim ,  qucB  vos  scire  oportet,  jam  didicistis  et  tenetis  ex 
prwdicatione  Ecclesice^  adjuvante  unctione  Spiritus  Sancti{Z). 
Sane  paulo  ante  objecta  verba  sic  Joannes  ait  :  Non  scripsi  vobis 
quasi  ignoratitibus  veritatem ,  sed  quasi  scientibus  eam;  et  vos 

(1)  Cfr.  Bernard.  a  Picon.   Triplex      lib.  in ,  cap.  lo,  n.  i5. 
exposit.  in  honc  loc.  (3)  Ibid.  n.  22. 

(2)  Cfr.  Bellarmin.  De  verbo  Dei, 


PART,    II.    GAP.    III.    DE    SAGR.    SGRIPXUR.    INTER.  141 

quod  audistis  ah  iuitio ,  in  vobis  permaneat ,  hcec  scripsi  vobis 
de  tis ,  qui  seducunt  vos  (1). 

217.  Ad  6™,  Dist.  Pollicitus  est  Deus  per  Jeremiam  gratiam 
uberiorem  ad  servandam  legein  et  pleniorem  cognilionem  unius 
Dei,  conc;  magisterium  internum  ad  interpretandas  Scripturas, 
externo  magisterio ,  nempe  Ecclesiae ,  secluso ,  neg.  Nam  de  hoc 
in  objecto  loco  ne  verbum  quidem  occurrit  (2). 
i  218.  Ad  7"*,  Dist.  Ejusmodi  Spiritus  S.  inspiratio  movet  ad 
assentiendum  fidei  nobis  ab  Ecclesia  propositae ,  per  pium  credu- 
litatis  affectum ,  ad  quem  etiam  necessaria  est ,  conc. ;  ad  assen- 
tiendum  privatae  uniuscujusque  interpretationi ,  aut  ad  fidem  sibi 
propriam  excudendam  ,  neg.  Duo  baec  male  permiscet  adversarius, 
quae  vebementer  inter  se  dissita  sunt ,  inspirationem  videlicet , 
quae  necessario  requiritur  ad  assensum  fidei  veritatibus  nobis  ab 
Ecclesia3  magisterio  propositis  praestandum ,  atque  inspirationem 
illam ,  qua  quis  sibi  pecubare  suum  fidei  systema  pro  arbitrio 
effbrmat  ac  fingit.  Porro  Spiritus  S.  inspiratio  seu  testimonium 
certissimum  in  se  est  ac  infallibile ,  imo  et  necessarium  ad  eiicien- 
dum  actum  fidei  supernaturalem ,  ut  suo  loco  docuimus  (3) ;  cum 
tamen  Deus  juxta  ordinariam  providentiae  suae  rationem  statuerit 
mediis  exterioribus ,  magisterio  nimirum  Ecclesiae ,  fidei  nobis 
objecta  credenda  proponere ,  magisterium  suum  internum  cum 
externo  magisterio  conjungit,  ut  in  saiutarem  fidei  actum  erum- 


(1)  V,  21-24'  textamesplanat;necnonE8lin8,Co«ww. 

(2)  Si  quis  vellet  hnnc  textom  or-  in  epist,  ad  Hehr,  vni ,  7  ,  8 ,  g ,  et 
gere,  seqoeretnr,  vel  ipsam  Scriplaram  x,  16.  Rosenmilller  ,  utpote  bonns  ra- 
abjiciendam  esse  vclati  superflaam  ac  tionalista,  nuUa  ralione  habita  adApo- 
inalilem  ,  cum  Deus  ipse  nobis  ingerat  stolum  ,  qui  in  loc.  citt.  hanc  praedi- 
cognitionem  sai.  llaquejuxta  probatio-  ctionem  refert  ad  Novum  Testamentum, 
res  interpretes  post  S.  Angastinum  et  exponit  de  ampliori  I)ei  cognitione  ae 
Aquinatem  objecta  verba  exponuntur  legis  studio  dandis  Judaeis  reducibos  a 
de  abundantiori  gratia  ,  qaam  pollice-  captivitate  Babylonica.  Verum  etiam  ex 
tur  Deus  se  datorum  in  N.  Test.  ad  hac  expositione  nihil  extunditur,  quod 
practicam    legis    observalionem,    Cfr.  Protestantibus  faveal. 

Sanclios ,   In  Jerem,  xxxi ,   33 ,  ubi  (3)  In   trat.    De   gratia ,   parl.    i  , 

fnse  et  elega»ter,  ut  solet,  totum  hunc  cap.  i  ,  prop.  i  et  11,  t.  v,  p.  i4« 


142  TRACT.    DE    lOGIS    THEOLOGIGIS. 

pamus.  Ex  utriusque  proinde  magisterii  conjunctione  certi  nos  , 
imo  infallibiles  efficimur  circa  verum  fidei  objectum ;  cum  nos 
fallere  nequeat  Spiritus  Sanctus ,  dum  nos  inclinat  ad  certe  con- 
sentiendum;  nec  fallere  nos  possit  Ecclesia  in  vero  fidei  objecto 
nobis  proponendo.  Dempto  autem  exteriori  Ecclesiae  magisterio  , 
nunquam  certi  efficimur  de  vero  fidei  objecto ;  cuni  decipi  facile 
possimus ,  assumendo  proprium  sensum  tanquam  Dei  inspiratio- 
nem.  Certo  autem  illudimur  ac  decipimur,  si  feramur  in  objectum 
aliquod  aut  doctrinam  doctrinae  Ecclesiae  adversantem,  cum  Deus 
sibi  contrarius  esse  non  possit.  Quod  si  Deus  proposuisset  unum- 
quemque  singuiatim  interius  veram  fidem  docere ,  neque  nobis 
dedisset  Scripturam ,  neque  instiluisset  Ecclesiam ,  neque  Pro- 
phetas  et  Apostolos ,  imo  nec  Filium  suum  ad  nos  edocendos 
misisset;  quae  quidem  omnia  cum  facto  pugnant ,  ac  proinde 
evincunt ,  Deum  noluisse  homines  ad  fidem ,  adeoque  ad  salutem , 
per  solam  interiorem  inspirationem  perducere  (1). 

219.  Ad  8"^,  Resp.  immo  valde  obstare;  nec  enim  dubium 
versatur  circa  inspirationem  in  se  seu  objective  spectatam ,  sed 
prout  recipitur  in  subjecto,  Nam  si  certi  semper  essemus  de  vera 
inspiratione  divina ,  jam  nulla  superesset  controversia ;  verum  in 
€0  difficultas  est ,  quod  de  illa  inspiratione  plane  simus  incerti. 

220.  Ad  9™,  In  sensuadversariorum,  neg.  Nec  prosunt  criteria, 
quae  ipsi  proponunt,  ad  secernendam  inspirationem  veram  a  falsa. 
Etenim  non  prodest  Scriptura,  cum  ex  inspiratione,  posito  adver- 
sariorum  principio ,  deberemus  in  primis  Libros  divinos  a  non 
divinis  secernere ;  deinde  germanam  illius  intelligentiam  pariter 
ab  inspiratione  deberemus  assequi.  Quapropter,  qui  pro  certo 
haberet ,  se  a  divina  agi  inspiratione ,  et  tamen  aliquid  animo 
imbibisset ,  quod  Scripturae  adversaretur ,  is  profecto  aut  suo 
Scripturam  ex  ea  saltem  parte  respueret ,  aut  talem  ei  affingeret 
interpretationem ,  quae  cum  suo  praeconcepto  errore  conciiiaretur. 


(1)  Tantam  porro  vim   habuit  hoc  esse ,  nt  societatem  amicorum ,  nempe 

argamentam  in  animam  egregii  Fride-  Qaakeroram  ,  desereret ,  atqoe  ad  Ec- 

rici  Lacas,   qaem  naper  laadavi,  nt  clesiae  catholicae  veritatem  confageret, 

profiteatar,  se  eo  maxime  perraotam  Cfr.  cit.  ejas  opasc.  pag.  3i  et  seqq. 


PART.  11.    CAP.    III.    DE    SACa.    SCRIPTUR.    INTER.  143 

id  quodhaereticis  omnibus  semper  solemne  fuit  (1).  Nec  quidquam 
melius  praestabit  recta  ratio ;  quis  enim  unquam  persuadebit  hae- 
retico  errores  ejus  rectae  rationi  adversari?  Immo  pugnabit  ipse 
contendetque  opiniones  ac  placita  sua  eidem  plane  congruere, 
prouti  contendebant  et  antiquiores  Gnostici  et  recentiores  Ana- 
baptistse  ac  Swedenborgiani.  Si  propterea  semel  admitteretur  ad- 
versariorum  principium ,  nulla  amplius  suppeteret  via ,  qua  ipsi 
possent  ab  erroribus  revocari  (2). 

221.  Ad  10™,  Neg»  conseq.  Ex  proposita  enim  difficultate  hoc 
tantum  legitime  inferri  potest,  explodendum  nimirum  esse  adver- 
sariorum  systema,  quod  reipsa  fallax  et  incertum  est.  Siquidem 
non  testimonium  aut  inspiratio  Spiritus  Sancti  tn  se  et  ohjective 
fallax  est  et  incerta,  sed  ,  uti  superius  diximus ,  prout  in  subjecto 
recipilur,  quod  falli  quidem  ac  decipi  potest.  Sic  certe  nec  Scriptura 
nec  recta  ratio  ob  earum  abusum  rejici  debent,  sed  corrigendus 
abusus  promanans  ex  homine ,  qui,  legitimam  auctoritatem  et 
magisterium  Ecclesiae  repudiando  ,  tum  depravat  Scripturas  ad 
suam  perditionem  y  tum  ratione  ipsa  ad  falsa  sua  systemata  con- 
fingenda  pessime  abutitur. 


(1)  Sane  Lutlierus  ,  ex  praeconcepta  tres  ,  et  in  Kis  S.  Irenaeas  et  Tertullia- 

sententia  de   inutilitate  bonorum  ope-  nus,  vocant^crijofMrarumcorrujo/ore*; 

rnm  ad  justificationem  ac  de  sola  fide  ita  recentiores,  utBeza  aliique  passim , 

justificante ,  non  solum  rejecit  uti  Htra-  ut  paulo  post  ostendemus.  Interim  cfr. 

mineam  epistolam  S.  Jacobi ,  quae  e  Barth.  Germonius  S.  J.  De  veteribus 

diametro  adversatur  huic  hasresi ,  sed  hcBreticisecciesiasticorumcodicumcor' 

praeterea  in  sua  editione  Bibliorum  ad-  ruptoribus  ,  Paris.  lyiS  ,  lib.  i  et  ii. 
jecit  verbis  Apostoli ,   Rom.  iii ,   28  ,  (2)  Cfr.  quae  adversus  nuperos  Pie- 

vocem  solam,  Cura  vero  hac  de  re  mo-  tistas ,  qui  cum  Quakeris  hac  in  parte 

nitus  esset ,  respondit  :  Sic  voio ,  sic  conveniunt ,   scribit    Arigler  ,    in   sua 

jubeo ,  sit  pro  ratione  voluntas.  Cfr.  Hermeneutica  biblica  generaliy  Vien- 

Becan.^a«Ma/econfror.lib.i,cap.  i5,  nae    i8i3,inparle   Isagogica ,  §  1 7  , 

quaest.  4>  n.  3.  Ita  se  se  gesserunt  an-  De  lumine  interno. 
tiquiores  haeretici ,  quos  propterea  Pa- 


144  TRACT.    DE    tOGlS   THEOLOGIGIS. 

ARTIGULUS  II. 

De  ewegetica  seu  sctentifica  Scripturarum  divinariim 
interpretatione, 

»  222.  Quamvis  exegetica  seu  scientifica  Scripturarum  sacrarum 
expositio  proprie  ad  theologum  non  pertineat,  cum  hanc  pro- 
vinciam  sibi  vindicent  sacrarum  Litterarum  professores  ,  quorum 
est  etiam  ex  instituto  agere  de  critica  biblica ,  uti  monuimus ,  ac 
de  hermeneutica  ,  de  archa^ologia  sacra  ,  aliisque  ejusmodi  arjju- 
mentis;  cum  nihilominus  Protestantes  in  Ecclesiam  catholicam 
conflent  invidiam  ex  principio  auctoritatis  in  interpretatione 
dogmatica  Scripturarum ,  cogimur  vindicias  Ecclesiae  etiam  ex  hac 
parte  suscipere.  Protestantes  namque  solent  Ecclesiam  catholi- 
cam  incusare  ,  quod  sacrorum  Bibliorum  studia  retardet  ,  ac 
scientiam  sacram  arctis  nimis  veluti  vinculis  constringat ,  dum 
suam  sequi  interpretationem  ,  aut  saltem  non  recedere  interpretes 
jubet  ab  unanimi  Sanctorum  Patrum  expositione.  Protestantes 
praeterea  recentiores  easreguias  ac  principia  in  critica,  hermeneu- 
tica  atque  exegesi  biblica  statuunt  et  consectantur ,  quae  Scriptu- 
ram  ipsam  labefactant ,  ac  omnem  ei  pene  religiosum  valorem 
adimunt.  Verum  enim  vero ,  quod  magis  sincero  cuilibet  Cathohco 
dolendum ,  illud  est ,  nec  defuisse  neotericos  ,  qui ,  presse  nimis 
Protestantium  vestigia  prementes ,  viam  in  scientia  biblica  inie- 
rint,  quse  vix  aut  nuliatenus  cum  germana  catholica  doctrina 
consistere  valeat. 

223.  Quoniam  tamen ,  ut  praemisimus ,  neque  nostri  instituti 
est  liaec  data  opera  persequi ,  neque  omnino  praetermittenda  esse 
putamus ,  ne  auditores  nostri  praesentem  hujus  scientise  statum 
penitus  ignorent,  mediam  sectabimur  viam  ,  nuliam  instituendo 
peculiarem  propositionem ,  paucis  refellere  contenti  caiumniam  a 
Protestantibus  Ecclesiae  impactam ,  ac  simul  ostendere ,  quid  | 
Tridentinae  Synodi  decretum  demum  importet,  dum  vetat,  ne 
quis  sacras  Scripturas  interpretari  audeat  contra  eum  sensum, 
quem  tenuit  ac  tenet  Ecclesia ,  vel  contra  unanimem  Patrum  con- 


PART.    II.    GA.P.    m.    DE  SACR.    SCRIPTUR.    INTER.  145 

sensionem  (1).  Exinde  eruemus  essentialia  discrimina ,  quae  ne- 
cessario  interponi  debent ,  inter  criticam ,  hermeneuticam  et  exe- 
geticam  biblicam  catholicam  et  protestantem.  Demum  nonnuUas 
complectemur  regulas,  quibus  sese  regat  catholicus  theologus 
necesse  est ,  si  quidem  a  sincera  cathoUca  norma  in  expositione 
et  interpretatione  sac.  Scripturag  cum  suo  caeterorumque  damno 
noHt  desciscere. 

224.  I.  Ac  primo  quidem  ,  quam  fnjusta  sit  accusalio  in  Eccle- 
siam  cathoHcam  per  Protestantes  intorta ,  illam  videlicet,  dum 
tale  sanxit  decretum ,  studiorum  bibUcorum  incrementis  detri- 
mentum  inferre,  patet  ex  eo,  quod  ipsa  non  rectum  usum,  sed 
abusum  dumtaxat  interpretationis  decreto  illo  coercere  sapienter 
intendat.  En  ipsa  decreti  verba  :  Ad coercenda  petiilantiaingenta 
decernit  (Synodus),  nt  nemo  sncB  prudentice  innixus  ^  in  rebus 
fidei  et  morum ,  ad  cedificationem  doctrinoe  ChristianCe  pertinen- 
tium^  Sacram  Scripturam  ad  suos  sensus  contorqnens,  contra 
eum  sensum ,  quem  tenuit  et  tenet  sancta  mater  Ecclesia ,  cujus 
estjudicare  de  vero  sensu  et  interpretatione  Scripturarum  ,  aut 
etiam  contra  imanimem  consensum  Patrum  y  ipsam  Scripturam 
Sacram  interpretari  audeat  {^),  Exhis  porro  verbis  inleHigimus, 
Tridentinum  nihil  aUud  sibi  proposuisse ,  quam  hmites  certos 
figere ,  ultra  quos  progredi  catbohco  interpreti  fas  non  sit.  Hi 
hmites  prsestituuntur  sensu  Ecclesiae  unanimique  Patrum  con- 
sensu  in  iis ,  quae  pertinent  ad  fi,dem  et  mores  ^  atque  ad  cedifi^ 
cationem  christiance  doctrince,  Quo  quidem  niiiil  aequius  excogitari 
potest;  cum  enim  Scriptura  in  gratiam  rebgionis  data  nobis  a 
Deo  sit ,  et  in  christianae  seu  cathoUcae  fidei  praesidium ,  aequum 
erat ,  ut  interpretes  certis  ,  ut  ita  dicaui ,  canceUis  continerentur , 
imo  et  apte  regerentur  in  Scripturis  exponendis ,  ne  proprio  sen- 


(1)  Qaod  negative  hic  Conc.  Triden-  nanquam   se  interpretatnrum  eamdem 

tinam  statuit ,  ne  scilicet  quis  interpre-  Scripturam  nisi  jaxta  ananimem  SS.  Pa- 

tetar  sacram  Scripluram  contra  unaoi-  trum  consensum  ,  in  his  videlicet  qn» 

mem  Patrum  consensum ,  in  professione  ad  fidem  el  raores  pertinent. 
Iidei,  edii&  aVioiV  ,  positive  exprimi-  (2)  Loc.  cit. 

tar ,   cam  in  ea  qailibet  profileatur  , 

T.  IX.  10 


146  TRAGT.    DE    lOCIS    THEOlOaiCIS. 

sui  plusquam  par  est  indulgerent  in  catholicae  ipsius  fidei  detri- 
mentum.  Quemadmodum  enim,  si  flumina  intra  alveum  suum 
contineantur ,  valde  prosunt,  ac  publicis  privatisque  commodis 
opportune  inserviunt ;  contra  vero ,  si  extra  alveum  erumpant , 
alluviones  undequaque  important  et  vastitatem ;  ila  plane ,  si 
interpretes  sacri  verum  Scripturae  spiritum  consectentur,  qui  ex 
sensu  Ecclesiae  sanctorumque  Patrum  exurgit ,  fidei  ac  religionis 
causam  promovebunt ;  si  secus  fecerint ,  maximo  eidem  erunt 
nocumento. 

225.  Ceterum  praeterea  ,  quae  ad  fidem  moresque  pertinent , 
plura  sunt,  in  quibus  possunt  catholici  expositores  ingenium  suum 
naviter  exercere.  Critica  enim  ,  philologia  ,  quoe  supponit  aut 
requirit  antiquarum  notitiam  linguarum ,  chronologia ,  geogra- 
phia ,  historia  ,  archseologia  aliaque  pene  innumera  latissimum 
cathohco  exegetae  campum  aperiunt ,  in  quo  semper  proficere 
possit.  Quid  vero  dicendum  de  inquisitionibus  in  multiplicem 
Scripturse  sensum  ,  in  iis  quae  conferunt  ad  penitiorem  sibi 
doctrinae  dogmaticae  ac  morafis  cognitionem  comparandam ,  atque 
ad  amphorem  illorum  locorum  illustrationem ,  quibus  christiana 
doctrina  fulcitur,  prout  Ecclesige  Patres  et  interpretes  cathohci 
quovis  tempore  praestiterunt  pro  ingenti  quo  erga  catholicam  fidem 
amore  tenebantur,  licet  plenam  in  Ecclesiam  subjectionem  animo 
atque  ore  profiterentur? 

226.  Sane  experientia  constat ,  nulla  obesse  ratione  Tridenti- 
num  decretum  catholicis  interpretibus  biblicoe  exegeseos  incre- 
mento.  Quot  enim  ab  illa  inde  aetate  in  Ecclesia  cathoHca  interpre- 
tes  atque  exegetae  doctissimi  floruere ,  vix  ut  numerari  possint  (1)? 

(I)  Horom  census  videri  potest  apud  ejus  ediderant,  Ex  hoc  catalogo  ,  cni 

Calmet,  qui  in  sua  Bibliotheca  sacra ,  non  minima  Ceri  posset  additio  ,  colli- 

quam  praemisit  volaraini  primo  Diotio-  gimas ,  nec  numero  nec  prasstantia  ca- 

narii  historici ,  elc.  Sacrce  ScripturcB,  tholicos  interpretes  protestantibus  infe- 

omnes  recenset  interpretes  catholicos  et  riores  esse ,   imo   utroque  longe  istos 

protestantes  ,    qui   sive  in  universam  superare ,  etiamsi  ab  aetate  Concilii  Tri- 

Scriptaram  ,  sive  in  singulos  ulriusque  dentini  eos  recenseamus.  Nathanael  So- 

Testamenti  libros ,  aut  speciales  eorum  tveWas^  mBibliotheca  scriptorum  Soc, 

partes  commentaria  usque  ad  aetatem  /e«M,  quamperduxitusqueadan.  16^5, 


PART.    II.    CAP.    in.    DE    SACR.    SCRIPTUR,    INTER. 


147 


Qui  tamen  omnes  et  mirifice  Scripturam  quaquaversus  illustra- 
runt ,  et  optime  simul  de  re  catholica  meriti  sunt.  Quibuscum  si 
conferas  exegetas  protestQntes ,  habes  unde  mireris  ingens  inter 
utrosque  discrimen.  Nam  isti  ut  plurimum  aridi  sunt ,  sicci ,  in- 
constantes  verba  ac  phrases  grammaticales  vix  non  unice  con- 
sectantes  ;  quos  propterea  verius  philologos  quam  interpretes  ac 
expositores  vocaveris,  Illud  vero  quam  frequens  in  ipsis,  ut,  dum 
auctores  nostros  gravi  superciho  notant  et  contemptui  habere  se 
ostendunt,  complura  ex  iis  exscribant,  caute  tamen  ac  suppresso 
nomine,  ne  se  CathoHcorum  copiis  ditatos  prodant  (1).  Cathohci 
vero  Scriptur^rum  expositores  magna  ex  parte  uberrimi  veluti 
fontes  exundant ,  ita  ut  non  mentem  solum ,  sed  et  legentis  ani- 
mum  suavissime  pascant ,  pietatemque  nutriant  augeantque  (2). 
Injusta  proinde  ac  falsa  est  acatholicorum  incusatio^  quod  Ecclesia 
quoquomodo  sacrarum  Litterarum  studia  retardet  ac  elanguescere 
sinat ,  quum  potius  summopere  commendet  ac  provehat.  Huc 
certe  spectat ,  quod  ab  eadem  Tridentina  Synodo  statutum  est  : 
Ne  coelestis  ille  sacrorum  Librorum  thesaurus ,  quem  Spiritus 


snpra  tercentnm  commemorat  sac.Scrip- 
turae  expositores  e  sola  Societate.  Nico- 
laus  Antonius ,  in  Bibliotheca  hispanica 
nova ,  supra  quingentos  Hispanicos  re- 
censet,  Jam  vero  quot  adcli  possent  elen- 
cho  Sotvelli  et  Nicolai  Antonii  !  Quis 
recenseat  tum  aliorum  religiosorum  Or- 
dinum  tum  aliarura  gentium  inlerpre- 
tes?  Cfr.  Andres  S.  J.  DeWorigine, 
progressi  e  slato  attuale  di  ogni  letie- 
ratura,  Roma  i8i^,  tom.  vii,  Sciense 
ecclesiastiche ,  della  scienza  hihlica , 
cap.  3  ,  pag.  5io  et  seqq. 

(l)  Nos  identidem  hujuscemodi  Pro- 
testantium  agendi  rationis  exempla  de- 
dimns;  sed  cfr.  J.  B.  Glaire,  Introduc- 
tion  historiqiie  et  critique  aux  livres 
de  VAncien  et  du  Nouveau  Testament, 
Paris   1839,  "  append.  aa  chap.  6, 


11  part,  §  5 ,  pag.  Siy  et  seq. 

(2)  Satis  est  specimen  sumere  ex  com- 
mentariis  superProphetasGasparis  San- 
ctii,  ex  comment.  V.Bellarmini  in  Psal- 
mos  et  P.  Berthier  pariter  in  Psalmos, 
Bernardinia  Piconioin  epistoIaaS.Pau- 
li ,   aliorumque  passim ,  qui  pietatem 
ubique  et  unclionem  plane  coelestem  spi- 
rant.  Si  quis  hos  conferat  cum  expo- 
sitionibus  Semleri  ,   ntriusque  Rosen- 
miilleri ,  Kuinoelii ,    etc.    deprehendet 
tanlum  illos  infer  et  istos  discrimen  in- 
tercedere,   quantum  intercedit  medal- 
lam  inter  et  ossa  ,  spiritum  et  corpus, 
coelum  et  terram.  £cqoid  aliud  expe- 
ctes  ab  iis,  qai  nonnisi  terrena  sapiant? 
Cfr.  Glaire ,  op.  et  loc.  cit.  pag.  507 
et  seqq. 

10. 


148  TRAGT.    DE    LOCIS    THEOLOGIGIS. 

Sanctus  summa  liberalitate  hominihus  tradidit ,  neglectus  ja- ' 
ceaty  statuit  et  decrevit  y  ut  conslituerentur  ubique  locorum  ,  qui 
idonei  esseiit  ad  Sacrce  Scripturce  expositionem  et  interpretatio- 
nem  populofaciendam,et  cathedrae  deScriptura  sacra  in  gymnasiis 
erigerentur  (1). 

227.  II.  Quod  vero  ad  essentialia  discrimina  spectat,  qu» 
necessario  intercederedebentCatholicosinter  et  protestantes  circa 
criticam,  hermeneuticam  et  exegesim  bibhcam,  ea  quidem  sua 
veluti  sponte  profluunt  ex  contrariis  principiis  ,  quibus  utrorum- 
que  inslitutio  innilitur.  Etenim  CathoHci  ex  principio  auctoritatis, 
quae  catholica*  professionis  fundamentum  constltuit ,  integrum  ab 
Ecclesia  sac.  Librorum  canonera  accipiunt,  ab  eademque  dogma- 
ticam  interpretationem,  versionem  ac  normam  denique  exegeticae 
exposilionis  mutuantur.  Quare  non  admodum  solhciti  sunt  de 
critica  et  hermeneutica  bibhca;  quibus  nempe  tantum  impendunt 
studii ,  quantum  opus  est  ad  rationem  de  Ecclesiae  doctrina  circa 
ejusmodi  articulos  reddendam ,  ad  eamque  tuendam  vindican- 
damque  ab  irapugnationibus  adversariorem.  Ipsi ,  ut  verbo  dicam, 
jam  habent  a^dificium  absolutum  sane  ac  perfectum,  in  cujus  pos- 
sessione  firme  ac  secure  consistant,  nec  nisi  titulps  propterea 
legitimae  hujus  possessionis  defendunt. 

228.  Contra  vero  Protestantes  ex  opposito  principio  liberi  exa- 
minis  debent  in  primis  aedificium  ipsum  e  solo,  ut  ita  dicam, 
erigere ,  imo  materiam  ipsam ,  quae  tantae  huic  moh  aedificandoe 
necessaria  est,quoadsinguIas  suas  partesconquirereet  congerere; 
prius  nempe  inquirant  oportet ,  utrum  existat  Scriptura  sacra , 
quibusnam  libris  constet ,  utrum  omnes  libri  in  singuHs  suis  par- 
tibus  integri  et  absque  uUa  interpolatione  ad  nos  usque  pre  venerint, 
quinam  insuper  canonici  ac  divini  sint  censendi.  Age  vero ,  de- 
bent  deinde  verum  ac  nativum  sensum  determinare,  ac  fidei 
demum  articulos  sibi  exinde  componere.  Haic  autem  omnia  ex 
genuino  protestantismi  systemate  quihbet  ex  sese  praestare  et 
efficere  tenetur ,  idque  sane  tali  certitudine  ,  quae  fidem  theologi- 
cam  subjective  gignere  valeat ,  omnemque  propterea  errandi  for- 

(1)  Sess.  y,  in  decreto  de  Reform.  cap.  i. 


PART.    II.    CAP.    III.    DE    SACR.    SCRIPTUR.    INTER.  149 

midinem  tollat.  Diximus  :  Quilibet  ex  sese  efflcere  hcec  omnia 
tenetiir ,  (\m^^e  essentlale  principium  protestantismi  de  libertate 
examinis,  quoe  plena  ac  generalis  esse  debet,  id  postulat  omnino; 
secus  enim ,  si  rudes  ex  aliorum  sive  plurium  sive  pauciorum 
auctoritate  omnia  et  singula ,  quge  recensnimus  ,  amplecti  debe- 
rent ,  jam  in  ipsum  catholicse  Ecclesiae  principium ,  quod  est  prin- 
cipium  auctoritatis ,  relaberentur ,  etprincipio,  quod  profitentur, 
liberi  examinis  apertissime  adversantur.  Quo  fit ,  ut  necessario 
fateri  debeant  Prolestantes ,  religionem  christianam  plerisque  ex 
Ijumano  genere  imperviam  existere,  aut  admittere  saltem ,  quoad 
istos  plerosque  principium  Ecclesiae  catholicae  ,  eam  sibi  ipsis 
arrogando  auctoritatem ,  quam  Ecclesiae  universae  denegare  non 
verentur  (1). 

229.  Porro  primi  l^rotestantes ,  quin  id  adverterint,  ab  Ecclesia 
catholica  sacros  acceperunt  Libros  ,  quos  uti  canonicos  et  divinos 
adhucretinuerunt(2),simulcum  magna  dogmatum  parte  ,  ex.gr. 
Trinitatis  ,  Incarnalionis  ,  divinitatis  Christi,  peccati  originalis 
aliorumque  ejusmodi,  quae  cum  eadem  Ecclesia  professi  sunt. 
Idque  sane ,  ut  patet ,  peregerunt ,  manifeste  refragantes  prin- 
cipio  ,  quod  veluti  fundamentum  omnium  extulerant ,  et  sine  quo 
nunquam  protestantismus  pullulasset.  Nihilo  tamen  minus,  neab 
Ecclesia  cathohca  in  recensitis  articuHs  pendere  viderentur,  coe- 
perunt  fundamenta  critica  expendere,  quibus  innixi  rationem 
redderent  de  discretione  ab  se  facta  inter  hbros  canoniCos  et  non 
canonicos ,  et  quoad  singulas  uniuscujusque  libri  partes ;  quod 
quidem  opus  ad  haec  ferme  tempora  strenue  sunt  prosecuti.  Postea 
novae  hermeneuticae  et  exegeseos  biblicae  (3),  quas  adhuc  impense 

(1)  Cfr.  Milner ,  op.  cit.  tom.  i,  ip^ijvtva ,  interpretor,  explico ,  etc, ; 
lettre  v ,  pag.  36 ,  ct  lettre  vin ,  pag,  64  latiori  tamen  sensu  interdum  hermenea- 
et  seqq.                                                     .  tica   accipitor   pro  iffmiti» ,   sea   pro 

(2)  Id  fatetur  vel  ipse  Beausobre  ,  enarratione ,  doctrina  ,  etc.  Exegesis 
Hist.duManicheisme, Xom.iy^ag.  i^i»  vero  explicatio ,  enarratio,  ab  i%ti<yio' 
Cfr.  Gregoire ,  Hist,  des  sectes,  tora.  iv ,  fc»t ,  narro ,  expono  ,  explico  ,  inter^ 
pag.  434«  pretor,  Dao  bjec  vocabula  proinde  in- 

(S)  Hermeneutica  perinde  valet  ac  terdum  promiscue  osurpantur  ob  signi- 
ars  .,  seu  facultas  interpretandi ;  est  ab     ficationis  affinitatem  ;  atlamen  proprio 


m. 


150  TRAGT,    DE    LOGIS    THEOIOGICIS. 

proraovent ,  jecerunt  fundamenta.  Demum  epicrisin  adjecerunt 
seu  discretioiiem  ac  veluti  delectum  quemdam  credendorum  , 
sive  articulorum  fidei  qui  admittendi  essent  aut  respuendi ;  nec 
vero  diflltendum,  ingens  Protestantes  in  hasce  inquisitiones  stu- 
dium  contulisse  ,  magnosque  in  iis  exantlasse  labores. 

230.  Astnon  solumexiguo  admodum  successu,  semper  discen- 
tes y  et  nunquam  ad  scientiam  veritatis  pervenientes  (1),  sed 
ordine  plane  retrogrado  ipsos  processisse,  recentiorum  Protestan- 
tium  experimentum  abunde  nos  docet.  Etenim ,  tametsi  primi 
pseudoreformatores  ,  vixdum  e  catholica  rehgione  emersi ,  nonnisi 
ancipiti  timidoque  animo  nativum  protestantismi  principium  evol- 
verent ,  ac  etiam  a  conspectu  abyssi ,  quam  sibi  foderant  (2) ,  per- 
lerrefierent,  postea  tamen  illorum  successores ,  audaciores  effecti , 
destructionis  opus  paulatim  persequi  institerunt,  ita  ut  christiani 
totius  sedificii  lapidem  super  lapidem  vix  demum  reliquerint. 

231.  Nam  sua  illa  critica  bibhca  eo  ipsos  sensim  pertraxit,  ut 
Pentateuchum  Moysi  abjudicarent,  plerosque  historicos  Vet.  Test. 
Hbros  rejicerent ,  supposititia  demum  illustriora  vaticinia  decer- 
nerent  (3).  Eadem  critices  effrenata  licentia  in  hbros  Novi  Test. 
caussa  fuit,  ut  et  quatuor  Evangehorum  authenticitatem  abole- 
rent  (4) ,  ac  plerasque  epistolas  S.  PauH ,  ut  de  rehquis  hbris 
taceamus ,  exploderent  (5). 

232.  Nec  diversas  subiit  vices  doctrina  de  sacrorum  inspira- 
tione  Librorum ,  quem  ,  ut  vidimus  ,  prius  ipsi  ita  extenuarunt , 
ut  ad  soiam  immunitatem  ab  erroribus  constrinxerint ,  deinde 
ad  immunitatem  ab  erroribus  gravioribus;  demum  et  hanc  ipsam 
abjicientes ,  tum  erroribus  haud  levibus  scatere  Libros  sacros  effu- 


hermeneatica  ad   interpretationem    ac  scripsimus  in  tract.  De  Incarnatione , 

versionem  vocabulorum  refertur ,  exe-  part,  i,  cap.  ii,  prop.  in,  §  2,  t.  iv,  p.  47. 

gesis  veroadexpositionerasententiarum.  (h)  Huc  referuntur  quae  de  Urevan- 

(1)  II  Timoth.  in ,  7.  gelio ,  seu  Evangelio  Aramaeo  ,  ac  de 

*     (2)  Cfr.  Bossuet ,  Hist.  des  varia-  auctore  Evangelii  Joannis  ,  paulo  ante 

tiom,  liv.  V,  §  3i.  disseruimus. 

(3)  Cfr.  quaesuperiusdiximus;  nec-  (S)  Cfr.  Bar.  de  Stark,  Entretiens 

non  quoad  vaticiniumDanielisix,quae  philosoph,  ^a^,  i33  el  seqq. 


PART.  II.  GAP.  III.  DE  SAGR.  SGRIPTUR.  INTER.       151 

lierint ,  lum  omnem  supernaturalis  praesidii  in  iis  conscribendis 
ideam  penitus  exterminarint  (1). 

233.  Eumdem  progressum  cernere  est  apud  Protestantes  quoacl 
hermeneuticam  et  exegesim  sacram ;  nam  ab  initio  pluris  adhuc 
faciebant  traditionis  sensum ;  non  dedignabantur  Patrum  scripta 
consulere,  ac  primitivae  Ecclesiae  doctrinam  recolere.  At  enim 
non  hic  diu  res  stetit;  sed,  cuncta  illa  adminicula  deinceps  sper- 
nentes ,,  sibi  solos  duces  esse  maluerunt.  Exinde  canones  illi  bi- 
blicJB  hermeneuticae ,  quibus  omnia  ad  interiora  reyocant  argu- 
menta ,  ad  usum  loquendi ,  quem  praecipuum  et  exclusivum 
vocant  rite  Scripturas  interpretandi  medium ,  quem  tamen  usum 
non  ex  Patribus ,  qui  proxime  apostolic3e  floruerunt  aetati ,  sed  ex 
auctoribus  profanis  arcessere  inprimis  amant.  Hinc  perpetua  illa 
comparatio  inter  dictiones  et  phrases  scriptorum  sacrorum  aucto- 
rumque  profanorum ,  quo  nil  magis  in  istorum  emicat  scriptis  (2). 
Ad  parallelismum  provocant  continenter  locorum ,  ad  parallelis- 
mum  poeticum ,  quamvis  nondum  satis  firmas  constituerint  re- 
gulas  ad  ejusmodi  parallelismos  detegendos ,  utrum  scilicet  in 
verbis ,  an  in  sententiis ,  aut  in  utrisque  simul  sit  reponendus ; 
item  ad  principium,  quod  accommodationis  appellant,  quoad  ap- 
plicationem  veterum  vaticiniorum  ad  Christurn  (3) ,  non  ex  parte 
dumtaxat  Apostolorum  et  Evangelistarum ,  sed  et  Christi  ipsius  (4). 
Ad  praeconceptas  demum  opiniones  judaicas  et  pharisaicas  Pauh  ac 
reliquorum  Apostolorum  se  convertunt  (5).  Quid  proinde  mirum. 


(1)  Cfr.  superius  dicta  ,  tum  Glaire,  debeant.  Nec  vero  reprehendimus  abso- 
op.  cit.  tom.  I,  pag.  535  el  seq.  lute  ejusmodi  verborum  aut  phrasiam 

(2)  Perpetua  fere  est  comparatio  ,  parallelismos,  sedillorumabusum,  cum 
quae  in  protestantibus  interpretibus  cer-  praeserlim  horum  obtentu  Ecclesiae  ia- 
nitur,  inler  phrases  scriptorum  profa-  terpretalionem  excludere  contendant 
norum  et  scriptorum  sacrorum ,  adeo  novi  isti  interpretes  et  exegetae. 

ul  vix  paginam  percurras ,   quin  tibi  (3)  Cfr.   Starck ,    Entretiens  philo- 

ejusmodi  comparationes  magno  numero  soph,  pag.  i55  et  seqq. 

occurrant  ,    quasi    nempe  Apostoli   et  (4)  Dt  Wegscheider  passim ,  praeser- 

EvangelistaBaPlatone,Homero,A.eschine,  tim  §  I2i  et  igg, 

Demoslhene  phrases  suas  muluati  fue-  (5)  Apud  Starck,  op.  cit.  pag.  i33 

rint ,  ita  at  ad  illas  saae  ipsoram  exigi  et  seq. 


152 


TRACT.    DE    LOCIS    THEOLOGICIS. 


si  his  aliisque  ejusmodi  canonibus  unice  recentiores  exegetae  pro- 
testantes  instructi ,  iisque  plane  confisi  ,  eo  commentariis  suis 
devenerint ,  ut  omnino  esset  exoptandum ,  easdem  ab  iis  regulas 
in  sacris  exponendis  Litteris  servari ,  quas  in  profiinis  illustrandis 
scriptoribusconsectantur?  Nunquam  sane  in  commentandis  Livio 
ac  Tacito  eam  sibi  libertatem  permitterent ,  qua  in  exponendis 
Evangeliis  aliisque  scriplis  sacris  impune  debacchantur.  Quoties 
enim  aliquid  in  iis  offendunt,  quod  cum  opinionibus  suis  non  con- 
gruat ,  lacerant ,  detorquent  per  violentas  interpretationes ,  ita  ut 
vel  Straussius  ipse  illos  irrideat  (1). 

234.  Pronum  binc  est  inferre,  cujusdam  modi  fides  Protestan- 
tium  esse  queat ,  qui  Scripluram  unicam  illius  regulam  esse  cla- 
mitant.  Primi  Protestantes  ,  qui  tropice  intellexerunt  verba  con- 
secrationis,  ne  cogerentur  admittere  realem  Cbristi  praesentiara 
in  Eucbaristia ,  obtendentes  ejusmodi  dogma  pugnare  cum  recta 
ratione ,  viam  aperuerunt  Socinianis  ad  tropice  intelligenda  illa 


(1)  Fie  de  Jhus,  tom,  i,  IntrO' 
duct.  §8,9,  10.  Speciminis  gratia 
nonnulla  describam  ex  §  10  :  Alais  ce 
qu^il  y  a  de  plus  criant  en  fait  de 
contradiction ,  cest  ce  qu^on  lit  dans 
une  mylhologie  du  Nouveau  Testament, 
comme  celle  de  Bauer;  Videe  du  Mythe 
est  si  peu  comprise,  que,  par  exemple , 
il  admet  rkellement  chez  les  parents  de 
Jean-Baptiste  un  mariage  demeurS 
sterile ;  qu'il  explique  Vapparition  de 
VAnge  a  la  naissance  de  Jdsus  par 
un  vtdteore  enflamm^ ;  quHl  suppose , 
a  son  bapteme ,.  un  eclair  et  un  coup 
de  tomierre,  en  meme  temps  que  le  vol 
fortuit  d'une  colomhe  au-dessus  de  sa 
iete  ;  qu^il  donne  un  orage  comme  fon- 
dement  de  la  iransfiguration ,  et  que 
des  Anges  sur  le  iomheau  de  J^sus  re- 
susciii ,  il  fait  des  linceuils  blancs, 
Kaiser ,  lui  qui  se  plaint  que  tant 


d'explication8  naturelles  soient  si  peu 
naturelles ,  assure  cependant  que  ce  «e- 
rait  ne  toir  qu^un  cdte  des  choses  que 
de  vouloir  interpreter  tout  le  merveil" 
leux  du  Nouveau  Testament  d'uneseule 
et  unique  maniere  ;  et  d  Vaide  decette 
remarque  il  laisse  siibsister  Vexplica- 
tion  naturelle  d  cote  de  Vexplication 
mythique,  Pourpeu  que  Von  connaisse, 
dit-il ,  que  le  vieil  auieur  a  voulu  ra- 
conter  un  miracle,  Vexplicaiion  natU' 
relle  devient  souvent  alors  admissihle ; 
elle  cst  iantot  physique  ^  comme  dans 
le  lepreux  dont  Jesus  previt  sans  au' 
cun  douie  le  prochain  reiahlissement , 
taniot  psychologique ,  la  renommee  de 
Jesus  et  la  confiance  en  lui  ayant  eu 
chez  plusieurs  malades,  laplusgrande 
part  d  la  guerison,  elc.  pag.  55  et 
seqq.  Sed  velum  addacamas  super  ejus- 
modi  impietates. 


PART.    II.    CAP.    III.    DE    SAGR.    SCRIPTUR.    INTER.  153 

omnia  loca ,  in  quibus  traduntur  niysteria  Trinitatis,  Incarna- 
tionis ,  satlsfactionis  Christi  et  quaelibet  alia  mysteria ,  idque  ex 
eodem  Protestantium  principio.  His  successerunt  rationalistae  ^ 
qui  eidem  principio  innixi  abjecerunt  omnem  actionem  Dei  imme- 
diatam  ,   ac  proplerea  revelalionem  ,  inspirationem ,   miracula , 
vaticinia  ,  et  quidquid  demum  supernaturale  redolet.  Donec  hos 
exceperunt  mythici ,  qui  primum  in  Vet.  Test.  deinde  in  Novo 
non  deprehenderunt  nisi  mythos   historicos ,  aut  poeticos ,  aut 
morales  ,  aut  mixtosin  plerisque  sacris  narrationibus.  Sic  historia 
creationis  hujus  universi  est  mythus  primus,  paradisus  terrestris 
mythus  secundus ,  casus  angelorum  et  protoparentum  my thus  ter- 
tius ,  et  ita  porro  historia  diluvii ,  turris  babeHcae  et  confusionis 
linguarum  ,  historia  Abrahami ,  Isaaci ,  Jacobi ,  Josephi ,  Samso- 
nis ,  etc.  (1).  In  Novo  autem  Fcedere  praeter  mythum  eonceptionis 
et  ortus  Joannis  Baptistae,  historia  Annunciationis  exhibet  my- 
thum  primum ,  ortus  et  infantia  Christi  mythum  secundum ,  et 
ita  de  rehquis  historiae  evangelicae  et  apostoHcai  partibus  (2).  Tan- 
dem  deismum  professi  non  pauci  ex  Protestantibus ,  larva  sibi 
detracta ,  docuerunt ,  philosophi  munus  esse  totam  ex  proprio 
fundo  reh'gionem  sibi  effingere ,  ac  Scripturam  et  religionem  posi* 
tivam  seu  christianismum   historlcum  non-philosophis  reHnqui 
debere  (3).  TaHs  et  non  aHus  erat  exitus  expectandus  ab  iHis  cri^ 
ticis  et  exegetis ,  qui  profiteri  non  erubuerunt ,  grammaticam  esse 
fundamentum  unicum  suae  ipsorum  theologiae ,  fulcrumque  fir- 
missimum,  imo  Ecclesiae  lutheranae  seu  protestanticae  secise pal- 
ladium  (4). 

235.  III.   Itaque  CathoHcos ,  qui  neque  in  critica ,  neque  in 
Lermeneutica  aut  in  grammatica  fundamentum  ac  basim  fidei  suae 


(1 )  Cfr.   Glaire  ,    op.   cit.  tom.   i ,  pag.  praesertim  38o  et  seq. 

pag.  SiS,  (3)  Quod  hic  vix  innuimos,  plenins 

(2)  Ibid.  Circa  Scripturaram  abosum  evolvemus  in  terlia  hujus  traclatus  parte. 
ex  parteLutheri  eorumqueasseclarum,  (4)  Ita  Georg.  Bened.  Winer,  in 
qui  primi  reformalores  fuerunt ,  cfr.  Grammat.  idiomatis  Novi  Test,  Lips. 
Histoire  de  la  vie  de  Luther,  par  1826,  tom.  i ,  in  dedicat.  et  in  praef., 


M.  Aadin,  edit.  cit.  tom.  i,  chap.  22,      pag.  11, 


154  TRACT,    D£    LOGIS    THEOIOGIGIS. 

collocant ,  sed  fidem  et  omnia ,  quae  sive  ad  eam  referuntur  sive 
illam  supponunt,  ab  Ecclesia  tutissime  accipiunt  ac  tenent,  con- 
trariam  plane  viam  inire  oportere  in  studiis  biblicis  persequendis , 
apertura  est.  Rata  illi ,  ut  hominis  catholici  est ,  firma  ac  immo- 
bilia  profitentur,  quge  circa  fidem  et  mores  in  aedificationem 
Christianse  doctrinae  ab  Ecclesia  semel  constituta  ac  sancita  sunt ; 
ideoque  circa  Scripturarum  canonem  et  inspirationem  sacrorum 
Bibliorum  eorumque  dogmaticam  interpretationem  eo  dumtaxat 
ferri  debent  illorum  conatus,  eo  dirigi  studia  ,  ut  catholicam  doctri- 
nam  illustrent,  amplient  ac  tueantur. 

236.  Criticae  proinde  biblicae ,  quae  theologum  cathoHcum  decet, 
munus  esse  debet  investigare  et  expendere  instrumenta ,  quae 
vocant,  quibus  Ecclesia  innixa  canonem  suum  probavit  nobisque 
proposuit;  nec  non  lectiones  ,  quas  admisit ,  Hbrorumque  partes , 
quas  retinuit  aut  rejecit ;  inquirere  in  historiam  sacri  textus ,  tum 
quoad  fonte^ ,  ut  aiunt ,  originales ,  tum  quoad  antiquas  versiones ; 
lectiones  praeterea  comparare  variantes ,  quse  sive  in  codicibus 
sive  in  veteribus  monumentis  et  Patrum  scriptis  occurrunt ;  re- 
censiones  item  et  emendationes  codicum ,  quae  identidem  a  viris 
doctis  factae  sunt.  Et  haec  quidem  omnia  in  eum  finem  dirigere 
debet ,  ut  semper  inde  Ecclesiae  judicium  confirmetur  adversum 
intemperantes  criticos  illos ,  qui  vix  ahquid  intactum  reliquerunt. 

237.  Nec  aho  spectabit  hermeneutica  et  exegesis  catholicorum 
Scripturaecultorum,  cujus  scopus  praecipuus  esse  debet  dogmaticas 
praesertim  Ecclesiae  interpretationes  defendere  ac  tueri  adversus 
profanas  haereticorum  et  incredulorum  novitates  et  aggressiones. 
Certum  enim  ratumque  cum  omnibus  CathoHcis  sit,  Ecclesiam 
errare  in  definitionibus  suis  non  posse ;  quamvis  subinde  inter- 
pretes  difficultates  experiantur ,  quae  molestiam  creent ,  hae  tamen 
eorum  frangere  animum  nuUatenus  debent ,  cum  veritas  veritati 
nequeat  esse  contraria ,  atque  oppugnari  quidem  possit ,  expugnari 
non  possit.  Acuere  potius  difllcultates  debent  ingenium  ,  studium 
promovere ,  diHgentiam  exstimulare  in  latebris  omnibus  perqui- 
rendis,  ac  momentis  sive  intrinsecis  sive  extrinsecis  ,  quibus  il]ae 
solvantur ,  consectandis.  Nec  vero  de  feHci  horum  laborum  exitu 
ambigere  quisquam  potest.  Experientia  quippe  tot   seculorum 


PART.    II.    CAP.    III.    DE    SACR.    SCRIPTUR.    INTER.  155 

ostendlt ,  Ecclesiam  nunquam  in  decislonlbus  suis  a  veritate  vel 
minimum  deflexisse;  nec  raro  Protestantes  ipsi  fateri  demum 
coacti  sunt ,  se  deceptos  fuisse  etiam  in  iis ,  quae  uti  inconcussa 
ab  initio  posuerant  ad  catholicae  Ecclesios  doctrinam  oppugnan- 
dam  (1),  Plurimum  porro  conferent  catholico  interpreti  ad  verum 
Scripturae  sensum  statuendum  non  loquendi  solum  usus  aut  pa- 
rallelismus,  sed  potissimum  ac  praecipue  sensus  traditionalis , 
sanctorum  Patrum  scripta ,  usus  et  praxis  Ecclesiae ,  quae  ex  ca- 
tholico  principio  auctoritatis  Scripturis  rite  interpretandis  primum 
Jocum  obtineant ,  opus  est.  Nunquam  patiantur  catholici  inter- 
pretes  abripi  se  apparentibus  et  speciosis  novatorum  theoriis ,  quae 
temporis  lapsu  vanae  ut  plurimum  ac  fallaces  deprehendentur.  Ad 
summum ,  si  quid  illa  boni  continent ,  adminiculo  esse  possunt ; 
ast  fundamentum  conficere  hermeneuticae  catholicae  nunquam 
debent. 

238..Demum  in  exegesi  sua  cathohci  Scripturse  cultores  ani- 
mum  intendant  oportet  ad  analogiam  fidei ,  itemque  ad  finem , 
in  quem  nobis  a  Deo  Scripturae  datae  sunt.  Deus  porro  largitus 
nobis  non  est  Scripturas  aut  ad  otiosam  quamdam  animi  curiosi- 
tatem  pascendam,  aut  ad  inutiles  fovendas  disquisitiones ,  sedad 
mentem  iis ,  quae  credere  oportet ,  uberius  informandam ,  animum- 
que  in  Dei  amorem  excitandum ;  ad  opera  praestanda  ,  quibus 
sancti  efficiamur  eique  grati ;  ad  fovendam  denique  pietatem ,  ac 
omnimodam  perfectionem  consectandam.  Quod  quidem  praeclare 
significavit  Apostolus  ,  11  Timoth.  III ,  16,  dicens  ;  Omnis  Scrip- 
tura  divinitus  inspirata  utilis  est  ad  docendum ,  ad  arguendufn, 
ad  corripiendum,  ad  erudiendum  injustitia^  ut  perfectus  sit 

(1)  Plaribas  exemplis  id  ostendi  pos-  Fares  ,  fornicarios  ,  homicidas,  adalte- 

set ,  nisi  ageretur  de  re  omnibas  explo-  ros  sola  externa  imputatione  meritoram 

rata.  Ecqais  enim  nunc  inter  protes-  Christi  aeque   sanctos   esse  ac  Beatam 

tantes  orthodoxos ,  quos  vocant,  docet,  Virgiuem?  Deum  impellere  ad  pecca- 

bonis  operibus  injariam  irrogari  meri-  tum  ,   aliaque  ejusmodi  sexcenta ,  quae 

tis  Christi  ?  Omnia  infidelium  ac  pecca-  cum  Lulhero  et  Cahino  antiquiores  pro- 

torum  opera  totidem  esse  peccata?  Ju-  teslantes  profitebantur  velati   firmissi- 

stum  peccare  in.omnibus  operibus  suis,  mas  veritates  ? 
ita  ut  mereatar  aeternam  damnationem  ? 


156 


TR4CT.    DE    lOGIS    THEOtOGIGIS. 


homo  Dei y  ad  omne  opus  bonum  tnstructus,  Qulbus  verbis  qua 
tuor  prsecipua  doctoris  christiani  officia  complexus  est ,  ad  qu« 
utilis  est  Scriptura.  Haec  nempe  sunt  primum  docere  veritatem 
fidei ,  secundum  refellere  errores  fidei  adversantes  ,  tertium  admo-  , 
nitionibus  et  correptionibus6/e/?mt?a/05  mores  redintecjrare ,  quar- 
\\iminsiituere  ad  justitiam  y  ad  vitae  videlicet  sanclimoniam  (1), 
In  commentariis  proinde  suis  ba?c  potissimum  prae  oculis  babe- 
bit  catbolicus  exegeta ,  ad  quJB  facilius  ac  praeclarius  obtinenda 
praesto  ipsi  erunt,  veluti  oportuna  subsidia  ,  tum  antiquiorum 
linguarum  notitia  ,  quibus  libri  utriusque  foederis  exarati  sunt, 
cum  valde  bae  conferant  ad  verum  Scripturarum  sensum  assequen- 
dum  (2) ;  tum  assidua  sanctorum  Patrum  lectio ,  nec  non  potiorum 
interpretum  et  expositorum  crebra  evolutio;  morum  et  consue- 
tudinum  bebraici  populi  non  secus  ac  aliarum  antiquarum  gen- 
tium  cognitio ;  notitia  cbronologise  etgeograpbia^  sacrae ;  libri  etiam 
tbalmudici  et  rabbinici ,  qui  pluribus  Scriplurarum  textibus  lucem 
afferre  possunt ,  praesertim  in  allusionibus  ad  effata^  ritus  con- 
suetudinesque  judaici  populi;  demum  multiplex  sacrae  Scripturse 
sensus. 

239.  IV.  Et  ad  hos  quidem  varios  Scripturae  sensus  speciatim 
quod  attinet ,  non  me  fugit ,  nonnuilos  ex  recentioribus  etiam 
catbolicis  se  jam  difficiles  praebere  in  iliis  admittendis  (3).  Verum 


(1)  Gfr.  Bernard.  a  Piconio,  in  hnnc  qnem  Patres  consectati  sunt,  videlar 
loc.  plane  excludere  ;  imo  quaedam  habet , 

(2)  Cfr.  Corn.  a  Lapide,  in  ProoB''  quae  parum  abludunt  a  Proteslantium 
mio  et  encomio  S,  ScripturcB,  sect.  i.  placitis.  At  ulterius  eliam  progressus  est 
Cf.  etiam  Serarius  ,  in  Proleg,  hihlic.  Arigler  ,  in  Hermeneutica  Bihlica  ge- 
cap.  21.  nerali,  Vien.    i8i3,  qui  non  solum 

(3)  Jahn  ,  in  Enchiridio  hermeneu-  sensum  mysticum  omnino  videtur  reji- 
ticas  generalia  tahularum  J^eteria  et  cere,  sed  §  lo  et  seqq.  argumentaever- 
Novi  Testamenti,  Vien.  1812,  §  14,  tere  nititur,  quibus  iile  adstrui  solet; 
i5  et  16,  quanquam  admittat  dupli-  insuper  hac  illac  nonnulla  inlerjicit , 
cem  sensum ,  tmmediatum  seu  littera-  quae  cum  sana  doctrina  haud  consistere 
Jem  et  historicum  ac  sensum  mediatum  possunt.  Satis  hic  sit  speciminis  gratia 
seu  symbolicum,  coarctat  tamen  nimis  exscribere ,  quae  habet  §  12  :  Addis- 
islius  nsom  ,    ac   sensum    mjsticum  ,  cant  rationi  aupremas  partea  deferre , 


PART.    II.    CAP.    III.    DE   SAGR.    SCRlPTUR.    IHTER.  157 

in  lioc  quoque,  quemadmodum  et  in  aliis  omnibus ,  discretione 
opus  est ,  adeo  ut  usum  debeamus  ab  abusu  secernere.  Qui  enim 
absque  delectu  ac  sufficienti  fundamenlo ,  aut  ex  arbitrio  etiam 
bos  sibi  confingunt ,  adeo  ut  tribuant  Scripturae  sensum ,  qui 
proprius  tantuni  eorum  est ,  sunt  procul  dubio  succensendi.  Qui 
vero  solidis  rationibus  innituntur,  dummodo  certo  utanturtem- 
peramento,  commendandi  sunt,  dum  varios  Scripturae  sensus 
detegunt  et  exponunt.  Cbristus  enim  ipse  et  Apostoli  non  uno  in 
loco  bujusmodi  interpretandi  rationis  viam  nobis  aperuerunt. 
Cum  typica  siquidera  fuerit  antiqua  lex ,  non  solum  apertis  prae- 
dictionibus  et  vaticiniis  Cbristum  ejusque  Ecclesiam  prainunciavit , 
verum  etiam  variis  ritibus  gestique  praefiguravit  (1). 

240.  Distinguitur  autem  sensus  in  litteralem ,  qui  etiam  trb- 
picus  et  metaplioricus  est ,  et  in  mysticum  seu  spiritualem  5  qui 
rursum  dividi  consuevit  in  allegoricum ,  tropologicum  et  anago- 
gicum ,  qui  tritis  illis  versibus  comprebendi  solent  : 

Littera  gesta  docet;  quid  credas ,  allegoria; 
Moralis  ^  quid  agas;  qiio  tendas  y  anagogia  (2).  ^ 


qui  effata  ejus  (  Scripturae  )  nunquam  pressa ,  non  uno  ex  capite  peccare  vi- 

o  se  ipsis ,   sed  ab  aliena  seniper  et  delur ;  ac  i"  quod  annm  sensuum  bi- 

suhlimiori quidem  auctoritaie  suspendi  blicorum   genus   cum   alterius   generis 

vellent,  Haec  porro  dure  nimisdiclavi-  speciebus  simul  numeretur ;  cum  nulla 

dentur;  taceo  quae  de  sensu  scribit  Tri-  ratio  sit ,  cur  nomina  tropologicum  et 

denlini  decreti  circa  sacr.  Scripturarum  anagogicum  diversis  speciebns  sensus 

interpretationem ,  quae  de  accommoda-  spiritualis  significandis  unice  usurpen- 

tione  Vet.  Test.  Scripturarum  ab  Evan-  tur.  Scripturae  siquidem  ,  eliam  secun- 

gelistis  et  Aposlolis  Christo  facta  babet;  dum  sensum  litteralem,  intellectae,  no- 

talia  qoippe  sunt ,  ut  a  sincero  caiho-  bis  ea  exhibent  quam  saepissime  ,  quas 

lico  admitti  neqoeant.  In  omnibus  est  ad  mores  spectant  atqoe  ad  ceternam 

modusservandusjalioquinscopulisfoede  heatitatem  ;  2°  quod  praeter  yitia  toti 

impingere  opus  est.  proposilioni  communia  recensiti  versi- 

(1)  Hoc  vel  ipse  Jabn  ,  loc.  cit.  fa-  culi  alia  habeant  sibi  particularia.  Male 
telur.  Cfr.  eliam  Glaire,  op.  et  loc.  cit.  quippe  littera  definitur,  (\uxgesta  do- 
pag.  339  et  seqq.  cet,  veluti  si  historiae  dumtaxat,  non 

(2)  Nonnullis  partitio  haec  sensaum  autem  el  leges  qaoque  et  morum  prm- 
biblicoram  ,    adductis    versicalis    ex-  cepta ,  atque  ipsa  admodam  prophetia 


158 


TRAGT.    DE    lOCIS    THEOLOGICIS. 


241.  Nostrum  non  est  hapc  particulatim  persequi  5  hoc  tantum 
monemus  ,  sensum  litteralem  illuui  esse,  qui  immediateoritur  ex 
verbis  ipsis  Scripturae  in  nativa  sua  significatione  acceptis ,  seu 
^uem  verba  immediate  exprimunt;  sensum  vero  spiritualemesse 
mediatum,  qui  nempe  ex  rebus  significatis  eruitur  (1).  Omitten- 
tes  porro  quaestionem  ,  utrum  unus  idemque  Scripturae  textus 
duos  possit  sensus  litterales  pati  (2) ,  uti  plures  nec  fortasse 


litteralem  sensam  haberent.  Neqae  a//e- 
goria  ea  solam  est ,  qaae  docet ,  quid 
credas  ;  alFegoria  enim  bihlica ,  qaae 
permisceri  non  debetcam  allegoria  rhe- 
torica ,  est  series ,  ut  ita  loqaar ,  meta 
phorarum  biblicaram,  eventaum  sciii- 
cet  ac  reram  ,  qaaB  aliad  si^nificabant 
praeter  id  ,  quod  erant ,  ut  ex  verbis 
Pauli  mox  edicendis  patebit.  Porro , 
qaamvis  detur ,  gesta  haec  fidei  materiam 
objeclumque  esse ,  plura  tamen  horum 
gestoram  ad  spem  excitandam  qaoq.ae 
valere,  et  ad  mores  informandos  ambigi 
neqoit.  Celeram  quadruplicem  hanc  bi- 
blici  sensus  parlitionem  patarant  aliqui 
primo  ab  Augustino  fuisse  excogilatam , 
qui  in  lib.  i,  De  Gen,  adlitter,  cap.  i , 
scribit  :  In  libris  omnibus  Sacris  in- 
tueri  oportet,  quce  ibi  ceterna  intimen- 
tur,  quw  facta  narrenttir,  quce  futura 
prmnuntientur ,  qucB  agenda  prceci- 
piantur,  Ast  S.  Doctor  his  verbis  ne- 
quaquam  diversos  Scripturarum  sensus 
commemorat,  sed  totam  illarum  mate- 
riam  dispertit.  Eucherius  taraen  Lng- 
dunensis ,  qui  paulo  post  Augustinum 
eodemque  seculo  v  floruit ,  non  modo 
partitionem  illam  habet ,  sed  ipsa  no- 
mina  usurpat  secundum  eam  notionem , 
quae  etiam  modo  nominibus  hisce  inest, 
in  Praef.  in  lib.  Formular,  spiritualis 
intelligenticB ,  ubi  haec  habet  :  Corpus 
ScripturcB  sacrce ,  sicut  traditur,  in 


Utera  sive  historia  est;  anima  in  mo- 
rali  sensu  ,  qui  tropicus  dicitur  ;  spi- 
ritus  in  superiore  intellectu ,  qui  ana- 
goge  appellatur,  Bibl.  Patrura  ,  Goion. 
Agripp.  tom.  v,  part.  i,  pag.  7^1.  Non 
meminit  Eacherius ,  ut  patet  ex  addu- 
ctis  verbis  ,  sensas  allegorici ;  at  hunc 
commemorat  S.  Paaius,  Gal.  iv,  23, 
ita  scribens  de  historiis  Isaaci  et  Ismae- 
lis  ;  Quce  sunt  per  allegoriam  dicta ; 
hcec  enim  sunt  duo  testamenta, 

(1)  Aliqui  paulo  diversam  notionem 
utriusque  sensus  litteralis  et  spiritalis 
exhibent ;  ita  ut  sensum  litleralem  di- 
cant  id  ,  quod  in  Scripturis  directe  ac 
proxime  Spiritus  Sanctus  exprimere  vo- 
lait ,  et  verba  directe  prae  se  ferunt  sive 
propria  sive  figurata  ,  in  quantum  figu- 
rala  sunt ;  sensum  vero  spiritalem  id 
vocant ,  quod  in  Scripturis  directe  qui- 
dem  ,  quamvis  remote  exprimere  volait 
Spiritus  S.,  oblique  tamen  verba  prae 
se  ferant  ex  typis  promanans  atque  in 
sensu  litterali  delitescens. 

(2)  Lutherus  omniam  primus  unita- 
tem  sensus  litteralis  taitas  est ,  de  quo 
scribit  Millerus  Georg.  Angustae  profes- 
sor  dogm.  ImmOrtaliter  meritus  fuisse 
censendus  est  Lutherus  noster,  qui, 
exploso  pontificiorum  de  pluralitate 
sensus  verbo  lubrico  et  subdolo  com- 
mento,  constanter  unicitatem  sensus 
liiteralia  asseruerit. 


PART.    II.    GAP.    IV.    DE    SGRIPTUR.    SACR.    VERS.  159 

immerito  contendunt(l),  noscumcommuni  theologorum  et  inter- 
pretum  sententia  dicimus ,  solum  litteralem  sensum  eum  tandem 
esse,  qui  argumenta  praebere  theologo  possit  ad  dogmata  evin- 
cenda  ac  vindicanda. 

242.  Et  haec  quidem  generaha  veluti  monita  nobis  attigisse  satis 
sit  de  exegetica  seu  scientifica  Scripturarum  interpretatione.  Nam 
quod  ad  apparatum  spectat  eorum ,  quae  ad  rectam  Scripturarum 
intelligentiam  requiruntur ,  nec  non  ad  peculiares  canones  et  re- 
gulas ,  quae  prae  ocuhs  haberi  debent ,  ut  germana  habeatur  expo- 
sitio  sive  Veteris  sive  Novi  Testamenti ,  et  ad  Hbros  singillatim 
sumptos ,  nos  ne  in  alienam  messem ,  ut  prsemisimus  ,  immittere 
falcem  videamur ,  auditores  nostros  ad  probatos  auctores  remit- 
timus,  qui  de  hisce  data  opera  scripserunt  (2). 

CAPUT  IV. 

DE    SCRIPTURiE    SACRiE    VERSIONIRUS. 

243.  Qu9e  de  sacrarum  Litterarum  versionibus  a  theologis  di- 
cenda  sunt,  afficiunt  potissimum  vulgatam  versionem  latinam  , 
ac  versiones  vernacuhs  hnguis  confectas.  Hoc  enini  eorem  pos- 
tulat  munus ,  tuendi  nimirum  quae  ab  Ecclesia  sunt  constituta. 
Cum  vero  Ecclesia  authenticam  declararit  vulgatam  latinam,  plu- 

(1)  Cfr.  Cornel.  a  Lap.  Ca».  xxxvi ,  (2)    Consnli    inter    celeros    possnnt 

in  Pentateuch,  Qai  huic  adstipulantar  S.  Aagustin,  De  doctr.  chrut,  lib.  iii; 

sentenliae,  duces  sibi  sumpseruntS.  Au-  Salmeron  ,   Proleg,  vir-xx  ;   Serarius  , 

gustinum,quiC(0«/ess.Iib.xii,capp.  i8,  Proleg,  biblica  ,  cap.  2i  ;  Bonfrerius, 

25,  26,  3i  et32,etlib.ui ,  Dedoctr,  Prceloq,  in  totam  Scriptur,  cap.  20; 

christ%    cap.   27  ,   et  alibi ,    duplicem  Vasquez  ,  In  S.  Thom,  i  part,  q.  i  , 

ejusmodi    sensum   adstruit ;   nec   noa  art.    10;    Huelius ,  Demonst,  evang, 

S.  Thomam  i  part.  q.  i ,  art.  10,  corp.  prop.  vii ,  §§  1-6 ;  Biblia  latino-gal- 

Cfr.  quaeinhanc  rem  scite  animadvertit  lica  ,  vulgo  De  f^ence,  prkface  g&nSr, 

Czuppon,  op.  cit.  Findicias  vtilgatcB  sur  les  livres  de  VAncien  Testam,VA' 

lat,  edit, Biblior,  tom.  i,  sect.  i,  §  7,  ris  1827  ,  tom.  1 ,  pag.  248;  Glaire, 

pag.  24  et  seqq.  Cfr.  tamen  etiara  Es-  op.  cil.  tom.  i ,  chap.  6 ,  pag.  336-4oi , 

iiu8  ^  in  Oratione ,  an  ejusdem  Scrip'  et   iteram    in   append.    aa   chap.    6, 

turw  plures  sint  sensus  litterales?  pag.  ^yo-^g^. 


160  TRACT.    DE    LOCIS    THEOLOGIGIS. 

raque  de  verslonibus  in  lingua  vulgari  decreverint  Romani  Pon- 
tifices,  consequitur ,  tlieologi  esse  horum  vindicias  sumere  adver- 
sus  Ecclesioe  detractores,  qui  ingentes  ea  de  causa  clamores  exci- 
tarunt.  Quod  enim  attinet  ad  antiquarum  versionum  sive  orienta 
lium  sive  occidentalium  recensionem ,  singularumque  pretium , 
epocham,  auctores,  nec  non  ad  recentiores  versiones  ,  editiones, 
earumque  decora  aut  vitia ,  ea  sibi  sacrarum  Litterarum  institu- 
tores  referre  et  expendere  veluti  proprium  objectum  assumunt. 

244.  Porro  quoad  vulgatam  latinam  Bibliorum  versionem  non 
paucae  molae  sunt  controversioe ;  ac  primo  ,  quonam  sensu  a  Tri- 
dentino  declarata  authentica  sit ,  utrum  scilicet  cum  textuum  ori- 
ginalium  detrimento ,  quod  plures  haeretici  non  ita  pridem ,  ut 
Ecclesiam  cathoUcam  criminarentur,  obtenderunt,  an  vero  tan- 
tum  comparate  ad  ceteras,  quae  circumferebantur,  latinas  ver- 
siones;  secu7ido  ^  an  per  suum  decretum  Tridenlina  Synodus 
intenderit  vulgatam  versionem  non  a  quovis  solum  errore  circa 
fidem  ac  mores  immunem  declarare ,  sed  etiam  a  quolibet  aUo 
vitio ,  quod  sive  res  et  sententias  sive  ipsa  verba  attingat ,  ita  ut 
ab  omnibus  mendis  Hbera  phme  sit;  tertio^  utrum  vulgata  censeri 
debeat  inspirata,  ut  nonnuUi  exislimarunt  (1),  nec  ne ;  qunrto 
denique ,  utrum  editio  communis  ,  a  Sixto  V  et  Clemente  VIII 
edita ,  ita  pura  a  mendis  sit ,  ut  ulteriori  nequeat  subjici  emen- 
dationi. 

245.  Fere  omnes  ejusmodi  qusestiones,  magna  oUm  aniraorum 
contentione  atque  aestu  agitatse,  obsoleverunt;  utjam  nemo  inter 
Protestantes  reperiatur,  qui  hanc  Tridentino  mentem  et  consi- 
lium  in  suo  decreto  edendo  fuisse  contendat ,  vulgatam  nempe 
versionem  supra  textum  ipsum  primigenium  efferre^  aut  prohi- 
bere  quominus  quisquam  ad  ipsos  ,  si  opus  fuerit,  fontes  originales 
accedat,  uti  plures  iisque  gravissimi  cathoUci  ostenderunt  (2).  Sic 


(1)  Inler  ceteros  Petras   Sator  ,   in  vulgata,  cap.    22   et  seq.;  Morinus, 

op.  De  translatione  BiblicB,  cap.  10;  Exercitat,  bibl.  lib.  1,  cap.  12. 
Titeimanas ,  in  Disput,  pro  editione  (2)  Cfr.  Card.    Pallavicini ,    Storia 

vulgata,  adjecta  comment.  in  epist.  ad  del  Conc,  di  Trento,  lib.  vi ,  cap.  17, 

Rom.;  Mariana ,  in  Dissert,  pro  edit,  ubi  ostendit ,  nunquam  meulem  Gon- 


PART.    II.    GAP,    IV.    DE    SGRIPTUR.    SAGR.    VERS. 


161 


iiemo  ex  Catholicis  est ,  qui  nunc  inspirationem  tueatur  in  latina 
vulgata  adornanda,  aut  qui  adhuc  existimet,  ita  eamdem  esse 
vulgatam  editionem  a  quibusvis  librariis  aut  thypographicis  men- 


cilii  faisse  valgatam  versionem  supra 
lextas  hebraicam  et  graecam  efferre , 
aut  impedire  quominus  scriptores  ad  eos 
textus  recurrant ,  cum  oportunum  ju- 
dicaverint  ad  pleniorem  sensus  intelli- 
gentiam.  Sane  Salmeronius ,  qui  ipsi 
Concilio  inlerfuit,  haec  habet,  Prol.  iii, 
edit.  Colon.  Agrypp.  i6o7. ,  pag.  2^  : 
Postremo  accessit  Concilii  Tridentini 
approbatio ,  quod  videns  nostri  seculi 
hcereticos  palam  contemnere  P^ulga^ 
tam ,  sive  veterem  Hieronymi  editio- 
nem,  nocasquepro  suo  arhitratu  quem- 
queproducere,  tale  condidit decretum ... 
Jam  secundo  loco  oslendamuSf  non  ita 
fuisse  P^ulgatam  Hieronymi  editionem 
prohatam ,  ut  propterea  rejecta  sint  a«- 
telligenda  vel  grceca  vel  hehraica  vo- 
lumina  ;  quod  non  est  difficile  osten- 
dere,  Nihil  enim  ihi  de  exemplarihua 
aut  grcecis  aut  hehraicis  agehatur;  tan- 
tum  inter  tot  editiones  latinas ,  quot 
nostra  secula  parturierant ,  qucenam 
ex  illis  prcestaret,  sermo  erat.,,  Lihe- 
rum  autem  reliquit  omnihus ,  qui 
Scripturas  profundius  meditantur , 
fontes  groscos  aut  kehreeos,  quatenus 
opus  sit,  consulere ,  etc.  His  consonant , 
quae  adversus  Calvinum  et  Philippum 
Melanchthonem  scripsit  AndreasVega, 
alter  Concilii  Theologus ,  lib.  xv,  De 
justif.  cap.9,CoIon.  1672,  pag.  692, 
ubi  cum  praemisisset ,  Concilium  appro- 
basse  *Vulgatam  latinam  expurgalam  a 
mendis  chalcographorum  ,  nec  eam  tan- 
quam  a  coelo  delapsam  adorari  voluisse, 
aliaque  ejusmodi ,    subdit  :  Et  hanc 

T.  IX. 


fuisse  mentem  Synodi ,  nec  quidquam 
amplius  statuere  voluisse,  ex  verhis 
ipsis  et  ex  aliis  consuetis  approhatio- 
nihns  Concilii  potes  colligere.  Et  ne 
duhites  de  hoc ,  verissime  possum  tihi 
( Calvine )  allegare  pro  his  amplissi- 
mum  et  observantissimum  Dominum 
SanctcB  Crucis  Cardinalem,,,  qui  illi 
sessioni  et  aliis  omnibus  prcefuit ,  ac 
pridie  quidem  ,  quam  illud  decretum 
prmaret ,  et  postea ,  non  opinor  semel , 
mihi  testatus  est ,  nihil  amplius  vo- 
luisse  patres  firmare,  Itaque  nec  tu , 
nec  quispiam  alius  propter  hanc  ap- 
probationemP^ulgatce  editionis  impedit, 
quo  minus ,  ubi  hcesitaverit ,  ad  fon- 
tes  recurrat ,  et  in  medium  proferat 
quidquid  hahere  potuerit ,  quo  juven- 
tur  et  locupletentur  latini,  et  F^nlgatam 
editionem  ab  errorihus  repurgent ,  et 
qucB  sensui  Spiritus  S.  et  ipsis  fonti- 
bus  sunt  magis  consentanea ,  assequan- 
tur,  Post  haec  supervacaneum  puto  ea 
adjicere  ,  quae  scribunt  Bellarminus  in 
eumdem  sensnm ,  lib.  11 ,  De  verho 
Dei  ,  cap.  I  o  ;  Rugerius  ,  Secretar. 
Apostol.  lib.  DeScript,canonic,  cap.44* 
aliique  bene  multi.  Hos  magno  nnmero 
recenset  Humfr.  Hodius  Oxoniens.  in 
op.  De  Bibliorum  textibus,  etc.  Oxon. 
1705,  lib.  III,  cap.  i5.  Hic  autem  ubi- 
que  infensissimum  se  praebet  Rom.  Ec- 
clesiae.Contrarium  tamen  contenditMel- 
chior  Canus,  De  locis,  lib.  11,  cap.  i3 
et  seq.  cum  aliis  ,  quibus  a  fortiori  ad- 
stipulantur,  qui  Valgatam  inspiratam 
censaerant. 

11 


162  TRAGT.    DE    LOGIS    THEOLOGICIS. 

dis  immunem ,  ut  nequeat  ulteriori  subjici  emendationi ,  id  quod 
auctor  ipse  praefationis  ad  lectorem  in  editione  Clementis  VIII 
fatetur(I).  In  eo  tamen  unanimi  prorsus  sensu  Catholici  conve- 
niunt  omnes^  nullum  in  Vulgata  editione  errorem  contineri,  in 
ns  saltem  quae  ad  fidem  moresque  spectant,  aut  etiam  quie  ali- 
cujus  momenti  sint  in  rebus  atque  sententiis  (2).  Quo  sensu 
affirmant ,  authenticam  declaratam  esse  vulgatam  latinam  a  Tri- 
dentino,  cujus  nimirum  decreto  factum  est,  ut  iatina  haec  versio 
originali  textui  plane  conformis  dijudicata  fuerit,  atque  extrin- 
secam  prseterea  auctoritatem  nacta  sit;  unde  nos  ex  publicoejus- 
modi  acsolemni  Ecclesiyy  judicio  certi  efficimur  de  ea  conformitate 
atque  intrinseca  consonantia ,  quam  habet  cum  fontibus  ipsis , 
ita  ut  ejus  respui  auctoritas  a  nemine  possit.  Nos  ipsis  adstipu- 
lamur;  atque  hoc  sensu,  reliquis  jam  obsoletis  controversiis  prae- 
termissis ,  authenticam  adstruimus  adversus  Protestantes  v  ulgatam 
latinam  versionem. 

246.  Ne  vero  in  obscuritate  versemur  ,  juverit  hic  verba  ipsa 
praemittere  Tridentini  decreti ,  sess.  IV  ,  quae  ita  se  habeut  :  Ea- 
dem  sacrosancta  Synodus,  considerans  non  parum  utilitatis 
accedere  posse  Ecclesice  Dei  ^  siex  omnibus  latinis  editionihus  y 
qu(B  circumferuntur  ^  sacrorum  Librorum^  qua^nam  pro  au^ 
thentica  habenda  sit ^  innotescat  y  statuit  etdeclarat^  ut  hcec  ipsa 


(1)  Cnjasauctor,  otmox  videbimus,  ecclesiastica  circa  Trident,  decretum 
ipse  Bellarminas  est.  Sane  satis  estocu-  de  Vulgata  Biblior,  editione,  in  No- 
los  conjicere  in  alterum  ex  duobus  tiiia  Conc;  item  Bellarm.  in  Dissert, 
libellis  ,  quos  Lucas  Bragensis  Card.  quam  ex  Mss.  anno  1749  in  lacem  pro- 
Bellarmino  obtulit ,  in  quo  specimen  talitWindenofer;  Simeon  de  Blais,  lib. 
correclionum  in  iv  Evangelia  exhibet ,  De  auctor,  textus  hebr,;  Serarius ,  in 
quae  in  textaVaigatae  fieri  possent.  Opp.  Proleg.  cap.  21  ;  Bonfrerias,  in  Prce- 
edit.  Antwerp.  1606,  tom.n,pag.  io56;  loq.;  Joan.  de  la  Haye  ,  in  Prol,;  Nat. 
item  in  duobus  aliis  libellis  ,  qui  ad  cal-  Alex.  sec.  iv,  diss.  89;  Bossaet,  in 
cem  Comment,  Da  Hamel  recusi  sunt,  Projet  de  l'union,  etc.  AfBrmant  alii , 

(2)  Qaoad  errores ,  qui  rei  substan-  inler  quosnovissime  Jos.  ZaraaMellini, 
tiam  non  attingant ,  utrum  reipsa  non-  prof.  Bononiensis  in  Instituiion,    bi- 
nulli  in  Vulgata  editione  reperiantur,  bliciSy  Bonon.  i833,  part.  i,  diss.  11, 
affirmant  alii ,  alii  vero  negant.  Negant  cap.  3  ,  art.  3  ,  q.  1 ,  pag,  162. 
inter  ceteros  GabassQtius ,  in  Diatriba 


PART.    II.    CAP.    IV.    DE    SCRIPTTTR.    SACR.    VERS. 


163 


vetus  et  vulgata  editio  y  quce  longo  tot  sceculorum  usu  in  ipsa 
Ecclesia  probata  est,  in  puhlicis  lectionibus,  disputationibus , 
prcedicationihus  et  eccpositionibus  pro  authentica  habeatur ,  et 
ut  7iemo  illam  rejicere  quovis  prceteajtu  audeat  vel  prwsumat, 

247.  Quod  vero  spectat  ad  recentiores  versiones  Bibliorum 
vernaculas,  duo  sunt  apprime  distinguenda ,  versiones  videlicet 
in  se  et  illarum  lectio.  Nullo  unquam  tempore  prohibuit  Eccle- 
sia,  quominus  Scriptura  sacra  in  linguas  vernaculas  verteretur; 
et  sane  vel  ab  ipsis  Ecclesiae  incunabulis  et  insequentibus  seculis 
plures  ejusmodi  versiones  sive  in  Oriente  sive  in  Occidente  pro- 
dierunt ,  nec  sese  illis  opposuit  Ecclesia  ,  imo  quandoque  eis  usa 
est,  ut  constat  de  versionibus  Aquilse,  Symmachi  ac  Theodotio- 
nis  (1).  Nemo  proeterea  est.  qui  inficietur,  plurimum  utiHtatis 
in  criticam  biblicam ,  hermeneuticam  et  exegesin  ex  andquis 
versionibus  syriacis  ,  arabicis  ,  coptica ,  armena  ,  persica ,  etc . 
promanare ,  potissimum  vero  ex  versione  graeca  Alexandrina  ,  seu 
ut  dicitur  LXX  interpretum  (2) ,  quoad  Hbros  Vet.  Test. ,  quam 


(1)  De  quibos  inter  ceteros  cfr.  Ho- 
dias ,  op.  cit.  lib.  iv ,  cap.  i ,  qai  fuse 
et  erudite  de  ipsis  peragit,  nec  non  Jac. 
h^AjQn^.Bihliothecasacra,  Paris  1728, 
tom.  I ,  cap.  3  ,  sect.  i. 

(2)  Innumera  prope  snut  eruditoram 
tum  catholicorum  tum  protestantiura  de 
hujus  versionis  origine ,  auctore ,  sive 
auctoribus,  aetate,  etc.  sibi  adversantia 
judicia.  Magna  ex  parte  ea  collegit  Ho- 
diu8,op.  cit.  quipraemissahisloria  Ari- 
steae  graece  et  latine ,  toto  lib.  i  refert 
ac  expendit  auctorum  utriusque  com- 
munionis  de  hac  versione  varia  placita ; 
lib.  n  suam  profert  sententiam  de  tem- 
pore ,  modo  ac  latione ,  qua  eadem 
confecta  est ,  concluditque  ,  cap.  7  et 
seqq.  a  Judaeis  hellenistis  Alexandrinis 
solius  Pentateuchi  versionem  adornatam 
fuisse  ;  deraum  acriter  impugnat  Isaac. 
Vossiam  ,   qui  in  libello  De  transla- 


tione  Lxx  interpretum  illam  versionem 
probaverat.  Richard.  Simon ,  in  Dis- 
quisitionibus  criticis  de  variis  Biblio- 
rum  editionihus  (perperam  Lud.  Cap- 
pelloa  nonnuilisadscriptis),  Lond.  1684, 
cap.  i5  ,  censet ,  nomine  r,xx  hanc  ver- 
sionem  fuisse  insignitam ,  qnod  probata 
fucrit  a  Synedrio  ,  quod  constabat  lxx 
aut  Lxxii  membris.  Eadem  jam  scrip- 
serat  in  Hist»  crit.  J^et.  Test.  lib.  11 , 
cap.  2.  Sic  alii  passim.  4ttamen  non- 
dum  lis  finita  est;  siquidem  doctus  De 
Magistris ,  in  sua  edil.  Daniel  secun- 
dum  ixx  interpretes ,  qaam  ipse  pri- 
mam  ex  Chisiano  codice  vulgavit ,  Ro- 
mae  i^^'^,  vol.  in  fol.  Hodio  ceterisqne 
septuagintaviralis  versionis  osoribas  apo- 
logiam  opposoit ,  quam  quinque  pro- 
lixis  ernditissimisque  dissertationibas 
complexus  est ,  eamque  slrenae  tutator. 
Eam  adisis. 

11. 


164  TRACT.    DE    LOCIS    THEOLOGICIS. 

Ecclesia  adoptavit  ac  suam  fecit.  Attamen  Ecclesia  nunquam 
non  invigilavit  fidelitati  versionum ,  praesertim  postquam  haere- 
tici  coeperunt  sacram  Scripturam  in  linguas  vulgares  vetere ,  seu 
potius  corrumpere  ad  suos  populis  errores  propinandos  (1) ;  im- 
probavit  enim  ejusmodi  versiones ,  earumque  lectionem  fidelibus 
interdixit.  fnterim  cum  in  dies  hic  morbus  ingravesceret ,  pos- 
tremis  hisce  temporibus ,  postquam  institutse  societates  sunt  vulgo 
bibliccB  nuncupatae,  quarum  scopus  est  Biblia  in  oranes  linguas, 
quae  nunc  vigent  ,  translata  ubique  disseminare  cum  ingenti 
christianae  et  catholicae  fidei  jactura ,  Romani  Pontifices  iteratis 
decretis  eas  societates  bibhcas  proscripserunt.  Inter  hos  eminent 
Pius  VII  et  Leo  XII  (2) ,  qui  Episcoporum  zelum  excitarunt,  ut 
fideles  sibi  creditos  ab  ejusmodi  mohminibus  tutarent  ac  praimu- 
nirent.  Contra  vero  Protestautes ,  societatum  harum  architecti 
et  inventores ,  eas  passim  ad  sidera  tollunt ,  pecunia  ,  industria  , 
opera,  et  qua  demum  cumque  pcssunt  ratione  fovere  ac  disse- 
minare  satagunt ,  Romanosque  Pontifices,  qui  eas  improbarunt, 
ceu  tenebrarum  patronos  atque  humani  ingenii  progressus  ini- 
micos  et  hostes  traducunt. 

248.  His  ita  expositis  ,  superest  ut  accedamus  ad  vindicandum 
Tridentinae  Synodi  decretum  de  Vulgata  latina  editione,  et  Rom. 
Pontificum  de  societatibus  biblicis  judicium.  De  lectione  autem 
Scripturae  sacrae  in  lingua  vernacula  agemus  in  capite  sequenti. 
Hic  enim  ea  dumtaxat  complectimur,  quaead  versiones  spectant. 
Sit  igitur. 


(1)  Valdenses  omnium  primi  faerunt  Emsa,  studio  et  impensis  Petri  Valden- 

ex  seqaioribus  haereticis ,  qui  in  Galliis  sis ,  post  an.   1170  aut  1180,  Cfr.  Le 

Biblia  in  linguam  vernaculam  verterint,  Long,  op.  cit.  lom.  1,  cap.  4j  part»  n»^ 

ac  proinde  corruperint.  Horum  versio-  art.  i  ,  pag.  3i2  el  seqq.  "' 

nem  damnavit  Innocentias  III,  initio  (2)  Pius  vii,  epist.  datis  ad  Archie-| 

seculi  xiii,  epist.  ifyi ,  lib.  11  epist.  edit.  pisc.  Gnesnensem  die  29  Jun.  1816  ,  j 

Baluzianse  pag.  4^2.  Hanc  altera  exce-  et  ad  Stanislaumarchiep.  Mohilovien-^ 

pit  Novi  Test.  translatio  in  linguam  ver-  sem  die  3  Sept.  ejusd.  anni ;  Leo  xii, 

nac.  seu  gallic,  adornata  a  sacerdote  in  Encyclica  ad  omnes  Patriarcb.Prim. 

Lngdnnensi  Stephano  de  Ana  vel  de  Archiep.  et  Episc.  die  3  Maii  1824. 


PART.    H.    GAP.    IV.    DE    SGRlPTtR.    SACR.     VERS.  165 

PROPOSITIO  I. 

Merito  Tridentina  Synodus  y  ex  omnihns  latinis  editionibns  y 
quce  circumferehantiir y  sacrorum  Librorum ,  veterem  Vulga- 
tam  editionem  pro  authentica  hnbendam  esse  ,  statuit  et 
declaravit. 

249.  Duo,  ut  paulo  ante  innuebamus,  hoc  suo  decreto  Tri- 
dentina  Synodus  effecit ,  dum  VuJgatam  versionem  prae  reliquis  , 
quae  circumferebantur,  latinis  editionibus  authenticam  statuit  ac 
declaravit;  nempe  testata  est  ejus  intrinsecam  conformitatem 
cum  textu  primitivo ,  non  solum  in  rebus  fidei  ac  morum ,  verum 
etiam  in  ceteris ,  saltem  quoad  substantiam ;  eique  contulit  prae- 
terea  extrinsecam  quamdam  auctoritatem ,  quam  reliquis  non 
contulit,  imo  nec  contulit  alicui  textui  originali  sive  hebraico 
sive  graeco  (1).  Cum  autem  de  hoc  aperte  constet  ex  decreto  ipso , 
non  est  cur  in  hoc  probando  insistaraus. 

250.  Conformitatem  vero  intrinsecam  vulgatae  editionislatinae 
cum  textu  primitivo,  in  sensu  exposito,  ita  evincimus.  Versio 
illa  textui  originali  seu  primigenio  conformis  censenda  est ,  quae 
lougo  seculorum  usu  in  Ecclesia  obtinuit ,  quae  tulit  ab  adversa- 
riis  ipsis  suffragium ,  quae  denique  falsitatis  et  erroris  nedum  circa 
fidem  et  mores ,  sed  et  quoad  cetera ,  quae  attingunt  substan- 
tiam  ,  argui  nunquam  potuit.  Talis  porro  est  versio  Vulgata  latina 
a  Tridentina  Synodo  probata. 

251.  Nam  de  usu  Ecclesiae  latinse  longo  seculorum  tractu  res 
testatissima  est ,  atque  constat  ex  ipsa  Vulgatae  editionis  historia. 


(l)  Ex  hac  distinctione ,  inter  au-  intrinseco  valore  disceplare ,  cam  ipsis 

thentiam  intrinsecam  et  extrinsecam ,  decreto  sao,  at  testalar  Card.  Pallavi- 

videtur  oronino  sublata  controversia  de  cinias  loco  cit.,  ulla  ratione  detrahere 

praelatione  a  Tridentino  data  vulgatae  nolueril.Contulit  proptereaeditioni  Vul- 

edilioni  supra  textus  aliasque  versiones.  gatae  latinae  authentiam.  extrinsecam  , 

Etenim  Concilium  fontes  antiquasque  qua  certi  efficeremur  ,  nihil  in  ipsa  re- 

versiones  non  attigit ;  sed  et  illos  et  has  periri ,  sive  ad  fidem  sive  ad  mores  aut 

reliquit  in  atatti  quo  ,  ulloqui  mos  est,  sententias  pertinens,  quod  dissenliret  a 

dimisitque  cruditis  de  illis  istarumque  fontibus  primigeniis. 


166 


TRAGT.    DB    LOGIS    THEOLOGIGIS. 


Norunt  siquidem  eruditi  viri,  ab  ipso  fere  aevo  apostolico  lati- 
nam  versionem  adornatam  fuisse  ex  Vet.  Testimenti  graeca  ver- 
sione  septuaginta  interpretum  (1) ,  et  ex  grffico  textu  Novi  Tes- 
tamenti  (2).  Haec  porro  versio  primatum  semper  obtinuit  in 
Ecclesia ,  quam  S.  Hieronymus  Communem  et  Vulgatam  (3) , 
S.  Augustinus /^a/«m  (4),  S.  Gregorius  M.  aliique  Veterem  nuncu- 
parunt,  ut  eam  ab  innumeris  prope  latinis  versionibus  secerne- 
rent ,  quae  per  illam  aetatem  a  privatis  hominibus  prodierant  (5). 
Hanc  translalionem  summis  Ecclesiae  Patres  praeconiis  extule- 
runt ,  praesertim  vero  S.  Augustinus ,  qui  eam  etian  reliquis  omni- 
bus  eo  nomine  praeferendam  censuit ,  quod  esset  verhorum  tenacior 
cum  perspicuitate  sententim  (6).  Atque  ita  quidem  se  res  habuit, 
donec  S.  Hieronymus  novam  ex  hebraico  fonte  librorum  Vet. 
Test.  versionem  adornavit ,  quae  cum  in  dies  principem  sibi  locum. 
vindicaret,  apud  Gregorium  M.  Vulyatce  novce  denominationem 
nacta  est ,  comparatione  illius  veteris  Vulgatae  seu  Italae  versio- 
nis  (7).  Verum  et  haec  ipsa  nova  Vulgata  veteris  Vulgatce  nomine 


(1)  Cfr.  Michaelis ,  Introduct.  au 
Nouveau  Testam.  toni.  2,  premi^re 
part.  sect,  24  ^*  ^^  ,  qui  hoc  ostendit 
non  solnm  ex  argamentis  externis  ve- 
rum  etiam  ex  internis ;  nec  non  Sera- 
rias ,  Proleg,  hihlic,  cap.  19,  q,  8, 
et  Brianas  Waltonus ,  PolygL  Pro- 
leg,  X,  n.  1. 

(2)  Cfr.  Millius,  Novum  Testam. 
Proleg,  Oxon.  1707,  pag.  ^i  et  seqq. 
In  eo  tamen  nobis  hic  auctor  a  vero 
abladere  videtur ,  prout  alias  animad- 
Tcrtimus ,  quod  nonnisi  initio  seculi  11 
statual  Novi  Test.  versionem  subS.Pioi, 
in  quo  non  indulget  nisi  conjecturis ; 
conlrarium  tenet  Michaelis,  loc.  cit. 
cfr.  etiam  Sabatier,  Sacr.  Bibl,  anti' 
qucB  vers.  seu  Fetus  Italica ,  praef. , 
tom.  1,  pag.  II  et  seq. 

(3)  Comment,  in  cap.  xiii  S.  Malth. 
V ,  35  et  in  Epist,  cvi,  edit.  Vall.  ad 


Sunniam  et  Fretelam ,  n.  2, 

(4)  De  docirin.  christ.  lib.  11,  cap.  1 5. 
Itala  nuncupata  fuit,  juxta  Ferrandum 
diaconum  in  Summa  hihlica,  lib.  ni, 
cap.  I ,  quia  Patres  praesertim  Itali  ea 
utebantur.  Cfr.  item  Sabatier ,  op.  et 
loc.  cit.  pag.  3i. 

(5)  Etenim  S.  Augast.  De  doctr, 
christ,  iib.  11 ,  cap.  1 1 ,  n.  16  :  Qui 
Scripturas ,  inquit ,  ex  hebrcea  lingua 
in  grcecam  verterunt,  numerari  pos- 
sunt,  latini  autem  interpretes  nullo 
modo.  Ut  enim  cuique  primis  fidei 
temporibus  in  manus  venit  codex  grce- 
cus ,  et  aliquantulum  facultatis  sihi 
utriusque  lingucB  hahere  videbatur , 
ausus  est  interpretari. 

(6)  De  doctrina  christ.  lib.  11,  cap.  i5. 

(7)  Cfr.  Jos.  Blanchinias ,  op.  cil. 
Prcef,  gener,  pag.  28. 


PART.  II.  CAP.  IV.  DE  SGRIPTUR.  SACR.  VERS. 


167 


a  Tridentino  est  insignita ,  eo  quod  et  ipsa  vetus  evaserit ,  inter- 
vallo  plus  minus  1000  annorum ,  quot  nempe  a  tempore  ,  quo 
priraum  prodiit,  usque  ad  laudatum  Concilium  defluxerant ;  eo 
vel  magis  ,  quod  ex  non  usu  vetus  illa  Itala  vix  oblivioni  data  non 
fuerit  (1).  Editio  vulgata  a  Tridentino  probata  maximam  partem 
constat  ex  versione  Hieronymiana ,  et  ex  libris  illis ,  quos  idem 
Sanctussaltem  recensuit  et  castigavit(2).  Licet  porro  vulgata  versio 
identidem  a  viris  doctis  ad  verae  lectionis  integritatem  revocata 
fuerit  y  et  a  mendis ,  quee  ex  librariorum  oscitantia  irrepserant , 
expurgata  (3),  tamen  aetate  Concilii  Tridentini  pluribus  iterum 
macuh*s  scatebat ,  quapropter  Concilium ,  eadem  sess.  IV ,  decrevit 
et  statuit ,  ut  in  posterum  Vulgata  hsec  editio  quam  emendatis- 
sime  imprimeretur . 


(1)  DoctasSabatier,  monachasMau- 
rinas  ,  ex  codicibas  Mss.,  ex  veterum 
Patrarn  auctorumque  ecclesiasticorum 
scriptis  ,  Missalibus ,  Breviariis  ,  aliis- 
que  monumentis ,  in  quibus  veteris  hu- 
jus  interpretationis  fragmenta  et  laciniae 
extabant ,  incredibili  studio  et  patientia 
integram  pene  collegit  et  vulgavit,  tribus 
volum.  in  folio ,  Remis  i^^^*  Idem 
prsestitit ,  magna  saltem  ex  parte ,  Blan- 
chinius  in  Vindiciis. 

(2)  Cfr.  Prcpfat,  ad  lect,  editionis 
Clementis  viii.  Si  enim  excipias  Psal- 
terium  ,  Baruch  ,  Sapientiam ,  Eccle- 
siasticnm  ,  daosque  libros  Machabseo- 
rum ,  qui  juxta  antiquam  versionem 
latinam  relenti  sunt ,  ceteri  libri  spe- 
ctant  ad  versionem  Hieronjmianam , 
qnam  integram  exhibent  Martiaupeus  et 
Vallarsius,  in  Bihliotheca  divina  ejus- 
dera  Sancti. 

(3)  Nam  praeter  Cassiodorum,  qui 
seculovi  (obiitenim  magnushicvirjuxta 
verisimiliorem  sentenliam  anno  5^5) 
biblia  recensuit ,  cujus  etiam  complexio- 


nes  vulgavit  Marchio  MafFejus,  Alcui- 
nus  an.  802  novam  recensionem  sus- 
cepit  ;  item  Lanfrancus  annoioSg; 
Stephanus  II  vero,  abbas  Cisterciensis 
an.  II 09,  nec non  Card,  Nicolaus ,  dia- 
conus  S.  Damasi,  an.  n5o.  PatresDo- 
minicani  Parisienses  an.  1236  suum 
ediderunt  celebre  Correctorium  f  de  quo 
fuse  agit  Fabricy  ,  Ord.  Praed.  in  op. 
Des  titres  primitifs  de  la  rivdlation, 
Rome  1772  ,  tom.  ii ,  pag.  122  et  seqq. 
Postea  vero  alii  id  laboris  sibi  sumpse- 
runt,  prassertim  Card.  Ximenes  ,  qui 
an.  1617  vulgavit  sua  Polyglotta ,  deinde 
Robertus  Stephanus ,  qui  an.  i528  et 
1542  novas  dedit  Vulgatae  editiones; 
demum  Lovanienses ,  an.  1 547,  cmen- 
datiorem  editionem  vulgarunt ,  quae  pos- 
terioribus  cnris  magis  adbnc  expurgata 
est.  Cfr.  CI.  Brunati ,  diss.  111 ,  Del 
nome,  delV autore  ^  de*  correttori ,  delV 
auiorita  della  versione  volgata ,  inter 
Dissertationes  biblicas,  quas  vulgavit 
Mediolan.  i838,  pag.  Sg,  60. 


168  TRAGT.     DE    LOGIS    THEOLOGIGIS. 

252.  Nihil  intentatum  reliquerunt  Rom.  Pontifices,  praecipue 
vero  Gregorius  XIII ,  Sixtus  V  ,  Gregor.  XIV  et  Clemens  VIII , 
institutis  ad  id  muneris  congregationibus ,  ut  vulgata  editio  ad 
mentem  Concilii  emendatissima  prodiret  in  lucera  ,  uti  reipsa  fac- 
tum  est.  Cum  igitur  vulgata  latina  versio  in  usu  fuerit  tot  secu- 
lorum  lapsu  in  Ecclesia  occidentali,  ac  summis  SS.  Patrum  lau- 
dibus  celebrata  (1),  cum  eam  adhibuerint  oecumenica  Concilia , 
cum  tot  doctorum  virorum  curis  ad  hebraica  et  graeca  exempla- 
ria  exacta  fuerit,  ac  saepius  adeo  a  mendis  tiim  librariorum  tum 
calcographorum  fuerit  castigata ,  ac  Romanorum  demum  Ponti- 
ficum  auctoritate  prodierit ,  nisi  desipere  vehmus ,  fateamur  necesse 
est ,  eam  plane ,  non  in  iis  modo  qu3e  ad  fidem  moresque  perti- 
nent,  sed  in  iis  etiam  quae  saltem  substantiam  afiiciunt,  con- 
formem  esse  fontibus  primigeniis  ,  seu  originali  textui ,  eidemque 
plene  congruere. 

253.  Atque  hinc  illud  accidit  singulare,  quod  Protestantes , 
qui  adversus  decretum  Tridentinum  tot  ab  initio  tantosque  motus 
excitaverant,  primo  illo  deinceps  animi  aestu  defervescente,  coepe- 
rintdecretum  illud  commendare ,  et  vulgatam  editionem  laudibus 

(I)  Inler  hos  eminent  S.  Gregorias  fertur.  Namest  et  verborum  tenacior, 

M.  In  Ezech,  lib.  i ,  Hom»  x ,  n.  6  ,  et  perspicuitate  sententim  clarior ,  at- 

et  In  Job.  MoralAih.xx,  n.  62,nbi,  que,   utpote  a  christiano  interprete , 

posteriori  nempe  loeo,  scribit  :  Longe  verior,  De  Ofjiciis ,  lib.  i,  cap.   12, 

ab  hac  sententia  vetus  translatio  dis-  n.  8 ,  praeterea  hsec  habet :  De  hebrcee 

sonat,.,  Sed  tamen ,   quia  hcec  nova  in  latinum  eloquium  tantumtnodo  Hie- 

iranslatio  ex  hebrceo  nobis  arabicoque  ronymus  presbyter  sacras  Scripturaa 

{ Jobi )  eloquio  cuncta  verius  transfu-  convertit,  Cujus  editione  generaliter 

disse  perhibetur,  credendum  est,  quid-  omnes  Ecclesice usquequaque  utuntur, 

quid  in  ea  dicitur;  etoportet,  utverba  pro  eo  quod  verior  sit  in  sententiis  et 

illius  nostra  expositio  tubtiliter  rime-  clarior  in  verbis.  Alii  plares  cfr.  apad 

*ur.  S.  Isidorus  Hispalensis,  £/i/mo/ogr.  Maurin.  edit.  opp.  S.  Hieronymi  ,  in 

lib.  VI,  cap.  4»  n.  5,  edit.  Arevali  :  VroXe^om.m  DivinamBibliothV  vo\,i\, 

Presbyterquoque  HieronymuSf  scribit,  nbi  ostendilur,  ipsum  S.  Augustinum, 

trium  linguarum  peritus ,  ex  hebrceo  qui  prius  novae  versioni  infensum  se  prae- 

in  latinum  eloquium  easdem  Scriptu-  buerat ,  postea  summis  laudibus  eam 

rasconvertit  eloquenterque  transfudit,  extulisse  ,  ic  ia  asum  suum  dedaxisse. 
cujus  interpretatio  merito  ceteris  ante- 


PART.    II.    GAP.    IV.    DE   SCRIPTUR.    SAGR.    VERS.  169 

prosequi ,  ceterisque  versionibus  anteponere.  Longusnimisessem, 
si  omnia  ,  quae  in  hanc  rem  extant ,  doctissimorum  inter  Protes- 
tantes  testimonia  adducere  hic  vellem  ,  Conradi  Pellicani ,  utrius- 
que  Osiandri  ,  patris  scihcet  ac  fihi  ,  Theodori  Bezae ,  Isaaci 
Casauboni ,  Hugonis  Grotii ,  Joan,  Drusii ,  utriusque  Buxtorfii , 
Ludov.  De  Dieu,  Waltoni ,  MiUii;  Boisii ,  aliorumque  passim(l). 
Satis  propterea  nobis  hic  sit  unum  aut  alterum  in  raedium  afFerre : 
Annotavi  autem ,  inquit  Grotius ,  qiice  annotanda  duxi  ad  lati- 
nam  versionem ,  pridem  receptam  ,  quam  semper  feci  plurimiy 
non  modo  quod  nulla  dogmata  insaluhria  C07itineat ,  verum 
etiam  quod  midtum  in  se  habeai  eruditionis ,  quamvis  in  dicendi 
genere  satis  horrido  (2) ;  et  iterum  :  Tutissima  omnium  iis ,  qui 
nec  hebraice  nec  grcece  didicere,  estvulgata  versio ,  quce  nullum 
habet  malum  dogma,  sicut  tot  sceculorum  et  gentium  consensus 
judicavit  (3).  Waltonus ,  de  doctis  suis  acatholicis  scribens ,  ait  : 
Vulgatam  ceteris  latinis  hodiernis  in  hoc  prceferendam  existi- 
mant,  quod  omiiibus  antiquiory  et  in  Ecclesia  occidentali  per 
mille  annos  publice  recepta  sit^  unde  merito  magni  facienda 
esty  nec  temere  rejicienda,  ut postea  fusius  ostendemus  (4).  Item 
Millius ,  sufFragium  suum  suffragio  Boisii  conjungens,  scribit  : 
Joannes  Boisius  nostras  scripsit  tractatum  longe  doctissimum,.. 
in  quo  versionis  veteris  (  vulgatae  )  agit  vindicias  y  ejusque  loca 
quamplurima,  cum  Bezce  aliorumque  versionibus  collata,  recte 
omnino  se  habere  demonstrat  (5).  Demum  Joan.  Dav.  Michaelis : 
PrcBiverat  ^  inquit ,  Vulgata  male  deinceps  ab  aliis  neglecta ,  cum 
sit  versionum  una  omfiium  prwstantissima,..  Ipsi  enim  audi- 


(1)  Hos  magno  nomero  collegit  Bra-  (3)  Cil.  edit.  tom.  iii,  pag.  6^4  jin 
natus ,  in  cit.  dissert.  pag.  78  et  seqq.  P^oto  pro  Pace  ecclesiastica» 

Alios  qnoque  profert  vel  ipse  Hodios,  (4)  Proleg.   10,  n,   10,  pag.   72, 

op.  cit.  lib.  1)1 ,  cap.  16,  et  Cznppon,  col.  i.  Eadem  repetit  et  inculcat  in  fine 

op,  cit.  Vindicice  VtdgatcB  latince  edit.  ejusdem  prolegomeni ,  pag.  ^4 »  <Joh  2. 

tora.  I,  pag.  33,  et  iterum  pag.  8g.  (5)  Prolegom.  in  Nov,   Test.  edit. 

(2)  In  praef.  seu  monito  ad  lectorem  cit.  pag.  i38.  Eadem  fere  scribit ,  ibid. 
praemisso  comment.  in  libros  Vet.  Test.  pag.  162  et  pag.   180. 


Opp.  theolog.  tom.  1,    Amstel.  1679. 


170  TRACT.    DB    LOCIS    THEOLOGICIS. 

tores  mei,  tam  protestantes  quam  pontificiiy  facile  recordantur, 
quantopere  ego  VukjatcB  usum  tiim  criticum  tum  eosegeticum 
commendem  y  ejusque  contemptum  vituperem  (1).  Haec  quidera 
doctiores  protestantes  veteres  et  recentiores,  quibus  plnres  alii 
addi  possent ;  cum  his  vero  si  corapares ,  quae  nonnuUi  neoterici 
catholici  incaute  ac  temere  de  vulgata  versione  scripserunt ,  pate- 
bit,quo  ferant  amor  novitatis  cunctaque  innovandi  inconsulta 
lubido  (2). 

254.  Ex  his  jam  sequitur ,  quod  tertio  loco  proposuimus  ad 
decretum  Tridentinum  vindicandum ,  scilicet  argui  nunquam 
potuisse  aut  posse  hanc  versionem  alicujus  erroris,  nedum  in 
doctrina  de  fide  et  moribus ,  sed  neque  in  iis  quae  rerum  in  ea 
contentarum  substantiam  attingant.  Quod  ium positive  y  ut  aiunt, 
tum  negative  facile  ostendi  potest.  Etenim  id  primum  conficitur 
ex  aperta  Protestantium  confessione ,  quos  adduximus ,  qui  palam 
profitentur  ^  nuUum  circa  dogmata  in  Vulgatam  errorem  irrep- 
sisse  ,  quos  inter  Milius  eo  usque  progressus  est ,  ut  scribere  non 
dubitaverit :  Certe  tantum  abest^  ut  ad  textum  grcecum  excu^ 
sum  quamcumque  (  Vulgatam  Novi  Testamenti  )  reformatam 
velim,  ut  contra  optime  cum  ea  actum  existimem  ^  si  ^  manu- 
scriptorum  exemplarium  diligenter  coUatorum  ope^  talis  apud 

(\)Supplem.adlex,hehraic.^2ivX»m,  etc.  sea  Introd,  in  Theol.  christiano- 

pag.  992 ,  et  Biblioth.  orient.  tora.  xxi,  catholicam  ,  part.  altera  ,  pag.  4^7  » 

n.  3ii.  Quae  idem  auctor  scripserit  in  falso  tradit,  Decretura  Tridentinura  le- 

Inlrod.adNov.Testam.posteaaffereraus.  gera  discipHnarem  fuisse  ,  quae  tantum 

(2)  Inter  quos  dolemus  recensendum  per  id  temporis  obligationem  inferebat; 

esse  Hug ,  cujus  verba  in  gallicam  lin-  idque  hac  ratione  confirmat  :  Etenim 

guam  converaa  exhibet  Cellerier,  op.  hoc  sensu  acceptum  {decTelum  illud) 

cit.  Introduction ,  etc.  pag.  200  et  seqq,  erat  ordinatio  qucedam  ac  medium  illi 

quae  paulo  post  expendemus.  Item  con-  (empori  peropportunum ,   in  quo  mu- 

numerandi  Jahn,  Introd,  in  Lib,  sacr.  tua  conflictatio  interplures  latinas  ver- 

§  65  et  seqq.  qui  inter  cetera  comrae-  siones  periculum  orthodoxce  docirincB 

morat  Salmeronem  ,  qui  cum  Bellar-  afferehat ;  ac  proinde  cessabat  ipsa  per 

mino  interfuit  Goncilio  Tridentino ,  etsi  sese ,  statim  ac  ea  conflictatio  ( atque 

Bellarminus  longe  post  Salmeronem  flo-  hcec  quidem  jamdiu  desivit ),  et  con- 

ruerit ,  nec  unquam  Concilio  interfue-  aequens  inde  vercB  christiancB  doctriniB 

rit;etGeorg.  Hermes,qui,  Einleitung  ^  periculum  sublatum  esset. 


I  PART.    11.    CAP.    IV.    DE    SGftlPTUa.    SAGR.    VERS.  171 

posteros  prodeat^  qiialem  eam  edidit  Hiero7iymus  (1).  Et  sane  , 
si  ex  dictis  constat  de  hujus  versionis  cum  textibus  primigeniis 
conformitate ,  fieri  nequit,  ut  ipsa  quidpiam  contineat,  quod 
illorum  substantiae  adversetur.  Id  ipsum  praeterea  probatur  ex 
usu  constanti  ejusdem  versionis  per  annos  plus  minus  mille  in 
universa  occidentali  Ecclesia.  Qui  enim  acciderit ,  ut  Ecclesiae  pars 
nobilissima ,  praesertim  vero  Romana  ,  tot  usa  seculis  fuerit  ver- 
sione  vitiosa  in  rebus  substantialibus  ?  Quod  quidem  vidit  Ludo- 
vicus  ipse  Capellus ,  qui  quamvis  heterodoxus  haec  luculenta  sane 
protulit :  Non  est  passns  Deus  in  translationes  ^  quibus  Ecclesia 
sua  usa  est ,  et  etiamnum  hodie  ubique  utitur  ^  gliscere  varieta- 
tem  seu  alterationemmomentosam  y  qucB  doctrinam  ipsam  immu^ 
tet  atque  corrumpat  (2).  Nega^ive  autem  quod  intendimus  demum 
evincitur  ex  solutione  difficultatem ,  quas  acatholici  adversus  Vul- 
gatam  identidem  opposuerunt ,  quarum  nulla  est ,  ut  ex  inferius 
dicendis  patebit ,  quse  substantiam  ipsam  afficiat. 

255.  Sive  igitur  spectetur  versionis  Vulgatse  per  tot  secula  in 
Ecclesia  usus,  sive  adversariorum  ipsorum  sufFragium,  sive  de- 
nique  impossibilitas  quidpiam  in  ea  reperiendi ,  quodargui  erroris 
queat  in  rebus  fidei  aut  morum ,  aut  quod  substantiam  quoquo- 
modo  attingat ,  patet ,  quod  evincere  proposuimus  ,  nihil  vide- 
licet  in  ea  contineri ,  quod  textui  primigenio  plane  conforme  non 
sit;  adeoque,  quod  consequens  est,  merito  a  Synodo  Tridentina 
latinam  vulgatam  editionem  pro  authentica  habendam  esse ,  sta- 
tutum  fuisse  ac  declaratum. 

256.  Verum  et  illud  praeterea  lucri  ex  Tridentino  habemus, 
quod  haerere  haud  amplius  debeamus  circa  genuinam  versionem  , 
prout  haerere  necessario  debent  Protestantes ;  qui,  cum  nolue- 
rint  agnoscere  uti  authenticam  versionem  Vulgatam,  fluctuant 
incerti  in  electione  tot  inter  versiones ,  quae  apud  ipsos  prodie- 
runt  (3).  Et  quamquam  ipsi  huic  incommodo  occurrere  sategerint 

(1)  Proleg,  in  Nov,  Test,  pag.  i^i,  Protestantibns  versiones  tam  ex  hebrai- 

(2)  Cri7ico«acra,  Latet.Paris.  i65o,  cis  cam  ex  graecis  fontibas  adornata; 
libe  VI,  cap.  5,  §  lo,  pag.  4o3.  faerint ,   nalla   tamen  est  apad  ipsos 

(3)  Sane ,  licet  innamersB  prope  a  commanis  versio ;  et ,   qaolies  adhoc 


172  TRAGT.    DE    tOCIS    THEOLOGIGIS. 

tum  in  synodo  Dordrechtana  (1),  tum  in  synodo  Lipsiensi,  cui 
subscripserunt  Melanchthon,  Pomeranius,  Major,  ahique  (2) ,  res 
tamen  infecta  est ,  aliis  Protestantibus  obsistentibus ,  cum  nulla 
ad  id  cogi  auctoritate  possent.  Quo  fit  ut  nondum  convenerint  in 
ulla  admittenda  communi  versione ,  et  adhuc  de  varietate  et  infi- 
delitate  versionum  suarum  conquerantur  (3).  Imo  de  genuino 
textu  adeo  certi  non  sunt ,  ut  nondum  inter  se  convenire  potue- 
rint  in  textu  primigenio  assignando,  atquein  vera  determinanda 
lectione  sive  textus  hebraici  quoad  Testamentum  Vetus ,  sive  tex- 
tus  graeci  quoad  Novum ,  post  tot  scilicet  exantlatos  labores ,  post 
tot  criticas  recensiones  (4) ! 

DIFFICDLTATES 

257.  Obj.  prima.  1°  Obstupuerunt  exteri ,  inquit  Sarpius ,  quum 
acceperunt ,  a  conventu  paucorum  Episcoporum  ,  qui  neque  in 
theologia  valde  versati  erant ,  definitum  adeo  gravem  articulum 
fuisse  (5).  Nimis  sane  inconsulto  ac  leviter  ejusmodi  decretum 

ab  ipsis  commentaria  eduntnr  in  Scrip-  tanti  facio ,  scepe  eas  detortas  ad  pri- 

tnram  ,  toties  novam  exhibent  versio-  vatos  ipsorum  sensusmonueremulti,,, 

nem  a  se  factam ,  ut  patet  ex  editione  et  de  Genevensi  versione,  quoe  tamen 

Koppiana ,  ex  Scholiis  atrinsqae  Rosen-  in  locis  non  controversis  non  est  sper- 

miilleri ,  ex  Commentar,  Kaiuoelii ,  ex  nenda ,  Rex  Jacobus ,  etc. 
Opusculis  Knapii,  aliisqae  passim  ip-  (-4)  Inter  tot  editiones  criticas  a  Pro- 

soram  operibus.  testantibus  editas  ,  sive  in  Germania , 

(1)  Cfr.  J.  B.  Branca,  De  sacrAi-  sive  in  Anglia,  sive  in  Galliis,  tum 
hror,  latince  vulgatw  editionis  aucto-  Veteris  tum  Novi  Testamenti  a  Beza  et 
ritate,  Mediol.  1781  ,  vol.  1,  lib.  11,  Roberto  Stephano  usque  ad  Michaeli- 
cap.  3  ,  pag.  2o3-2o5.  sium  ,    Griesbachium    et    Lachmann  , 

(2)  Cfr.  Beilarm.  De  verbo  Dei ,  nulla  est  quae  cum  altera  plene  consen- 
lib.  ii,cap.  10,  n.   i.  tiat,   diversaeque   lecliones  ,   interdum 

(3)  Cfr,  Branca  ,  op.  cit.  loc.  cit.  etiam  non  parvi  momenti,  reperiuntur, 
Sane  vel  ipse  Grotius ,  in  P^oto  pro  nec  textus  communis  x«oranibu8  adhuc 
pace  f  opp.  edit.  cit.   pag.  674  ?  haec  habetur. 

de  Protestantium  versionibus  scribit  :  (5)  Storia   del   Conc,  di    Trentp  , 

De  versionibus  Besoa  et  Piscatoris,  lib.  11,  coli.  Pallavicini ,  Istoria,  etc. 

quorum  eruditionem  ego  magni  facio ,  lib.  vi,  cap.  17. 
et  aliorum  ,  quorum  eruditionem  non 


PART.    11.    GAP.    IV.    DE    SCRIPTTJR.    8AGR.    VERS. 


173 


editum  esse ,  constat  ex  ipsa  rei ,  qua  de  agitur  ,  natura.  2°  Ete- 
nim  Vulgata  latina  versio  non  una ,  sed  multiplex  est ;  conflatur 
scilicet  ex  plurium  antiquarum  versionum  mixtione,  quarum 
auctores  ignorantur  (1).  3«  Quod  si  Hieronymo  auctore  emen- 
data  est  ad  fidem  graecorum  exemplarium  ,  cito  depravata  fuit 
ejusmodi  recensio  et  permixta  ex  versione  antiqua  corruptissi- 
ma  (2) ,  4«  adeo  ut  in  plurimis  adhuc  diiFerat  versio  haec  vulgata  a 
yersione,  quaeest  in  Bibliotheca  divina  S.  Hieronymi  (3).  5oQuam- 
obrem  recte  iliam  vocaveris  centonem  quemdam  ex  diversis 
laciniis  consutum ,  quin  tuto  affirmari  possit  ad  quamnam  anti- 
quarum  versionum  pertineat  (4).  6°  Sed  praeterea  detrita  est , 
cum  in  locis  minime  paucis  a  textibus  primigeniis  tum  hebraicis 
tum  graecis  dissentiat ;  ac  in  nonnuUis  abundet ,  in  aliis  vero  desit , 
ac  saepe  differat  ab  antiquis  orientalibus  versionibus ,  praesertim 
veroSyriaca  Peschito  ,  quae  purissima  omnium  censetur  (5).  T^Sa- 
lius  proinde  fuisset  Tridentinse  Synodo  illorum  obtemperare  con- 
silio ,  qui  hujusmodi  incommodis  permoti  proposuerant ,  ut  nova 
e  fontibus  versio  fieret,  quae  auuthentica  declararetur  (6).  Duplex 
exinde  emolumentum  percepissemus ,  alterum  nempe  ,  quod  ver- 
sionem  elegantiorem  possideremus ,  totque  iis  carentem  barbaris- 
mis,  quibus  Vulgata  scatet,  uti  sperandum  erat  seculo  XVI, 
quum  graecae  ac  latinae  litterae  maxime  florerent ;  alterum  vero, 
quod  liberi  essemus  ab  innumeris  prope  aucupandis  variantibus 
lectionibus  ,  quae  reperiuntur  ex  collatione  vulgatae  versionis  cum 
codicibus  Mss.  quibus  abundant  bibliothecae  nostrse.  Ergo. 

258.  Resp.  Ad  1™,  Dist.  Obstupuerunt  haeretici,  et  quidem 
immerito ,  conc. ;  Catholici,  neg.  Huc  pariter  referenda  sunt, 
quae  adversus  hanc  ipsam  difficultatem ,  quam  Sarpius  excitarat 
propter  decretum  a  Concilio  editum  de  sac.  Librorum  canoni- 
citate,  alibi  reposuimus.  Sed  et  illud  adjicimus,  Episcopos  Ger- 


(1)  Cfr.  Michaelis  Introd.  au  Noun  (4)  Ibid. 

veau   Test.   tora.    ii ,   premi^re  parl.  (S)  xn^U^S  ^escAiVo  idem  ac  «im- 

chap.  7  ,  secl.  29.  plex ,  pura ,  litteralis, 

(*^)  Il>»d.  (6)  Ita  Sarpias,  loc.  cit. 

(3)  Ibid.  et  sect.  a8. 


174  TRACT.  BE    tOCIS    THEOLOGIGIS. 

maniae  dalis  litteris  suam  aperuisse  mentem ,  quae  plane  conformis 
erat  iis ,  quae  deinceps  in  Concilio  constituta  sunt  (1). 

259.  Ad  2°»,  Resp.  Esto;  nec  enim  ex  auctore  vel  auctoribus 
vulgatse  versionis  de  ejus  dotlbus  judicium  ferendum  est,  sed  ex 
ejus  fiidelitate,  seu  intrinseca  cum  textibus  primigeniis  conformi- 
tate ,  atque  ex  diuturno  plurium  seculorum  usu  ,  qui  publice 
obtinuit  in  Ecclesia  ,  illam  facto  ipso  probante ,  illique  auctori- 
tatem  conciliante ,  quicumque  demum  sint  qui  eam  confecerint. 

260.  Ad  3™,  Dist,  In  privatorum  codicibus  ,  trans  vel  conc, ; 
in  codicibus  ,  qui  publico  Ecclesiarum  usui  inserviebant ,  subd, 
qui  tamen  identidem  emendati  sunt  a  naevis  ,  quos  labente  tem- 
pore  contraxerant ,  conc, ;  secus ,  neg.  Fieri  certe  non  potuit  in 
tanta  exemplarium  multitudine  et  varietate ,  ut  quaedam  vitia  vel 
librariorum  incuria  et  oscitantia ,  vel  privatorum  audacia  aut 
imperitia  non  irrepserint  in  Vulgatam  Veditionem.  Ast  nunquam 
defuerunt  in  Ecclesia  viri  apprime  docti ,  qui  eam  revocaverint 
ad  suam  integritatem ;  prout  praestiterunt ,  ut  paulo  ante  scri- 
psimus  ,  Cassiodorus ,  Beda  ,  Alcuinus ,  Lanfrancus  aliique  subse- 
quentibus  aetatibus  (2).  Nulla  fortasse  versio  est ,  quae  tot  recensio- 
nes  et  castigationes  obtinuerit  uti  Vulgata,  cujus  puritati  Rom. 
Pontifices  consuluerunt ,  donec  eorum  cura  prodiit  nova  emenda- 
datio ,  qu3e  in  praesentibus  editionibus  cernitur. 

261.  Ad  4"*,  Dist,  Quia  Ecclesia  noluit  exclusive  cujusvis  pecu- 
liari  versioni  ita  se  addicere ,  ut ,  si  opportunum  duceret,  uni 
potius  quam  alteri  lectioni  adhaereret ,  conc;  alio  sensu,  neg. 
Quamvis  enim  Ecclesia  adoptaverit  generatim  versionem  ac  recen- 
sionem  Hieronymianam,  non  ea  tamen  ratione  adoptavit^  ut, 
si  judicaret  in  nonnullis  retinendam  esse  antiquam  lectionem , 

(1)  Cfr,  Branca  ,  op.  cit.  lib.  i  ,  tum  v,  Greg,  xiv  et  Clem,  viu  prce- 
cap.  3  ,  §  14.  stitarum,  Prolegomena ,  §  i ,  qaae  edita 

(2)  Cfr.  etiam  Cellerier  ,  Introduc-  sunt  in  Annali  delle  scienze  religiose , 
tion,  etc.  pag.  199;  necnon  Cl.  Un-  vol.  iv ,  nam.  10,  11  ac  12.  Ex  egre- 
garelli ,  e  Cleric.  S.  Pauli ,  indiss.  Col-  giis  viri,  mnltiplici  eraditione  ac  vele- 
lectio  V^ulgatcc  latince  editionis  correc-  rum  lingaaram  peritia  praestantis  ,  la- 
tionum  juxta  SS,  Concilii  Tridentini  boribas  haud  parum  fructus  in  rem  hanc 
decret.  per  summos   Pontifices   SiX'  nostram  derivavimus. 


PART.    II.    GAP.    IV.    DE    SGRIPTUR.    SAGR.    VERS.  175 

quam  bonain  aut  meliorem  esse  deprehendeiet ,  deberet  eam 
abjicere,  sicut  reipsa  fecit.  Ecclesia  siquidem  vera  depositaria  est 
ac  custos  Sacrarum  Litterarum ,  et  verae  lectionis  judex.  Ex  hoc 
intelligimus,  non  caeca  ratione  Ecclesiam  se  gessisse  in  electione 
versionis  suae.  Ceterum  ejusmodi  varietates  nec  multae  sunt,  nec 
magni  momenti,  uti  ex  Bibliothecae  divinae  S.  Hieronymi  col~ 
latione  cum  Vulgata  nostra  cognosci  facile  potest  (1). 

262.  Ad  5"^,  Dist.  Id  est ,  constat  Vulgata  latina  diversis  anti- 
quarum  versionum  partibus  ,  quae  legi  consueverunt  in  Ecclesia^ 
conc. ;  informi  et  inconsulta  collectione  ,  ney.  Uti  jam  animadver- 
timus,  vulgata  editio  majore  sui  parte,  imo  praecipua  ex  versione 
8.  flieronymi  coalescit ,  et  ex  versionibus ,  quas  ipse  emendave- 
rat  ac  recensuerat,  nonnullis  variantibus  exceptis.  Qua  igitur 
ratione  pos&et  illa  dici  cento  quidam  ex  diversis  laciniis  consutus  ? 
Elucet  potius  in  illa  summa  puritas,  ita  ut  meliores  versiones 
antiquse ,  praesertim  syriaca  ,  et  recensio  occidentalis  Alexandrina 
ac  Palsestinensis  maxime  eidem  congruant;  quo  fit  ut  Michaelis 
ipse  haud  affirmare  dubitet,  versionem  latinam  cunctis  versioni- 
bus  occidentaUbus  basim  ac  fundamentum  constituisse  (2). 

263.  Ad  6«*,  Dist.  Differt  vulgata  versio  a  textibus  primigeniis , 
et  quidem  prout  nunc  habentur ,  in  nonnulhs  accidentahbus , 
trans  vel  conc.  ;  in  iis  qu3e  ad  substantiam  pertinent ,  ney. 
Has  varietates  seu  differentias  jamdiu  coUegerant  Bellarmi- 
nus  (3)  ,  Bukentop  (4) ,  Goldhagen  (5)  ,    Czuppon  (6)  ,    aliique 

(1)  Cfr.  Prolegomena  in  Biblioth.  di-  (4)  In  op,  cai  tit.  'fecit  IIN»  •^IN 
vinam  S.  Hieronymi  Martianaei  et  Pon-      seu  Lux  de  luce. 

get,  quae  in  edit.  Parisiensi  habentar  (5)   Spicilegium  Jpolog .  prcBcipuo- 

vol.  I,  et  in  edit.  Vallarsii  tom.  ix.  rum  Novi  Test,  locorum,  quos  nova- 

Cfr.  eliam  Jos.  Blanchinius ,  F^indicicB,  torea  nostra  in  Vulgata  accusant.  Ad 

elc.  Divina  Bibliotheca ,  seu  varian-  calcem  suae  catholic.  graeci  Novi  Test. 

tes  kctiones  P^et.  Test,  juxta  hebrai-  edit.  cam  variantibus  lectionibus ,  qaae 

cam  veritatem  translati,  etNovi,  grcecce  demonstrant  vulgatam  latinam  ipsis  gr£E- 

fidei  redditi  a  S,  Eusebio  Hieronymo.  cis  Novi  Test.  codicibus  hodiedum  au- 

(2)  Introduct.   tom.   n,   chap.   7,  thenticam.  Mogunt.  1773. 

sect.  21  ;  cfr.  etiam  toro.  1,  chap.  7,  (6)  Findicios    vulg.   lat.  sect.    3  , 

sect.  2  el  suiv,  pag.  385  gj  ^^^^^ 

(3)  Deverbo  Dei,  1.  u,  e.  12,  i3  et  14. 


176 


TRACT,    DE    lOGIS    THEOLOGIGIS, 


passim  (1).  Ostenderunt  porro  auctoresisti ,  non  solum  indoctrina, 
sed  neque  in  substantialibus  rebus  ullam  reperiri  discrepantiam 
inter  versionem  Vulgatam  ac  primigenios  textus,  quod  jam  fatentur 
Protestantes  ipsi,  quorum  testimonia  paulo  anle  attulimus  aut 
indicavimus  ,  iisdemque  alia  plura  adjici  possent ,  si  opus  esset. 
Hic  praeterea  omitti  nequit ,  nonnullos  veluti  discrepantem  a  tex- 
tibus  primigeniis  versionem  latinam  eo  nomine  traduxisse ,  quod 
minime  haec  conveniat  cum  codicibus  seu  codicum  familiis  ,  quas 
ipsi  secuti  sunt.  Ast  bi  meminisse  deberent ,  versionem  latinam 
pluribus  seculis  vetustiorem  esse  codicibus  omnibus,  quos  adhuc 
possidemus;  et  codices  bodiernos  comparari  baud  posse  cum 
antiquioribus ,  quos  prae  manibus  babuerunt  antiqui  inlerpretes , 
in  quibus  diversae  lectiones  inueniebantur  a  recentioribus  discre- 
pantes  (2) ,  eaedemque  judicio  Ecclesiae  veriores.  Quamobrem  non 
semel  vera  lectio  e  versionibus  illis  quaeri  debet  ac  statui  (3). 


(1)  Morinas ,  Exercitation.  bihlic, 
Blanchinius,  P^indicice ,  etc. 

(2)  Hoc  lacalenter  patet  ex  iis ,  quae 
scribit  S,  Hieronymus  ad  Damasum , 
in  quibas,  cum  commemorasset  codices 
Lucianaeos  et  Hesychianos,  quos  repro- 
bat ,  profitetur  ,  se  Evangelia  ad  P^ete- 
res  codices  emendasse ,  scribens :  Igitur 
hcec  prcefatiuncula  pollicetur  quatuor 
tantum  Emngelia,.,  codicum  grceco- 
rum  emendata  collatione,  sed  veterum, 
qucB  ne  multum  a  lectionis  latinas  con- 
auetudine  discreparent,  Isli  autem  ve- 
teres  codices  sunt  Palaestinenses  ,  quos 
coUegerat  et  emendaverat  Origenes,  ut 
ipsemel profitetur,  Comment.in Matth. 
XXIV ,  36 ,  et  In  epist.  ad  Gal.  iu,  i , 
nbi  subdit :  Hoc ,  quod  in  exemplari- 
hus  Adamantii  non  habetur,  omiai" 
mus ,  quique  reperiebantur  in  biblio- 
theca  Casareensi  a  S.  Pamphilo  collecta. 
Porro  tum  Veleris  tum  Novi  Testamenti 
codices  Mss.  qni  adhuc  asservantur ,  si 


excipias  Vaticanum  et  Alexandrinam 
seu  Londinensem,  qui  tamen  Hiero- 
uymo  posteriores  sunt ,  pauci  admodum 
ascendunt  ad  sec.  vii  vel  viii ;  reliqui 
omnes  posteriores  sunt.  Cfr.  Cznppon, 
op.  cit.  tom.  1,  pag.  ii4  et  seqq.  ia 
nota. 

(3)  Quod  nec  dillitetur  ipse  Michae- 
lis,  Introd.  tom.  i,  ch.  7,  sect.  i3 
et  alibi.  Sane  hanc  regulam  secutus  est 
S.  Hieronymus  ad  repudiandos  codices 
Lucianaeos  el  Hesychianos ,  ut  legitur  in 
cit.  epist.  ad  Damas.  Quum  multarum 
gentium  linguis  Scriptura  ante  trana- 
lata  doceat ,  falsa  esse ,  quce  addita 
sunt.  Cerle  plures  partes  in  Nov.  Test. 
reperiri ,  in  quibus  Vnlgata  veriorem 
exhibeat  lectionem  quam  textus  ipse 
graecus ,  eruditi  critici  agnoscunt ,  prae- 
sertim  in  Actis  apostolicis ,  adeo  ut  in 
his  non  Vulgata  ad  textum  gr.  sed  grae- 
cns  textus  ad  latinam  vulgatam  exigen- 
dus  sit. 


PART.  ir.  CAP.  IV.  m   SCRlPtUR.  SACR.  VERS. 


177 


Ad  summum  dici  potest,  editionem  Vulgatam  nondum  esse  nu- 
meris  omnibus  absolutam ,  ita  ut  in  rebus  levioris  momenti  ali- 
quot  adhuc  naevis  aspergatur,  quoe  ulteriori  castigatione  opus 
haberent,  proutnonnullietiam  docti  catholici  fassi  sunt ,  imo  eam 
efflagitarunt  (1).  Quod  quidem  a  sola  publica  ac  legitima  aucto- 
ritate,  nempe  Rom.  Pontificis,  minime  vero  a  quopiam  privato 
individuo  prjestari  posset,  ut  ipsa  rei,  de  qua  agitur,  natura 
exposcit. 

264.  Ad  7™,  Dist,  Id  est,  non  convenit  in  omnibus  Vulgata 
editio  cum  quohbet  peculiari  codice ,  aut  etiam  cum  quahbet  sin- 
gillatim  familia,  quae  primitivum  codicem  repraisentet ,  trans,  ; 
non  convenit  cum  iis  simulsumptis ,  aut  saltem  cumiis ,  quosprae 
ocuHs  habebat  S.  Hieronymus,  deinde  vero  Cassiodorus,  neg. 
Difficile  est  reperire  in  Vulgata  lectionem  ahquam,  in  qua  dis- 
crepet  a  textu  communi,  cujus  fundamentum  non  occurrat  in 
ahquo  aut  pluribus  etiam  codicibus ,  aut  in  allegationibus  Patrum 
antiquissimorum ,  aut  in  versione  ahqua  pervetusta  (2).  Ope  pro- 


(l)  Inter  quos J.  Bernardus  De  Rossi, 
qai  in  Introduzione  alla  sacra  Scrit- 
^Mra,  Parma  1817,  §  78,  quum  plara 
disseruerit  de  valgata  editione,  quam , 
prout  prodiit  per  Sixtum  v  et  Clemen- 
tem  viii ,  elsi  emendatiorem  esse  affir- 
met  cunctis  anterioribas  editionibus , 
haud  tamen  dissimulat  naevos  quibus 
adhuc  infecta  est ,  concluditque :  JE  dun- 
que  da  desiderarsi,  e  vivamente  desi- 
deriamo  per  decoro  e  splendore  della 
religione ,  e  della  P^olgata  niedesima , 
che  sorga  un  nuovo  Ponte/ice,  ilquale 
ce  ne  dia  una  nuova  piu  corretia ,  e 
piu  accurata  edizione ,  e  renda  piu 
compito  e  piii  perfetto  il  benefizio  di 
que'  due  suoi  predecessori,  Qualnuovo 
litolo  di  gloria  non  sarebbe  questo  per 
lui!  Hujus  loci  versio  lalina  datur  ad 
calcem  voluminis.  Jam  retulimus ,  Lu- 

T.  IX. 


cam  Brugensem  loca  coliegisse ,  in  qui- 
bus  oplabat  Vulgatam  emendari ,  quae 
non  minus  quam  4oo  sunt. 

(2)  Ne  quis  suspicetur,  exaggerata 
haec  a  nobis  csse ,  testes  assertionis  da- 
bimus  auctores  protestantes ,  scilicet 
Bezam ,  qni  sicErasmum  arguit :  Quam 
imtnerito  Erasmus  multis  locis  veterem 
interpretem  reprehendit ,  tanquam,  a 
grcBcis  dissenttentem  /  Dissentiebat  , 
fateor ,  ab  iis  exemplaribus  (graecis 
Novi  Test. ),  quce  ipse  nactus  erat,  Sed 
non  uno  loco  comperimus ,  aliorum 
codicum  et  quidem  vetustissimorum 
auctoritate  eam  interpretationem  niti, 
quam  ille  reprehendit;  quin  etiam  ali- 
quot  locis  animadvertimus ,  veteris  in- 
terpretis  lectionem ,  quamvis  cum  nos' 
trisgrcecis  exemplaribus  non  conveniat 
interdum ,  tamen  multo  melius  quadra» 
12 


178  TRAGT.   DE  ibciS   THEOIOGIGIS. 

fundloris  studii  critici  deprehenderunt  demum  non  pauci  recen- 
tiores  Protestantes ,  nimis  leviter  et  audacter  vetustiores  aliquos 
criticos  aut  sustulisse  aut  in  dubium  revocasse  plura  loca ,  quae 
abundare  videbantur  in  Vulgata  (1).  Syriaca  porro  Pescbito ,  de 
qua  nondum  controversia  absoluta  est  (2) ,  in  plerisque  prae  ceteris 
congruit  cum  Vulgata  ,  etsi  in  nonnullis  ,  ut  fit ,  discrepet  ab  ea ; 
verum  semper  prae  oculis  habendumest ,  versionem  latinam  ceteris 
esse  omnibus  anteriorem. 

265.  Ad  8™,  Neg.  In  hac  enira  hypothesi  destitueremur  ver- 
sione  critica  ,  eaque  antiquissima  tot  pubhco  seculorum  usu  pro- 
bata.  Si  Concilium  morem  gessisset  paucis  illis ,  qui  novam  ver- 
sionem  e  fontibus  fiericonsulebant,  non  effugisset  censurara  horum 
ipsorum  ,  qui  nunc  eidem  crimini  vertunt  id ,  quod  veluti  sapien- 
tem  dehberationem  doctiores  ipsi  Protestantes  celebrarunt.  Inter 
quos  Drusius  :  Non  male ,  inquit,  meojudicioy  Patres  Concilii 
Tridentini  receperunt  in  scholis  interpretem  vidgatum ;  nam 
ntut  errores  aliqiiot  habeat,  habent  et  alii  suos ,  longe  fortasse 
plures  quam  iile  (3).  Huic  Buxtorfius  adstipulatur  (4).  Prajtereo 

re,   nempe  quod  emendatius  aliqtiod  et  longe  copiosiores  Griesbachias. 

exemplar  secutus  esse  videtur,  Apnd  (I)  Ex  hismaximaEcclesiae  prudentia 

Rich.  Simon.  Hist,  critique  duNouv.  elucet ,  quae  ,  non  obslantibas  tot  cri- 

Test,  chap.  ^5 ,  et  Morin.  ^^arerc,  u,*  ticoram  clamoribus,  intactum   textam 

cap.  3  ,  n.  3.  Sic  etiam  Isaac  Casaabo-  saum  conservavit.  Si  ipsis  aascaltasset, 

nus  ,  de  quo  Walton ,  ProL  x ,  in  Po-  qaoties  immutare  ac    reslitaere  ,  quae 

lygl.  num.  ult.  pag.  ^4  >  scribit :  Notis  abstulerit ,  debuisset? 

suisadEvangeliaetActa  scepe  vulga-  (2)  Cfr.  Bengel ,  Introd.  in  crisin 

tam  editionem  grceci  textus  hodierni  Nov.  'Test,  Ridley ,  De  syriacis  ver- 

lectioniprwfertf  et  cum  antiquis  grcB'  sionibus ,  apud  Michaelis  ,    opp.   cit. 

cis  Mss,  Vulgatam  cdnvenisse  osten-  Introd.  tom.  i ,  premi^re  parl,  ubi  etiam 

dit.  Satis  etiam  est  ad  hoc  cognoscendum  idem  auctor  illorum  sententias  discatit , 

conferre  Vulgatam  cum  pluribus  lectio-  chap.  7  ,  sect.  3  et  /\. 

nibus,  quae  consonant  cum  iis ,  quae  (3)  Annot.  in  lib.  Num.  cap.  169, 

oflFenduntur  apud  Irenaeum  ,  Tertullia-  apud  Joan.  Buxtorfium  fil.  Anticritica 

num  ac  Cyprianum ,  quae  tamen  dis-  seu  P^indiciw  veritatis  hebraicw,  Ba- 

sentiunt  a  lectione ,  quae  reperitur  in  sileas  i653  ,  part.  i,  cap.  8,  pag.  i43. 

graeco  textu  vulgato,   aut  in  varianli-  (4)  Ibid,  Subscribere  enim  se  pro- 

bu8  lectionibus ,  quas  subjecit  suae  edi-  fitetar  judicio  Drusii ,    qaem  sammo- 

tioniOxoniensiJoan.Gregoriasan.  1703,  pere  commendat. 


PART.    II.    GAP.    IV.    DE    SGRIPTUR.    SACR.    VERS.  179 

autem  innuineras  pene  difficultates ,  in  quas  se  conjecisset  Con- 
cilium^  si  illorum  sententise  optemperasset ;  debuisset  enim  prius 
textum  tum  hebraicum  tum  graecum  authenticum  determinare , 
quod  in  tanta  lectionum  varietate  difficile  admodum  esse ,  patet 
ex  trium  seculorum  sive  Cathohcorum  sive  Protestantium  labori- 
bus  ,  inquisitionibus,  systematibus ,  quin  tamen  adhuc  pertingere 
ad  metam  potuerint.  Deinde  in  locis  obscuris  et  ambiguis  verum 
sensum  debuisset  ehgere ,  quod  pariter  operosum  est ,  ut  eruditi 
norunt ;  neque  sic  tamen  plurium  ofFensionem  decHnasset.  Adeo 
verum  est ,  faciles  haud  esse  aures  praebendas  iis ,  qui  praeter 
superficiem  res  non  intuentur ! 

266.  Ad  primum  autem  emolumentum ,  quod  adversarii  ja- 
ctant ,  reponimus,  non  tam  de  elegantia  quam  de  veritate  ac  fide- 
htate  versionis  nos  solh*citos  esse  debere.  Si  neque  Deus  ipse  hanc 
a  scriptoribus ,  quosinspiravit ,  requisivit ,  cur  hanc  nos  curiosius 
consectabimur?  Hoc  plane  esset  a  fine  aberrare ,  ob  quem  Deus 
nobis  Scripturas  dedit ,  ad  nos  videhcet  instruendos  et  emendan- 
dos ,  non  autem  ad  emulcendas  aures  nostras.  Quotquot  proinde 
cum  fidehtatis  dispendio  seculo  XVI  et  seq.  elegantiam  in  ver- 
sionibus  bibhcis  aucuparunt ,  infehcem  exitum  sunt  experti ,  cum 
nemini  arriserint  (1).  Quanquam  et  illud  addendum  est,  si  in 
nonnuUis  Scripturse  partibus  barbarismi  offenduntur ,  in  maxima 
tamen  parte  non  deesse  latinee  hnguae  puritatem.  En  quomodo 
de  Vulgata  Steuchus  Eugubinus ,  trium  hnguarum  apprime  gna- 
rus  ,  disserat :  Tanta  est^  inquit ,  nostrce  interpretationis  elegan- 
tia ,  tanta  proprietas^  tam  mirabilipriidentia  vitat  hebraismum, 
seseque  nostrce  phrasi  accommodat,  ut  alterius  esse  quam  erudi- 
tissimi  Hieroiiymi ,  minime  ut  credam  adduci possim,,,  Siquid 
in  hac  nostra  editione  diversum  ab  hebraica  veritate  invenitur. 


(1)  Cfr.  Cznppon,  Findicice  ^  elc.  lam  hactenus  effeclam  esse,  qaae  cum 

qui  lom.  II ,  sect.  5 ,  omnes  ad  saam  Valgata  comparari  possil  ob  innameras 

usque  aetatem  Catholicorum  et  acatholi-  exceptiones ,  quas  patiuntur ,  non  modo 

coram  versiones  ex  hebraicis  ac  graecis  ex  parte  Gatholicorum ,  verum  etiam  he- 

fontibus  recenset  et  expendit  una  cum  terodoxorum. 
criticorum  judicio  ,  concluditque ,  nul- 

12. 


180  TRACT.    DE    LCCIS    THEOLOGICIS. 

perteve  certo  est,  et  quod  uno  apice  rasarciri possit,,,  Hanc  quo' 
ties  cum  hebraica  veritate  contulimus,  toties  in  magiias  ipsius 
interpretis  laudes  eriipimus ,  admirati  tantam  majestatem^  taii" 
tam  in  transferendo  prudentiam  ^  tantum  judicium ,  tantum 
leporem,  tantam  perspicuitatem ,  etc.  (1).  Nec  diversa  ratione 
de  lingua  Vulgatae  judicium  tulerunt  celebres  Protestantes. 

267.  Alterum  vero,  quod  prsedicant,  emolumentum  nullius 
pariter  momenti  est ,  tum  quia  variantes  ipsae  lectiones  conferunt 
ad  criticam  et  exegeticam  ,  ac  utiles  proinde  sunt  (2) ;  tum  quia 
incurreremus  in  aliud  incommodum ;  quandoquidem  nova  ejus- 
modi  versio  ccmponi  haud  posset  cum  tot  variantibus  lectionibus 
textuum  tum  liebraici  tum  graeci ,  novaeque  controversiae  pul- 
lulassent. 

268.  Obj.  Secunda.  Si  historiam  recensionis  Vulgatae  consu- 
lamus ,  quam  imperfecta  haec  sit  magis  deprehendemus.  Vix  enim 
Tridentinum  de  vetere  et  Vulgata  editione  emendatissime  impri- 
menda  decretum  eniisit ,  ut  Rom.  Pontifices  ad  sese  illud  negotii 
revocaverint ,  quod  Lovanienses  Theologi  perficere  coeperant  (3). 
PiusIV  et  Pius  V  ,  congregationibus  ad  id  institutis  ,  correctionem 
maturandam  tradiderunt  \  ast  Sixti  V  fervens  alacritas  omnis  morae 

(1)  Praef,  ad  lect.  op.  P^eteris  Tes-  Testamenti  versione  reperiuntur,  hau- 
iam,  ad  veritatemhebraic,  recognitio,  rire  posse  ,  atqne  concladit  :  II  n'est 
Venet.  1829,  et  ia  op.  P^ulgata  editio  aucim  motifpour  traiter  avec  mepris 
an  sit  Hieronymif  i534,  apud  Bra-  la  f^ulgate ,  cue  je  prefererais  a  la 
nati  ,  diss.  cit.  pag.  81.  Bible  de  Castalio,  pour  la  raison  que 

(2)  Hodius  ,  op.  cit.  De  Biblior,  je  viens  de  dire.  J'ai  souvent  parle  de 
textibusoriginal,,  eic»lih,ni,caip»  16,  ce  svjet  avec  le  celebre  Gesner ,  qui 
commemorat  Alberieum  Genlilera  ex  ca-  avait  coutume  de  dire,  que  la  Fulgate 
tholico  protestantem ,  gente  Italum  at-  itait  pour  iui  un  livre  classique ,  non 
que  in  univers.  Oxoniensi  jurisprudentiae  quUl  p4t  apprendre  d'ello  un  latin  ele- 
professorem ,  qui  libellum  edidit  De  gant,  mais  parce  qu'elle  lui  donnait 
lalinitate  Keteris  Bihliorum  versionis  les  moyens  d^embrasser  le  latin  dans 
tnale  accusata.  Obiit  porro  infelix  hic  toute  son  ^tendue^ 

apostata  an.  1608.  Michaelis,  tom.  II,  (3)  Concil.  Tridentinum    decretum 

chap.  7,  sect.  24,  ostendit,  criticum  suum  edidit  die     April.  i546.  Prima 

haud  exiguam  utilitatem  ex  yerbis  ant  ?ero  editio  Lovaniensis   prodiit   anno 

phrasibus  latinae  linguae,  qoaj  in  Novi  mox  insequenti  1647. 


PART   11.    CiP.    IV.    DE    SCRtPTtril.    SACR.    VERS.  181 

impatiens ,  ut  cito  absolveretur ,  effecit ,  et  exitum  evulgavit  per 
constitutionem  editam  kal.  Mart.  1589.  Typograpliiam  in  palatio 
Vaticano  instituit ,  et  ipsemet  emendationi  mendorum  typogra- 
phicorum  operam  dedit  :  Nostra,  inquit ,  nos  ipsi  manu  cor- 
reximiis,  si  qucB  prmlo  vitia  ohrepserant,  Prodierunt  haec  Biblia 
sic  emendata  an.  1590.  Ast  festinatus  hic  labor  ,  qui  venerationis 
sensum  in  omnibus  conciliare  debuisset ,  tum  Catholicorum  tum 
Protestantium  in  satyras  et  criticam  statim  offendit.  Innumeris 
siquidem  prope  mendis  scatebat  haec  editio ,  quae  chartulis  obdu- 
ctis,  vel  calamo  celare  nisus  est  Pontifex,  sed  perperam.  Sixto 
interea  perfuncto ,  Gregorius  XIV  novam  emendationem  BibHo- 
rum  suscepit ;  ast  morte  praereptus ,  haec  publicata  non  fuit  nisi 
paucos  post  dies  a  coronatione ,  quam  vocant,  successoris  ejus, 
Clementis  YIII.  Ast  quomodo  honori  consulere  Sixti  V  et  au- 
ctoritati  pontificiae?  BelJarminus  hunc  modum  invenit ,  mediante 
praefatione  typographi  ad  lectorem ,  quam  ipsemet  confecit ,  in 
qua  menda  omnia  lypographo  adscriberentur.  Haec  praefatio  causa 
potissima  esse  debuit  canonizationis  Bellarmini  (1).  Ciementina 
haec  editio ,  quse  pluries  recusa  est  ac  novis  semper  emendatio- 
nibus  aucta ,  cum  in  non  paucis  editioni  adversaretur  Sixtinae , 
occasionem  praebuit  James  vulgandi  Hbellum,  cui  tit.  Bellum 
papale  (2),et  Amamae  sxmm  Anti-harbarum  Bihlioum  (3).  Ex 
praefatione  porro  Bellarmini  videtur ,  ex  una  parte  fixum  Pon- 
tificibus  fuisse  restituere  veterem  communem  et  vulgatam  edi- 
tionem ,  ex  altera  autem  sibi  proposuisse  recensionem  Hierony- 
mianam  tantum  emendare,  ut  versio  ecclesiastica  esse  posset, 
quamque  reipsa  censores  uti  basim  emendationis  elegerunt.  Quae 
cum  ita  se  habeant ,  ecquis  est  qui  non  videat ,  informem  adhuc 
esse  Vulgatae  versionis  emendationem?  Ergo. 

269.  Resp.  Bist^  an^  Si  consulamus  historiam  recensionis  vul- 
gatae  editionis  ,  prout  fingitur  ,  conc, ;  juxta  rei  veritatem ,  neg. 

270.  Nam  \^  ideo  ad  se  Rom.  Pontifices  totum  hoc  emen- 


(1)  Ita  Hng,  apud  Cellerier,  op.  cit.  (2)  De  quo  fuse  scribit  Hodias,  op. 

Introduction  f  etc.  pag.  2ia  et  seqq.        cit,  pag.  5o  et  seqq. 

(3)  Ibid.  et  pag.  494* 


182  TRAGT.    DE    lOCIS    THEOIOGIGIS. 

dationis  negotium  revocarunt ,  quia  solius  publicae  auctoritatis  est 
id  proponere ,  quod  communi  ac  publicae  utilitati  est  commodo 
inservire  debet ;  alioquin  nunquam  posset  litibus ,  quae  forte  exci- 
tarentur ,  finis  imponi.  Talis  porro  est  editio  emendatae  Vulgatae. 
Privati  possunt  laboribus  suis  conferre  ad  faciliorem  rei  exitum , 
non  autem  definitive  rem  ipsam  proponere. 

271.  2®  Si  ratio  babeatur  consilii  Sixti  V  in  emendandis  Bi- 
bliis ,  et  canonum ,  quos  sequendos  sibi  et  congregationi ,   buic 
operi  perficiendo  institutse ,  proposuit ,  patebit ,  non  inconsultas 
festinationi  aut  raorae  impatientiae ,  sed  aliis  prorsus  causis  esse 
adscribendum ,  quem  perperam  adversarii  malum  exitum  vocant 
Sixtinae  editionis.  Quae  ut  intelligantur ,  sciendum  est,  a  prae- 
cedentibus  Pontificibus ,  praesertim  vero  a  Gregorio  XIII ,  jamdiu 
institutam  fuisse  congregationem  ad  Bibliorum  castigationem , 
cui  praefectus  erat  Card.  Caraffa ,  et  canones  quinque  sancitos 
fuisse,  ad  quorum  normam  delecti  correctores  laborem  suum 
exigere  debebant.  Sixtus  V  eamdem  congregationemratambabuit ; 
at  alios  octo  canones  suffecit ,  quibus  immutata ,  ut  ita  dicam, 
est  correctionis  basis.  Nam  juxta  priores  canones  phis  indulge- 
batur  coliationi  versionis  et  textuum(l);  juxta  posteriores  plus  ^ 
tribuebatur  communi  lectioni ,  quae  vigebat  in  Ecclesia  ,  etiamsi 
in  nonnullis  a  textibus  discrepare  videretur  vulgata  editio  (2).  I 
Inde  factum  est ,  ut  Correctorium  Caraffianum  ,  ut  vocant ,  quod 
ad  normam  priorum  canonum  digestum  erat ,  nonarriseritSixto  V, 
ac  plures  praeterea  emendationes  omiserit  in  sua  editione  ex  iis, 
quae  in  illo  Correctorio  notabantur ,  idque  ex  lege  sibi  praescripta. 
Interim  licet  nulla  diligentia  praetermissa  fuerit,  qua  impressio 
typographica  nullo  vitio  inficeretur ,  nonnulla  tamen  irrepserunt 
sphalmata  ,  quse  Sixtus  V  emendavit ,  et  chartulis  glutine  appli- 
citis  admonuit,  quomodo   se  vera  lectio  haberet;  sunt  vero, 
inquit  Cl.  Ungarellius ,  loca  hujusmodi  ita  correcta  non  ultra  qua- 
draginta  (3). 


(1)  Hos  canones  exhibet  Cl.  Unga-  (3)  Ibid.  Qnod  et  ego  ipse  expendi, 
relli,  in  cit.  Prolegom,  §  5.                       cum  exemplar  Sixtinse  ejasmodi  editio- 

(2)  Gf.  ibid.  §  12.  nis  in  nostra  Collegii  Romani  biblio- 


PART.    If.    CAP.    IV.    DE    SCRIPTUR.    SAGR.    VERS.  183 

272.  Ex  his  patet ,  neque  adeo  mendosam  ejusmodi  editionem 
evassisse  ,  ut  passim  traducitur ,  nequeSixtum  eam  repudiasse ,  ut 
nonnulli  vulgarunt ,  nec  pauca  adeo  exemplaria  impressa  fuisse  , 
ut  vulgo  fertur  (1).  Quod  si  Sixtus  V  cogitavit  sub  finem  pon- 
tificatus  seu  praelo  iterura  subjicere  suam  editionem ,  uti  Bellar- 
minus  in  allegata  prsefatione  aliique  testantur ,  non  ob  defectum 
correctionis  ipsius  Vulgatae ,  sed  ob  menda  ,  quse  reipsa  eam  in 
editionem  irrepserant ,  id  consiiii  ^nimo  revolvit ,  quod  morte 
praepeditus  executioni  mandare  non  potuit.  Ceterum  nunquam 
Sixtum  poenituit  correctionis  suae ,  quae  adamussim  canonibus 
sibi  prsestitutis  respondit  (2).  Rumor  autem  ,  qui  in  vulgus  spargi 
coepit,  Sixtum  ante  obitum  abjecisse  castigationem  Bibliorum, 
magna  ex  parte  originem  babuit  a  correctoribus  Carafiianis  ,  qui 
asgre  tulerunt,  Sixtum  plures  ex  illis  emendationibus,  quas  ipsi 
proposuerant ,  neglexisse  (3) ,  atque  ita  amplificata  sunt  menda 
Sixtinae  editionis.  Haec  tamen  magis  accessit  ad  antiquam  vul- 
gatam  editionem  quam"  Clementina ,  uti  testatur  Alex.  Geddes, 
scribens  :  Prior  (  editio  Sixti  V  )  plus  antiquoe  Vulgatce  retinere 
videtur;  melius  illa  3Iss.  auctoritate  suffulta  (4). 

273.  3o  E  vivis  sublato  Sixto  V  an.  MDXC,  VI  Kal.  Septemb., 
nec  non  Urbano  VII  eidem  suftecto,  utpote  qui  nonnisi  tredecim 
diebus  electioni  suge  supervixerit ,  ad  thronum  pontificalem  eve- 


thsca  habeamas.  Si  quae  alia  menda  in  (3)  Ibid.  §  \^, 

Sixlinaeditioneoccurrunt,  minimi  mo-  (4)  Apud  eamdem,  §   12.  Qaod  et 

menti  sunt.  Notandum  adhac  est ,  ex  Bern.  De  Rossi  confirmal ,  in  cit.  In- 

illisxLmendis  typographicis,  quas  Aldo  troduzione  alla  sacra  ScriUuray  §  78, 

juniori    exciderunt  ,    nonnisi    triginta  disserens  de  criticis,  qui  scripseront  de 

fuisse  chartulis  obducta ,  eo  quod  gra-  editione  Clementina  :   Trovarono  che 

viora  essent,  ac  sensam  immutare  vide-  non  poche  lezioni  vi  sono  nella  Sistina 

rentur;  decem  itaque,  nec  omnia  pror-  molto  migliori  e  piu  consentanee  ai 

sus  certa  ,  absque  correclione  dimissa  testi  originali  di  quelle  della  Clemen- 

sunt,utidem  cl,  auclorobservat,  §  i5,  tina,  Noi  ne  abhiamo  dati  in  altra 

(1)  Cf.  ibid.  §  i3  ,  et  Marchand,  opera  nostra  degli  esempj.  Videsis  ad 
Amcenitates  liter.  pag.  438.  calcem  voluminis.  Nempe  in  libro  De 

(2)  Hoc  fuse  ac  erudite  ostendit  Un-  prcecipuis  causis  neglectce  heb,   htt, 
garelli ,  loc.  cit.  discipL  pag.  93  et  seqq. 


184  TRA.CT.    DB    lOCIS    THEOLOGICIS. 

ctus  est ,  eodem  anno  in  finem  vergente ,  Gregorius  XIV.  Hic , 
pluribus  urgentibus ,  novam  Bibliorum  emendationem  suscepit, 
instituta  in  hunc  finem  congregatione ,  cui  pariter  sui  canones  tra- 
diti  sunt ,  ad  quorum  normam  emendatio  fieret  (1).  Sicque  di- 
versa  iterum  basis  per  hos  canones  perficiuudae  emendationi 
constituta  est.  Brevi  impedimentis  a  Pontifice  e  medio  sublatis » 
Zagarolae  ad  perfectum  res  deducta  est  (2).  Editio  sic  emendata 
propedlem  in  lucem  vulganda  erat,  cum  die  15  Oct.  an.  1591 
Gregorius  XIV  fatis  cessit;  quare  usque  ad  novi  Pontificis  ele- 
ctionem  impressionis  negotium  dilatum  est.  Vix  elapsis  diebus  14 
ab  obtitu  Gregorii  electus  est  in  Pontificem  Innocentius  IX ,  qui 
tamen  sub  finem  Decembris  ejusdem  anni  diem  suum  obivit. 
Post  mensem  creatus  est  Pontifex  Clemens  VIII ,  qui  illico  ani- 
mum  convertit  ad  Bibliorum  editionem.  Gregorianum  Correcto- 
rium  (3)  Clemens  Patris  Toleti  S.  J.  judicio  commisit ,  qui ,  sep- 
timo  vix  mense  transacto  (4) ,  opus  sibi  demandatum  explevit , 
et  exemplar  Toletanum  (5)  praelo  subjectum  est  ab  Aldo  Manu- 
tio ,  Aldi  abnepote ,  in  folio  maximo  atque  iisdem  characteribus , 
quibusSixtina  Biblia  iste  jam  impresserat,  et  ante  ilhus  anni  1592 
finem  in  lucem  prodiit  ,  curante  typographicam  correctionem 
Angelo  Rocca  ex  Augustiniana  familia  (6).  Neque  tamen  haec  im- 

(1 )  Hos  pariter  refert  Ungarelli ,  §  1 6.  die  Sancti  Augustini ,  Clem,  vii  ( sic  ) 
Sunt  autem  numero  qoinque.  Subjicit  a,  i ,  perfeci  annotaiiones  has  omnes» 
praeterea ,  §17?  plures  observationes      Apud  Ungarelli ,  §  22. 

circa  ejusraodi  emendationem.  (5)  Hoc  pariter  exemplar,  mann  Sir- 

(2)  Ibid.  §  19.  leti  exaralum,  in  bibliotheca  Vaticana 

(3)  Hoc    Gorrectorium    Mss.  adhuc      asservatur. 

Romae  asservatur  in  Eibliotheca  Patrum  (6)  Ut  liquet   ex   litteris  apostolicis 

Augustinianensium ,  Angelica  nuncu-  Clementis  viii ,   quje  ita   se  habent  : 

pata,  una  cum  facti  narratione  Angeli  Clemens  Papa  viii  :  Hanc  Bibliorutn 

Rocca  ,  qua;  plurimum  juvat  ad  rei  veri-  editionem ,  juxta  correctionem  a  Con- 

tatem  agnoscendam.  gregatione  proestitam,  imprimendam 

(4)  In  postrema  pagina  suarum  an-  mandamus ;  et  judicio  P.  Franciaci 
notationum ,  quas  apposuerat  Bibliis  Toleti  e  societaie  Jesu  committimus , 
Sixtinis  ,  spatiosiis  foliis  impressis ,  ad  eique  nostram  hac  in  re  auctoritatem 
utrumque  Testamentum  usque  ad  Apo-  impertimur;  emendationem  vero  typo- 
caljpsim,  legitur :  28  Augusti  an,  1 692,  graphicam  fratris  Angeli  Rocchensis, 


PART.  II.  GAP.  IV.  DE  SGRIPTUR.  SAGR.  VERS. 


185 


pressio  suis  mendis  typographicis  caruit(l)  ,  nequeitem  aliae ,  quae 
eamproximesubsecutaesunt ,  videlicetan.  1593,  1598  etl624(2). 
Interim ,  si  quis  conferat  inter  se  editionem  Sixtinam  ct  Clemen- 
tinam  ,  comperiet ,  alteram  alteri  adjumento  fuisse ,  plures  reten- 
tas  esse  correctiones  Sixti  V ,  quarum  nulla  absque  fundamento 
facta  est  ,  quamvis  in  insequenti  non  omnes  fuerint  justas  ob 
causas  adlectae  (3);  comperiet  praeterea  ,  diversitates  inter  utram- 
que  editionem  exigui  esse  momenti ,  adeo  ut  vere  scribere  po- 
luerit  Bukentop  :  Nulla  est  in  ntroque  Pontijice  repugnantia , 
nulla  in  utriusque  Bibliis  alia  credendi  aut  agendi ,  mdla  sub- 
stantialis  diversitas  ^  sed  accidentalis  soliimmodo  (4).  Nempe  ita 
Sixtina  editio  ad  Clementinam  se  habet ,  ut  minus  perfectum  ad 
magis  perfectum. 


Augustiniani  a  Camerino ,  fidelitati 
et  industriw  demandamus.  -  Clemens 
Papa  VIII. 

(1)  Sane  editionis  Glemenlinae  prin- 
cipis ,  quae  an.  1692  prodiit ,  errata 
typographica  octogenarium  numeram  ex- 
cedunt ,  dum  vix  xl  reperirentur  in 
editione  Sixtina  alicujus  momenti.Hu- 
jus  quoque  cxemplar  liabemus  in  bi- 
bliotheca  Coll.  Rom. 

(2)  Nam  et  ea,  quae  iSgS  edita  est, 
teste  Le  Long,  suis  erroribus  macula- 
tur ,  et  pluribus  qnam  quae  fuit  anno 
superiore  impressa  ,  quap  deinde  casti- 
gata  est  editione  1 5g8  in  4°  min.  Verom 
neque  baec  suis  mendis  caruit,  eo  prae- 
sertim  quod  tribus  commune  est,  imo 
el  illi  quffi  an.  1 624,  ubi  Genes.  xxxv,  8, 
nntrix  Rebeccae  legebatur  sepulla  super 
quercum  pro  subter  ,  prout  recte  legilur 
in  edilione  Sixtina.  Hic  error  postea 
casu  mere  fortuito  deprebensus  est ,  ac 
sublatus  a  typograpbis  Plantinianis.  De 
illis  editionibus  prioribus  Clementinis 
copiose  egit  Henricus  Bukentop ,  in  cit. 


T1N3D  niK  ,  seu  ZMa7c?e/Mce,pag.487- 
5oo ,  qui  praeterea  comparationem  in- 
stituit  inter  lecliones  universas  Sixtinae 
editionis  cnm  leclionibus  edilionis  Cle- 
mentina; ;  ex  his  porro  coliigilur ,  loca 
mutata  ex  Sixtina  editione  in  Clemen- 
tina  esse  21 34.  Egit  insaper  de  Cle- 
mentinis  editionibus,  qaae  vulgataB  sunt 
an.  1692,  iSgSet  iSgS,  Bonaventura 
a  Magdalono ,  in  op.  cui  tit.  Triplex 
Biblico-critica  demonstratio  ,  tom.  i> 
Venet.  1760,  pag.  45  et  seqq.  Notan- 
dum  denique  est,  editiones  Clementinas 
constanter  fuisse  editas  sub  solius  Sixti  v 
nomine  ;  qui  omnium  primus  in  fronle 
Bibliorum  apposuit  nomen  Clemen- 
tis  viii,  videtur  AntoniusLaurens,  ca- 
jus  sumptibus  prodierunt  Lugduni  Bi- 
blia  Vulgata  latina,  fol.  an.  16^5, 
cujus  exemplum  deinceps  ceteri  editores 
sequuti  sunt. 

(3)  Cfr.  Ungarelli,  in  cit.  Proleg,  §  i5. 

(4)  In   praefat.  ad  librom  iii,  op« 
Lux  de  luce,  pag.  3 16. 


186 


TRAGT.    DE    LOCIS    THEOLOGICIS. 


274.  4°  Ex  his  patet  insuper  :  1«  perperam  James  aliosque 
Protestantes  inter  se  utramque  editionem  commisisse,  perinde 
ac  si  sibi  invicem  adversarentur ,  atque  ex  solo  aestu  Romanam 
Ecclesiam  carpendi  eo  adductos  esse  (1).  2°  Non  ex  prsepropera 
festinatione  et  ex  superbo  Pontificis  Sixti  ingenio  factum  esse  ,  ut 
mendis  inSceretur  ejus  editio ,  sed  vere  ex  typographi  lapsu  illa 
irrepsisse  ,  quibus  emendandis  Sixtus  chartulas  glutine  appli- 
cuit  (2).  3°  Si  praeter  vitia  typographica  nonnullse  lectiones  immu- 
tatae  sunt  in  clementina  editione  ,  id  contigisse  ex  eo,  quod 
diversam  metbodum  secuti  fuerint  correctores  Sixtini  et  Grego- 
riani ,  postea  vero  etiam  Clementini  (3) ;  quod  innuit  Bellar- 
minus  in  praefatione  adjecta  sacris  BibHis ,  qui  non  solum  praeli 
vitia  emendata  tradit ,  sed  immutata  nonnulla  praeterea  docet  in 
Clementina  editioneadinstrumentorum  fidem  et  collectionem  (4), 


(1)  Ecqois  non  deprehendat  Protes- 
tantiam  furorem  in  Ecclesiam  catho- 
licam ,  dam  ob  exigui  momenti  cor- 
rectiones  adeo  vehementer  in  eam 
insarrexernntPQui  praeterea  ,  insanien- 
tes  in  Tridentinum  decretum  de  Vul- 
gata  retinenda  et  emendanda,  aliiillud 
prodigiosum  vocarunt ,  ut  Amama  ,  in 
j4nii'bar,  lib.  i ,  cap.  5,  pag.  3^  ,  alii 
iemerarium ,  uti  Hottingerus ,  in  Tho' 
tauro philolog ,  lib.  i ,  cap.  3 ,  pag.  SgS, 
alii  infelicissimam  temeritatem,  op. 
cit.  part.  II ,  cap.  i  ,  pag.  4^8 ,  alii 
indignissimum  facinus ,  ut  PfeifFerus  , 
Criticce  sacrce,  cap.  2  ,  n.  5,  aiii  ah- 
Burdiim  ac  falsum ,  ut  Leusdenus  ,  in 
op.  Philologus  hebrceus  mixius ,  diss.  i , 
D.  6 ,  alii  demum  hlasphemum  atque 
impium  ,  uti  Glasiius  ,  Philologia  sa- 
cra,  lib.  i ,  tract.  i ,  edit,  Lips.  lyoS, 
loci.  32.  Ad  haec  quid  dicemus?  Illud 
ipsum  quod  regius  Psaltes  :  Superbia 
eorum,  qui  te  aderunt,  ascendit  semper, 
(2)  Attamen  Bug  ,  ut  Protestantibas 


velificaret ,  sciibere  haud  dubitavit  : 
Mais  le  Saint-Siege  voulait  se  reserver 
ce  travail,  Pie  iv  et  Pie  v  le  confierent 
a  des  congregations  nommies  dans  ce 
but,  Sixte  V,  dont  la  houillante  acti- 
vite  ne  pouvait  supporter  une  marche 
aussi  lente ,  le  fit  promptement  termi- 
ner ,  et  annonga  ce  succes  par  une 
bulle  du  premier  Mars  1589.  Apud 
Celer.  pag.  202.  Hoc  vere  est  historiam 
scribere  a  priori.  Hic  praelerea  ibid. 
subdit  :  Uinstruction ,  la  vehemence 
et  Vorgueil  de  Sixte  rendent  asses  pro- 
bable ,  que  plus  d'une  fois  il  contraria 
les  correcteurs  et  changea  Vouvrage 
brusquement,  malgr^  eux ,  et  de  sa 
propre  main,  Ilane  catholicus  ? 

(3)  Cfr.Ungarelli,  in  cit.  Proleg,  §  24. 

(A)  En  ejus  verba,  ex  praef.  ad  lector. 
praemissa  edit.  Clementinae  :  Et  vero 
quamvis  in  hac  Bibliorum  recogni- 
iione ,  in  codicibus  Mss,  hebrceis,  qff^- 
cisque  fontibus  ,  et  ipsis  veterum  Pa- 
irum  commentariis  conferendis,  non 


PART.    II.    GAP.    IV.    I)E    SACR.    SGRIPTUR.    VERS. 


187 


quique  et  alia  immutata  consulto  relicta  esse  admonet.  Patet  in- 
super,  40  nomine  Fulgatce  veteris  et  communis  Bellarminum 
significasse  reipsa  Hieronymianam  versionem  ac  recensionem ,  ut 
constat  ex  orationis  serie,  secus  ac  insinuat  Hug;  omnes  enim 
correctores  tum  Sixtina^  tum  Gregorianae  congregationis  codicem 
gotliicum  Boeticum  ,  prae  se  ferentem  puriorem  Hieronymianura 
textum ,  uti  instrumentum  proecipuum  adhibuerunt  (1).  Patet , 
50  Bellarminum ,  non  ut  consuleret  honori  Sixti  V ,  multo  vero 
minus  pontificiae  infallibilitati ,  uti  nonnulli  Protestantes  adjicere 
solent ,  permiscentes  opus  criticum  cum  fideidefinitione(2) ,  illam 
praefationem  confecisse,  sed  ut  rationem  redderet  ipsius  editio- 
nis  (3).  Patet ,  6°  tantum  abesse  ,  ut  haec  praefatio  causa  extiterit 


mediocre  studium  adhihitum  fuerit ; 
in  hac  tamen  pervulgaia  lectione ,  si- 
cut  nonnulla  consulto  immutata,  ita 
etiam  alia,  quw  mutanda  videhantur, 
consullo  immutata  relicta  sunt. 

(1)  Deinsignihocdocumento,  quod 
primum  typis  vuigavit  Cl.  Blanchinius , 
cfr.  quae  doctissiraus  hic  vir  scripsit , 
una  cum  praefatione  Christophori  Palo- 
mares ,  ex  qua  disces,  illud  exscriptum 
esse  ex  codice  Lucinii  Boetici ,  qui  sex 
ad  Hieronymum  notarios  miserat  ad 
scribendura ,  quidquid  Hieronymushac- 
tenns  in  sacras  Litteras  exaraverat ,  et 
eodem  S.  Doctore  dictante  ,  fideliter 
scripserunt.  Habet  hic  codex  ad  minus 
annos  900  anliqnilatis  et  genuinum  ex- 
hibet  versionis  Hieronymianae  textum. 
Romam  Rom.  Pontificum  cura  adve- 
ctus ,  eo  deinceps,  tanquam  instramento 
prajcipuo  ad  veram  lectionem  Vulgatae 
restituendara  ,  usi  sunt  tum  correctores 
Sixtini ,  tum  Clementini.  Allamen  vix 
nuquam  de  hoc  codiceProtestanles  men- 
tionem  faciunt;  ratio  est,  quia  continet 
celebre  comma  i  Joan.  v ,  7'. 


{2)  Sic  Michaelis  ,  fanaticus  admira- 
tor  magni  Lutheri ,  qui  niagnus  non 
fuit  nisi  ea  ratione ,  qua  magnus  fuit 
Arius ,  ceterique  heresiarchae  magni 
fuerunt.  Ceterum  Michaelis  ,  op.  cit. 
tom.  11,  sect.  29,  pag.  3i  ,  scribit  : 
Mais ,  afin  de  respecter  Vinfaillihilit& 
du  Souverain-Pontife  f  on  pr^tendit 
que  tout  cela  avait  ^tS  fait  a  cause  d'un 
ordre  donne  par  Sixtev,  Et  ante  ipsum 
Hodius,op.  cit.lib.iii,  cap.  i4,  n.  10, 
ul  insultet  Catholicis  :  Ne  nescius,  in- 
quit ,  sit  lector  diligens  ,  quah  fuerit 
illud  inter  duos  Pontifices  infallihilea 
hellumf  etc.  Et  ita  porro  celeri  mino- 
rum  gentium  scriptores  ,  quin  animad- 
verterint ,  Sixtum  ipsam  professam  esse , 
se  evulgare  lalinam  editionem ,  prout 
optime  fieri  potuit ,  emendatam  ,  ac 
proinde  nnnquam  sibi  in  critico  hoc 
opere  infallibililatem  tribuisse. 

(3)  Juverit  integrnm  textnm  in  me- 
diam  afferre  Card.  Bellarmini ,  ex  com- 
mentariolo  vitae  suas  privatae ,  quod  ip- 
semet  conscripsit,  diaqae  manuscriptam 
delituit ,  donec  poblicis  typis  yalgatam 


188 


TRACT.    DE    lOCIS    THEOLOGICIS. 


canonizationis  Bellarmini,  ut  neque  Bellarminus  unquam  ca^ 
nonizatus  fuerit ,  et  haec  ipsa  prsefatio  occasionem  dederit  pro- 
movendi  difTicultates  adversus  illius  canonizationem  (1). 

275.  Si  modo  oculos  conjiciamus  in  editiones  vulgatse  versio- 
nis,  quae  ante  Tridentinum  prodierunt ,  easque  comparemus  cum 
editionibus,  quas  deinde  accepimus  post  tpt  Rom.  Pontificum 
curas  a  S.  Sede ,  fateamur  necesse  est ,  in  muUis  beneficiis,  quce 
per  sacram  Tridentinafn  Synodiim  (  et  Sedem  ApostoUcam  ) 
Ecclesice  suce  Deiis  contulit ,  id  in  primis  numerandum  y  quod 
ita  emendata  hac  editione  fruamur. 


est,  et  quo  deprehendimus  ejus  consi- 
lium ,  ac  ipsum  ,  prout  antea  diximus , 
9uctorem  fuisse  pra;f.  Typographi  ad 
lectorem ,  quae  in  Biblicis  Ciementinis 
babetur.  Sic  igitur  ipse  scribit  :  An- 
no  iSgi ,  cum  Gregorius  xiv  cogitaret, 
quid  agendum  esset  de  Bihliis  a  Sixto  v 
editis ,  in  quibus  erant  permulta  per- 
peram  mutata ,  non  deerant  viri  gra- 
ves ,  qui  censerent,  ea  Biblia  essepu- 
blice  prohibenda ;  sedN,  (Bellarminus) 
coram  Pontifice  demonstravit ,  Biblia 
illa  non  esse  prohibenda ,  sed  esse  ita 
corrigenda,  ut  salvo  honore  Sixti  v 
Pontificis  Biblia  illa  eniendata  ede- 
reniur;  quod  fieret,  si  qiiam  ceierrime 
tollerentur ,  quoB  male  mutata  erant, 
et  Biblia  recuderentur  sub  nomine 
ejusdem  Sixli,  et  addita  proefatione, 
qua  significaretur ,  in  prima  editione 
Sixti  proe  festinatione  irrepsisse  aliqua 
errata  vel  typographica  vel  aliorum» 
Placuit  consilium  N»  Gregorio  Pon- 
iifici,  etjussit,  ut  congregatio  fieret 
ad  recognoscendam  celeriter  Bibliam 


Sixtinam  {&'ic),  et  revocandam  ad  oT" 
dinariam  Bibliam ,  prcesertim  Lova- 
niensem,  Id  factum  est  Zagarolm  in 
domo  Marci  Anton,  Columnce ,  prcB- 
sentibus  Cardinali  ipso  Columniensi, 
et  Alano  Cardinali  Anglo,  nec  non 
magistro  sac,  Palatii  Apostolici,  ipso 
N  et  aliis  tribus  vel  quatuor ;  et  post 
obitum  Gregorii  et  Innocentii  Cle- 
mens  viii  edidit  Bibliam  recognitam 
sub  nomine  Sixti ,  cum  prcefatione , 
quam  idem  N.  composuit, 

(1)  Cfr.  Relatio  Caroli  Alberti , 
Card,  Cavalchini ,  ponentis  in  causa 
beatificationis  et  canonizationis  ven, 
servi  DeiRoberti,  Card.  Bellarmini, 
Romae  i^53  ,  pag.  i^5  et  seqq.  Quod 
nec  dissimulavit  Leander  Van  Ess,  qui 
et  hanc  causam  assignat ,  qua  Bellarmini 
canonizatio  difficultatem  experta  sit.  At- 
tamen  ,  si  credimos  Cellerier ,  loc.  cit. 
pag.  2o5 :  Hug  donne  en  note  lespreuves 
de  cette  double  assertion ,  quod  scilicet 
Bellarminus  fuerit  auctor  praefationis , 
et  causa  ejus  canonizationis  / 


PART.  II.  GAP.  IV.  DE  SCaiPTUR.  SAGR.  VERS.       189 

PROPOSITIO  II. 

Jure  optiino  Romaiii  Pontiflces  Societates  hihlicas  nuncupatas 
veluti  7ioocias  et  ferniciosas  iteratis  decretis  improbarunt» 

276.  Jure  optimo  Roraani  Pontifices  societates  biblicas  impro- 
basse  veluti  noxias  et  perniciosas  dicendi  sunt ,  si  tales  reipsa  et 
earum  origo  ac  natura  ,  et  spiritus  ,  qui  in  iis  dominalur ,  atque 
finis  ipsis  praestitutus  ,  effectus  denique ,  qui  ex  iis  profluunt , 
aperte  illas  patefaciunt.  Jam  vero  ejusmodi  esse  societates  bibli- 
cas  ,  a  Rom.  Pontificibus  improbatas  ,  sic  per  partes  ostendimus. 

In  sinu  protestantismi  vel  anglicanismi  prima  biblica  societas 
instituta  est ,  in  Anglia  scilieet  an.  1804.  Cum  enim  fructus  in- 
vido  oculo  cernerent  protestantes  et  anglicani ,  quos  ubique  loco- 
rum  missionarii,  quos  vocant,  catholici ,  ingentes  sane  refere- 
bant ,  quamvis  antea  vel  bos  spernerent ,  vel  etiam  proselytismi 
notam  illis  inurerent ,  coeperunt  et  ipsi  de  gentium  conversione 
serio  cogitare.  Illico  flagrarunt  desiderio  ad  Cbristum,  ut  ipsi 
dictitabant,  adducendi  idololatras  ac  infideles  ceteros,  Judaeos 
scilicet  et  Islamitas.  In  bunc  finem  publica  societas  biblica  Lon- 
dini  est  instituta ,  ad  Biblia  translata  in  linguas  vernaculas  sin- 
gulorum  populorum  sine  commentariis  ac  sine  notis  ubique  dis- 
seminanda  (1).  In  banc  societatem  cooptatse  deinde  sunt  aliae 
prope  innumerae  in  utroque  bemispbacrio  institutae,  quae  et  pecu- 
niariis  subsidiis  et  versionibus  Bibliorum  societati  primariae  ad 
opus  perficiendum  adjumento  essent  (2).  Hae  omnes  societates 
coalescunt  ex  membris  omnium  sectarumprotestantismi,  exLu- 
tberanis  videlicet  et  Calvinistis  ortbodoxis ,  ut  appellant ,  Wes- 
lejanis  sive  Metbodistis  ,  Anglicanis ,  Socinianis,  Arminianis., 
Moravis ,  Anabaptistis ,  Quakeris ,  etc.  (3).  Harum  sectarum  quae- 

(1)  Cfr,  Gregoire,  Hist.  des  sectes,  leseentes  ex  omnibns  sectis,  cfr,  ibid. 
liv.  VII ,  chap.  9  ,  tom.  iv  ,  edit.  Pa-      p,  4^7  et  seq. 

ris.  1829,  pag.4o2'  P)  Cfr.  Milner,  op.  cit.  leltrexxx, 

(2)  Centenae  imo    et   millenae    pene     pag.  Sg^. 
nnmerantar  ejasmodi  societates ,   coa- 


190  TRAGT.    DE    LOCIS    THEOLOGICIS. 

libet  in  peculiari ,  quam  adornat ,  versione^  Scripturam  ad  opi- 
niones  seu  verius  ad  errores  suos  accomodat ,  ac ,  si  opus  sit , 
foede  corrumpit ,  ut  sic  professionem  fidei  uniuscujusque  propriam 
incautis  propinet  (1).  Talis  est  societatum  biblicarum  origo,  talia 
membra ,  talia  denique  eJementa ,  quibus  constant ,  atque  ins- 
trumenta ,  quibus  ad  rei  christianae  propagationem  ,  ut  ipsae  pro- 
clamant,  utuntur. 

277.  Spiritus  porro ,  qui  in  ipsis  dominatur,  spiritus  opppsitionis 
€st  adversus  Ecclesiam  catholicam ,  finis  vero  sive  scopus  est , 
ejusdem  destructio  ac  eliminatio.  Ne  vero  hasce  societates  calum- 
niari  videamur,  juverit  documenta  afferre,  quibus  utraque  asser- 
tio  adstrualur.  Sane  spiritum  hostilem  adversus  catholicam  Eccle- 
siam  biblicis  societatibus  inesse  ,  fatetur  ipsemet  0'  Collaghan 
auctor  protestans  ,  qui  reperit  in  harum  societatum  institutione 
spiritum  oppositiofiis  adversus  Romam ,  seu  adversus  Ecclesiam 
catholicam  (2).  Quidam  minister  cognomento  Cottarel ,  in  publica 
concione  habita ,  an.  1813  in  conventu  cujusdam  harum  societa- 
tum  ,  significavit ,  sperare  se  ,  fore  ut  Bibliorum  distributio  plu- 
rimum  conferat  ad  evertendam  auctoritatem  papalem  (3).  Dis- 
tributio  ipsa  Bibliorum  absque  explanationibus  ac  notis  scopum 
patefacit  cfficiendi ,  ut  pra^valeat  principium  princeps  ac  funda- 
mentale  protestantismi  de  interpretatione  privata  ac  rejectione 
omnium  dogmaticarum  traditionem  (4);  hoc  autem  vel  ipse  furor 
declarat^  quo  sectae  omnes  protestantismi  istud  promovent  insti- 
tutum,  nullis  parcentes  sumptibus  (5),  nullis  laboribus ,  incom- 
modis ,  translationibus ,  impressionibus  Bibliorum ,  ita  ut  in 
conventu  Novionensi  an.  1828  societas  gloriaretur ,  quod  viginti 
quinque  annorum  tractu  Evangelium  translatum  fuerit  etimpres- 
sum  nonaginta  seplem  novis  idiomatis ,  dum  longa  octodecim 


(1)  Cfr.  ibid.  elGregoire  ,  pag.  ^oy.  (3)  The OrthodoxjournaLOct.  i8i3, 

(2)  Ila  in  op.  Thoughta  on  the  ten-  pag.  179. 

dency  of  Bible  societies  as  affecting  (h)  Cfr.  Greg.  loc.  cit.  pag.  425. 

the  estahlished  church  ,  by  the  Rev.  (5)  Recol.  qnae  scripsiraas  in  tract. 

0'ColIaghao,  London  1817,  pag.  33.  Decerare/.  part.  11,  prop.x.t.i,p.  3 16. 


PART.    II.    GAP.    IV.    DE    SCRIPTUR.    SACR.    VERS. 


191 


seculorum  anteactorum  periodo  nonnisi  in  quadraginta  septem 
linguas  fuerit  conversum  ac  typis  deinde  vulgatum  (1). 

278.  Quod  vero  ad  finem  spectat ,  quem  sibi  proponunt  ejus- 
modi  societates ,  tum  ex  hactenus  dictis  patet ,  tum  ex  modo , 
quo  ipsse  Biblia  sic  translata  ,  seu  potius  corrupta  diffundunt. 
Nam  non  solum  inter  infideles  aut  idololatras  ea  disseminant , 
sed  inter  catholicos  in  Germania,  in  Galliis ,  in  Hispaniis,  in 
Lusitania ,  in  Italia  aliisque  regionibus  ad  Catiiolicos  seducendos 
ac  pervertendos  (2).  Patet  proeterea  id  ipsum  ex  innumeris  pene 
lihellis  ,  traclatibus  impiisque  lucubrationibus ,  quas  una  cum  Bib- 
liis  aut  gratis  aut  modico  pretio  inter  opifices  ,  villicos  ,  plebeculam 
studiose  distribuunt.  Quandoque  nec  veritae  sunt  pseudepigra- 
phis  incautos  decipere ,  libros  ipsius  christianismi  eversivos  por- 


(1)  Cfr.  Gregoire  ,  op.  et  loe.  cit. 

pag.   442»  E^  ^^^®  tempore    ulleriores 

jogiter  progressns  fecerant  biblicae  so- 

cietates ;  ex  Ephemer.  Asiatica  eruimus, 

collectam  societat.  in  sola  Anglia ,  an- 

no  iB38 ,  pervenisse  usqoe  ad  ingentem 

summam  846,3 1 6  libr.  sterlin.  nempe 

21  ,ooo,5oo  circiter  libr.  gallican.  Qni 

plus  contulerunt  fuerunt  Methodistae , 

qui  dederunt  83,648  lib.  slerl.  Missio 

eccles.  anglicanae,  libr.  ster.  83,447» 

Missiones  Soc,  cogfiitionum  christian, 

84,o32.  Missionarii   Londinenses    lib. 

ster.  70, 255;  reliquum  tribuerunt  aliae 

sectx.C^r,  Journ.de LiegCy  t.  v,  p.  58i, 

I  Mars,  1839.  Proventus  socielatis  bi- 

blicae  an.  t838  aseendit  ad  1,000,600 

lib.  st.nempe  supra3o,ooo,ooolib.gal- 

lic.  quarum  Angliacontulit  10,000,000; 

provinciae  Foeder.  Americac  10,000,000; 

reliquum  contulerunt  coloniae  anglicae 

in  quatuor  mundi  partibns ,  atque  re- 

gionesprotestantes  in  Europa.  Cfr.  j^mi 

de  la  Relig.  6Jain  18^0.  Anno  18^9 

numerabat  societas  5ooo  missionarios , 

5o  typographias ,  3oo  adjntores  missio- 


narios  ac  Iqdimagistros,  plora  centena 
indigenaram  ministrorum.  Missionarii 
pfoprie  dicti  re«ensebanturinAfrica  128, 
in  Indiis  168,  in  insula  Ceylan  28 ,  ia 
Archipelago  Indico  81  ,  in  IndiisOcci- 
dental.  ti8. 

(2)  Societas  Biblica  instituta  est ,  ut 
diximus ,  an.  i8o4 ;  ab  hoc  anno  ad 
an.  1840,  id  est,  spatio  36  ann.  dis- 
tribuit  supra  12,000,000  exemplaria 
Bibliorum  ,  qnse  versa  sunt  in  1^8  idio- 
mata.  An.  1839  in  solis  Galliis  distri- 
buta  sant  137,000  exempl.  Conquere- 
bator  Cahallerus ,  anglicus  praefectus  a 
societate  distribuendis  Bibliis ,  quod 
Hispania ,  Italia  et  Austria  solae  regiones 
essent,  per  quas  circuire  non  poterat 
opus  divinum ;  ast  tandem  aliquando 
nnnc  Hispania  et  ipsa  feliciter  inveni- 
tur  in  circulo  nationum  liberarum.  Cfr. 
Univers,  6  Mars  184 1.  Sane  cito  pro- 
fecerunt  biblici  Methodistae  in  Hispania ; 
etenim  a  mense  Septemb.  ad  mensem 
Januar.  1841  distribuerunt  100,000 
exemplaria  Biblior.  in  linguam  hispa- 
nicam  translat.  Vid.   Foce  della  Ve' 


192 


TRACT.    DE  LOGIS    TnEOIOGlCIS. 


rigendo  (1);  ut  silentio  praetereamus  artes  fraudesque  omnigenas, 
quibus  ad  subvertendos  neopbytos  catbolicos  utuntur  in  regio- 
nibus  infidelium  (2),  persecutiones  ac  vexationes ,  quas  ubique 
locorum  excitare  satagunt  biblici  adversus  missionarios  catholi- 
cos;  adeo  ut  illos  vere  lupos  esse  dixeris  ad  dissipandum  ma- 
ctandumque  dominicum  gregem  immissos  (3).  Talis  est  spiritus, 
tabs  fines  seu  scopus  ejusmodi  societatum. 

279.  Fructus  demum ,  qui  exinde  dimanant ,  apprime  naturae 
ac  indoli  conspirantium  istarum  societatum  respondent.  Cum 
enim  nusquam  dixerit  Christus :  Eiintes  distribuite  Biblia,  sed : 
Euntes  docete..,  et  prcedicate  ^  cumque  fides  sit  ex  auditu.^  ut 
loquitur  Apostolus  ,  factum  est ,  ut  tanta  difFusione  imo  et  pro- 
digalitate  Bibliorum  nuUum  hactenus  alicujus  momenti  societates 


rita,  20  Genn.  iS^i.  Irao  officina  ty- 
pographica  Barcinonae  iuslituta  est  ad 
ea  imprimenda.  De  Aastria  nihil  certi 
8cio;  quod  vero  atlinet  ad  Ifaliam,  prae 
manibus  habeo  varia  exemplaria  Biblio- 
rum  ,  quse  ilalice  impressa  sunt ,  et  qui- 
dem  corrupta  ac  mutila  ,  ex  versione 
Diodati ,  hominis  ,  nt  videbimus  ,  luc 
calviniana  infecti ,  quaeqae  dislribula 
sunt  in  his  regionibus  a  viatoribus  pro- 
testantibus. 

(1)  Ut  plurimum  tractatns  mysticos , 
qui  una  cum  Bibliis  difFunduntur ,  in 
acceptis  referre  deberaus  foeminis,  quae 
oblitse  fusi  ac  fili  digitis  suis  apprehen- 
derunt  calamum.  Inter  has  eminet  Du- 
cissa  de  Broglie ,  orta  ex  Slael ,  apolo- 
geta  adulterii  atque  suicidii,  abnepos 
boniillius  Neclcer,  cui  debitores  sumus 
op.  Rationalite  du  Deisme,  Alias  non 
commemoro ,  ne  invidiam  subeam.  Cfr. 
opusc.  cit.  Le  ministre  protestant  aux 
prises  avec  lui-m^me^  pag.  i3.  Adeo 
progressi  sunt  Protestantes  in  ejusraodi 
impietatibus ,  nt ,  ad  decipiendos  ?il- 


licos  ex  titnlo  ,  veriti  non  fuerint  distri- 
buere  f^itam  Jesu  Christi  doctoris 
Strauss,  qua  ipse  evertitur  Ghristianis- 
mus.  \id.  Vjimi  de  la  Relig»  n.  2947- 
2948,31  Mars,  i838.  Vid.  ibid.6Aout 
1840,  qua  ratione  impresserint  Biblia 
sub  nomine  Vulgatae  a  Clemenle  viu  re- 
cognitae ,  mutila  tamen  atque  corrupta 
de  more  ,  attamen  uti  auihentica  vendi- 
derunt.  Talis  est  sincera  Protestantium 
fides  I 

(2)  Cfr.  Annali  della  propagazione 
della  fede  vol.  11 ,  pag.  4^7  et  seqq. 
Quoniam  ejusmodi  annales  omnium  ma- 
nibus  teruntur ,  ideo  brevitatis  gratia 
indicabo  solummodo  fasciculos  ,  qui- 
bus  quse  afQrmo  innituntur. 

(3)  Cfr.  Annali ,  etc.  fasc.  ivi , 
pag.2o4-2o6;  ibid.209  235jfascic  lvii, 
pag.  258-262;  fasc.  Lvni,  3^2  et  seq. 
ibid,  pag.  ^y^-^oo  ;  fasc.  lix,  pag.  4^4 
et  seq.  fasc.  lxi  ,  pag.  ^5 ;  Lxii ,  pag.  ^5, 
149,  i54 ;  Lxiv ,  pag.  3io  ;  lxv  , 
pag.  5i2-5i4>  53o-532 ,  etc.  elc. 


PART.    II.    CAP.    IV.    DE    SCRIPTUR.    SAGR.    VERS.  193 

biblicag  vel  apparentem  felicem  exitum  attulerint  (1).  Ad  baec 
accedit  profanatio  ,  cui  ubique  gentium  exposuerunt  atque  expo- 
nunt  bae  secietates  sacra  Biblia ,  quDD  usibus  plane  indignis ,  ut 
plurimum  saltem  ,  inserviunt  (2)  et  irrisioni  infideliuai ,  qui 
cacbinnis  ,  quae  non  inteUigunt ,  excipiunt  (3).  Verum  e^igua  baec 
adbuc  sunt ,  si  cum  zelotypia  exterorum  regiminum  pobticorum 
comparentur ,  qua  factum  est^  ut  identidem  barum  societatum 
imprudentia  ssevissimae  excitatae  fuerint  insectationes  in  cbristia- 
nos,  qui  pace  fruebantur;  cum  turbatione ,  quae  indidem  mota 
est,  animorum,  qui  ejusmodi  bibborum  distributione  graviter 
ofFensi  sunt  (4) ;  cum  scandalo ,  quod  integri  aliquando  populi 
ex  sacrae  Scripturas  lectione  passi  sunt ,  quam  adeo  contrariam 
praeconceptis  suis  opinionibus  ac  ritibus  repererunt.  Quamobrem 
pluribus  in  provinciis  ac  regnis  inconsulta  baec  Scripturae  sacrae 
difFusio  animos  magis  aversos  ab  amplectenda  religione  cbristiana 
effecit  (5). 

280.  Quae  cum  ita  se  babeant;  si  nempe  spectata  societatum 
bibbcarum  origine ,  natura  ,  elementis,  instrumentis ;  si  perpenso 
bostib  ipsarum  spiritu  ac  fine  aut  impediendi  progressus  Reii- 
gionis  catbobcae ,  aut  etiam,  si  quidem  fieri  posset ,  eae  everten- 
dae,  quocumque  id  demum  medio,  maUs  artibus  ac  fraudibus 
obtineri  posse  ipsis  videatur ;  si  ratione  bablla  pessimorum  fru- 
ctuum,qui  ab  eis  producuntur,  luce  ipsa  meridiana  profecto  cla- 
rius  apparet,  in  perniciem  eas  cedere  verae  Rebgionis,  scibcet 
Ecclesiae  catbobcae  ,  quae  unice  vera  rebgio  cbristiana  est ,  cui  plane 
quaquaversus  exitiosae  societates  bibUcae  sunt  (6);  recte  conclu- 


(1)  Recol.tracl.Z)et?erare%.loc.cit.  lxiii,  pag.  200,  202  ,  220;  lxv,  890, 

(2)  Ibid.  Cfr.  praelerea  Gregoire,  op.  SgS  ,  etc.  In  imperio  Sinensi  non  ita 
cit.  pag.  443  9  et  Milner ,  Lettre  xxx ,  pridem  saeva  persecutio  in  Christianos 
pag.  39^;vid.  etiam  UniverSy  28  Oc-  excilata  est  ex  Bibliis  iingaa  Sinica  pro- 
tob.  1841,  jectis  ad  maris  oram. 

(3)  CCr.  Annali ,  etc.  fasc.  xiii ,  ciii  (5)  Cfr.  cit.  fasc.  xiii. 

tit.  Delle  hihiiche  societa  e  delle  mis-  (6)  In  secando  sapplemento  Ephem. 

sioni protestanti  nelV  Indie,  ubi  refe-  Univers,  7  Avril  1841  ,exhibetar  3IS- 

rantur  epistolai  D.  Du  Bois.  moire  sur  Vetat  actuel  de  VEglise  grec- 

(4)  Cfr.  Ibid,  fasc.  lii  ,  pag.  4^^  }  que-catholique  dans  le  Levant;  ex  hoc 

T.  IX.  13 


194  TRAGT.    DE    LOCIS   THEOLOGICIS. 

dimus  ,  Rom.  Pontifices ,  quibus  munus  divinitus  incumbit  inte- 
meratam  incolumemque  illam  servare ,  jure  optimo  biblicas  so- 
cietates  tanquam  noxias  ac  perniciosas  improbasseatque  damnasse , 
Leonemque  XII ,  epistola  encyclica  ad  Patriarcbas ,  Primates  ^? 
Archiepis<3opos  et  Episcopos  data  die  8  Maj.  1824,  proscriplio- 
nem  iilam  rite  iterum  sancivisse  et  confirmasse. 

281.  Nunc  coronidis  gratia  adjicimus ,  non  solos  Rom.  Pon- 
tifices  ,  sed  ex  ipsis  Protestantibus  et  Anglicanis  baud  pauco# 
extitisse,  qui,  omnibus  perpensis,  biblicas  societates  improba- 
runt  eisque  obstiterunt.  Tales  fuere  episcopi  Prettisman  et  Car-^ 
lisle  in  Anglia  (1).  Talis  cleri  anglicani  pars ,  quae  conquesta  est,' 
quod  cooptati  in  societatera  biblicam  ^neriut  dissentientes  cujusvis 
communionis  (2).  Anno  prseterea  1826  Herberts  Marsh  episcopus 
Anglicanus  Novi  Eboraci  (  New-York  )  in  provinciis  foederatis 
Americae  documentum  pastorale  edidit,  quo  episcopales  a  coop- 
tandis  in  societatem  biblicam  alterius  communionis  hominibus 
deterreret  (3).  Jam  vero  ,  si  Anglicani  reprobant  societates  bibh*- 
cas,  ne  extremam  afferant  perniciem  Ecclesise  angHcanae  ob  prin- 
cipium  ,  ut  ita  loquar  ,  dissolvens,  quod  ipsarum  ope  Protestan- 
tismus  spargit  atque  diffundit  (4),  quanto  eas  magis  improbare 
debent  Rom.  Pontifices  ob  damna  ,  quaeinde  adversus  Rehgionem^ 
catholicam  promanarent?  Attamen  adversarii  crimini  vertunt  Ro- 
manis  Pontificibus ,  quod  eas  proscripserint ;  alte  vero  silent  de 
anglicanis  Praesulibus,  qui  eadem  sese  ratione  gesserunt. 


porro  docnmento  deprehendimas  unio-  tulatoriasdeditSacerdos  catholicasGan- 

nem  Turcarum ,  GroBCorum  schisma-  dolphy  ,  ita  inscriptas  :  A  congratuh' 

ticorumf  Anglicanorum,  Russorum  et  tory  letter  to  the  Rev »  Herbert  Marsh, 

iyCi&rcBorwm,  adversns  Catholicos ;  istius  etc.  by  the  Rev.  P.  Gandolphy,  in  8°. 

nnionis   societatem   biblicam   animam  London    1812,    et  A  second  letter , 

Telati  esse,  biblicosqne  non  esse  nisi  ibid.   181 3. 

conspirationem  generalem  permanentem  (-4)  Cerle  vel  ipse  Hook  anglicanas 

contra  Ecclesiam  catholicam.  evidenter  ostendit ,  raagnum  Prolestan- 

(1)  ApudGregoire,loc.  cil.pag,  421.  tismi  principium  presse  in  praxim  de- 

(2)  Ibid.  pag.  422.  dactum  allaturom  plenam  ecclesiae  an- 

(3)  Ibid.  pag.  4^6.  Hac  de  causa  ad  glicanaedissolutionem.Cfr.  apudMilner,    | 
eumdem  episcopum  Marsh  epislolas  gra-  loc.  cit.  pag.  ^oo. 


PART.    H.    GAP.    1V«    DE    SCRIPTUR.    SACR.    VERS.  195 

DIFFICULTATES. 

282.  Obj.  1°  Nonnisi  comniendatione  dignns  zelus  habendus 
est ,  quo  flagrant  biblicae  societates ,  deferendi  honum  nunciiim 
barbaris  populis  idololatris  aut  infidelibus,  qui  in  tenebris  et  in 
umbra  mortis  sedent.  2»  Quisaltem  per  Bibliorum  lectionem  desi- 
derium  possunt  animo  concipere  inquirendae  ulterius  veritatis, 
etiamsi  Biblia  per  se  conversionis  opus  perficere  nequeant.  3®  Cre- 
dibile  porro  non  est ,  eos  omnes ,  qui  pecuniam  in  opus  adeo 
salutare  erogant  et  impendunt,  alio  permoveri  fine ,  quam  ad 
lucrifaciendas  Christo  Domino  tot  miserorum  animas.  4^  Quod 
et  de  translatoribuset  distributoribus  Bibliorum  ,  seu  missionariis 
inteUigi  pariter  debet.  5°  Quamobrem  spes  magna  afFulget ,  inte- 
gre  mores  emendatum  iri ,  tum  in  Christianorum  tuni  in  infide- 
lium  regionibus ,  ejusmodi  Bibliorum  distributionis  subsidio  (1). 
6»  Sane  Deo  pergratum  esse  biblicum  institutum  ,  haud  obscure 
ex  felici  ejusdem  successu  patescit ;  census  enim  annuus  biblicae 
societatis  eadem  proportione  auctus  est ,  qua  in  eam  insectationes 
sunt  excitatai  (2).  7®  Soli  igitur  tenebrarum  patroni,  Romani 
videHcet  Pontifices ,  ejusmodi  societates  improbare  possunt  ac 
pestis  nomine  infamare ,  ut  Pius  VII ,  in  Brevibiis  datis  die  29 
Jun.  1816  ad  Arch.  Gnesnensem ,  et  die  3  Sept.  1816  ad  Ar- 
chiep.  Mohilowensem;  8°  in  quo  etiam  prohibenda  praecipitur 
versio  Scripturae  sac.  polonica ,  jussu  Gregorii  XIII  confecta  ,  quae- 
que,  approbante  Clemente  VIII,  Cracoviae  anno  1599  in  vul- 
gus  jam  prodierat;  Brevia  ista  ad  hanc  pesteni  averteiidam 
sancivit  Leo  XII,  epistola  encyclica  die  3  Mai.  1824  (3).  Ergo. 

283.  Resp.  Ad  1*°,  Dist.  Si  zelus  iste  esset  secundum  scien- 
tiam,  atque  ex  fine  deferendi  honum  nuncium  ortusreipsa  esset , 
trans,;  si  contra  inconsultus  est,  ex  odio  in  Rom.  Ecclesiam 
profectus ,  et  ex  solo  fine  impediendi  fructus ,  quos  referunt  Ca- 
tholici,  neg.  Talem  porro  esse  spiritum ,  quo  institutae  sunt  ejus- 
modi  societates,  talem  sibi  finem  eas  praestituisse ,  paulo  ante 

(1)  Ita  Cljftk,  apnd  Milner,  ibid.  (3)  Ita  Wegscheidep,  §  45,  not.  (g). 

(2)  Ita  Gisbome,  ibid. 

13. 


196  TRAGT.    DE    tOCIS    THEOLOGICIS. 

luculenter  ostendimus.  Profecto  si  zelo  illo,  quem  jactant,  refpsa 
flagrarent  sodalitia  biblica ,  impense  foverent  missiones  Catboli- 
corum,  qui  et  ipsi  deferunt  bonum  nuncutm;  cum  autem  ubique 
locorum  eos  exturbare  adnitantur ;  cum  Principes  populosque  ad 
ejiciendos  catbolicos  missionarios impellant (1) ;  cum  turbas  cieant , 
et  omnia  moliantur  ad  eorum  labores  evertendos ,  evidens  est , 
non  boni  nuncii  deferendi  causa ,  sed  iniquo  prorsus  animo  ac 
invidenlia  illa  permoveri  (2).  Deinde  curnam  infideles  versiones 
ac  detruncata  Biblia  (3)  obtrudunt  Catholicis ,  qui  bonum  nun^ 
cium  longe  melius  quam  istae  societates  noverunt?  Eccur  a  ca- 
tbolica  Religione  eos  avertere  tanto  studio,  tantoque  molimine, 
impensisaclaboribus  satagunt?  Demum,  ceteris  omissis ,  sciscitari 
merito  possumus ,  a  quonam  suam  banc  missionem  acceperint : 
Quomodo  prcedicabunt ,  interrogat  Apostolus  ^  nisi  mittantur? 
Multo  vero  minus  missionem  habuerunt  distribuendorum  Biblio- 
rum,  cum  Cbristus  nunquam  medium  istud  elegerit.  Profecto  \ 
ohm  et  isti  sectarii  illud  audient  :  Nunquam  novi  vos.,.  Non 
mittebam  eos ,  vt  ipsi  currebafit  (A). 

284.  Ad  2",  Neg»  Vidimus  siquidem  experimento  ,  animos 
infidelium  amoveri  potius  a  Religione  Chrisliana ,  Bibliorumque 
lectione  graviter  offendi.  Cum  enim  Bibba  nullum  religionis  inte- 

(1)  Hac  ralione  sese  gessernnt  in  in-      eil.  pag.  SqG. 

salis  Sandwich  ,    Gambier  ,    etc.    sea  (3)  En  qaomodo  scribat  Moalinie , 

ubicamqae  inflaxum  aliquem  exercere  minister  protestans,  in  op.  cit.  Notice 

potaerant;  satis   est,    ad   haec  cogno-  aur  les  livres  apocrypkes ,  pa^.  6  :  Le8 

scenda ,    oculos   conjicere   in  singulos  uns  pour  atteindre  leur  but  ont  tra- 

^TOipehsciculos  j4nnaltumpropagatiO'  vaille  pendant   longtemps  d  iplucher 

nis  fidei,  chaque  livre ,  chaque  chapitre ,  et ,  pour 

(2)  Cum  ministri  novae  Angliae  sata-  ainsi  dire,  chaque  verset,  chaque  mot, 
gerent  pervertere  Hurones  et  Iroquen-  pour  voir  tout  ce  quHl  serait  possihle 
ses  ,  aliosque  silveslres  populos  ad  Re-  d'amoindrir,pourl*accommoderdleur 
ligionem  catholicam  conversos  ,  hoc  ab  point  de  vue ,  et  ils  ont  SbranU  le  chris- 
illis  acceperunt  responsum  :  P^os  nun-  tianisme  par  ou  ils  espSraient  Vaffer^ 
quam  verhum  nobis  annunciastis,cum  mir...  L^esprit  particulier  et  exclusif 
adhuc  infideles  essemus  ;  nunc  atitem  se  couvre  du  manteau  du  zele. 

cum  simus  christiani ,  qucerilis  nos         (4)  Matth-vii,23,col.Jerem.xxiii,2i. 
CAm*ia«f5mo/)ncore.Cfr.MiIner,Ioc. 


PART.    II.    CAP.    IV.    DE    SCRIPTUB.    SACR.    VERS.  197 

grum  systema  ofFerant ,  fieri  nequit,  ut  rudes  et  efferati  inde 
aliquid  percipiant  emolumenti.  Atlamen  Anglicani  vellent,  ut 
illi  exinde  XXXIX  articulos  Ecclesiae  angllcanae  eruerent ,  Metho- 
dista?  suum  enthusiasmum ,  Quakeri  spiritum  interiorem ,  Swe- 
denborgiani  somnia  sua  ,  et  ita  porro  (1).  Praeterea  quomodo  isti 
biblici  suadebuntTartaris ,  Iroquensibus ,  Indis,  etc.  librum  ,  quem 
porrigunt  ,  divinitus  esse  inspiratum,  ita  ut  ei  iidem  auscul- 
tent,  concipiaiitque  desiderium  ulterius  inquirenda?  veritatis , 
cum  nec  ipsi  huic  inspirationi  credant? 

285.  Ad  3"^^  BisL  Qui  bona  fide  pecunias  erogant ,  conc;  qui 
eas  nempe  emungunt  ad  pravos  commemoratos  fines,  neg.  Ne- 
que  dubitem ,  quin  plures  certo  reperiantur ,  qui  decepti  ac  cir- 
cumventi  a  concionatoribus  suis  putent ,  obsequium  se  praestare 
Deo ,  atque  ex  sincero  desiderio  proximorum  suorum  saluti  pros- 
piciendi  ad  erogandas  eleemosynas  permoveantur  sumptusque 
faciendos;  plurimi  ex  infima  praesertim  plebecula ,  cujusmodi 
sunt  opifices,  bajuli ,  famuli,  ancillae,  non  alium  sibi  finemprae- 
figunt.  Deus  benevolentera  istorum  animum  non  despiciet.  Ve- 
rum  de  his  nullus  hic  sermo;  loquimur  de  societatum  primori- 
bus,  qui  bona  illorum  voluntate  ac  optima  animi  coroparatione 
abutuntur ,  et  contra  illorum  vota  congestam  pecuniam  dilapi- 
dant,  atque  in  pravos  aut  saltem  inutiles  usus  convertunt.  Qua 
de  causa  interdum  ab  ipsis  Protestantibus  fures  ac  latrones  ap- 
pellati  sunt  (2). 

286.  Ad  4™,  Eadem  esto  distinctio.  Etenim ,  cum  non  pauci 
Bibliorum  interpretes  sint  mercatores  aut  mercatoribus  addicti , 
fieri  utique  potest,  ut  inter  ipsos  nonnulli  inveniantur,  qui  bo- 
num  sibi  finem  praestituant.  Distributores  vero  ad  viclum  sibi 
comparandum  Biblia  difiundunt.  Ignorantia  proinde  excusari 
possunt. 

287.  Ad  5™,  Dist.  Idest,  promittunt  sibi  absque  fundamento 
successum,  quem  neque  habuerunt  nec  habere  possunt^  cowc; 
vera  reipsa  spes  de  felici  exitu  afi^ulget ,  neg.  Istorum  spes  haud 

(1)  Cfr.  Greg,  loc.  cit.  pag.  4^6.  De  vera  Relig,  loc,  cit.  t.  i ,  p.  3i6. 

(2)  Recol.  quae  scripsimos  in  tract. 


198  TRAGT»    BB    LOGIS    THEOLOGIGIS. 

absimilis  ab  illa  est,  qua  se  decipiuiil ,  qui  phtysi  laboraut,  dum 
hac  spe  freli  moriuntur.  Si  ex  successibus  ,  quos  hactenus  biblici 
obtinuerunt,  conjicere  licet  id ,  quod  in  posterum  futurumsit, 
tuto  affirmare  haud  veremur ,  nullum  unquam  fructum  eos  esse 
laturos.  Verum  dicta  hsec  sint  in  istorum  hypothesi;  ceterum 
doctor  Hook  documentis  ostendit,  tantum  abesse,  ut  societates 
bibHcae  ,  Lbndini  aut  ahbi  institutae,  emendationem  morum  ob- 
tineant,  ut  contra  crimina  ab  institutione  societatum  septem 
annorum  lapsu  fuerint  duphcata;  ac  deinceps  usque  adan.  1817 
ea  tripHcata  fuisse ,  adductis  pariter  documentis  ostendit  Episco- 
pus  Milner  (1).  Ex  his  patet,  satius  longe  esse,  si  nullum  om- 
nino  fructum  ejusmodi  societates  producerent.  Ecquos  enim  fru- 
ctus  nisi  fructus  mortis  ac  interitus  exitiahs  Protestantismus 
unquam  protuht ,  aut  proferre  ahquando  poterit  ? 

288.  Ad  6°^,  Dist,  Permisit  sciUcet  Deus ,  ut  ad  tempus  ejus- 
modi  societates  prosperarentur ,  admajorem  Ecclesiae  suae  gloriam 
atque  triumphum,  conc;  ad  patefaciendum ,  sibi  eas  pergratas 
esse  ,  neg.  Interdum  permittit  Deus  ,  ut  inferorum  portae  novum 
adversus  Ecclesiam  suam  (  nempe  cathoHcam  )  excitent  confli- 
ctum,  ut  ostendat  potentiam  suamin  ea  regendatuendaque,  dum 
ad  nihilum  omnes  illarum  machinationes  redigit.  Duo  sane  haud 
exigui  pretu  emolumenta  in  rem  cathoHcam  ex  societatibus  bibH- 
cis  provenerunt ;  alterum  videHcet ,  ut  ex  comparatione  inter 
uberrimos  fructus ,  quos  Romanae  Ecclesiae  apostolatus  cunctis 
destitutus  subsidiis  quovis  tempore  ,  et  hac  praesertim  aetate , 
superatis  tot  obstacuHs,  edidit,  et  omnimodam  steriHtatem  sec- 
tarum ,  seu  haereticorum  omnium  in  unum  conspirantium ,  des- 
crimen  patefieret  ingens  ,  quod  inter  opus  Dei  inanesque  homi- 
num  intercedit  conatus  (2)  j  alterum  vero  est  institutio  societatis 

(1)  Tabalamprogressivamconfectam  quos  quavis  aetate  lulit  Ecclesia  catho- 
ab  ipso  D.  Hook  et  ex  Cronaca  Londi-  lica.  Etenim  praeler  vir®s  sanctilate  con- 
nensi  exhibet  Milner,  op.  cit,  pag.  4oo ,  spicuos  ,  quos  ubique  efformavit ,  quot 
not.  (i).  martyres  ejus  gloriam  non  cumolarunt  ? 

(2)  Nulla  comparatio  institui  potest  In  imperio  Sinensi,  in  regnis  Abyssi- 
iuter  fructus,  seu  potius  illusiones  bi-  niae,  Siam,  Tunquini,  Cochincinae,  etc. 
biicae  societatis,  et  fructus  uberrimos  ,  vel  a  postremo  eecnlo  plura  centena  ac 


PART.    11.    CAP.     IV.     DE    SACR.    SORIPTUR.     VERS.  199 

a  fidei  propayatio7ie  nuncupalae.  quae  paucis  abbinc  annis  inter 
Catholicos  orta  est,  et  angusto  teinporis  lapsu  copiosissimani 
prolulit  niessem.  In  dies  ipsa  succrescit  ac  floret  sub  Prsesulura 
auspiciis ,  prsesertim  vero  Romanorum  Pontificum ,  qui  eam  Indul- 
gentiarum  tbesauro  ditarunt.  Dum  baec  floret .,  societates  bibbcae 
languescunt ,  ita  ut  problema  jam  fuerit  a  Protestantibus  ipsis 
propositum,  magis  ne  expediat  illas  dissolvere  (1).  Neque  vero 
alium  exitum  quispiam  de  illis  sibi  polliceri  poterat. 

289.  Ad  7™,  Dist.  Id  est ,  fidei  assertores ,  qui  nullo  aptiori 
vocabulo  poterant  ejusmodi  societatum  indolem  designare,  trans, 
vel  co?ic. ;  secus ,  neg,  Nam  cum  Romani  Pontifices  a  Christo 
ipso  custodes  ac  fidei  assertores  conslituti  sint,  munere  suo 
fiincti  sunt  ,  dum  tanta^  animorum  stragi  se  se  opposuerunt; 
quod  nisi  efiecissent ,  defiiissent  muneri  proculdubio  suo.  Pestis 
autem  nomine  jure  merito  ejusmodi  societatum  molimina  donata 
sunt ,  utpote  quse  cedant  in  animarum  perniciem  et  exitium , 
non  secus  ac  pestilentia  in  corpora  grassatur ,  iisque  interitum 
affert.  Nec  enim  sola,  ut  ita  loquar,  materialis  Bibliorum  dis- 
tributio  attendenda  est ,  sed  omnia  insuper  adjuncta  spectanda 
et  Bibliorum  adulteratio,  quae  detruncata  atque  corrupta  porri- 
guntur ,  et  pessimi  tractatus ,  qui  una  cum  illis  distribuuntur  , 
et  finis  ,  qui  intenditur ,  et  effectus ,  qui  exinde  promanant ,  quae 
omnia  recensent  Romani  Pontifices ,  dum  pestis  nomine  eas 
societates  infamant  (2). 

iiiiilena  raartyria  sive  indigenoram  sive  nibus  Persaram  aal  Romanoram.  Cfr. 

Eoropaeoram    numerantur.    Cfr,    M^-  Bartoli ,  Storia   della    Compagnia  di 

moires  pour  servir  a  rhist,  eccies,  du  Gesu  neWAsia,  part.  ii ,  //  Giappone, 

xym^siecle;  Batler  ,  P^iesdes  Saints,  lib.  iiiet  seqq.  Qaandonam  hajretici  pro 

5  Fevr.  In  soia  Japonia  ,  ex  perseca-  fide  asserenda  apud  infideles  aut  eorum 

tione  e\citata  per  Calvinistas  IfoUan-  proseljti  gnttam  sanguinis  efFuderunt? 

disGj  qua  el  Christianismus  illic  extin-  Oh  strenuos  milites  l   Nanc   vero  isti 

ctus   est ,   juxta    Bercastel,  Hist,  de  sunt ,  qui  contendunt  io»i«»t  «wwciiiw 

VEglisCy  tom,  xx ,  2,000,000  marty-  afferre. 

res  numerantar,  et  heu,  quae  martyria  (l)  Cfr.  Annali  della propagaz.  elc. 

sustinuerunt ?  Absque  animi  commo-  fasc.  ixvii,  Nov.  iSSg,  pag. 66oetseq. 

tioneethorrorelegihaud  possunt,  adeo  (2)  Speciminis  gratia  nonnullos  Ira- 

ut  nil  tale  appareat  in  ipsis  persecutio-  ctoshic  subjiciam  ex  BrevibusPii  vil  et 


200 


TRACT.    DE    LOCIS    THEOIOGICIS. 


290.  Ad  8°*,  Neg.  Hoc  enim  piitidum  mendaciura  est;  nus- 
quam  id  praecipitur  a  Pio  VII,  qui  solum  praecipit  Arcliiepiscopo 
Gnesnensi  :  Ut  quam  primiim  mittas ,  inquit ,  Bihlia,  quce  com- 
mentariis  suhjectis  edidit  polonica  limjua  Jacohns  Wickius^ 
recentemque  ipsorum  (  Bibliorum  )  editionem ,  quce  suhlatis  ad- 
notationibus  ^   quce  ex  sanctis  Ecclesice  Patribus  vel  ex  doctis 


ex  Encyclica  Leonis  xii.  Itaqae  haec  ha- 
bet  Pios  VII  ,  in  Brevi  ad  Ignalium  Ar- 
chiep.  Gnesnensem  :  Horntimus  sane 
vaferrimum  inventum ,  quo  pel  ipsa 
Religionis  fundamenta  labefaciantur, 
adhibitisque  in  consilium ,  pro  rei  gra- 
vitate ,  venerabilibus  Fratribus  Nos- 
tris  S,  R,  E,  Cardinalibus ,  qucenam 
Pontificice  nostrce  auctoritatis  remedia 
ad  eam  pestem  ^  quoad  fieri  possit, 
curandam  delendamque  opportuniora 
futura  sint ,  omni  adhibito  studio  et 
sollicitudine  deliberavimus.  Et  in  Brevi 
dato  ad  Stanislaum  Archiep.  Mohilo- 
Tiens  :  Magno ,  inquit ,  et  acerbo  do* 
lore  confecti  sumus,  ubi  accepimus 
exitiosum  consilium  haud  ita  primum 
susceptum ,  quo  sacratissimi  Biblio- 
rum  libri  novis  ac  prceter  saluberri- 
mas  EcclesicB  regulas  editis  interpre- 
tationibus  ,  iisque  callide  in  pravos 
aensus  conlortis  ,  vernacula  qualibet 
lingua  passim  pervulgantur,  Namque 
ab  aliquajam  ex  perlatis  ad  Nos  hu- 
jusmodi  versionibus  animadvertimus , 
eam  in  purioris  doctrtnce  sanctitatem 
parari  perniciem ,  ut  facile  fideles  ex 
iia  fontibus  lethale  ebibant  venenum , 
ex  quibus  haurire  debuissent  aquas 
aapientice  satutaris»,,  In  id  proinde 
prava$  deterrimasque  machinationes 
8uas  conferre  in  more  habuerunt  hce- 
retici ,  ut  editis  vernaculis  Bibliis 
( de  quorum  tamen  varietate  ac  discre- 


pantia  ipsi  se  invicem  accusant  et  car- 
punt),  8U0S  quique  errores,  sanctiori 
divini  eloquii  apparatu  obvolutos ,  per 
insidias  obtruderent,  Leo  vero  xu  : 
Non  vos  laiet,  P^F,  FF.,  scrMt,  «o- 
cietatem  quamdam ,  dictam  vulgo  Bi- 
blicam ,  per  totum  Orbem  audacier 
tagari  ,  quce  spretis  SS,  Patrum  tra- 
ditionibus ,  et  contra  notissimum  Tri- 
dentini  Concilii  decretum ,  in  id  cot- 
latis  viribus  ac  modis  omnibus  inten- 
dit ,  ut  in  vulgares  tinguas  nationum 
omnium  sacra  vertantur,  vel  potiua 
pervertantur  Biblia.  Ex  quo  valde 
pertimescendum  est ,  ne  sicut  in  ali- 
quibusjam  notis  ita  et  in  cceteris  in- 
terpretatione  perversa  de  Evangelio 
Christi  hominis  fiat  Evangetium,  aut 
quod  pejus  est ,  diaboti  (S.  flieron. 
in  cap.  I  epist.  ad  Galat. )...  En,  W, 
FF,,  quo  hcec  spectet  societas  ,  quoB 
insuper ,  ut  impii  voti  fiat  compos  , 
nil  intentatum  retinquit.  Non  enim 
tantummodo  versiones  suas  typis  edere, 
verum  eiiam  per  omnes  urbes  cursi- 
tando  in  vulgus  per  se  spargere  sibi 
plaudit,  Quin  imo ,  ui  alticiat  simpti- 
cium  animos ,  qua  venditare  curat , 
qua  dono  dare  insidiosa  tiberalitate 
gestit.  His  praedecessoribus  suis  Rom. 
Pontificibas  se  adjecit ,  in  damnanda 
Biblica  societate,immort.  Gregorius  xvi, 
cajas  Encyclicam  refert  Ami  de  la  Relig, 
in  fasc.  i^  Octob.  i84o,  n.  335o. 


PART.  II.  CAP.  V.  DE  SACR.  SCRIP.  LECT.  IN  IING,  VER.  201 

catholicisque  viris  desumptce  erant ,  in  vidgits  prodiit ,  et  quid 
de  ea  sentias  ^  proponas ,  ut  ita  ex  ipsorum  collationey  ac  re 
mature  perpensa ,  diynoscatur ,  quinam  errores  insidiose  ihi- 
dem  obtegantur y  et  nostrum  demum  judicium  ad  rectce  fidei 
incolumitatem  pronunciemus  {!),  Judicet  nunc  lector,  quid  de 
liujusmodi  horainibus  sentiendum  sit,  qui  per  summam  impu- 
denliam  publica  ac  solemnia  documenta  corrumpere  eorumque 
sensum  invertere  baud  verenlur,  ut  Rora.  Pontifices  inter  se 
committant.  Si  talia  audent  in  publicis  documentis  ,  quae  om- 
nium  manu  terentur,  quid  non  audebunt ,  dum  Biblia  vertunt 
in  peregrina  idiomata,  et  in  quibus  longe  facilius  fraus  furtive 
obrepere  securiusque  obtegi  potest  ?  Ast  protestantes  biblici  ejus* 
modi  scrupulis  non  anguntur  (2). 

CAPUT  V. 

DE    SAGR^    SGRIPTURiE    LEGTIOWE    IN    LINGUA    VERHAGULA. 

291.  Omnibus  indiscriminatim  fidelibus  necessariam  Sacrae 
Scripturae  lectionem  ad  salutem  esse,  novatores  seculi  XVI 
autumarunt,  qui  propterea  in  linguas  vernaculas  conversam 
summo  studio  eam  propagare  adnisi  sunt  (3).  Eos  sequuti  sunt 

(1)  Sane  ob  ocnlos  habeo  exemplar  calo  xii ,  qai  est  De  traductione  sari' 
hajas  versionis  polonicEprobatjeabapo-  ctarum  Scripturarum  inlinguam  vuU- 
stolica  Sede  ;  veram  ad  singala  capila  ^arem^  excerptxsnntexprsef.  in  Malth. 
sabjicioDtar  notaB  ,  qaee  textam  expla-  et  damnatae  inseqnentes  propp.  i'  Sa- 
nent.  Cfr.  de  hacversioneP.  Alegambe,  cras  Litteras  cupiam  in  omnes  verti 
Biblioth,  scriptorum  Soc.  Jesu,  Ant-  linguas.  i^  Exclamant  indignum  fa- 
verp.  1643,  pag.  214  et  seq.  cinus ,  si  mulier^  vel  coriarius  loqua^ 

(2)  Scripserant  etiam  de  hoc  arga-  tur  de  sacris  Litteris.  3a  Me  auctore, 
menlo  D.  Rabichon  ,  in  op.  De  Vac^  sacros  Lihros  leget  agricola ,  leget  fa- 
tion  du  clerg6 ,  et  comes  De  Maislre ,  ber ,  leget  latomus.  4'  Neque  Ezechie- 
in  Soirees  de  St.Petersboarg  ,  Soir.  xi.  lis  Prophetce ,  neque  Cantici  Cantic, 

(3)  Uis  novatoribas  jam  praeiveral  aat  cajasqaam  libroram  Vet.  Test.  lec-' 
hac  in  sententia  Erasmus  ,  cajas  ar-  tionem  ulli  homini  interdico.  5*  /«- 
ticalos  damnavit  facnltas  Sorbonica  decorum  vel  potius  ridiculum  videtur , 
•n,  1027,  die  17  Decembr.  In  arti-  quod   idiotoe    et    mulierculce  psittaci 


202  TRAGT.     DE    LOCIS    THE0L0GIGI8. 

janseniani ,  qui  pariterejusdemlectionisnecessitatempraedicarunt , 
prjesertira  vero  Qaesnellus^  cujus  propositiones  LXXIX,  LXXX,      J 
LXXXI ,  LXXXII,  LXXXIII ,  LXXXIV  ,  LXXXV  damnataesunt,      ^ 
in  quibus  vigentem  Ecclesiae  iuiprobat  disciplinam,   perinde  ac 
perniciosum  ac  noxium  sit ,  christianum  velle  a  Scripturae  lectione 
retrahere ,    ac  fidelibus   Christi  os  obturare ,  atque  efficere  ,  ut 
filii  lucis    quamdarn  patiantur  excommunicationis  speciem  (1). 
Quesnelli  vestigiis,  ut  moris  est,  institit  synodus  Pistoriensis , 
cujus  propositio  LXVII  his  verbis  expressa  :  Doctrina ,  perhibem 
a  lectione  sacrarum  Scripturarum  nofinisi  veram  impotentiam 
exGusare^  subjungens  ultro  se  prodere  obscurationem ,  quce  eos      | 
hujusce  prcecepti  necjlectu  orta   est^  super  primarias  veritates      ^ 
religionis,  a  Pio  VI  damnata  est  uti  falsay  temeraria  y  quietis 
animarum  perturbativa  y  etc.  j 

292.  Neque  his  contenti  novatores,  Ecclesiam  calumniantur  J 
catholicam,  quod  subtrabat  e  fidelium  manibus  divina  elqquiaj  ' 
ne  ex  eorum  lectione  ipsi  detegant  errores,  quibus  maculatur  (2). 

Ad  incautos  vero  decipiendos ,  interrogare  passim  solent  rudes      | 
Catholicos :  Cur  Ecclesia  vestra  interdicit  vobis  sacra  Biblia  (3)  ? 
Jmitantes  videlicet  serpentem  sciscitantem  ab  incauta  muliere; 
Cur  prcecepit  vobis  Deus,  ut  non  comederetis  de  omni  ligno 
paradisi  (4)  ? 

293.  Ut  igitur  viam  praecludamus  omnem  Ecclesiae  catholicae 
osoribus  ,  eorumque  depellamus  calumnias ,  duo  nobis  prajstanda 
sunt  :  primo  evincere  debemus  sacrarum  Scripturarum  lectio- 


exemplo  psalmos  auos  et  precationem  de  Rome  J  je  vous  le  conseille ;  conti' 

Dominicam  immurmurent ,  cum  ipsi ,  nuez  de  cacher  les  Ecritures  au  peupleJ 

quod  sonant,  non  intelligant,  Entraves les societ^s quiles propagentJ 

(1)  Nonnallasexhisinferiusdabimas.  Empechez   Vinstruction  des  hommes, 

(2)  Ita  inter  ceteros  stolidas  ac  fu-  et  renversez  les  ecoles  I  Car ,  vous  le 
riosus  minister  Genevensis  Bost ,  quem  voyez  vous-memes ,  il  sufjit  de  savoir 
in  superiorehujus  tractatus  parte,8ect.ii,  lire  la  Bihle  pour  ne  plus  croire  d  tos 
cap.  I,  num.  49B ,  not.  (3),  comme-  plus  importantes  traditionsJ 
moravi,  qai  in  cit.  opnsc.  Du  Pouvoir  (3)  Ut  passim  legilur  in  UAmide  la 
de  St.  Pierre  dans  VEglise ,  edit.  1 833 ,  Religion . 

pag.  58 ,  more  suo  ita  scribit :  Pritres  (-4)  Genes.  111 ,  i. 


PART.    II.    CAP.    V.   DE  SACR.    SCRIP.    LEGT.    IN    LING.    VER.        203 

nem  cunctis  promiscue  fidelibus  haud  necessariam  ad  salutem 
esse;  secundo  nunquam  Ecclesiam  absolute  ac  indiscriminatim 
prohibuisse  filiis  suis  sacrorum  Bibliorum  etiam  in  lingua  verna- 
cula  lectionem.  Quae  ut  obtineamus,  sit, 

PROPOSITIO  I. 

Sacrce    Scripturce    lectio    Christi    fidelibus    indiscriminatim 
omnibus  minime  necessaria  est  ad  salutem. 

294.  Ut  ex  ipsa  propositionis  enunciatione  liquet,  de  solis 
fidelibus  hic  loquimur ,  minime  vero  de  pastoribus  Ecclesiaeque 
ministris  ,  quibus  onus  incumbit  alios  instruendi ,  quibus  potius 
dictum  est :  Labia  sacerdotis  custodient  scientiam ,  et  legemre- 
quirent  ex  ore  ejus  (1).  Timotheo  vero  Apostolus  inculcat :  At^ 
tende  exhortationi  et  doctrince  (2).  Ac  innumerae  pene  ecclesias- 
ticae  sanctiones  eam  ilHs  injungunt  (3). 

295.  Jam  vero  nulla  teneri  necessitate  fideles  ad  legendas 
Scripturas,  sic  ostendimus.  Si  ejusmodi  eos  urgeret  necessitas, 
ea  oriretur  aut  ex  ipsa  rei ,  de  qua  agitur  ,  natura ,  aut  ex  aliquo 
praecepto  positivo  divino  vel  ecclesiastico.  Ex  neutro  porro  capite 
talis  oritur  necessitas. 

296.  Non  exsurgit  in  primis  ex  ipsa  rei  natura.  Etenim  per 
priora  viginti  ab  orbe  condito  secula  potuerunt  homines  salutem 
adipisci  absque  Scripturarum  lectione,  cum  illae  nondum  exta- 
rent ;  a  Moyse  deinde  ad  Christum  usque ,  absque  eadem  le- 
ctione  potuerunt  pariter  salvari ,  quotquot  in  ethnicismo ,  ope 
fidei  sibi  ex  antiqua  traditione  comparatae  et  divina  opitulante 

(1)  Malach.  II ,  7.  peto  an.  53o  usque  ad  Clementem  vii 

(2)  1  Timoth.  iv ,  i3.  an.  1696,  qaibus  clericis  et  monachis 

(3)  Constitutiones  et  decreta  Conci-  sacrae  Scripturae  lectio  praicipitnr,  ex- 
liorum  sive  CEcumenicorum  sive  parti-  hibet  eruditus  P,  Cherubinus  a  S.  Jo- 
cularium  ,  incipiendo  a  Conc,  Hyppo-  seph ,  Carmelita  discalceatus ,  in  Appa- 
nensi  an.  SgS  celebrato  usque  ad  ratu  biblico,  Bruxell.  1704,  tom.  i, 
Narbonense  celebratum  an.  1609,  nec-  Dissert, prooBmiali ,  quaest.  3  ,  art.  5, 
non  decreta  Rom.  Pontificum ,  ab  Aga-  sect.  3  ,  pag.  120  et  seqq. 


204  TRACT.  BE    LOCIS    THEOLOGICIS. 

gratia  ,  legem  naturalem  servaverunt  justeque  vixerunt,  qui  for- 
tasse  pauci  non  sunt.  Id  ipsum  dicatur  de  primis  fidelibus  post 
Christi  adventum  toto  illo  tempore ,  quo  nondum  scripta  Novi 
Test.  fuerunl  exarata    Postquam  vero  libri  sive  Vet.  sive  Novi 
Testamenti  in  lucem  prodierunt,    absque   illorum  lectione  tot 
potuerunt  obtinere  salutem  ,  quot  rudes  et  illiterati  extiterunt  et 
existunt,   et  ex  quibus  major  semper  constat  generis  humani 
pars  ,  aut  in  quorum  manus  hi  libri  minime  pervenerunt.  Omissis 
porro  Jud?eis,  de  Christianis  barbaris  ac  rudibus,  qui  sine  Scri- 
pturis  fidem  tenebant  atque  ad  ejus  normam  mores  suos  com- 
ponebant ,  notum  est  S.  Irenaei  testimonium ,  quod  alibi  exscri- 
psimus  (1).  Absurdum  autem  est,  innumeris  ejusmodi  fidehbus 
Tiam  praecludere  salutis  hac  una  de  causa.,  quod  nequiverint  aut 
nequeant  Scripturas  sacras  legere.  Hoc  semper  erit  argumen- 
tum ,  a  quo  nunquam  poterunt   adversarii  se  expedire.  Crescit 
vero   ejusdem  yis  ex  iis ,  quae  paulo  post   ostendemus ,  scilicet 
neque  Scripturas  ipsas  absolute  ad  fidem  atque  salutem  neces- 
sarias  esse.  Nam  ,  si  Scripturse  ad  fidem  salutemque  absoktte  ne- 
cessariae  non    sunt  ,    quanto   minus   necessaria    erit  earumdem 
lectio?  Huc  accedit  quod,  si  Scripturae  lectio  omnibus  prorsus 
necessaria  esset ,  ideo  foret ,  quia  ad  fidem ,   pietatem  sanctita- 
temque  in  animis  gignendam ,  fovendam  promovendamque  le- 
ctio  illa  absolute  requireretur.  Jam  vero  in  hunc  finem  Scripturae 
lectio  necessaria  minime  esl,  cum  fides  sit  ex  auditu;  foveri  au- 
tem  promoverique  possint  pietas  ac  sanctitas  tot  aliis  subsidiis, 
quibus  fidelies  abundant ,  instructionibus  videlicet ,  exhortatio- 
nibus  ,  concionibus ,  tot  libris  asccticis ,  quibus  ad  omnimodam 
sanctitatem  tuto  informantur. 

297.  Restat  proinde,  ut  necessaria  adstrualur  Scripturarum 
lectio  alicujus  praecepti  divini  aut  ecclesiastici  vi.  Nuspiam  porro 
ejusmodi  praeceptum  reperiri ,  exipsaliquet  adversariorum  agendi 
ratione ,  qui ,  licet  saepe  adeo  provocati  fuerint  ad  illud  profe- 
rendum ,  hactenus ,  tametsi  maxime  voluerint ,  exhibere  non  po- 

(l)  Ex  lib.  iti,  ConLhceres.  cap.  4,      bimus,  CQm  sermo  erit  de  Traditione. 
D.  2 ,  qaod  etiam  iteram  inferias  da- 


PART.    II.    CAP.    V.    DB    SACR.    SCRIP.  LECT.    IN    LING.    VER.     205 

tuerunt ;  quod  mellus  adhuc  patebit  ex  difficultatum  solutione. 
Deinde  si  ejusmodi  preeceptum  alicubi  existeret,  certe  pia  anti- 
quitas,  ut  adversarii  loquuntur,  illud  comperisset ;  ast  tantum 
abest ,  ut  agnoverit ,  ut  vel  conlrarium  omnino  supponant  Eccle- 
siae  Patres  ,  atqueConcilia  etiam  aperte  omninoid  excludant.  Con- 
trarium  quippe  supponunt  tot  illis  exhorlationibus  ,  quibus  adni- 
tebantur  fideles  inducere  ad  Scripturae  sacrae  lectionem ,  quin 
unquam  praeceptum  commemorent  aut  insinuent  quidem  (1). 
Aperte  vero  excludunt  eorumdemBibhorum  testimoniis.  Exinnu- 
meris  prope ,  quae  adduci  possent ,  unum  aut  alterum  sehge- 
mus  Tertulhanus  :  Fides  tua ,  inquit,  te  salvumfecit,  non  eooer- 
citatio  Scripturariim,  Fides  in  reyula  (  Symbolo)  /)osiVa  est  (2). 
Quid  senserit  S.  Irenaeus,  paulo  ante  diximus.  S.  Augustinus 
scribit  :  Homo  fide^  spe  et  charitate  subnixus ,  eaque  inconcusse 
retinens ,  non  indiget  Scripturis ,  nisi  ad  alios  instruendos,  Ita^ 
que  muUiperhcec  tria  etiam  in  solitudine  sine  codicibus  vivunt  (3). 
Quomodo  porro  haec  ahaque  his  simiha ,  quae  passim  in  Patrum 
scriptis  occurrunt ,  concihari  possent  cum  ah*quo  sive  divino  sive 
ecclesiastico  praecepto ,  si  hoc  reipsa  existeret  (4)  ?  Quod  vero 
attinet  ad  Conciha ,  satis  est  percurrere  eorumdem  acta ,  ut  quis- 
que  intelhgat ,  non  semel  Bibhorum  lectionem  in  hngua  vulgari 
vetitam  fuisse.  Ejusinodi  sunt  inter  aha  Concihum  Tolosanum , 

(1)  Patram  tam  graecornm  tam  lali-  nsque  ad  an.  i5io.  Prior  tamenaactor 

noram  ,    qai   exhortationes  habent  ad  copiosior  est ,  magis  criticas  ,  magisqae 

leclionem  sacroram  Biblioram,  et  do-  accaratas ,  quia  ipsi  facile  fait  ex  an- 

ctorum  ,  qui  eos  secuti  sunt ,  duplicem  teriore  proficere.  In  nonnallis  tamen  , 

pariter  copiosissimum  indicem  ,  adduc-  quae  ad  severiorem  criticam  spectant , 

tis  etiam  singuloram  verbis ,  similiter  interdom  et  ipse  labitar. 
confecit  P.  Cherubinus  ,  op.  et  loc.  cit.  (2)  De  prcBscript,   hmret,   cap.    i4 

art.  5,  sect.  2  et  3,  incipiendo  a  se-  edit.  Rigalt. 

caloi,  a  Clemenle  nempe  Rom.  usque  (3)  De  doctrina  christiana ,  lib.  i, 

ad  seculum  xviinclasive,  nempeusqae  cap.  89,  n.  45. 
ad  an.  1697.  Hoc  ipsum  jam  praeslite-  (4)  Cfr.  Fontana  ,  Constitutio  Uin- 

rat  Jodocus  Coccios  ,   qui  reipsa  vere  QEmivs  theologice  propugnata,  tom.iu, 

Thesaurnm  catholicum  collegit  24  an-  in  propos.  lxxix,  cap.  i  et2,  pag.  584 

norum  spatio.  Is  itaque ,  tom,  1 ,  lib.  vi ,  et  seqq. 
art.  20,   eumdem  catalogam  exhibet 


206  TRACT.     DE    tOGlS    THEOLOGIGIS. 

Narbonense ,  Cameracense  ,    Mechlinense  ,  de    quibus   inferius 
agendum  nobis  erit. 

298.  Cum  igitur  neque  ex  rei  natura  neque  ex  prsecepto  ali- 
quo  necessitas  legendi  Scripturas ,  quam  novatores  ac  Jansenistae 
obtrudere  vellent,  quaeque  omnes  indiscriminatim  adstringat, 
habeatur  ,  concludendum  est ,  sacrse  Scripturae  lectionem  Christi 
fidelibus  indiscriminatim  omnibus  minime  esse  ad  salutem  neces- 
sariam  ,  prout  ostendere  nobis  assumpsimus. 

DIFFICULTATES. 

299.  Obj.  Ex  utroque  capite  exsurgit  lectionis  Scripturarum 
necessitas ,  quae  omnes  ac  singulos  obliget  Christi  fideles.  Sane 
ipsam  rei  naturam  ejusmodi  inducere  necessitatem,  ex  multi- 
pHci  capite  patet ,  ac  1°  ex  fine  ,  quem  Deus  sibi  praestituit  in 
leganda  Scriptura  hominibus ,  ut  nempe  suam  eis  patefaceret 
voluntatem ;  jam  vero  omnibus  ac  singuhs  munus  incumbit  hanc 
Dei  cognoscendi  voluntatem  ;  2^  ex  obhgatione  ,  qua  omnes  tene- 
bantur  Judaei ,  audiendi  Moysen  atque  Prophetas  ipsos  Dei  nomine 
alloquentes ,  et  qua  adhuc  tenerentur  Christiani  Christum ,  si 
nobiscum  adhuc  conversaretur ,  et  Apostolos ,  si  et  ipsi  nobis 
concionarentur  ,  audiendi ;  quae  obHgatio  profecto  non  cessavit , 
cum  et  Christi  doctrina  et  Apostolorum  praedicatio  Libris  sacris 
consignata  sit;  S»  ex  consolatione,  quam  nobis  comparare  ex 
Scripturarum  debemus  lectione,  uti  loquitur  Apostolus,  dicens  : 
Ut  per  patientiam  et  consolationem  Soripturarum ,  spem  hahea- 
mus  (1);  4°  ex  persuasione ,  in  qua  erant  Judaei  ,  quod  in  Scrip- 
turis  vita  haberetur  aeterna ,  seu  medium  ad  salutem ,  a  qua 
Christus  eos  minime  abduxit ,  sed  potius  confirmavit  iUis  verbis : 
Scrutarnini  Scripturas ,  quia  vos  putatis  in  ipsis  vitam  oster- 
nam  habere  (2).  5«  Neque  eximuntur  ab  hac  necessitate  rudes 
ac  ilhtterati ,  quibus  idcirco  onus  incumbit  ejus  lectioni  adesse 
in  temphs ,  ubi  hngua  vernacula  ipsis  legi  debet ;  6°  aut  saltem 
dicendum  cum  synodo  Pistoriensi ,  eos  excusari  ex  sola  impo- 

(l)  Rom.  XV,  4.  (2)  Joan.  v,  Sg. 


•      PART.    II.    CAP.    V.     DE    SACR.    SCRIP.     LEGT.    IW    LIWG.     VER.      207 

teiitia  ,  ut  in  pluribus  aliis  accidit.  7°  Nec  demum  suppletur 
huic  necessitati  aut  concionibus  aut  libris  asceticis ,  cum  in  his 
non  praebeatur  purum  verbum  Dei ,  sed  immisceatur  verbo  ho- 
minum ,  nec  raro  per  ineptas ,  quandoque  vero  etiam  contortas 
ac  absurdas  Scripturarum  expositiones.  Ergo. 

300.  Resp.  Neg.  ant,  Ad  1"%  prob.  Dist,  Si  nulla  alia  ratio 
suppeleret ,  cognoscendi  vohmtatem  Dei  hominibus  patefactam  , 
praeter  Scripturarum  lectionem,  conc;  si  plures  aliae  rationes 
praetereasuppetant ,  neg,  Has  porro  assignavimus  in  probationibus. 

301.  Ad  2™,  Dtst.  Tenentur  homines  Christum  et  Apostolos 
audire  sive  immediate  sive  mediate  ,  conc;  immediate,  neg.  Hoc 
enim  absurdum  est.  Ceterum  cum  Christus  generatim  dixerit : 
Qtn  vos  audity  me  audit  (l)  et :  Ecce y  ego  vobiscum  sumf^  do- 
centibus  )  omnibus  diebus  usque  ad  consummationem  seculi(2) , 
apertum  est ,  eos  omnes  Christum  et  Apostolos  audire ,  quilegi- 
timos  Apostolorum  successores  docentes  praedicantesque  audiunt. 
Christus  eniui  jugiter  vivit  in  ministris  suis ,  ac  per  eos  divina 
sua  missio  perennis  fit ,  dicente  Apostolo  :  Pro  Christo  legatione 
funginiur  y  tanquam  Deo  exhortante  per  nos,  obsecramus  pro 
Christo  (3).  Eo  vel  magis,  quod  non  omnis  Christi  et  Apostolo- 
rum  doctrina  per  solam  Scripturam  ad  nos  pervenerit ,  verum 
etiam  per  traditionem,  uti  paulo  post  ostendemus. 

302.  Ad  3™,  Dist.  Si  Scriptura  unica  via  esset  ad  patientia 
et  consolationem  capiendam  ,  trans.;  si  plures  aHae  praesto  sint , 
neg,  Addimus,  motiva ,  quae  ad  homines  salvandos  et  ad  patientiam 
informandos  conferunt ,  viva  voce  exponi  posse ,  ac  tutius  per 
legitimos  Christi  ministros ,  ut  diximus ,  a  fidehbus  percipi. 

303.  Ad  4*",  Dist,  Quatenus  in  Scripturis ,  ex  parte  saltem, 
divina  revelatio  continetur  ad  viaro  salutis  hominibus  common- 
strandam ,  conc, ;  quatenus  ex  sola  Scripturarum  lectione  ab 
unoquoque  immediate  illa  hauriri  debeat,  neg,  Responsio  patet 
ex  dictis;  neque  unquam  Judaei  in  hac  persuasione  fuere. 

304.  Ad  5™,  Neg,  Etenim ,  si  omnes  prorsus  et  singuli  ejus- 

(1)  Lnc.  X,  i6.  (3)  11  Cor.  v,  ao. 

(2)  Matlh.  Mvm ,  20, 


208  TRAGT.    DE    LOGIS    THEOLOGIGIS. 

modi  necessitate  adigerentur,  omnes  omnino  etiam  rudes  ac 
illiterati  ei  parere  deberent,  ac  propterea  ad  removenda  obsta- 
cula  ,  quag  ipsos  impedirent ,  quominus  ei  muneri  satisfacerent , 
obligarentur.  Nam  qui  ad  finem  tenetur ,  et  quidem  absolute , 
tenetur  pariter  ad  media ,  sine  quibus  necessarius  finis  nequit 
obtineri.  Neque  huic  obligationi  satisfieret  per  auditionem,  cum 
juxta  adversarios  necessitas  sit  de  lectione  ipsa.  Suspicari  prae- 
terea  semper  possent  rudes ,  ne  in  publica  illa  lectione  decipe- 
rentur  aut  per  versionem  infidelem,  aut  per  mutilationem  textus, 
aut  alia  demum  ratione.  Quod  vero  adjicitur  de  onere  legendi 
Scripturas  in  templis  linoua  vernacula ,  quomodo  id  adversarii 
ostendunt?  Nihil  ejusmodiin  Scripturis  occurrit,  quag  juxta  ipsos 
solam  constituunt  credendorum  et  agendorum  regulam. 

305.  Ad  6"^,  Dist  Cujus  propterea  Synodi  propositio ,  utpote 
erronea,  damnata  est,  conc;  probata  atque  admittenda,  neg, 
Accedit ,  quod  haec  sit  glossa  omnino  gratuita  ,  cujus  nulium  in 
Scripturis  fundamentum  habetur  aut  traditione,  et  in  eum  finem 
invecta ,  ut  ab  absurdis  ,  quibus  premitur  adversariorum  doc- 
trina,  se  subducerent. 

306.  Ad  7™,  vel  Neg.  vel  DisL  Nonnulii ,  irans.;  omnes,  neg. 
Jam  vero  nunquam  desunt  in  Ecclesia  operarii,  ut  vocat  Apo- 
stolus,  inco?ifusibiles ,  quirite  graviterque  enarrent  verbum  Dei ; 
Episcopi  excubant,  ut  concionatores  suo  recte  fungantur  ofiacio. 
Sic  nunquam  desunt  hbri  ascetici  ac  mystici  vero  Dei  Spiritu 
conscripti ,  quibus  fidehum  animi  ad  pietatem  omnigenam  mire 
excitantur,  ac  promoventur  ad  sanctitatem,  sententiis  ex  sacris 
Litteris  opportune  et  apte  depromptis  (1).  Si  quid  vero  aut  inutile 

(1)  Praetermissis  siquidem  nunqnam  christianam  ad  pietatem  perfeclionem- 

satis  commendalis   ascelicis  operibus  ,  que  perducunt ,  si  quis  oculos  conjiciat 

De    imitatione     Chnsti  ,     Philothea  in  scriptaS.CatharinaeSenensis,  S.  Tlie- 

S.  Francisci  Salesii .  De  gemitu  colum-  resiae  ,  S.  Alphonsi ,  fieri  non  potest , 

bcBy  De  arte  bene  vioriendi,  De  ascen*'  ut  ex  unctione  ,  qnam  ubique  spirant , 

8ione  mentis  in  Deum  Ven.  Card.  Bel-  non  sentiat  Dei  spiritum  in  illis  dorai- 

larmini ,   necnon  tot  eximiis  operibus  nari ,  ac  cor  suum  in  Deum  rapi  imo 

Bossueti ,  Fenelonii ,  Card.  Bonae ,  qui  et  trahi.  Haec  speciminis  gratia  comme- 

solide  non  minus  qnam  pie  animam  moravi  j  ceteram  innamera  prope  sant 


PART.    II.    GAP.    V.    DE    SA.CR.    SGRIP.     LECT.    IN    LING.    VER.    209 

aut  minus  grave  sive  concionibus  sive  libris  illis  inseritur,  non 
ideo  omnia  vitiata  dicenda  sunt ,  sed  in  tanta ,  qua  illarum  ver- 
samur  ,  copia  ,  potest  quispiam  illos  seligere  ,  quos  magis  idoneos 
experitur ,  ac  sibi  magis  accomodatos. 

307.  Inst.    Saltem   tenentur  fideles  ad  sacrarum  Litterarum 
lectionem  ex  praecepto.   Nam,  l^'  Deut.   VI,  6,   de  mandatis 
Domini  dicitur  :  Liyahis  ea  qiiasi  signum  in  manu  tua;  erunt- 
que  et  movebuntur  ante  oculos  tuos;  scribesque  ea  in  limine  et 
ostiis  domus  tuce.  2°  Christus  vero ,  Joan.  V ,  hoc  ipsum  iterum 
inculcavit,  dicens  :  Scrutamini  Scripluras.  Et  Apostolus  praecepit 
Colossensibus ,  ut  epistolam  legerent ,  quam  scripserat  ad  Lao- 
dicenos ,  ac  vicissim  ut  Laodiceni  eam  legerent ,  quam  direxerat 
ad  Colossenses  :  Et  cum   lecta  fuerit  apud  vos  epistola  hcec, 
facite  ut  et  in  Laodicensium  Ecclesia  legatur;  et  eam ,  quce 
Laodicensium  est^  vos  legatis  (1).  3°  Ex  his  prseterea  discimus , 
fideles  omnes  praecepto  adigi  ad  legendas  epistolas ,  quas  scrip- 
serunt  ad  eos  ApostoH ;  quorsum  sane  epistolas  illi  scripsissent , 
si  fideles  non  tenerentur  eas  legere?  Quod  vero  dictum  est  de 
epistolis ,  de  reliquis  Scripturarum  libris  Novi  praesertim  Testa- 
menti  intelligi  per  analogiam  debet,  cum  juxta  S,  Gregorium  M. 
ac  reliquos  Patres  Scriptura  Sacra  aliud  non  sit  quam  Dei  epistola 
ad  homines  data.  4°  Hinc  Christus  generatim  dixit  :  Qucerite  ,  et 
invenietis ;  i^evmdiQ  diC  si  dixisset  :   Qucerite  in  Scripturis  verita- 
tem ,  et  invenietis  eam  (2).  5°  Quibus  permotus  S.  Joan.  Chry- 
sostomus  :  Audite,  inquit,  obsecro,  seculares  omnes,  comparate 
vobis  Bihlia,  animce  pharmaca,  si  nihil  aliud  vultis ,  vel  Novum 
Testamentum  acquirite,  Apostolorum  Acta,  Evangelia,  etc.  (3); 

in  Ecclesia  catholica  ejusmodi  opera  ,  (2)  Ita  Monod  ,   in  cit.    opusc.    Le 

quae  animum  in  Deum  accendunl;  liaec  ministre,  etc.  pag.   i5  et  seqq. 
autem  frustra  qnaeras  in  Protestantium  (3)  'Axouj-ecTt ,  yretpetKeiXS ,  vtcvTeg  ol 

scriplis  ,  quaeglaciem  potius  adducunt.  /2ieiTtKo)y  Koi  KTeirB-e  /3tj2Xiet,  (pecpfcetKet 

Sed  in  Ecclesia  est  vita.  Non  semel  fac-  tks  -^ux^^-  ^'^  ^^i^lv  tTtpoi  /BouXia-B-t , 

tumest,  ut  Protestantes  rite  dispositi  ex  Ttjv    yovr   Kectfir   KTKo-ua-B-t,  ta»   «Vo- 

illorum  leclione  commoverentur  ac  se  <rroA»»    w    Ilfu^tts  ,    t«  EvecyyUtet, 

reciperent  in  Ecclesiae  sinum.  Hom,  IX ,  in  epist.ad  Coloss*  n.  i. 

(1)  Coloss.  IV,  i6.  lom.  xi ,  p.  Soo. 

T.  IX.  14 


210  TRACT.    DE    LOCIS    THEOLOGIGIS. 

ac  demum  concludit  :  Non  potest  fieri,  tit  qtdsquam  salutem 
asseqnatur ,  nisi  perpetua  versetur  in  lectione  spirituali  (1). 
6®  Merito  proinde  vel  ipse  Van  Ess ,  parochus  catholicus  ac  pro- 
fessor  in  universitate  Marburgensi ,  affirmavit,  propagationem 
sacrorum  BibUorum  inter  omnes  indiscriminatim  fideles  unicum 
medium  esse  efficiendi ,  ut  denuo  christiana  rehgio  efflores- 
cat  (2).  Ergo. 

308.  Resp.  Neg.  ant.  Ad  1™,  prob.  Bist.  De  praeceptis  Deca- 
logi ,  trans.;  universae  legis  mosaicae ,  7ieg.  Absurdum  siquidem 
esset  asserere ,  legem  universam  seu  Pentateuchum  scribi  in  hmi- 
nibus  et  ostiis  domorum  ,  aut  ferri  quasi  signum  in  manu.  Sane 
Pharisffii,  qui  ad  litteram  allegata  verba  ex  Deuteronomio  intel- 
ligebant ,  in  phylacteriis  et  vestis  fimbriis  nonnuUos  perpaucos 
legis  mosaicae  locos  exscriptos  deferebant ;  ad  hunc  autem  morem 
aliudens  Christus  Dominus  :  Dilatant  enim  ^  inquiehat .,  phyla- 
cteria  sua ,  et  magnificant  fimhrias  (3) ,  ad  ostentationem  vide- 
licet.  Ceterum  objecta  verba  figuratam  locutionem  prae  se  ferunt , 
qua  Hebraeis  praecipiebatur ,  ne  unquam  oblivioni  traderent  divina 
praecepta.  MateriaHs  interpretatio  pharisaeismum  sapit  et  rabbi- 
nismum.  Perperam  igitur  afferuntur  verba  Deuteronomii  pro 
adstruendo  praecepto  de  Scripturarum  lectione. 

309.  Ad  2°*,  Bist.  Et  in  hypothesi,  quod  objecta  Christi  verba 
praeceptum  contineant ,  solos  pharisseos  ,  seu  legis  doctores  ac 
Sacerdotes  afficiunt,  conc;  indiscriminatim  pmnes,  neg.  In  pri- 
mis  dubium  admodum  est,  utrum  imperandi  aut  indicandi  modi 
sit  \erhum'Ep£w6tTs  ^  scrutamini ^  ut  inter  ceterosS.  Cyrillus  Alex. 
contendit  (4).   Verum   dato  etiam ,   quod  modi  sit   imperandi , 

(\)OvycipiTTtf  f  eu».trTiTtfu(raB-i}veti  tos  in  phylacteriis  sea  observatoriis  et 

fi)]  a-uve^aff  uyetyvavtaff  uTeoXctuovTci  wso-  vestium  iimbriis  5  sunt  antem  hae  qaa- 

fiuTtK^s ,In Laz.hom.in,  n.2,  t.i,  p.ySS.  tuor  legis  periochae ,  Exod.  xni ,  v.  3-io ; 

(2)  Apud  Gregoire ,  Hist.  des  sectesy  Exod.  xni ,  v.  1 1-16;  Deut.  vi ,  v.  5-9; 
tom.  IV,  pag.  ^11.  Deut.  xl ,  v.    i3-2i.  Cfr.  quoque  Ign. 

(3)  Matlh,  xxni,  5,  Cfr.  in  hunc  Weitenauer  S.  J.  la  celehri  Lexico  bi- 
loc.  Joan.  Lighfootus  ,  opp.  edit.  UU  blico  saepius  recuso ,  ad  vocem  Phyla" 
traject.  1699,  vol.  11 ,  pag.  356  et  seq.  cterium, 

qui  recenset  locos  a  pharisaeis  descrip-  (-4)  Vadem  damus  hnjas  expositionis 


PART.    11.    CAP.    V.    DE    SACR.    SCRIPT.    LECT.    IN    IING.    VER.    211 

non  ad  omnes  promiscue  Christus  verba  sua  direxit;  sed,  uti 
coUigitur  ex  v.  33 ,  eos  alloquebatur ,  qui  miserant  ad  Joannem , 
quique  erant  Sacerdotes  et  Levitse  (Joan.  1,  19-24)  (1).  Jam 
vero  etiam  nunc  Ecclesia  Sacerdotibus  ac  ministris  suis  eadem 
verba  ingeminat  :  Scrutamini  Scriptvras ;  fidelibus  vero  ac 
populo  illa  Ecclesiastici  ingerit :  Altiora  te  ne  qucesieris ^  et  for^ 
tiora  te  ne  scrutatus  fueris;  sed  quce  prcecepit  tibi  DeuSy  illa 
cogita  semper..,  Non  est  enim  tibi  necessarium  ea^  quce  abscon- 
dita  sunt,  videre  oculis  tuis.,.,  Multos  quoque  supplantavit  sus- 
picio  illormn.  Et  in  vanitate  detinuit  sensus  illorum  (2). 

310.  Ad.  3°",  Dist,  In  publico  coetu  et  sub  magisterio  mini- 
strorum  Ecclesiae ,  conc, ;  ab  unoquoque  privato  et  absque  ulla 
subjectione ,  yiey,  Haud  inficiamur  ,  quandoque  utilem  esse  posse 
publicam  lectionem  sive  Epistolarum ,  sive  Evangelii ,  aliorumve 
sacrae  Scripturae  librorum,  prout  Ecclesia  semper  facere  consue- 
vit.  Verum,  ut  omni  periculo  via  praecludatur,  tractus  seligendi 
sunt,  qui  omnium  aedificationi  inservire  possint;  et,  si  qua  alicubi 
difficultas  in  his  deprehendatur ,  explananda  est  ab  Ecclesiae  mi- 
nistris,  uti  fit  in  Ecclesia  catholica  per  enarrationem  Evangelii 
aut  Epistolae,  ac  etiam  ab  iis,  qui  e  suggestu  lectiones  habent 
ac  explanationes  Scripturarum  (3).  Nunquam  sane  mens  fuit  Apo- 

velipsumKnmoeUiDm,quiinJoan.v,39,  (1)  Gfr.  Idem  KQinoeilias  ,  ibid.  ad 

haec  scribit  :  'EpiviSrt  permulti  inier-  v.  33-34. 

preles ,  neutiquam  tamen  idoneis  de  (2)  Ecclesiastici  iii ,  aa  ,  23 ,  26. 

causis ,   imperandi  modo   accipiunt,  (3)  Ut   paleat ,  quanta  soliicitadine 

et  verbum    ipsum    iftvvuv    explicant  caverit  Concilium  Tridentinum ,  ut  sa- 

aliquid  cum  inaxima  eix.ft(itluf  animi  crae  Scripturaj  leclio  et  explanatio  ver- 

attentione,    et  magno  animi  conatu  nacula  lingua  fieret  populo  christiano, 

qucerere..»  sed  tfiwure  ,  ut  jam  Cy-  satis  est  legere  ejus  decreta,  quae  sub 

rillus  vidit ,  indicandi  niodo  accipien-  Paulo  iii ,  anno  i545,  sess.  v,  De  re- 

dum  est ,  vos inquiritis ,  scrutamini...  form.  cap.  i ,  edila  sunt :  In  ecclesiis, 

Hunc  enim   modum  orationis  series  dicitur ,    in  quihus  prasbenda,,.  aut 

flagitat ,  cum  v.  ^o  sequatur ,  Kut  ou  quovis  nomine  nuncupatum   stipen^ 

B-tXiTt  tAS-ei»  X.  T.  A.,  cum  infra  v,  45  dium,  pro  lectoribus  sacrm  TheologicB 

Jesus  concedat ,  Mosen  ab  iis  magni  fie'  deputatum,  reperitur,  Episcbpi,  Ar^ 

ri ,  sed  frustra  legi ;  atque  in  prceceden-  chiepiscopi ,  Primates  et  alii  locorun^ 

libus  etiam indicativi  modi  legantur.  Ordinarii  eos»,,  qui  stipendium  hu- 

14. 


212 


TRACT.     DB    LOGIS    THEOLOGICIS. 


stolis  ,  ut  fideles  absque  subjectione  praspositis  suis  Epistolas  alia- 
que  ipsoruui  scripta  legerent,  eademque  privato  sensu  interpre- 
tarentur.  Ecquis  enim  fidelium  absque  erroris  formidine  legeret 
ac  interpretaretur  Epistolam  ad  Romanos  ?  Quod  et  de  ceteris 
pariter  dici  opus  est.  Atque  hinc  responsio  patet  ad  id,  quod 
adjicitur  de  universa  sacra  Scriptura  ,  quae  a  S.  Gregorio  M. 
aliisque  Patribus  ^iierito  vocata  fuit  epistola  Dei  ad  homines  (1), 
311.  Ad  4"*,  Dist,  Qucerite  orando,  conc. ;  legendo  Scripturas , 
neg.  Evidens  est  ex  toto  contextu,  agere  hic  Christum  de  neces- 
sitate  atque  efficacia  orationis ,  cum  dicat :  Petite ,  et  acctpietis; 
qucerite  ^  et  iiivenietis ;  pulsate ^  et  aperietur  vobis ;  in  quibus  nec 
verbum  occurrit ,  quod  vel  innuat  praeceptum  de  Bibliorum  le- 
ctione.  Sed  ita  est ;  haeretici  prius  contQrquent  ad  proprios  sensus 
litteras  sacras,  deinde  vero  juxta  privatam  suam  interpretationem 
eas  Catholicis  obtrudunt,  ut,  quod  contendunt ,  quaquaversus 
evincere  videantur  (2). 


jusmodi  obtinent ,  ad  ipsius  sacrcB 
Scripturce  expositionem  et  interpreta- 
tionem ,  per  seipsos ,  si  idonei  fuerint, 
alioquinper  idoneum  suhstitutum ,  ah 
ipsis  Episcopis..,  eligendum ,  compel- 
lant,  De  ccetero  vero  prcehenda  aut 
stipendium  hujusmodi  nonnisi  perso- 
nis  idoneis ,  et  quce  per  seipsos  id 
munus  explere  possint,  conferantur, 
£t  aliis  omissis  ,  qaae  alias  retulimas , 
sess.  XXIV ,  sab  Pio  iv  anno  1662 , 
De  reform,  cap.  iv  ,  stataitar  de  Epi- 
scopis  et  parochis ,  nt  saltem  omnibus 
Dominicis  et  solemnibus  diebus  fes^ 
tis ,  tempore  autem  jejuniorum  qua- 
dragesimce  et  adventus  Domini  quoti- 
die  y  vel  saltem  tribus  in  hebdomada 
diebus,  si  ita  oportere  duxerint ,  sa- 
cras  Scripturas  divinamque  legem  an- 
nuncient,  In  qnos  iocos  cfr.  Joan.  Gal- 
leraart.  Haec  vero  executioni  mandari , 


tum  ex  pablico  facto  constat ,  tam  ex 
Scripturae  lectionibas  ,  quae  vernacula 
lingaa  ad  popalum  habitje  sunt  ac  dein- 
ceps  ingenti  populi  fructu  typis  editae; 
atque  ot  in  Italia  nostra  sistam ,  ecquis 
ignorat  lectiones  sacras  Zucconi,  Calini, 
Cattaneo  ,  Nicolai ,  Rossi ,  Granelli , 
Roberli ,  Pellegrini,  Martinetti,  Barot- 
ti,  Cesari,  quique  horum  agmen  clau- 
dit  Cl.  Franc.  FineUi  ,  cujus  decem 
jam  volnmina  hac  de  re  prodierant. 

(1)  Cfr.  Fontana ,  op.  cil.  in  prop, 
Lxxxii  Quesnelli ,  cap.  iv  et  v,  pag.  996 
et  seqq. 

(2)  Vere  quadrant  adversariis  nos- 
tris ,  quae  Tertuliianus  scribit  de  sui 
temporis  haereticis ,  qui  et  ipsi ,  sicut 
sec.  XIX  novalores ,  obtradebant  istud 
qucerite  et  invenietis ;  sic ,  inquam  , 
scribit,  in  lib.  Deprcescript,  cap.  xiv: 
Itaque  tu,  qui  perinde  quceris,  spe- 


PART.    II.    GAP.    V.    DE    SACR.    SCRIP.    LECT.     IN    LING.    VER.     213 

312.  Ad  h^^  Dist.  Adhortando  et  qnidem  non  absque  aliqua 
amplificatione ,  conc. ;  presse  praecipiendo  ,  neg,  Ut  enim  omit- 
tam  ,  non  esse  in  unius  tantum  Patris  potestate  praeceptum  indu- 
cere  ,  quo  omnes  obligentur  fideles ,  scopus  ipsius  est  fideles  a 
ludis ,  spectaculis  profanorumque  librorum  lectione  retrahere , 
eosque  ad  sacrae  Scripturas  lectionem  excitare,  ut  paulo  post 
ostendemus.  Ouod  ut  obtineat,  utitur  interdum  liyperbole  et  am- 
plificatione ,  prout  clare  patet  ex  altero  testimonio  ab  adversariis 
objecto.  Fieri  ne  potest ,  ut  S.  Joan.  Chrysostomus  sibi  persua- 
serit,  rudes  omnes  ac  idiotas,  qui  litteras  non  didicerint,  assequi 
salutem  non  posse?  Hoc  neque  adversarii  contendunt  (1). 

313.  Ad  6™,  Dist.  Si  privatorum  individuorum  judicium  Rom. 
Pontificum,  imo  et  Ecclesiae  universae  judicio  esset  pra^ferendum  , 
conc;  secus ,  neg,  Quid  magis  ad  religionis  christianae  prosperi- 
tatem  conferat ,  melius  certe  noverunt  Rom.  Pontifices,  quibus 
illa  ex  divina  institutione  commissa  est ,  aut ,  si  lubet ,  Ecclesia 
ipsa  universa ,  quam  privati  homines  qualescumque.  Cum  vero 
Rom.  Pontificibus  et  cum  illis  universae  Ecclesise  constiterit ,  non 
solum  non  expedire  ad  religionis  Christianae  incrementum ,  aut 
nullo  modo  conferre ,  verum  etiam  maxime  obesse  inconsultam 
ejusmodi  Bibliorum  propagationem  ,  nonne  hominis  tumentis 
est  ac  intolerabilis  arrogantiaj  illam  propugnare  tanquam  unicum 

ctans  ad  eos  qui  et  ipsi  qiicBrunt,  dubiut  credunt ,  quwrendum  tamen  dicunt ', 

adubiiSf  incertus  ab  tncerpis ,  ccecus  ut  defendant ;  antequam  defendant , 

a  ccecis  in  foveam  deducaris  necesse  negant   quod  confitentur  se  nondum 

est.  Sed  quum  decipiendi  gratia  prce-  credidisse  ,   cwn   qucerunt,   Qui  ergo 

tendunt  se  adhuc  qucerere  ,  ut  nobis  non  sibi  sunt  chrisliani ,  quanto  ma- 

( Catholicis )  per  sollicitudinis  injectio-  gis  nobis?  Quiper  fallaciam  veniunt, 

nemtraclatussnosinsinuent;denique,  qualem  fidem  disputant?  Cui  veritati 

ubi  adicrint  ad  nos ,  statim,  quoe  di-  patrocinantur ,  qui  eam  a  mendacio 

cebant    qucerenda    esse  ,    defendunt ;  inducunt  ?  Edit.  Rigalt.  Quam  bene , 

jam   illos  sic   debemus  reputare,   ut  quam  graphice  pancis   his   verbis  om- 

sctant  vos  non  Chrislo ,  sed  sibi  ne-  ninrahaerelicornmcnjnsvisaetatis  agendi 

gatores  esse.  Cum  enim  qucerunt  ad-  ratio  exponitur ! 

huc,  nondum  tenent;  cum  autem  non  (1)  C^r.BeWAvm. Deverbo Dei,\\h.u, 

tenent,  nondumcrediderunt,non  sunt  cap.  i6. 
Christiani,  Et  cum  tenent  quidem  et 


214  TRAGT.    DB    tOGIS    THEOLOGIGIS. 

medium,  quo  christiana  religio  efflorescat?  Hinc  est  quod  jiire 
merito  plures  Van  Ess  castigaverint  ejusque  retuderint  auda- 
ciam  (1). 

PROPOSITIO  II. 

Nunquam  Ecclesia  aut  Rom,  Pontifices  universim  prohibuerunt 
fldelihus  sacrce  Scripturce  lectionem  in  lingua  vernacula;  sed 
modo  improharunt,  modo  probarunt,  prout  temporum ,  loco- 
rum  aut personarum  adjuncta  ac  fidelium  utilitas  exposcere 
videbantur, 

314.  Hanc  adstruimus  propositidnem  tum  ad  vindicandam 
agendi  rationem,  quam  diversis  temporibus  Ecclesia  ac  Rom. 
Pontilices  adhibuerunt  circa  lectionem  sacrorum  Bibliorum  in 
lingua  vulgari,  tum  ad  repellendam  Protestantium,  Jansenista- 
rum  illorumque  neotericorum  calumniam ,  qui  Ecclesiam  ac  Rom. 
Pontifices  incusant ,  perinde  ac  si  universim  prohibuerint  lectio- 
nem  Scripturas  sacrae  in  lingua  vernacula,  ut  hac  ratione  fide- 
libus  os  Christi  obstruerent ,  atque  eis  modum  adimerent  illam 
inteUigendi.  Praemonemus  porro,  hic  agi  de  re  disciplinari ,  quae 
propterea  accommodari  potest ,  immovero  et  debet  diversis  tem- 
porum,  locorum  ac  personarum  adjunctis;  cum  exploratum  sit, 
nonnulla  alicubi  et  quadam  aetate  saluberrime  constituta  fuisse , 
quae ,  rerum  adjunctis  immutatis ,  tanquam  noxia  postmodum 
abrogata  sunt,  atque  etiam  vetita  (2). 

315.  Quibus  praemissis ,  ita  accedimus  ad  thesim  nostram 
evincendam.  Ecclesiam  antiquitus  Scripturse  sacrse  lectione  in 
vulgari  lingua  non  interdixisse  fideles ,  ex  iis  liquet ,  quae  paulo 
ante  praemisimus  de  Scripturarum  versionibus  in  omnes  ferme 

(1)  Inter  ceteros  eminent  Lienbard  ,  sacris  Litteris  tum  ex  historia  ecclesia' 
Argentoratensis ,  et  Kislemaclier,  theo-  stica  Spiritos  Roterus,  in  saa  lucubra- 
logas  Monasteriensis ,  de  quibas  etiam  tionehocdeargumentoeditaanno  i548, 
loqnitar  Gregoire ,  loc.  cit.  cap.  xxx ,  qaibus  plura  alia  adjecit  Fon- 

(2)  Plura  hajas  diyersse  agendi  ra-  tana,  op. cit. inpropos.  lxxxiii,  cap. iv, 
tionis  ,  pro  diversis  tempornm  ac  per-  col.S^Setseqq.  quffiillicrecolipossant, 
sonaram   adjunctis,  congessit  tum  ex 


PART.    II.    CAP.    V.    DE    SAGR.    SCRIP.    LECT.     IN    IIJIG.     VER.     215 

linguas  tunc  teniporis  vigentes ,  quasque  Ecclesia  nunquam  iin- 
probavit;  quod  et  adversarii  ipsi  ultro  fatentur,  imo  et  conten- 
dunt.  Insequentibus  vero  seculis  ,  cogentibus  haereticorum  frau- 
dibus  in  vitiandis  sacris  Litteris  sub  versionum  vernacularum 
obtentu ,  sacrorum  Bibliorum*  lectio  in  lingua  vulgari  interdici 
coepit  fidelibus  in  Galliis  a  Conc.  Tolosano  anno  1229  (1).  Huic 
Synodi  constitutioni  jam  praeiverat  Innocentius  III,  qui  eadem 
de  causa  lectionem  Scripturarum  vulgari  idiomate  dioecesis  Me- 
tensis  fidelibus  interdixit  (2).  Verum  ejusmodi  constitutiones 
locales  fuerunt  ac  temporariae.  Res  ita  se  habuit,  donec  exortis 
hsereticorum  Lutheranorum,  Zwinglianorum,  Calvinistarum  innu- 
merarumque  illorum  propaginum  factionibus,  qui  ad  unum  om- 
nes  necessitatem  proclamarunt  legendi  ab  omnibus  et  singulis 
fidehbus  sacra  Biblia  idiomate  vulgari ,  quique  certatim  suis 
sacros  Codices  versionibus  corruperunt ,  ut  malo  imminenti  occur- 
reret  Pius  IV ,  prodiit  ejus  jussu  regula  quarta  Indicis ,  qua  sacro- 
rum  in.lingua  vernacula  Bibliorum  promiscua  lectio  severe  inter- 
dicitur.  Ast  neque  ob  regulam  istam  omnibus  Christi  fidelibus 
ejusmodi  lectio  universim  ac  indiscriminatim  prohibetur,  cum 
ea  relativa  seu  respectiva  sit ;  siquidem ,  quibus  proficua  esse 
deprehenderetur  sacrae  Scripturae  lectio ,  iis  judicio  Episcopi  aut 
inquisitoris  de  istorum  consensu  illa  permittitur  (3).  Ex  nimia 

(1)  Can,  XIV  :  Prohibemus  etiam  ,  quidem  hujas  Concilii  acta,  sed  solnm 

ne  lihrosVet»  Test^aut  NovJaiciper-  pacta  inter  regem   Francoram  et  Ray- 

mittantur habere,  nisiforte  Psalterium  mundam  comitem  Tolosanam  initajSta- 

vel  Breviarum.,,  Sed ,  ne  prcemissos  taitque  hoc  Conciliam  pariter an.  1229. 

libros  habeant  in  vulgari  translatos,  Haec  observanda  erant  circa  epocham, 

omnino  prohibemus,  kpudCoWeiumin  ut  pateat  hanc  prohibitionem  factam 

Collect,  Veneta  Concilior,  tom.    xiii,  esse    adversus  Albigensiam    machina- 

col.  1239.  Celebratum  porro  hoc  Con-  tiones. 

cilium  est  an.  1229,  mense  Novemb.  (2)  Hanc  refert  Fontana  ,  op.  cit. 

prout  eliam  habetur  ex  Sirmondo ,  Da-  col.    691   et  seq.   abi  etiam  adnotat, 

cherio ,  Martenio ,  non  autem  an.  1129 ,  Innocentiam  importano  Metensium  de- 

uti  scribit  Wegscheider ,   qui  adducit  siderio  aliquas  Scripturae  partes  minus 

auctoritatem  Mansi.  Ast  Mansi  in  suo  difficiles  permisisse. 
Ad  Concilia  Feneto-Labbeana  supple-         (5).  En  verba  regulae  iv  Indicis  :  Cum 

mento,  tom.  11,    col.  968,  nec  refert  experimento  compertum  sit ,  si  sacra 


216 


TRAGT.     DE    LOClS    THEOIOGIGIS. 


tamen  hanc  concedendi  facultatern  facilltate,  qua  haud  pauci 
abutebantur ,  factum  est,  ut  Clemens  YIII  eam  facultatem  ad 
sacram  Indicis  congregationem  revocarit  (1). 

316.  Ubi  autem  Scripturae  sacrae  lectio  in  lingua  vernacula 
utilis  visa  est,  non  modo  Rom.  Pontifices  eam  non  probibuerunt, 
immovero  et  promoverunt;  cum  scilicet  certiores  effecti  sunt  de 
versionum  fidelitate,  atque  difiicilioribus  in  locis  eam  opportunis 
notis  explanatam  compererunt.  Sic  Gregorius  XIII  auctor  fuit 
P.  Wiecbio  S.  J.,  ut  in  linguam  polonicam  Biblia  verteret;  ejus- 
que  versio ,  Clemente  VIII  probanle ,  Cracoviae  prodiit  (2).  In 
Germania  praeter  antiquiores  ,  quae  jamdiu  a  viris  catbolicis  vul- 
gatae  erant  (3),  nova  adornata  est  ab  Emsero  (4) ;  in  Anglia  in 


Bihlia  vulgari  lingua  passim  sine  dis- 
crimine permittantur,  plus  indey  ob  ho- 
minum  temeritatem,  detrimenti  quam 
utilitatis  oriri,  hac  in  parte  judicio 

EpISCOPI  AUT  INQUISITORIS  STETUR  ,  UT 
CUM     CONCILIO     PAROCHl     VEL     CONFESSARII 

Bihliorum,  a  catholicis  versorum,  lec- 
tionem  vulgari  lingua  eis  concedere 
possinty  quos  intellexerint ,  ex  hujus- 
ntodi  lectione  non  damnum  ,  sed  fidei 
et  pietatis  augmentum  capere  posse, 
De  hac  regula  Indicis  prolixe  egit  P.Che- 
rabinus  ,  op.  cit.  tora.  iv ,  part.  iv  , 
pag.  4^9-558 ,  adversus  Arnaldum. 

(1)  Sunt  autem  hujus  tenoris ,  quae 
jassu  Clementis  viii  addita  sunt  He- 
gulae  IV  Indicis  :  Animadvertendmn 
est  circa  supradictam  Regulam  quar- 
tam  Indicis  fel.  record,  Pii  Papos  iv , 
nullam  per  hanc  impressionem  et  edi- 
tionem  de  novo  trihui  facultatem  Epi- 
scopis ,  vel  inquisitorihus ,  aut  regula- 
rium  superioribus  concedi  licentiam 
emendi,  legendi,  aut  retinendi  Biblia 
vulgari  lingua  edita ;  cum  hactenus 
mandato  et  usu  sanctce  Rom,  et  uni" 


versalis  inquisitionis  suhlata  eis  fue* 
rit  facuUas  concedendi  hujusmodi  li- 
centias  f  etc. 

(2)  Cfr.  Alegambe  iu  Bihlioth.  Script. 
Soc,  Jes,  loc.  cit. 

(3)  Etenim  Olfriedus  Wissembar- 
gensis  an.  870  Novum  Testara.  ac  Psal- 
mos  metrice  lingua  teutonica  reddide- 
rat ;  Rab.  Maurus  et  Walfridus  universa 
Biblia  in  linguam  germanicam  verte- 
ranl ;  versiones  biblicae  Augustana  et 
Niireraburgensis  prodierant  sec.  xv.Cfr. 
Audin  ,  Ifist,  de  la  vie  de  Luther , 
edit.  2,  tom.  i,  pag.  i4»  Qaod  tamen 
hic  dicit  Audin  de  versione  germanica 
Rabbani  Mauri  et  Walfridi  totius  Scrip- 
turaB,  ab  aliis  in  dubium  revocatar, 
Cfr,  Apparatus  hihlicus  Cherabini , 
vol.  IV,  pag.  i5i  et  seq.  Imo  germa- 
nica  versio ,  quae  jam  typis  prodierat 
an.  1466,  sexdecim  vicibus  edita  est 
ante  Lutheranam  versionem  anni  plus 
minus  1 534»  Cfr.  J^ersions  ofthe  Scrip- 
^ure,  inDublinRewiew,vol.i,JuIy  i836. 

(4)  De  hac  versione  Emseri  agunt 
Cochlxas,  in  Actis  adv,  Lutherum, 


PART.     II.    CAP.    V.     DB    SACR.    SGRIP.     LEGT.     IN    LING.    VER.     217 

usu  est  versio  catholica  Duacensis,  quse  edita  fuit  anno  1609  (1); 
in  Galliis  Fenelonius  versionem  gallicam  Nov.  Test.  plurimum 
provexit  (2) ;  in  Ilalia ,  ut  antiquiores  versiones  silentio  praete- 
reamus  (3),  celebris  admodura  est  versio  Cl.  Martini  Archiepi- 
scopi  Florentini ,  quae  omnium  pene  fidelium  manibus  usuque 
conteritur  (4j,  quamque  etiam  Pius  VI  commendavit  apposito 


an.  D.  i522  ;  Serarias ,  in  Proleg. 
pag.  i3o ;  Possevinus,  in  suo  apparata, 
tom.  I.  Cfr.  Chernbinus,  op.  et  loc. 
citt,  Emseras  non  vertit  nisi  Novum 
Testamentum  ;  Eckius  addidit  versio- 
nem  Test.  Veteris ,  de  qua  praeter  Gret- 
zerum ,  in  Vindic.  Bellarmini ,  agit 
Ricli,  Simon ,  in  Append»  pag.  532. 
JuxtaSixtum  Senens.lib.  vi  Bihl.  san- 
ctce ,  Eckius  utramqae  transtulit  Testa- 
mentum  an.  1 5^o.  Cfr.  tamen  Le  Long , 
Bihlioth.  tom.  i,  pag.  So^-^Sa  et  seqq. 
edit.  1723. 

(1)  Vid.  0'Connel,  op.  cit.  A  full 
Report  ofthe  Proceeding ,  etc.  pag.  4i 
et  seqq,  Haec  versio  qaadraginta  anno- 
ram  labore  adornata  est  a  doctissimis 
viris,  etomnium  prxstantissima  habetur, 

(2)  Sic  enim  ipse  scribit,  in  epist.  2  ad 
March.  de  Seignelai ,  ex  Tremblade , 
26Febr.  1686,  circa  missiones  iSoiw- 
iogne  :  J*ouhliais  de  voua  dire  qu'il 
nous  faudrait  une  tres-grande  ahou' 
dance  de  livres,  surtout  de  Nouveaux- 
Testaments ,  et  des  traductions  de  la 
Messe  avec  des  explications  ;  car  on  ne 
fait  rien,  si  on  n'6te  les  livres  h^rS- 
tiques  ;  et  c'est  mettre  les  gens  au  d^s- 
espoir,  que  de  les  leur  dter ,  si  on 
ne  donne  d  mesure  qu'on  6te.  Et  in 
ep.  3  ad  eurad.  11  faudrait  aussi  re- 
pandre  des  Nouveaux-Testaments  avec 
profusion. . .  Si  on  leur  6te  leurs  livres, 


sans  leur  en  donner ,  ils  diront  que  les 
ministres  leur  avaient  bien  dit ,  que 
nous  ne  voulions  pas  laisser  lire  la  Bi- 
ble ,  de  peur  qu^on  vit  la  condamna- 
tion  de  nos  superstitions  et  de  nos  ido- 
latrieSf  et  ils  seront  au  dSsespoir,  Et 
alibi  in  ep.  data  ex  Rocella  :  Je  ne 
saurois  vous  dire  le  nomhre  de  Nou- 
veatix-Testaments  dont  on  auroitbe- 
soin^  etc.  Cfr.  Correspondance  de  Fe- 
nelon,  edit.  Paris  1827,  tom.  i. 

(8)  Cujusmodi  sunt  Nic,  Malermi, 
Ant.  Brucioli ,  aliorumque,  de  qaibua 
agitLe-Long,  in  cit.  Biblioth.  tom.  i. 
Sisto  in  versione  Joan.Diodati  Lucensis, 
qui  fuit  minister  calvinianus  Geneven- 
sis  ,  quique  paraphrasten  potius  quam 
interpretem  agit  in  sua  versione  ,  ac  ni- 
hil  non  ad  suae  sectae  placita  pertrahit, 
quam  versionem  propterea  suam  fece- 
runt  Genevenses.  Porro  ha?c  versio  ea 
est ,  cujus  jara  plures  editiones  societas 
Biblica  vulgavit ,  atqae  inter  nos  dis- 
seminat  ad  deferendum  bonum  nun- 
cium.  Egregii  homines !  Historiam  hu- 
jus  versionis  fuse  praebet  P.  Cherubinus 
a  S.  Joseph  ,  in  Appar.  bibi.  tom .  iv , 
pag.  127  et  seqq,  Nihil  dixi  de  vers. 
Jac  de  Voragine ,  quia  critici  eam  in 
dubium  revocant.  Cfr.  Le-Long. 

(-4)  Mirum  est ,  Glaire  nuilam  hujus 
versionis  mentionem  fecisse,  cujus  ta- 
men  supra  viginti  editiones  prodierunt; 


218  TRAGT.    DE    LOGIS    THEOLOGIGIS. 

Brevi  dato  17  Mart.  1778 ,  in  quo  inter  cetera  de  sacris  Libris 
hsec  le[>untur  :  Illi  enim  su7it  fontes  uberrimi ^  qui  cutque patere 
debent  ad  hauriendam  et  morum  et  doctrince  sanctitatem  y 
etc.  (1).  Quod  et  de  nationibus  reliquis  dici  debet,  adeo  ut  vix 
aliqua  sit,  quae  versione  sua  non  utatur  (2). 

317.  Sed  et  ante  ita  dictam  reformationem  longe  lateque  sacra 
Biblia  disseminata  erant.  Quae  primum  vulgata  sunt  a  celebri 
Fausl  post  typographicam  inventionem,  fuere  sacra  Bibh'a  juxta 
versionem  vulgatam,  nempe  annis  LXX  anlequam  lutherana 
factio  foras  erumperet.  Notandum  porro  est,  ea  aetate,  quotquot 
pene  legere  scirent ,  hnguam  latinam  calluisse.  Per  idem  tem- 
pus  800  plus  minus  editiones  Bibhorum  aut  Nov.  Test.  ante  refor- 
nxationem  prodierant;  ac  per  universam  Europam  cathohcam 
circumferebantur ,  antequam  Yel protesfantis  nomen  agnosceretur. 
Et  ex  his,  200  versiones  in  hnguis  vernacuhs  diversarum  gen- 
tium,  apud  quas  vulgatae  erant,  omnium  manibus  hbere  ver- 
sabantur  (3). 

318.  Hisce  ab  historia  depromptis ,  jam  constat  de  facti ,  quod 
asseruimus ,  veritate ,  nunquam  videhcet  Ecclesiam  aut  Rom. 
Pontifices  universim  et  absolute  sacrse  Scripturae  lectionem  in 
Ungua  vernacula  fidehbus  indiscriminatim  omnibus  interdixisse. 
Nunc  praestat  paucis  jus  adstruere ,  nerape  ostendere ,  prudenter 
omnino  Ecclesiam  Romanosque  Pontifices  sese  gessisse ,  dum  pro 
opportunitate  promiscuam  illam  lectionem  fidelibus  vetuerunt. 

319.  Duae  sane  cumprimis  rationes  Conciha  Romanosque  Prae- 


atqne  illad  etiam  notandnm  ,   qaod  ,  tav.  Castillionaei  vulgatas  esse  epistolas 

cap.  5,  qaaest.  lo,  §  i6,  §    17,  lo-  fere  omnes  Apostoli  Paali  ana  cam  texta 

qaens  de  versione  Gothica  Dlphilaj ,  as-  gothico ,  ejasderaque  gothici  textas  ver- 

serat ,  ad  nos  non  pervenisse  istius  ver-  sione  latina    uua   cum   Glossario   ab. 

sionis  nisi  Evangelia ,  et  aliqaot  frag-  an.  1819  ad  an.   iSSg  typis  mediola- 

menta  epist.  ad  Rora.  quae  edita  sunt  nensibus.   Refellit   porro  Castiliionaeus 

a  Kniltel  ex  Codice  rescripto.  Xttamen  innonpaucisHag,cajusmeminitGlaire. 

notissimum  eruditis  est ,  ex  palimpsestis  (1)  Cfr.  in  edit.  Rom.  1 784,  tom.  i. 

Biblioth.  Ambrosianae ,  caris  Eminen-  (2)  De  quibus  agit  Le  Long ,  op.  cit. 

tissimi  doctissimique  viri  Angeli  Mai ,  (3)  Cfr.  0*  Connel ,  loc.  cit. 
qai  eas  primam  reperit ,  et  Caroli  Oo- 


PART.    II.    GAP.    V.    DB    8AGR.    SCRIP.    lEGT.     IN    IING.    VER.     219 

sules  ad  avertendos  fideles  a  vulgaii  Scripturarum  lectione  pe- 
pulerunt  :  periculam  scilicet  perversionis ,  et  adulteratio  sacri 
textus  in  versionibus  liaereticorum.  Hasce  singillatim  expenda- 
mus  oportet. 

320.  Ac  primo  quidem  perversionis  periculo ,  quod  fidelibus 
instabat,  permota  fuisse  concilia  Romanosque  Pontifices  ad  illa 
decreta  edenda,  patet  !<>  ex  aetate,  qua  Tolosanus  canon  XIV  edi- 
tus  est.  Eruperant  tunc  temporis  Albigenses  acWaldenses,  qui 
duce  Petro  Waldo  contra  clerum  sese  extulerant,  et  versione 
Scripturarum  in  gallicam  linguam  utebantur  ad  pervertendos 
Cathollcos  ,  quorum  plures  in  dies  decipiebantur  ex  perperam  in- 
tellectis  nonnullis  Scripturarum  oraculis ;  quapropter  debuit 
Concilium,  prout  jam  prsestiterat  saltem  ex  parte  Pontifex  Inno- 
centius  III ,  contrahere  facultatem  laicis  legendi  Scripturam  lin- 
gua  vernacula ,  quo  malum  illud  compesceretur  (1).  Id  pariter 


(1)  Hic  me  cohibere  neqneo  ab  affe- 
rendis  verbis  auctoris  protestantis,  nempe 
Harter ,  qai  in  vita  Innoc.  iii ,  edit. 
cit.  tom.  III,  lib.  xiv,  pag.  36,  agens 
de  haereticis  illius  aetalis ,  qui  typi  fue- 
runt  hsereticorum  insequentium  ,  scili- 
cet  protestantium  ,  ha;c  ad  rem  nostram 
praeclare  scribit  :  UexpMence  avait 
appris  que  les  hdretiques  citaient  quel- 
quefois  VEcriture  sainte  pour  appuyer 
leurs  opinions,  non  seulement  Vinter" 
prktaient  selon  leur  systeme ,  mais  la 
traduisaient  en  langue  vulgaire ,  et  la 
communiquaient  aux  autres ,  sans 
sHnquiiter  si  la  traduction  en  rendait 
fidelement  le  sens.  Si  ceux ,  dont  la  vie 
etait  consacree  d  la  science ,  avaient 
^te  obliges  de  se  livrer  avec  persevi- 
raiice  d  beaucoup  de  travaux ,  de  re- 
cherches  et  de  meditations  suivies,  pour 
faire  connaitre  exempte  de  toute  erreur 
la  virit^  r^veUe ,  telle  qu'elle  est  ren- 


fermie  dans  les  saintes  Ecritures,  com- 
bien  ne  devait pas paraitre  dangereuse 
Videe  de  placer  entre  les  mains  de  tout 
le  monde ,  sans  avoir  igard  d  la  capa' 
citS  et  d  la  droiture  de  volonte  de  cha" 
cun,  un  livre  quipeut  conduire  Vhomme 
aussi  facilement  d  Verreur  que  dans  le 
chemin  dusalut?  Unefoule  d^hommea 
et  de  femmes  imitkrent  d  Metz  ce  que 
Waldo  avaitfait  d  Lyon  :  on  leurtra- 
duisit  la  plupart  des  Scrits  du  Nou^ 
veau-  Testament  et  plusieurs  de  ceux 
de  VAncien-  Testament,  et  ils  en  firent 
le  sujet  de  conf^rences  dans  leurs  r^u- 
nions,Ils  regardaient  avec  dedain  ceux 
qui  ne  voulaient  pas  y  prendre  part, 
mdprisaient  les  avertissements  despre- 
tres ,  cherchaient  d  sejustifier  par  les 
sentences  sacrees.  Si  un  ecclesiastique 
s^entretenait  avec  eux  des  choses  sa- 
cries ,  ils  lui  r^pondaient  :  Nous  /e« 
oonnaissons  mieux  que  vous. 


220 


TRAGT.    DE    LOGIS    THEOLOGIGIS. 


insequentibus  annis  renovari  debuit,ex  occasione  Beguardorum 
et  Beguinarum,  Wicleffitarum  et  Hussitorum,  aliarumque  magno 
numero  sectarum ,  multo  vero  magis  Lutheranorum ,  Calvinista- 
rum ,  una  cum  fecunda  sobole  ab  illis  progenita ,  qui  ad  unum 
omnes  eadem  arte  utebantur  ad  errores  suos  in  populum  seren- 
dos  propagandosque  (1).  Patet  2«  ex  adulteratione ,  quse  indu- 
cebatur,  prout  etiamnum  inducitur,  sacri  Textus  ab  omnibus 
singulisque  sectis  in  ejusmodi  vulgaribus  versionibus  ,  ut  eas 
accommodarent  ad  placita  sua.  Atque  ut  de  antiquioribus  silea- 
mus,  exploratum  est,  Lutherum,  Bezam  ahosque  plures  accu- 
satos  ab  ipsis  Protestantibus  esse  de  ejusmodi  corruptione  (2).  In 
Anglia  primse,  quae  post  reformationem  versiones  prodierint, 
fuere  l^  TyndaUii ,  2®  Coverdalei ,  quge  sub  Uenrico  VI II  ador- 
natae  sunt ,  3°  quae  ab  episcopo  nuncupatur ,  regnante  Elisabetha 
edita  est ,  ac  LX  annos  in  usu  fuerunt.  Attamen  postea  Ecciesiae 
anglicanae  ministri  supra  mille  numero ,  uno  animo  eas  declara- 


(1)  Innnmera  prope  documenta  cfr. 
apad  Fonlana ,  op.  cit.  tom.  ni ,  in 
propos.  Lxxxi ,  cap.  i  ,  col.  764 ;  et 
iterum  in  propos.  lxxxii  ,  cap.  5 , 
col.  800  et  seqq. 

(2)  Cfr.  General  Preface  to  New 
Testament,  translatedhy  George  Camp- 
bellf  James  Macknight ,  and  Philip 
Doddrtge  j  Doctors  ofthe  Church  of 
Scotlandj  itera  ejusdem  GeorgiiCamp- 
bell,  diss.  xi ,  p.  11,  pag.  i23  ;  Mos- 
heim  ,  Syntagma  dissert,  ad  sanct. 
discipl.  pertinent,  pag.  166.  Sed  prse 
ceteris  cfr,  eraditus  P.  Cherubinos  a 
S.  Joseph ,  op.  cit.  tom.  iv ,  qui  ingenti 
labore  versiones  Latheri  celerornmque 
haereticorum  lutheranorum ,  calvinista- 
rum ,  sociniarorum  ,  etc.  expendit  ac- 
curate ,  prolatis  etiam  magno  numero 
ipsorum  Protestantium  judiciis,  ex  qui- 
bas  evidenter  conficitur,  eos  omnes  ac 


singulos,  qui  versiones  novas  edidernnt, 
Doii  modo  saepissime  lapsoa  esse  ,  sed 
data  opera  Scripluras  corropisse.  in  sola 
versione  Lutheri  Ilieronymus  Emserus 
ostendit,  i^oo  errores  haereticos  ac  men- 
dacia  occullata  ab  illo  haeresiarcha  in  ea 
fuisse.  Sed  ipsum  adi  Cherubinum ,  a 
pag.  i54  ad  pag.  2o5.  Nempeet  denos- 
tris  hffireticis  protestantibus  iterum  ad 
litteram  verum  esse  deprehenditur,  qaod 
de  hfEFeticis  sui  temporis  scripserat  Ter- 
tullianus,inlib.i5ejorcP5C^2/3^c.  XXXVIII ; 
Illic  igitur  et  Scripturarum  et  expo- 
sitionum  adulteratio  deputanda  est , 
uhi  diversitas  doctrinoe  invenitur.  Qui- 
bus  fuit propositum  aliter  docendi,  eos 
necessitas  coegit  aliter  disponendi  in- 
strumenta  doctrince.  Alias  enim  non 
potuissent  aliter  docere ,  nisi  aliter  ha- 
berent  per  quce  docerent,  Edit.  Rig. 


PART.    II.    CAP.    V.    DE    SACR.    6CR1P.    LEGT.    IN    LING.    VER.     221 

runt  erroribus  gravissimis  refertas y  in  nonnollis  locis  absiirdas, 
in  aliis  detrahejites  aliquid  verbo  Dei  ,  pervertentes ,  obscura?ites , 
vitiantes  (1).  His  proptera  alia  successit  versio,  quae  a  Jacobo  I 
anthentica  declarata  est ;  porro  gravissimi  theologi  protestantes 
seu  anglicani ;  Lowth  ,  Newcombe  ,  Wescefield  ,  Bellami ,  praeter 
plures  alios,  hanc  ipsam  versionem  traduxerunt  veluti  pluribus 
erroribus  maculatam,  ac  proinde  inquiebant  novam  optandara 
esse  versionem.  Horhe ,  in  sua  recenti  Introductione  ad  studium 
criiicum  biblicum ,  iliorum  confirmat  judicium  (2).  Cum  igitur 
ingens  fidehbus  perversionis  impendeiet  periculum  ex  tot,  quae 
magna  profusione  vitiatorum  Bibliorum  versionibus  fiebant  ab 
hsereticis  ,  usa  jure  suo  est  Ecclesia ,  dum  vulgares  ejusmodi  ver- 
siones  prohibuit  ad  filios  a  venenatis  hisce  fontibus  amovendos. 
Patet  3°  ex  malorum  congerie ,  quae  provenerunt  ab  ejusmodi  vul- 
garis  Scripturae  lectione ;  ut  enim  premamus  silentio ,  quae  ante- 
rioribus  secuHs  orta  sunt  (3),  protestantes  Clarendon  ,  Grey ,  Hey 
falsae  Bibhorum  interpretationi  tribuunt  belli  civiUs  dissidia  sup- 
phciumque  Caroh  I  (4).  Hume  testatur ,  post  reformationis  initia 
debuisse  ad  tempus  e  popuh  manibus  subtrahi  versionem  Scripturae 
in  hngua  vernacula  ob  controversias  et  fanatismum  ,  quem  ejus- 
modi  lectioexcitarat  (5).  His  aha  plura  testimoniaadjecit  D.  Milner 
ex  auctoribus  proteslantibus  et  anghcanis ,  qui  ingemuerunt  ob 
pravos  eflfectus ,  ex  vulgari  Scripturarum  versione  consecutos  (6). 


(1)  Apad  0*  Connel ,  oposc.  cit.,  et  ponere ,  qaihactenus  dicta  confirmat  : 
apad  Gregoire,  Hist,  des  sect.  tom.  iv,  Aristarchus  inqait ,  olim  vix  septetn 
p.  4^7  et  seqq.  sapientes  in  Grcecia  inventre  potuit , 

(2)  Ibid.  et  apud  nos  (ut  verbis  utar  viri docti) 

(3)  Cfr.  Fontana  ,  loc.  cit.  ^  vix  totidem  idiotas  est  reperire  ;  om- 

(4)  Cfr,  apad  ,  Gregoire  ,  loc,  cit.  nes  enim  sunt  doctores ,  omnes  coslitus 
pag.  4i5,  instructi.  Nullus  est  es  vilissima  fcBce 

(5)  Dav.  Harae  ,  Hist,  de  la  maison  plebis  fanaticus  aut  agyrta  ,  qui  non 
de  Tudor,  lib.  ii ,  p.  246.  somnia  sua  pro  verbo  Dei  venditet, 

(6)  Op.  cit.  Excellence  de  la  Relig,  Apertus  enim  videtur  piiteus  Abyssi, 
cathol.  tora.  11,  lettre  xlvu,  pag.  6o4  ex  quo  ascendit  fumus,  qui  coelum  et 
et  seqq.  His  javerit  aactoritatem  homi  -  stellas  obscuravit ,  et  exierunt  locusice 
nishaad  saspecti,  nempe  Waltoni,  ap-  cum  acuteis ,  sectariorum  et  hceretico- 


222  TRAGT."  DE    lOGIS    THEOLOGIGIS. 

Sane  exinde  factum  est,  ut  sutores  ,  lanii ,  pistores ,  bajuli, 
apostatae  etiam  ac  lenones  lenaeque  prophetarum  atque  doctorum 
gesserint  partes,  seseque  adversum  proprios  suos  pastores  erigere 
haud  dubitarint  (l). 

321.  Postquam  vero  furor  ille  [Bihliomamam  vocant)  ,  ab 
haereticis  excitatus ,  sensim  deferbuit,  ac  minus  periculi  fidelibus 
instabat ,  coepit  Ecclesia  aliquid  de  hujus  disciplinae  severitate  re- 
mittere ,  ipsique  Rom.  Pontifices  commendarunt ,  ut  vidimus , 
versiones  vernaculas  a  piis  prudentibusque  cathohcis  viris  ador- 
natas  atque  opportunis  adnotationibus  auctas  ad  difficihora  loca 
enucleanda. 

322.  Dum  igitur  Protestantes  adhuc  sciscitari  solent  a  plebecula  : 
Cur  Ecclesia  vestra  interdicit  vos  Scripturarum  lectione?  du- 
plex  semper  omnibus  responsio  in  promptu  esse  debet  :  prima 
quidem  :  Ne  seducamur  a  vobis^  seu  ne  forfe  moriamur  (2); 
altera  vero  :  Vos  calumtiiamini  Ecclesiam  nostram;  nunquam 
efiim  Ecclesia  nobis  absolute  ejusmodi  lectionem  prokibuit, 

323.  Juverit  hactenus  dicta  confirmare  confessione  docti  pro- 
testantis,  qui  haud  dubitavit  Ecclesiam  cathohcam  apud  suos 
purgare ,  eam  incusantes ,  quod  Bibha  a  cognitione  fideHum  sub- 
traxerit  :  Nos  quidem  putabamus ,  inquit  Abauzit,  plenam  de 
Ecclesia  Romana  retulisse  victoriam,  dum  ubique  locorum  Bi- 
blia  dispersimus.  Ferum  Ecclesia  vicit;  prohibitio  siquidem 
ejus  non  absoluta  est,  sed  relativa.  Ejusmodi  porro  prohibitio 
relativa  hac  unice  de  causa  lata  fuit,  ut  versionum  infidarum 
et  arbitrarioB  interpretationis ,  quce  omnibus  erroribus  viam 
pandit ,  periculum  prcecavei^et ,  proscriberetque  consuetudinem 
illam  sine  discretione  objiciendi  juventuti  imxpertce ,  intempe-^ 
rantice  corruptce  imaginationis  ^  quce  quavis  re  abutitur ,  libros  y 

rum  numerosa  soboles,  qui  omnes  un-  et  populum  misere  seductum  in  foveam 

iquas  hcereses  renovarunt ,  et  plurima  secumprcBcipitant.Prcef.inPolyglotta. 

opinionum portenta  de  novo  intulerunt;  ( l )  Cfr.  Poncetius ,  Ord.Bened.  apud 

exquorumverocastrisprodieruntyOm-  Fontana ,  op.  et  loc,  cit,  pag.  728  et 

nibus  notum,   Hi  sunt  qui  civitates,  seqq. 

pagos ,   castra ,   domus  impleverunt ,  (2)  Gen.  111 ,  3. 

imo  ecclesias  et  pulpita  occuparunt , 


PART.    II.     GAP.     V.    DB    SACR.    SGRIP.    LEGT.    IN    tlJVG.    VER.    223 

esc  quoriim  lectione ,  nihil  nUUtatis  accipiunt  nisi  illi ,  qui  cum 
maturo  ingenio  et  corde  piiro  eosdem  legunt  (1).  Hactenus  ille. 

324.  Constat  ergo  ex  dictis ,  quod  ostendendum  assumpsimus , 
nunquam  videlicet  Ecclesiam  aut  Rom.  Pontifices  universim  pro- 
hibuisse  fidelibus ,  etc. 

DIFFICULTATES. 

325.  Obj.  1°  Nemini  licet  eam  adimere  libertatem,  quam  Deus 
omnibus  promiscue  fecit ,  adeundi  haereditatem ,  quam  ipsis  uti 
filiis  reliquit.  2°  Quare  abripere  e  Christianorum  manibus  Novum 
saltem  Testamentum ,  est  illis  Christi  os  obstuere  (2).  3°  Interdi- 
cere  Christianis  lectionem  sacrae  Scripturae,  praesertim  Evangelii, 
est  interdicere  usum  luminis  filiis  lucis,  et  facere  ut  patiantur 
speciem  quamdam  excommunicationis  (3).  4»  Nec  refert ,  non- 
nuUos  abuti  Scripturarum  lectione  ^  neque  enim  aequum  est ,  ut 
propter  hos  ,  sive  paucos  sive  multos  malos ,  suo  pii  omnes  bono 
priventur.  Quemadmodum  igitur  non  est  penitus  tollendus  vini 
usus,  quia  multi  vino  abutuntur  ad  ebrietatem  ,  sed  severe  com- 
pescendi  sunt  ebriosi ,  sic  non  debet  interdici  lectio,  quia  non- 
nulli  eam  detorquent  ad  usus  perversos ,  sed  horum  sacrilegium 
est  serio  vindicandum  (4).  5°  Quare  Scriptura  laudat  Eunuchum 
legentem  Isaiam  prophetam  (5);  Petrus  adhortatur  fideles,  ut 
attendant  prophetico  sermoni  tanquam  lucernse  lucenti  in  caligi- 
noso  loco  (6);  Paulus  utilem  docet  esse  Scripturam  ad  docendum, 
ad  arguendum ,  ad  corripiendum  (7) ;  laudat  Timotheum ,  quod 
ab  infantia  sacras  Litteras  noverit  (8);  Psalmista  beatos  vocat, 
qui  scrutantur  testimonia  Dei  (9).  6°  Post  haec  supervacaneum 
esset  Patrum  agmina  adducere ,  qui  certatim  satagunt  fideles  ex- 
citare  ad  Scripturarum  lectionem.  Satis  sit  verba  describereS.  Cle- 
mentis  Papae ,  qui  fideles  omnes  ita  alloquitur  :  Scripturas  dili^ 

(1)  Apud  Gregoire,  op.  et  loc.  cit.  apnd  Fontana ,  loc.  cit,  pag,  ni^, 
pag.  4^1.  (S)  Act.  viii,  28. 

(2)  Ita  Qaesnellus,  prop.  84.  (6)  II  Petr.  1,   ig. 

(3)  Idem  ,  prop.  85.  (7)  II  Timoth.  111 ,  16. 

(4)  ItaChamierius,  calvinista  fario-  (8)  Ibid.  v.  i5. 
sus,  in  Controvers,  part.  i,  pag.  582,  (9)  Ps.  cxvin ,  2. 


224  TRA.GT.    DE    LOGIS    THEOLOGIGIS. 

genter  inspicite y  qim  siint  oracula  Spiritus  Sancti,..  Sumite 
epistolam  B,  Pauli  ApostoU,..  Nostis,  dilectij  et  bene  ?iostis  sacras 
Scripturas,  etpenitus  in  divina  eloquia  introspexistis ;  illa  igitur 
mente  et  memoria  recolite  (1).  Quod  autem  ClerDens  I  commenda» 
vit,  proscripsit  Clemens  XI.  Hic  jam  quaeritur ,  utri  fides  adjungi 
debeat?  7°  Illusio  porro  est  sibi  persuadere  ,  quod  notitla  myste- 
riorum  religionis  non  debeat  communicari  foeminis  lectione  sa- 
«rorum  Librorum.  Non  ex  foeminarum  simplicitate ,  sed  ex  superba 
virorum  scientia  ortus  est  Scripturarum  abusus ,  enataeque  baereses 
sunt  (2).  Ergo. 

326.  Resp.  Ad  1*»,  Dist,  Si  baec  libertas  absoluta  sit  ac  prorsus 
independens  ,  conc. ;  si  Ecclesiae  auctoritati  sit  subjecta  ac  subor- 
dinata ,  neg.  Jam  vero ,  ut  omittamus ,  Ecclesiam  seu  Ecclesiae 
pastores  et  Prselatos  immediatos  sacri  Scripturarum  depositi  cus- 
todes  a  Cbristo  institutos  esse ,  non  autem  fideles  seorsum  sumptos, 
fidelium  libertas  cobibita  est  ex  Cbristi  institutione  ab  auctoritate 
Ecclesiae ,  quae  tanquam  provida  mater  ac  tutrix  fidelis  decernere 
debet,  quidnam  commodum  aut  incommodum,  utilitatem  aut 
detrimentum  filiis  suis  sit  allaturum.  Filiorum  porro  bene  mora- 
torum  est  matris  obtemperare  praiceptis.  Cum  autem  experientia 
didicerit  Ecclesia ,  sive  ex  temporum  calamitate  ,  sive  ex  prava 
filiorura  animi  dispositione ,  periculum  fidelibus  ingruere  ex  pro- 
miscua  in  vulgari  iingua  Bibliorum  lectione ,  quamdiu  illud  im- 
minere  visum  est ,  inconsultam  illam  libertatem  coarctavit ;  sus- 
tulitque,  cessante  periculo^  banc  ipsam  coarctationem.  In  quo 
iniram  ejusdem  piae  matris  bonitatem  ac  prudentiam  quis  non 
suspiciat  (3)? 

(1)  'ErxwTTire   tU  r«V   yp<«^«V ,  r»s  (2)  Ita  Qaesn.  prop.  83. 

eiXt}6u^  p^<ruf  UvtvftuTof  roo   dyiov.,,»  (3)  Cfr.  egregia  disserl.  Spiritas  Ro- 

'AvetXetQiTt  tkv  iTriTToXyjt  tov   /uetKetftov  teri,  oTd.Visid. De non vertenda Scrip' 

HetvXov    Tov  'A-ttottIxov 'ETTKrTota-h  tura  sacra  m  vufgarem  linguam ,  To- 

y«^p,    Kett    KetXSs    ivtcrTU(r6t    Teig    Ufug  iosae  l548,  cap.  XI,   pag.   53  et   seqq. 

y^et^eis  ,  uyetTrvjTo) ,  Koti  lyKtKv^uTt  th  qaaj  iteram  casa  est  in  Co//ec/iOwe  om- 

Tu  Xoytu  Tov   ©eov.  tU  uvoiftvtiTi^    oh  ctorum    ScripturcB     sacrcB     vulgares 

T<«?r«A«/Sere.Epi8t.iadCor.capp.  iLv,  translationes  damnantium  ,    ac  repe- 

xLvu,  Liii,  rilarpag.  i23. 


PART.    II.    CAP.    V.    DE    8ACR.    SCRIP.     LECT.    IN    LIWG.    VER.    225 

327.  Ad  2^,  Dist.  Si  unica  via  ad  Christum  audiendam  vulgaris 
esset  Scripturae  lectio,  conc;  si  innumerae  prope  ali«  suppetant, 
neg.  Possunt  igitur  fideles  Christiani  loquendem  audire  Christum 
in  ministris  suis ,  in  lectione  Hbrorum  asceticorum ,  in  interiore 
ejus  inspiratione ,  in  pubhcis  concionibus ,  Scripturarum  expla- 
nationibus,  ahisque  ejusmodi  mediis  ,  quibus  vera  Dei  Ecclesia 
abundat;  ahoquin  rudibus  et  ilhteratis ,  idiotis  acbarbaris,  innu- 
meris  nempe  hominibus,  Christi  osobstructum  plane  esset. 

328.  Ad  3™,  Eadem  esto  responsio. 

329.  Ad  4*»,  Dist,  Si  privatorum  judicio  decernendum  esset, 
quando  expediat  propter  rei  ahcujus  abusum  tollere  seu  verius 
rei  ejusdem  usum  coercere ,  trans,;  si  a  legitima  auctoritate ,  neg, 
Verum  est,  non  semper  usum  esse  adimendum  ahcujus  rei  in  se 
innoxiae,  imo  bonae  ac  optimae,  cujusmodi  Scriptura  sacra  est,  ob 
nonnuliorum  aut  plurium  etiam  abusum  ;  ast  certum  pariter  est , 
interdum  expedire  ipsius  usus  remotionem ,  si  qujdem  id  rerum 
adjuncta  postulent.  Hoc  enim  vel  ipsa  regiminum  civihum  agendi 
ratio  evidenter  confirmat.  Cum  itaque  Ecclesia ,  omnibus  mature 
perpensis  ^  judicaverit ,  ad  tollendos  abusus  necessariam  fuisse 
ipsius  usus  coercitionem ,  non  est  quod  ulterius  quaeramus. 

330.  Ad  S'",  Dist,  Scriptura  hanc  lectionem  commendat  quoad 
eos  ,  qui  rite  dispositi  fructum  et  utilitatem  percipere  possint , 
conc;  absque  debita  ab  Ecclesia  subjectione,  neg.  Profecto  Pe- 
trus  eam  non  commendat  in  ordine  ad  eos  ,  qui  epistolas  PauH  ac 
ceteras  Scripturas  depravabant  ad  suam  ipsorum  perditionem  (1), 
qui  proprie  erant  indocti  et  i?istabileSy  quos  pariter  unice  arcet 
Ecclesia  ab  earum  lectione,  ne  illas  depravantes  exitium  sibi 
consciscant.  Nunquam  enim  doctos ,  seu  saltem  graecam  latinamve 
hnguam  callentes,  legere  Scripturas  Ecclesia  prohibuit.  Hinc  con- 
cidunt ,  qu3e  ex  Actis  apostohcis ,  Petri  ac  PauH  monitis  objiciun- 
tur ,  quibus  Ecclesia  semper  obsecuta  est  (2).  Psalmista  vero  non 
de  speculativa  seu  theoretica  scientia  aut  scrutatione  legis  divinsa 


(1)  II  Pel.  111,  i6.  prop.  Lxxx,  cap.  v,  col.  ^i^etseqcj, 

(2)  Cfr.  Fontana  ,  op.  et  loc.  cit.  in 

T.  IX.  15 


226  TRAGT.    DE    LOGIS    THEOLOGICIS. 

loquitur ,  sed  de  practica  illius  custodia ,  ut  patet  tum  ex  con- 
textu ,  tum  ex  liebraicae  vocis  linguarumque  affinium ,  syriacae  et 
chaldaicae ,  vi ,  in  quibus  habetur  :  custodiunt  (1). 

331.  Ad  6"»,  Dist.  Juxta  disciphnam  illorum  aetate  vigentem, 
conc;  secus,  neg,  Diversa  rerum  adjuncta  diversam  disciphnam 
exposcunt.  Si  setate  hac  nostra  illi  ipsi  viverent  Patres  ,  in  tanta 
videlicet  versionum  vulgarium  colluvie ,  quae  ab  hgereticis  vitiatse 
sunt,  in  tanta  plurimorum  hominum  levitate  et  arrogantia ,  qui 
velut  judices  insurrexerunt  adversus  Ecclesiam  ,  in  tanta  demum 
haereticorum  vafrilie ,  qui  adulteratis  hisce  versionibus  insidiantui 
quotidie  fidelibus ,  post  tot  Ecciesiae  ac  Rom.  Pontificum  decreta 
ad  amolienda  ejusmodi  pericula,  profecto  Patres,  pro  amore  quo 
flagrabant  erga  catholicam  fidem,  alia  prorsus  ratione  et  scriberent 
et  loquerentur  (2). 

332.  Hac  ratione  optime  inter  se  componuntur  S.  Clemens  I  et 
Clemens  XI.  Uterque  studebat  fidelium  utilitati ,  sed  diversa  ra- 
tione ,  quia  media  ,  quae  idonea  fuerunt  primis  Christianis  sub 
Clemente  I ,  non  solum  inepta  ,  immo  vero  perniciosa  evaserunt 
sub  Clemente  XI ,  non  quidem  in  se ,  sed  respectu  fidelium ,  ob 
adjuncta  paulo  ante  commemorata.  Utrique  propterea  parendum 
erat ,  ut  filios  decet  morem  genere  parentibus  ,  diverso  tempore 
diversa  praecipientibus. 

333.  Ad  7°*,  Neg,  Ad  prob.  Dist»  Minus  idoneae  sunt  mulieres 


(1)  Cfr.  Polyglolla  Wallon ,  in  qui-  m  op.  II  falsodigcepolo  diS,  Jgostino 

bu8  hebraica  vis  exponifur  per  Custo-  convinto   di  errore ,    Veuezia    1779, 

des  f   nempe  mandatorum  Dei ,    et  iu  part.  1,  cap.  a.  Item  P.  Gherubinus  a 

versione  syriaca  exponitur  per  conser-  S.  Joseph,  in  prolixadissert.  xv,  Ciirca 

vant,  est  enim  >^yl3  particip.  in  statu  versionumvernacularumlectionemom- 

^^         *      nn.  .        .1  nihus  indifferenter  permissam  ac  de- 

constracto.  Cfr.  eliam  Tirinus  m  hnnc  ,  .           .' '           .,.,,.. 

_.    ,  bttam ,  m  Apparatus  btblici,  tom.  iv  , 

Psaimum.  ^    .            o 

/fivv    r^n     T^          T.    .•         •  pag.  210  et  seqq.  bex  contmet  parles , 

(2)  Cfr.  Petrus  Lizelms ,  m  opusc.  !  °    .,      ,         .              j          . 

_^          .,.,..         ,           ,  mquibus  naereticorum,  Jansenistarum, 

De  sacris  Lihns  in  vulqare  eloquium  »       ,,.            .         .     ,. 

,.              ,        .^  Arnaidi.  praecipue  m  his  qua»  opposuit 

minime  vertetidis ;  quod  pariter  exlat  ,      '  '_    ..'.        ,.        *        .,; 

.     ^  „              ,            0  0-.  regulae  iv  Indicis  ,  aliorumque  illorum 

in  cit.  Co/te.  anctorum  iS.ocripturcB  ^°                               1.       . 

,    .           ,            ^.  tauloram  areumenta  discatit  ac  solvit 

vuhares  translationes   damnantium ,  ...                       ,           ,.,« 

^                        41      .      Tw      .  o     T  copiosissime ,  asqae  ad  pae;,  648.   . 

pag,  27  j  necnon  Aloysms  Mozzi  5.  J.  *^               '      i           r  o      t 


PART.    II.    CAP.    V.    DE    8ACR.    SCRIP.    lECT.    IN    LING.    VER.    227 

ad  haereses  excogitandas ,  trans, ;  ad  eas  ,  ubi  semel  imbutae  his 
fuerint ,  tenacius  retinendas  ac  facilius  disseminandas ,  neg.  Quam- 
vis  enim  haereses  foeminae  passim ,  ut  quae  ingenii  tenuioris  sunt , 
non  prirtiae  excogitent ,  attamen  illis ,  ubi  semel  imbutae  fuerint , 
uti  frequens  docuit  experientia ,  nihil  est  ad  haereses  promovendas 
magis  idoneum.  Praetermissis  siquidem  exempHs  a  S.  Hieronymo 
commemoratis,  deNicolaitis,  Marcionitis,  Gnosticis,  Montanistis, 
Arianis ,  qui  constanter  foeminis  usi  sunt  ad  suos  propagandos 
errores  (1),  aetate  nostra  haud  pauca  suppetunt,  quae  aperte 
ostendunt ,  quid  foeminae  valeant  ad  errores ,  queis  semel  imbutae 
fuerint ,  pugnaciter  animo  retinendos  disseminandosque.  Moniales 
Portus  RegaHs  nunquam  dimoveri  potuerunt  ab  erroribus  janse- 
nianis  (2).  Quapropter  longe  difficiHorem  se  praebet  S,  Sedes  in 
concedenda  facultate  contrahendi  nuptias  cum  hoeretica ,  quam 
cum  haerelico  viro ,  quia  experimento  didicit ,  frequentius  contin- 
gere ,  ut  uxor  haeretica  virum  pervertat ,  quam  ipsa  ab  illo  ad 
fidem  cathohcam  adducatur. 

334.  Et  has  quidem  difficultates  ad  abundantiam  solvimus  ,  ad 
vindicandam  Ecclesiae  et  Rom.  Pontificum  agendi  rationem,quam, 
haereticis  cogentibus,  superioribus  annis  adoptarunt.  Ceterum  vix 
nunc  temporis  aliqua  gens  est ,  quae  Bibha  non  habeat  in  verna- 
culam  linguam  conversa  ,  iisque  non  utatur ,  probantibus ,  aut 
saltem  non  obnitentibus  Ropi.  Pontificibus  el  Episcopis,  quum 
certiores  facti  sunt  de  versionum  fideUtate  atque  congruentibus 
explanationibus  ,  queis  perversionis  periculum  amoveatur. 


(1)  Cfr.  in  Epist,  cxxxiii ,  ad  Ctesi-  theras  commendavit  proselytismum  cu- 
phoniem,  n.  4«  edit.  Vallars.  jusdam  foeminae  Agnla  nuncupatae,  qoae, 

(2)  Cfr.  FrancisciSimonis,  De/rflM-  ut  refert  Seckendorf ,  Comm.  de  Luth» 
dibus  hcBreticorum ,  part.  i,  fraude6.  lib.  i,  §  126  ,  se  exhibuit  Ingolstadii 
Item  lepidae  historiae ,  quas  refert  auctor  ad  publice  ex  cathedra  disputandum 
op.  coi  tit.  Le  vSritable  esprit  des  nou-  circa  Scripturam  tum  latine  tum  ger- 
veaux  disciples  deS.  Augustin,  Bruxel-  manice  in  favorem  Lutheri.  Cfr.  Audin , 
lesi^oG,  praeserlim  tom.  i,  lettrevii,  Hiii,  de  la  vie  de,  Luther ,  tom.  i, 
XI,  XVI ;  tom.   11,   lett.  xviii ,  xxiii  ,  pag.  4^8  el  seq. 

xxvni  j  tom.  iii ,  leUr.  xxxiv.  Etiam  Lu- 

15. 


228  TRA.GT.    D£    LOGIS    THEOLOGICIS. 

SECTIO  II. 

DE  TRADITIONfi. 

335.  Traditioms  nomen  amplissimam  habet  signiticationem ; 
complectitur  eniminstitutum  quodvis  a  primaevo  aliquo  fonte  pro- 
fluens  ,  quod  sive  scripto ,  sive  viva  voce ,  aut  praxi  ad  posteri- 
tatem  pervenerit.  Exinde  partitio  traditionis  oritur  in  scriptam , 
oralem  et  practicarn.  Hic  vero  traditionis  vocem  usurpamus  ad 
doctrinam  significandam ,  quae  aut  fidem  aut  mores  aut  discipli- 
nam  afiicit ,  ac  viva  voce  aut  praxi  etiam  primum  transmissa  est. 
Si  traditio  liabeat  pro  objecto  fidem  aut  mores  et  a  Christo  atque 
ab  Apostolis  ceu  Evangelii  praeconibus  originem  ducit,  dogmatica 
et  divina  nuncupatur ;  si  autem  pro  objecto  habeat  disciplinam  , 
et  ab  Apostohs  ,  prout  fuerunt  Ecclesia^  pastores  ,  aut  ab  Ecclesia 
repeti  debet ,  disciplinaris  audit.  Res  porro  discipfinaris  diversa 
ratione  proponi  cum  possit,  vel  scilicet  ut  perpetuo  vigeat,  vel 
ut  ab  tempus,  tum  etiam  vel  per  modum  praecepti,  vel  per  modum 
consilii ,  tum  denique  vel  ut  vim  habeat  in  peculiaribus  locis  vel 
ut  in  Ecclesia  universa ,  exinde  receptae  ac  tritae  sunt  apud  theo- 
logos  discipHnaris  hujus  traditionis  multiplices  divisiones.  Nam 
ratione  auctoruiny  vel  apostoUca  vel  ecclesiastica  ab  iis  nuncu- 
patur;  ratione  durationis  ^  perpetua  aut  temporaHs;  ratione  obli- 
gationis ,  praecepti  aut  consilii ;  ratione  demum  loci ,  locahs  aut 
universalis  (1). 

336.  Controversia,  quoe  Cathohcos  inter  ac  Protestantes  fervet, 
circa  traditiones  dogmaticas  seu  divinas  versatur.  Quamvis  enim 


(1)  Ut  haec  exemplis  illustremus ,  ad  dem  perpeiui  ac  universalis  constituta 

traditionem  apostolicam  pertinet  disci-  sunt,  si  primum  excipias*,  temporalis 

plina  circa  ritum  administrandi  Baplis-  habetur  exemplnm  in  prajcepto  de  ab- 

xnnm  per  immersionem ,  circa  observa-  stinentia  a  sanguine  et  suffocato  ;  per 

tionem  dominicae  diei  subslitulaisabbato,  modum  consilii,  ut  professio  cajlibatus ; 

jejunium   quadragesimale ,   permixtio-  ecclesiastica  et  localis  tradilio  habenda 

nem  aquaj  cum  vino  iu  calice  offerendo ,  est  observatio  ex.  gr.  jejunii  in  sabbato , 

^uae  etiam  per  modum  praecepti ,  et  qui-  quaj  olim  Romae  obtinebat. 


PAET,    n.    SEGT.    11.    GAP.     V.    DE    TRADITIONE.  229 

fateantur  Protestantes ,  eodem  pietatis  sensu ,  quo  prosequimur 
Scripturas ,  excipiendas  ac  venerandas  esse  ejusmodi  traditiones , 
si  existerent,  inficiantur  tamen  illarum  existentiam  (1),  Nam  pro 
certo  assumunt ,  quaecumque  ad  fidem  ac  salutem  necessaria  sunt , 
sacris  fuisse  Litteris  consignata ;  cetera  vero ,  quae  scripta  haud 
sunt,  veluti  adiaphora  saltem  spectant. 

337.  Priusquam  ulterius  progrediamur ,  praemittere  debemus  , 
secernendam  sedulo  esse  traditionem  a  mediis  y  quihus  traditio 
illa  primseva  dogmatica  et  divina  ad  nos  usque  pervenit ,  et  quo- 
rum  ope  eam  cognoscimus,  Prout  enim  traditionis  existentia 
articulum  fidei  constituit ,  ex  sola  Ecclesiae  auctoritate,  uti  de 
Scripturis  diximus  ,  pendet ,  quae  integrum  fidei  depositum  a 
Christo  accepit;  ejusque  auctoritati  velut  regula?  fidei  proximae 
innitimur ,  dum  et  hunc  articulum  profitemur;  ac  deinceps  eadem 
traditione  utimur  uti  fidei  regula  remota  ac  partiali  ad  reliqua 
dogmata  probanda ,  quae  per  eam  accepimus.  Prout  igitur  theologi 
munus  ac  partes  sustineuius ,  investigamus  et  in  fundamenta , 
quibus  innixa  Ecclesia  decernit  admittendas  traditiones  esse,  ef! 
in  media  ,  per  quae  traditiones ,  de  quibus  loquimur,  ad  nos  pro- 
fluxerunt ,  quibusque  nobis  innotuerunt ,  ut  eas  adstruamus  ad- 
versus  Protestantes...  Comperimus  autem,  plura  hsec  fuisse,  imo 
et  esse  sive  generaha  sive  particularia ,  quae  deinceps  enumerabi- 
mus.  Ex  his  enim  mediis  ceu  totidem  quasi  canalibus  aut  rivulis 
aquam  ,  ut  ita  loquamur,  primaevae  traditionis  divinae  haurimusac 
derivamus. 

338.  Haec  proptcrea  methodus  erit,  quam  hac  in  quaestione 
consectabimur ,  ut  prius  vindicemus  necessitatem  et  existentiam 
divinae  traditionis;  deinde  investigemus  media ,  per  quae  traditio 

(1)  Cfr.   Bellarm.    De  verbo  Dei ,  ritu  S.  dictante ,   quasi  per  manus  tra- 

lib.    IV,   cap.    2,   et   Walenburgici ,  dilas,  scienter  contemnerent,  dumraodo 

tract.  VI ,  jDe  teslivioniis  seu  de  tradi-  a  quaestione  facti  abslraheretur.  Etenim 

twnibus,  cap.  3.  Qaare  non  abhorrent  ipsi  non  jus    sed  factum  inficiantur 

novatores  a  definitione  Concilii  Triden-  existentiam  scilicet  negant  traditionum 

tmi ,  qua  analhema  dicitur  iis,  qui  tra-  de  iis  ,   quae  ad  fidem  moresque  perti- 

ditiones  Chrisli  ipsius ,  ore  ab  Apostolis  neant ,    quaeque  in  Scripturis  non  con- 

acceplas,  vel  ab  ipsis  Apostolis  ,  Spi-  tineantur. 


230  TRAGT-    DE    LOCIS    THEOIOGIGIS. 

ad  nos  pervenit ,  sive  haec  generalia  sint  sive  peculiaria.  In  tria 
proinde  capita  sectionem  lianc  majoris  perspicuitatis  gratia  dis- 
pertiemur. 

CAPUT  I. 

DE    NECESSITATE    ET    EXISTENTIA    TRADITIONIS. 

339.  Ut  legitimus  controversiae ,  quae  agitatur  cum  Protestan- 
tibus  ,  status  dignoscatur,  animadvertendum  est,  ipsos  non  plane 
omnes  rejicere  traditiones,  etiam  quas  divinas  ac  dogmaticas 
vocamus.  Siquidem  ipsi  in  primis  fatentur,  ab  initio  sola  tradi- 
tione  orali  et  practica  universam  Christi  doctrinam  in  Ecclesia 
viguisse,  cum  haud  ignorent,  divinos  Hbros  serius  esse  con- 
scriptos  (1).  Distinguunt  praetera  duplicem  traditionis  speciem , 
etiam  post  quam  sacrorum  Librorum  completus  est  numerus ,  tra- 
ditionem  videHcet,  quam  inhcesivam  vocant,  ac  traditionem,  quara 
declarativam  appellare  consueverunt.  Inhaesiva  ab  ipsis  dicitur, 
quse  dogmata  ipsa  eadem  tradit ,  quse  in  sacris  Litteris  continen- 
tur.  Nam  dogmata ,  quae  sacra  Scriptura  exhibet ,  etiam  ex  com- 
muni  fidehum  sensu  innotescunt ,  qui  propterea  adhiberi  in  con- 
firmationem  potest  veritatis ,  non  quod  ille  solus  sufficiat ,  sed 
quod  testimonium  perhibere  queat  dogmati  in  canonicis  libris 
expresso  (2).  Declarativa  vero  est ,  quae  disertius  explanat ,  quod 

(1)  HocfatetarvelipseShuttleworth,  sa  ,  adeo  at,  si  Scriptara  periret ,  hoc 
rector  novi  collegii  Oxoniensis  ,  in  op.  dogma  ex  sola  etiam  traditione  innotes- 
Not  tradition  ,  but  Scripture  ,  seu  :  ceret.  Hinc  factam  est ,  ut  Ecclesia  non 
Non  traditio ,  sed  Scriptura ,  edit.  2"  sola  Scriptura ,  sed  communi  quoque 
Lond.  i83g,  pag.  20,  aliique  admit-  fidelium  sensu  dogmata  adslrueret.  Nes- 
tunt ,  apud  Esslinger  in  opusc.  ssepe  cio ,  an  Straussins ,  qui  resurrectionem 
allegato  :  Apologie  de  la  religion  ca-  Christi  ad  mythos  relegat ,  huic  prin- 
iholique  par  des  auteurs  protestants ,  cipio  acquiesceret.  Ceterum  Moehler  , 
etc.  §  2  ,  nbi  De  Tradltione.  in  Symbolique ,  tom.  11 ,  §  38  ,  apte 

(2)  Hujus  rei  exemplum  ponunt  in  hanc  traditionem  subjectivam  appellat. 
dogmate  de  Christi  resurrectione ,  quod  Juverit  ejus  verba  afFerre  ,  qoae  hoc  ar- 
non  solum  ex  sacris  Litteris  ,  verum  gumentum  mirifice  illustrant  :  Ce  sen^ 
etiam  ex  communi  constat  fidelium  sen-  timent  commun ,  ait  ipse  ,    cette  con" 


PART.    II.    SECT.    II.    GAP.    I.     DE    NECES.    ET    EXIST.    TRAD.      231 

sacrae  litterae  breviter  aut  minus  perspicue  docent  (1).  Haec  Ira- 
ditio  declarativa  in  eo  ab  inhaesiva  discriminatur ,  quod  ista  non 
doceat  nisi  ipsissima  dogmata  ,  quae  sunt  in  Scripturis  expressa  , 
illa  vero  sit  uberior  eorumdem  expositio  ,  quae  in  illis  minus  per- 
spicue  continentur.  Jam  vero  novatores  utramque  hanc  traditionis 
speciem  admittere  non  abnuunt,  cum  demum  in  auctoritatem 
Scripturae  resolvatur,  ac  subsidio  tantum  nobis  esse  possit  ad 
dogmata  in  Scripturis  tradita  melius  cognoscenda.  Respuunt  igitur 
traditionem  a  verbo  Dei  scripto  distinctam ,  nullamque  vim  esse 
contendunt  traditioni  per  se  inspectae ,  et  a  sacris  Litteris  separatae. 
Immo  eam  spectant  veluti  originem  praecipuam  foecundamque 
totius  corruptelse ,  quae  juxta  ipsos  Romanam  sive  cathohcam 
Ecclesiam  coinquinat  (2). 

340.  Dum  itaque  necessitatem  et  existentiam  divinae  dogma- 
ticae  traditionis  adstruimus ,  de  illa  disserimus ,  quae  distincta  est  a 
verbo  Dei  scripto  ,  eamque  propugnamus  ex  mente  Concilii 
Tridentini,  quod  declaravit ,  doctrinam  catholicam  contineri  non 
solum  in  libris  scriptis,  sed  et  sine  scripto  traditionibus ,  quce 
ipsius  Christiore  ah  Apostolis  acceptce ,  quasiper  manus  traditcs, 
ad  nos  usque  pervenerunt  (3) ;  ac  deinde  anathema  in  eum  dixit, 
qui  traditiones  prcedictas  sciens  et  prudens  contempserit  (4).  Sit 
igitur 


science  de  VEglise  est  la  tradition  dans  celle-^i  estjuge  en  matiire  defoi  {judex 

le  sens  suhjectifdu  mot,  Qu'est-ce  donc  controversiarum ). 
la  tradition  consider^e  sous  ce  point  (1)  ExemplosittraditioderealiChristi 

devue?  Cest  le  senschretien  existant  praesentia  in  Eucharistia  ,   qua  eoram 

dansVEglise  et  transmis  parV Eglise  ^  verboram   :    Hoc  est  Corpus  meum  , 

sens,  toutefois,  qu'on  ne  peut  sSparer  sensus  exponitor  et  determinatar ;  tra- 

des  vkrites  quil  contient,  puisquHl  est  ditio  ilem  de  Eucharistia  parvalis  non 

forme  de  ces  vdrites ,  et  par  ces  viri-  necessaria,  quae  verba  Christi ,  Joan.  vi, 

t^s  :  en  un  mot ,  la  tradition ,  c'estla  J^lisi    manducaveritis ,    elc.    ad  solos 

parole  de  Dieu   vivant  Sternellement  adultos  coarctat,  et  ita  porro. 

dans  le  coeur  des  fideles.  Cest  d  ce  (2)  Inter  qaos  erainet  Shuttleworlh , 

sens  catholique  qu'est  confiee  Vinter'  cajus  verba  postea  afferemus. 

prktation  de  VEcriture  sainte;  Vexpli-  (3)  Sess.  iv. 

cation  donnie  par  lui  forme  le  juge-  (4)  Ibid. 

ment  de  VEglise;  et  voild  pourquoi 


232  TRAGT.    DE    LOGIS    THEOlOaiGIS. 

PROPOSITIO. 

Prceter  sacram  Scripturam  admitti  necessario  debent  traditiones 
divince  docjmaticoB  ab  illa  plaiie  distinctce. 

341.  Complexi  sumus  in  propositionis  enunciatione  traditio- 
num  divinarum  ac  dogmaticarum  7iecessitatem  et  existentiam^ 
cum  ab  invicem  sejungi  nequeant,  ac  probationes  utrumque  con- 
ficiant.  Adjecimus  autem  vocem  dogjnaticce  ad  praecludendum 
illorum  Proteslanlium  effugiam,  qui,  etsi  fateantur,  non  omnia 
in  sacris  Litteris  ,  quae  Cbristus  et  Apostoli  Spiritu  Sancto  inspi- 
rante  docuerunt ,  contineri ,  contendunt  tamen ,  ea ,  quae  sacris 
Libris  non  includuntur ,  adiapbora  esse ,  minimeque  ad  salutem 
necessaria  (1).  Subjunximus  praeterea,  admittendas  ejusmodi  tra- 
ditiones  a  Scriptura  plane  distinctas ,  ad  excludenda  relata  eo- 
rumdem  placita  circa  traditiones  mere  inhcesivas  ac  declarativas, 
Quibus  ita  disposilis ,  sic  accedimus  ad  assertae  propositionis  veri- 
tatem  vindicandam. 

342.  Prseter  Scripturas  necessario  admitti  traditiones  divinac 
ac  dogmaticae  debent  ab  illis  plane  distinctse ,  si  absque  ejusmodi 
tradilionibus  nobis  constare  nequeat  fide  divina,  tum  de  numero, 
tum  de  canonicitate  divinaque  sacrorum  Librorum  inspiratione, 
aut  de  dogmatico  legitimoque  eorumdem  sensu ,  tum  de  pluribus 
aliis  articulis  fidei,  quos  nobiscum  Protestantes  profitentur;  si 
taiis  praeterea  constans  fuit  totius  antiquitatis  sensus ;  si  id  demum 
natura  ipsa  rei  postulat ,  baud  paucis  ipsis  doctioribus  Protestan- 

(1)  Cum  autem  vel  ipsi  intelligerent,  non  multam  abhorrent  a  traditione  de- 

litem  moveri  posse  (le  legilimo  Scriptu-  clarativa ,   non  nt  per  ipsam  dogma 

rarum  sensu ,  ut  Imic  incommodo  oc-  adstruamus  ,  sed  ut  illa  ufaraur  tam- 

currerent  Protestantes,  distinxerunt  alii  quam  subsidio  ad  conclasionem  ex  sa- 

inter  dogmata  prfl^rmafica   et  funda-  cris  Lilteris  eruendam.Si  vero  supersit 

mentalia  religionis  christianae,  et  secun'  in   legitimo   Scripturae   sensu    eruendo 

daria  ac  inferiora  pragmaticis  ;  priora  aliqua    obscuritas  ,    sinunt  quempiam 

dixerunt  clarissime  sacris  in  Litteris  cx-  abundare  in  sensu  suo,  cum  aulument, 

primi ,  posteriora  vero  affirmarunt  se-  ad  Cdei  unilalem  sufficere  eam  ,  qnam 

candum  regulas  interpretalionis  logicae  vocant ,   fidei  concordiam   in  articulis 

ex  sacris  Litteris  erui  posse.  Qua  in  re  fundaraentalibus  atque  pragraaticis. 


PART.    II.    SEGT.    II.    GAP.    I.    DE    WECES.    ET    EXIST.    TRAD.     233 

tibus  assentientibus.  Atqui  ita  se  res  habet.  Sic  porro  per  partes 
minorem  propositi  argumenti  ostendimus. 

343.  Ac  1®  quidem  Protestantes  nobiscum  sacros  Libros  ad- 
mittunt ,  eosque  uti  divinitus  inspiratos  et  canonicos  habent  (1) , 
immo  vero  unicum  fundamentum  ac  regulam  credendorum  agen- 
dorumque  adaequatam  illos  esse  contendunt.  Porro  fieri  omnino 
nequit ,  ut  sine  divinis  traditionibus  certo  ipsis  ac  fide  divina 
constet,  quinam  determinate  sint  ejusmodi  hbri,  atque  utrum 
fuerint  nec  ne  divino  Spiritu  afflante  conscripti ,  cum  neutrum 
in  ipsis  hbris  contineatur;  et,  si  ahcubi  utrumque  affirmaretur, 
nodus  quaestionis  nondum  solutus  esset ,  cum  et  de  hoc  ipso  hbro 
quaeri  semper  merito  possit ,  unde  certa  fide  constet ,  eum  tum 
sacrum  tum  divinum  esse.  Huic  enim  defectui  suppleri  nequit 
sive  ope  critices  ,  sine  ahis  quibusvis  humanis  adminicuhs  ,  ut  suo 
ostendimus  loco  (2);  cum  humana  quaevis  auctoritas  nunquam 
fidem  divinam  pariat ,  quae  nulh  errandi  formidini  subjaceat ;  ut 
patet  ex  fluctibus ,  quibus  quovis  tempore  Protestantes  etiamcirca 
hunc  articulum  agitati  sunt ,  et  nunc  maxime  agitantur.  Verum- 
tamen  hic  agitur  de  fidei  ipsius  principio  fundamentah  et  unico 
juxta  Protestantes  (3). 

344.  2°  Sed  uec  minus  necessarioe  sunt  traditiones  divinae 
ad  sensuin    sacrorum  Librorum    dogmaticum  determinandum. 


(1)  Loqaimnr,  Dt  patet,  de  Protes-  nohiscum  ( anglicanis )  conremttfif ,  ac 

tantibos ,  qoos  orthodoxos  vocant ,  seu  differunt  a  romanensibus ,  in  spectan- 

de  iis ,  qni  adhac  symbolismo  adhae-  dis  Bihliis  veluti  vexillum  appellatio- 

rent;  siqaidem  de  aliis  ,  qaid  sentiant,  nis  in  tnquisitiOnihus  doctrinalibus  , 

diximas.  quamvis  unaquceque   diversam  viam 

(2)Sect.i,  cap. I,  propp.  ret  ii,t.  viii.  ineat  in  materia  pdei,  Hinc  contro- 

(3)  Sane  Newman  ,  in  op,  Lectures  versia  inter  Protestdntes  facilior  est , 

on  the  prophetical  office  of  the  church  quoniam  ad  Bihlia  revocatur ,  circa 

viewed  relativeUj  to  Romanism  andpo-  quce  quilibet  disputare  potest;  sed  non 

pular  protestantism ,  seu  Lectiones  de  est  certior,  quiaduo  non  invejiiuntur , 

officio  prophetico  Ecclesias  spectato  in  qui  secum  collineent  quoad  interpre- 

ordine  ad  romanismum  et  ad  protes-  iationem  Bibliorum ,  quoniam  unuS' 

tanttsmum,  Lond.  iSS^  :  Omnes  sec-  quisque  interpretatur  ea  modo  suo. 
t(B,  scribit,  lect.  i ,  pag.  32  et  seqq. 


234 


TRACT.    DE    LOCIS    THEOLOGICIS, 


Scriptura  enim ,  ut  paulo  ante  ostendimus  (1) ,  obscura  in  quam- 
pluribus  locis  est ,  etiam  in  iis ,  ex  quibus  fidei  veritates  pen- 
dent  (2).  INisi  proinde  in  subsidium  advocetur  divina  traditio , 
nihil  unquam  certi  constabit ,  controversiae  indesinenter  vivent , 
et  unusquisque  post  inanes  conatus  in  sensu  suo  abundabit ,  quin 
possit  tum  sibi  tum  ceteris  certitudinem  coraparare.  Talis  est 
causa,  quare  Sociniani,  Methodistse,  rationalistae ,  mythici  tot 
inter  Protestantes  nacti  fuerint  sectatores ,  cum  nuUa  ipsis  reliqua 
via  sit ,  divinis  neglectis  traditionibus ,  evadendi  ab  illorum  argu- 
mentis ,  nec  eos  unquam  convictos  ad  silentium  possint  adigere  (3). 
Quod  vero  hic  de  dogmatibus  Trinitatis ,  Incarnationis  et  satisfa- 
ctionis  affirmatur ,  de  dogmatibus  reliquis  dici  eodem  jure  debet ; 
cum  nulla  certa  firmaque  subsistere  queant ,  nutabitque  undique 
fides  nostra ,  atque  reipsa  erit ,  ut  ait  S.  Basihus ,  sine  traditioni- 
bus  non  scriptis  Evangelium  purum  nomen  (4). 


(1)  Sect.  I ,  cap.  111 ,  prop.  i. 

(2)  Afferamus  iteram ,  qoae  ibid.  pro- 
seqaitar  Ntwman  :  Biblia,  inquit,  ea 
ratione  scripta  non  sunt,  ut  cogant 
lectorem  ad  eorum  sensum  assequen- 
dum  :  QucB  non  reperiuntur  sectce  pro- 
iestantes,  quce  conveniant  in  deterrni- 
nanda  interpretatione ,  quas  acceptari 
debeat ;  atque  in  hoc  casu  qucelibet 
suapte propriam  prcefert  interpretaiio- 
nem,  propriam  doctrinam,  propriam 
linguam  y  propriam  revelationem.  Quo 
fit  ut  viri  acuto  ingenio  prcediti  vide- 
rint,  ideam  ipsam  elementarem ,  quod 
Biblia  sine  notis  aut  commentariis  sint 
solus  judex  auctoriiaiivus  in  fidei  con» 
troversiis ,  principium  esae  in  se  de- 
structivum  ,  ac  practice  involvere  con- 
clusionem ,  quod  disputatio  sit  simul 
et  desperata  et  inutilis ,  imo  et  absurda, 
Exinde  ostendit,  quomodoexejusmodi 
principio  saltem  practice  proTcniat  du- 
biam  generale ,  liberlas  ilUmitata  cre- 


dendi  quidquid  libuerit ,  ac  vix  tenendi 
divinitatem  Bibliorum  ,  pag.  34,  35. 

(3)  Sane  Protestantismus  in  Anglia 
et  in  America  quotidie  diffluit ,  ac  pro 
recta  aut  prava  animi  dispositione  ple- 
rique  ex  illius  seclatoribus  aut  ad  fidem 
catholicam  se  recipiunt ,  aut  ad  unita- 
rismum  seu  socinianismum  declinant , 
aut,  ut  in  Germania  potissimum  con- 
tingit ,  in  rationalismum  ac  mythicis- 
mum  ruunt. 

(4)  Lib.  DeSpirituSancto,  cap.  xxvii, 
n.  6Q.  En  ejus  verba  :  E/  y«p  iTtij^ti- 
fijTUtfAif  Tu  etyfei<pet  rm  teav  us  fi^  ^e- 
yfljAjj»  e^tjtf^TflS  r>j»  ^uvccfAtv  TFcc^utrua-^ett , 
XccB-otfctv  uv  tU  ccurct  rcc  Kuiptec  Z,*ifcteZi- 
Ttff  To  fvwyyiXtov  f*uXh,oi  ii  tU  ovofcu 
"^tXcv  vt^tiTruiris  ro  xtjpvyfcu»  Idest, 
St  consuetudines ,  quce  scripto  proditce 
non  sunt ,  tanquam  haud  multum 
habentes  momenti  aggrediamur  rejice. 
re,  imprudentes  Evangelium  in  ipsis 
rebus  prcecipuis  lcodemus ,  imo  potiu» 


PART.    II.    SEGT.    II.    GAP.    I.    DE    NECES.    ET    EXIST.    TRAD.      235 

-  345,  30  Haud  pauca  insuper  dogmata  nobiscum  admittunt 
Protestantes ,  de  quibus  silent  prorsus  aut  vix  aliquid  obscure 
innuunt  Litterae  sacrae.  Ejusmodi  est  Baptismi  valor  ab  haereticis 
aut  ab  infidelibus  administrati ;  item  valor  paedobaptismi  ,^quem 
frustra  absque  traditionum  divinarum  subsidio  adversus  ana- 
baptistas  propugnare  adnisi  sunt  Protestantes ;  idem  dic  de  ejus- 
dem  Sacramenti  forma  (1) ,  de  cessatione  legis  quoad  abstinentiam 
a  sanguine  et  suffocato^  de  dominico  die  diei  sabbati  substituto, 
aliisque  non  paucis  (2). 

346.  4°  Hunc  porro  semper  fuisse  totius  sacrae  antiquitatis 
sensum  in  agnoscenda  necessitate  ac  existentia  divinarum  tradi- 
tionum,  luculenter  evincitur  et  ex  Patrum  effatis  et  ex  eorum 
a^endi  ratione  per  secula  singula. 

347.  Primo  enim  seculo  divinarum  traditionum  assertores  ha- 
bemus  Ignatium,  Hegesippum  ac  Polycarpum.  S.  Ignatius,  Eu- 
sebio  teste,  adhortabatur  fideies,  ut  sihi  a  pravis  hcereticorum 
opinionibus  caverent.,,  hortatusque  est^  ut  Apostolorum  tradi- 
tionibus  tenaciter  inhcererent  (3).  Hegesyppus  vero  ,  eodem  Eu- 
sebio  referente,  apostolicas  traditiones  quinque  libris  compre- 
hendit  (4).  S.  Polycarpus  apud  eumdem  verba  referebat,  quae 
dicta  a  Domino  ab  Apostolis  ipse  audierat ,  et  de  virtutibus  ejus  et 
doctrina(5). 

348.  Secundo  seculo  divinas  et  apostolicas  traditiones  com- 
mendat  S.  Irenaeus,  praeclarissime  scribens  :  Traditionem  Aposto- 
lorum,  in  toto  mundo  manifestatam ,  in  omni  Ecclesia  adest 

prcedicationem  ad  nudum  nomen  con-  ditions  apostoliques ,  edit.  Paris.  tom.  i , 

trahemus.  Edit.  Maur.  opp.  tom.  iii,  pag.  522  et  seqq.  abi  plares  arlicalos 

pag.  54.  enamerat  ad  fidem  spectantes ,  qaique 

(1)  Etenim  Christus  jussit  quidem  nonnisiextraditioneadnospervenerant. 

baptizare  in  nomine  Patris  ,  etc,  ve-  (3)  'E»   '^parots   fictXtrret  a-ffl^yAatT- 

rum  haec  vaga  nimis  sunt ,    neque  ex  rtar6ect  tus  ettpf<rtts»'*»npotTpi7ri  rt  uvft)^ 

illa  Christi  jussione  colligi  per  se  po-  fx^T6utTi)sTSr'A7rorTeXm7eufet^eTtaff.,. 

test ,  utrum  verba  adhiberi  debeant  in  Hisi,  eccles.    lib.  iii ,   cap.  36  ,   edit. 

collalione  Baptismi.  Vales. 

(2)  Cfr.  Card.  Du  Perron  ,  Discours  [A)  Ibid.  lib.  iv,  cap.  22. 

8ur  rautorite  et  la  nScessit^  des  Tra-  (5)  Ibid.  lib.  iv ,  cap.   i^. 


236  TRACT.    DE    LOCIS    THEOtOGlCrS. 

respicere  ommbus ,  qui  vera  velint  videre  (1).  Cum  vero  haeretici 
nescio  quas  arcanas  traditiones  jactarent,  traditionem  eis  opponit 
publicaraque  doctrinam  ab  universa  Ecclesia  receptam.  Subdit 
siquidem  :  Hcec  (  Ecclesia  )  est  enim  vitce  introitus ,  omnes  nutem 
reliqui  fures  sunt  et  latroiies;  propter  quod  oportet  devitare  qui- 
dem  illos;  quce  autem  sunt  Ecclesice,  cum  summa  dili(jentia 
diligere  y  et  apprehendere  veritatis  traditionem.  Qiiid  enim?  Et 
si  de  aliqua  modica  quccstione  disceptaiio  esset ,  nonne  oporteret 
in  antiquissimas  recurrere  Ecclesias  y  in  quihus  Apostoli  con- 
versati  sunt,  et  ab  eis  de  prcesenti  qucestione  sumere ,  quod  cer^^ 
tum  et  re  liquidum  est?  Quid  autem  si  neque  Apostoli  quidem 
Scripturas  reliquissent  nobis  ^  nonne  oportebat  ordinem  sequi 
traditionis^  quam  tradiderunt  iis  ^  quihus  committebant  Eccle- 
sias  9  Cui  ordinationi  assentiunt  niultce  gentes  barbarorum , 
eorum  qui  in  Christum  credunt  sine  charta  et  atramento  ^ 
scriptam  habentes  per  Spiritum  in  cordibus  suis  salutem ,  et 
veterem  traditionem  diligenter  custodientes ,  in  unum  Deum  cre- 
dentes  fabricatorem  coeli  et  terrce  et  omnium ,  quce  in  eis  sunt, 
per  Christum  Jesum  Dei  filium  (2).  Nec  minus  luculenter  Ter- 
tullianus  sub  finem  ejusdem  seculi  traditiones  commendat ,  cujus 
liber  De  prcescriptionibus  totus  de  hoc  argumento  est,  in  eo 
enim  provocat  hsereticos  omnes  ad  doctrinam,  qu8e  in  Ecclesia 
ante  ipsos  praedicabatur  (3). 

349.  Seculo  tertio  Clemens  Alex.  loquensde  haereticis  :  Glorice^ 
inquit,  tenentur  desiderio ,  qui  ea,  quce  conveniunt  sermonibus 
divinitus  inspiratis ,  tradita  a  beatis  Apostolis  et  magistris , 
voluntarie  eludunt y  per  alias  argumentationes ,  humanis  doctri- 
nis  resistentes  divince  traditioni ,  ut  hceresim  constituant  (4). 

(1)  Cont,  hceres.  lib.  in,  cap.  3.  temporis  conveniunt.  Cfr.  etiam  idem, 

(2)  Ibib.  cap.  ^,  n.  i  et  2.  in  lib.  De  corona,  cap.  3  et  4- 

(S)  Cfr.  potissimam  capp.  19,  20,  (A)  Aclfjsi^^iB-vfcoua-tVjca-oiTecwpoTcpvii 

21  ,  22.  Longum  nimis  esset  hic  om-  To7ff  B-tovitvTTots  ^^cyots  Ctto  tSv  ^«s- 

nia  referre ,   qnae  invictissime  hoc  de  Kxptaf   teTrorToXm   ti   xeii    ^t^ctFKuXa/f 

argamento  adversns  haereticos  sai  tem-  ^xfx^t^cfHfec ,  tKoiTtg  tifcct  To^plZ^ofToii , 

poris  scripsit  Tertallianas ,  qaxqne  ma-  $t     tTefaf  Trx^iy^ttfnjTtav    cifB-fiaTrttecig 

tatis  nominibus  apprime  hxreticis  nostri  MetTxu,>,Uts  iftTTccfttfot  B-ttu  vccfcc$o<ret 


PART.    II.    SEGT.    II.    GAP.    I.    DE   NEGES.    ET    EXIST.    TRAD.       237 

Eodem  seculo  Origenes  Clementis  discipulus ,  certam  volens  re- 
gulam  assignare  ad  secernendam  veritatera ,  provocat  discrepantes 
sectas  ad  praedicationem  :  Cum  multi  sint^  scribit ,  qui  se  putant 
seniire ,  quce  Christi  sunt ,  et  nonnulli  eorum  diversa  a  priori- 
bus  sentiant ,  servetur  vero  ecclesiastica  prcedicatio  per  succes- 
sionis  ordinem  ab  Apostolis  tradita ,  et  iisque  ad  prassens  in 
Ecclesiis  permanens  lilla  sola  credenda  est  veritas ,  quw  in  nullo 
ah  ecclesiastica  et  apostolica  discordat  traditione  (1).  Et  iterum  : 
Ecclesia  ab  Apostolis  traditionem  suscepit  etiam  parvulis  Baptis- 
mum  dare  (2).  S.  Cyprianus  :  Adfnonitos ,  inquit  ^  nos  scias ,  ut 
in  calice  offerendo  Dominica  iraditio  servetur ,  neque  aliud 
fiat  a  nobis ,  quam  quod  pro  nohis  Dominus  prior  fecerit,  ut 
calix  ,  qui  in  commemorationem  ejus  offertur ,  miootus  vino 
offeratur  (3). 

350.  Seculo  quarto  ndbis  sese  offerunt  divinarum  traditionum 
assertores  Eusebius  Caesariensis  ,  Epipbanius ,  Basili.us  ,  Joan. 
Cbrysostomus ,  Ambrosius  et  Hieronymus.  Sane  Eusebius  cum 
dixisset  ,  Cbristum  in  bominum  mentibus  doctrinam  suam 
descripsisse ,  subdit :  Ejus  vero  discipuli,,,  partim  litteris , par- 
tim  sine  litteris  quasi  jure  quodam  non  scripto  servanda  com- 
mendarunt  (4).  Epipbanius  vero  :  Traditione  quoque ,  inquit, 
opus  est,  Neque  enim  ea>  Scripturis  peti  possunt  omnia,  Idcirco 


VTFip  rou  T^v  cctpta-tv  a-omjTecerB-ett.Strom,  <pm    B-e<r^cSf     (pvXctrrttv     ^ctpt^i^oTctf» 

lib.  VII,  cap.   i6,  edit.  Potterii,  Yenet.  Demonst^  evangAih.  i,  cap.  8,  edif 

tom.  II,   pag.  896,  Integrum  caput  de  Paris.  i638,  pag.  29  Acrnrsum  Con^. 

lioc  argumento  est.  Marcellum  Ancyrat,  lib.  1 ,  cap.    i  , 

(1)  Praef.  in  libr.  1.  Ilefi  «P/^A»  seu  mirifice  tradilionem  Ecclesiae  catholicae 
De principiis n,  2,  edit.  Maur.  tom.  i ,  extollit  qua;  a  fine  ad  finem  terrarum 
pag.  47.  diffunditur  f    quce  per   non  scriptam 

(2)  Comment.  in  epist.  ad  Rom,  traditionem  sacrarum  Scripturarum 
lib.  V ,  in  cap.  vi,  opp.  edit.  Paris.  1672,  testitnonia  confirmat  et  obsignat,  TijV 
pag,  352.  aVc  TTtfictrm   yvts  icos  Trepuraiv  Kci6oXt)c^s 

{^)  Epist,    Lxni  ,    ad    Ccecil,    edit.  "EtocXtjTUs  roZ  Qtoii ^  rus  utcI  r£f  ^tlav 

Jilaur.   p.    104.  ypuipoSv  /LcuprvfUs  ,   i%ciyfdi(pov  Tiretfu^o- 

(4)    O^  &iyi  uvroZ  /ttxB-tjru),,,,,,   ru  a-ias  y    ixtT<Pfuytt^ofAiyiijs,  Ibid.  pag.   9 

ftiv  ^tu  yfufifAciray  ,  ret  ^t  ^i  t^yfA-  secundae  part.  ejusdem  volum. 


238  TRACT.    DE    lOGlS    THEOLOGIGIS. 

alia  scripto,  traditione  alia  sanctissimi  Jlpostoli  reliquerunt, 
Quod  ipsum  ita  Paulus  affirmat  :  Quemadmodum  tradidi 
vobis  (1).  S.  Basilius  ligec  praeclare  in  rem  nostram  pariter  scribit : 
EiV  asservatis  in  Ecclesia  dogmatibus  alia  quidem  habemus  e 
doctrina  scripto  prodita ,  alia  vero  nobis  in  mysterio  tradita  re- 
cepimus  ex  traditione  apostolica  ;  quorum  utraque  vim  eamdem 
habent  ad pietatem  (2).  S.  autem  Joan.  Chrysostomus ,  explanans 
illud  Apostoli :  Tenete  traditiones^  etc.  ait :  Hinc  est  perspicuum, 
quod  non  omnia  tradiderint  (  Apostoli )  per  epistolam,  sed  multa 
etiam  sine  scriptis  y  et  ea  quoque  sunt  fide  digna.  Quamobrem 
EctdesicB  quoque  traditionem  censeamus  esse  fide  dignam,  Est 
traditio ;  nihil  quceras  amplius  (3).  Et  haec  attuHsse  sufficiat.  Re- 
liqua  enim  testimonia  ,  quae  ex  Cyrillo  Hierosolymit. ,  ex  utroque 
Gregorio ,  Nazianzeno  et  Nysseno  ,  Ambrosio  ,  Hieronymo  ,  afferri 
possent ,  recoli  poterunt  apud  Bellarminum  (4). 

351.  Ex  seculo  quinto  unum  laudamus  Augustinum,  ne  pro- 
lixiores  simus.  Sic  porro  loquitur  S.  Doctor  :  Illa  autem^  quce  non 
scripta ,  sed  tradita  custodimus ^  quce  quidem  toto  terrarum  orbe 


(1)  Atl^tKut  vufeti^oTtt  Ktxf*iT^tn.  Sancto,  cap.  27,  n.  66^  edit.  Maur. 
00    yap    ^ecvTU    utfo    rijs    hlets   y^u^tis  tom.  iii  ,  pag.  54» 

^vfetTtct    Xuf^^ciyiT^ui'    ^to   ru    /xiv    ev  (3)   'EvrtvB-ty  ^^Xov  oTt  oC^uvru  ^i'  i- 

ypu(pu7f ,  Tec  ^e  iv  TTupu^oa-it  Trufti^eoKuv  viTToXtjs    "^uftai^oTUV   ,     uXXu    voXXec 

ci    uytot    UTFoTToXot'    as    (p^jTtv    0  uytos  kui  aypu^as'    of^olas    &t    kuviIvu  ^    ku) 

'AtTOTTOXoS  f     «V     "TTUpt^COKU     CfUV.      HcP •  TOtVTU  tTTtV  U^tOTTtTTU'    OITTt  KUt  Ti]V  XW 

res.  LXi ,  edit.  Petav.  cap.  vi ,  quae  est  pu^oTtv  Tijg   tKKXtjTius  u^tcvtTTov  ijyei- 

Apostolicorum.  Sic  enim  veteres  haere-  fciB-u.  Uupei^oTts    iTTt  ,    fcyi^iv    TrXtov 

tici  se  apostolicos  dicebant,  oti  recen-  ^^Ttt,  Hom.i\,  inuadThessal.n.^j 

tiores  se  ecangfe/ico*  nuncupare  glorian-  edit.  Maur.  tom,  xi,  pag.  532. 
tor.  Sed  num  arbitrariae  appellationes  (4)  De  verho  Dei ,  lib.  iv  ,  cap.  7. 

poterunt  rerum  immutare  naturam  ?  Cfr.  item  Walemburgici ,  tract.  cit.  De 

(2)  tZv  iv  Tvi  tKKXnTiec  7rt<pvXuyfcive6v  testimoniis  seu  traditionibus ,  ubi  ac- 
^oyfcetTm  ku)  Kt^vyfcureov ,  tu  f^iv  ex  curate  singulorum  Patrum  testimonia 
Tiis  iyypec(pou  ^t^uTKuxlus  ez"/^^^  y  "^4  expendunt,  cap.  6;  nec  non  Grelzems , 
^t  iK  Ttis  reSv  uyroTTeXetv  Trupu^oTtcos  in  op.  Defensio  operum  Bellarmini , 
hu^oB-ivTu  ^fclv  iv  fcvTTvipU  7rupt^t%u'  edit.  Ratisbon.  tom.  viii ,  pag.  838  et 
fit^-w  uTrtp  ufc<poTtpu  T^v  uvTfjv  tTx»*  scqq.  Defensio  capilis  vu ,  libri  iv ,  De 
t^tiTrposTijv  tvTffiituv,  L\h,  De Spiritu  verho  Dei, 


PART.     II.    SECT.    II.    GAP.    1.    DE    NEGES.    ET    EXIST.     TRAD.     239 

^erva^itur^  datur  intelligi  vel  ab  ipsis  Apostolis.,,  commendata 
ntque  statuta  retineri  (1);  et  alibi  passiia  (2J.  Quod  spectat  ad 
secula  insequentia ,  nec  adversarii  diffitentur  ,  hanc  de  divinis 
traditionibu?>  doctrinam  obtinuisse  (3). 

352.  Verum  non  solum  verbis,  sed  et  factis  pia  antiquitasi 
commune  principium  de  traditione  uti  fidei  regula  patefecit.  Os- 
tenditur  id  apertissime  ex  Patrum  omnium  provocationibus  ad 
receptam  in  Ecclesia  doctrinam  ,  ut  hsereticorum  doctrinas  refel- 
lerent  (4) ,  atque  ex  regula ,  quam  constanter  Synodi  oecumenicae 
secutae  sunt ,  dum  dogmaticas  definitiones  insurgentibus  haere- 
sibus  opposuerunt.  Inter  quas  Nicaena  Synodus  eminet,  quae  sic 
Arianos  refellit  :  Ecce  nos  quidem  a  Patribus  ad  Patres  per 
manus  traditam  fuisse  hanc  regulam  demonstravimus  (5).  Eam- 
dem  regulam  sectantur  Synodus  Ephesina  (6),  Chalcedonensis(7), 
aliaeque  omnes  ad  Tridentinam  usque ,  ut  silentio  praetereamus 
Synodos  particulares ,  sive  nationales ,  sive  provinciales. 

353.  5°  Naturam  insuper  rei,  de  qua  agimus  ,  traditionem 
veluti  alteram  fidei  regulam  postulare ,  patet  1°  ex  eo  quod 
Ghristus  et  ApostoH  doctrinam  suam  viva  voce  tradiderint.  Quam- 
vis  vero  ApostoU  data  opportunitate  atque  a  Spiritu  Sancto  excitati 
scripta  ediderint ,  nisi  evincant  adversarii  totam  plane  doctrinam 
dogmaticam  in  ilHs  complexos  eos  fuisse ,  nihil  proficiunt.  Jam 
vero  hoc  ostendere  impossibiie  ipsis  prorsus  est ,  cum  nuspiam 
id  habeatur;   quin  potius  contrarium  haec  eadem  Apostolorum 


(1)  Epist,  Liv,  ad  Januar,  n,  i,  (5)  'l^ow   )}fce7s   jui»   (k  ^etrifm  ih 

(2)  Praesertim  De  Bapt,  cont,  Do-  Trurifeis  ^tct(^t<^)j>civut  t^v  Totetvrfjv  hei' 
nalist,  lib.  v,  cap.  23,  n.  3i  ,  obi  votetv etTro^itKvvofcev.  ApudS,  Xihainas,ia 
scribit  :  Sunt  multa ,  qucB  universa  Epist.  de  decretis  NiccenoB  Synodi , 
tenet  Ecclesia  j  et  oh  hoc  ab  Apostolis  n.  27  ,  t.  i ,  p..233,  el  ibid.  in  ap- 
proecepta  hene  creduntur,  quanquam  ^end.  Fides  in  Synodo  edita^Cfr.qiiO' 
scripta  non  reperiantur.  que  Theodorelus  ,  Hist.  eccles.  lib,  1, 

(3)  Uti   Shntlleworth  ,   cnjus  verba  cap.  3 ,  edit.  Cantal)rig.  pag.  3o. 
paulo  infra  referemns.  (6)  Cfr.  Acta  Conc,  Harduini  tom.ii, 

(4)  Hoc  argumenlum  egregie  evolvit  col.  i354,  ®'  seqq. 

Moehler,  incit.  Symbolique,  tom.ii,  ^7)  Ibid.  tom. m,  col.  45o  et  seqq. 
§29. 


240  TRAGT.    DB    lOGIS    THEOLOGIGIS. 

ac  discipulorum  scripta  supponunt ,  immo  vero  declarant.  Ete- 
nim  Apostolus ,  I  Cor.  XI,  2,  sic  ad  fideles  scribit :  Laudo  vos , 
fratresy  quod  per  omnia  mei  rnemores  estis  ^  et,  sicut  tradidi 
vobis  y  prcecepta  mea  te?ietis.  Et  II  Thess.  II ,  14  iState,  inquit, 
et  tenete  traditiones ,  quas  dedicistis  sive  per  sermonem  siveper 
epistolam  nostram,  Qui  iterum  ita  informat  Timotheum,  quem 
pra^fecerat  Ecclesiae  Ephesinae  :  O  Timothee ,  depositum  custodi, 
devitans  profanas  vocum  novitates  (  I  Timoth.  VI,  20  ).  Quce 
audisti  ame  per  multos  testes^  hcec  commenda  fidelibus  homi^ 
nibus ,  qui  idonei  erunt  et  alios  docere  (  II  Timoth.  II,  2  ). 
Eadem  habet  Joannes ,  qui  his  verbis  epistolam  suam  II  absol- 
vit :  Plura  habens  vobis  scribere  ^nolui  per  chartam  etatramen- 
tum;  spero  enim ,  me  futurum  apud  vos,  et  os  ad  os  loqui 
(v.  12  ).  lisdem  pene  verbis  concludit  epistolam  III.  Idem  insi- 
nuat,  imo  declarat  in  Evangelio,  quod  postremum  est  Apostolo- 
rum  scriptum,  cap.  XX,  30,  31,  et  cap.  XXI,  25.  Patet  2»  ex 
eo ,  quod  omnis  bene  instituta  respublica ,  ut  ait  Tullius ,  non 
tam  lege  scripta ,  quam  non  scripta ,  traditione  nempe  et  con- 
suetudine  gubernetur ,  eo  magis  quod  lex ,  utut  perspicue  expo- 
sita  fuerit ,  in  varios  sensus  facile  trahitur ,  nec  nisi  consuetu- 
dine  traditioneque ,  tanquam  viva  ac  loquente  voce ,  recta  ac 
legitima  mutae  per  se  ac  veluti  mortuae  Scripturae  interpretatio 
in  republica  constat  ac  conservatur.  Exinde  enim  illa  oritur 
traditio  subjectiva  seu  sensus  traditionalis ,  quo  unaquaeque  so- 
cietas  ab  alia  discernitur  ,  et  in  casu  nostro  sensum  patefacit 
non  solum  Scripturae ,  verum  etiam  traditionis  objectivce,  de  qua 
disserimus  (l). 

(1)  Cfr.  etiam  hoc  de  argamento  circa  permanent ,  il  ne  fit  que  sanctionner 

traditionum   vim   apud   Hebraeos,    De  une   loi  constante   de   Vordre  moral. 

Voisin  ,    Observationcs  ad  prooemium  Ckaque  nation  porte  un  caractere  dis- 

Pugionis  fidei  Ray,  Martini,  §  6,  edit.  tinctif,  Enracineprofondhnent,  ce  type 

Carpzovii  ,  a  pag,  6  ad  190.  Nec  non  est  empreint ,   dans   la  vie  publique 

Moehler,  op.cit.tom.il,  §38,  pag.  40,  comme  dans  la  vie  priv^e ,  dans  les 

nbi  sic  in  rem  nostram  inter  cetera  scri-  lois  comme  dans  le  langage,  dans  les 

bit  :  Au  surplus  ,  quand  notre  divin  sciences  comme  dans  les  arts  ;  ce  type , 

Sauveur  Stablit  VEglise,   son  organe  en  un  tnot,  s^pare  tout  un  peuple  de 


PART.    II.    SEGT.    II.    GAP.     I.    DE    NECES.    ET    EXIST.    TRAD.     241 

354.  6°  Demum  idipsum  agnovisse  doctiores  Protestantes  , 
manifestura  est;  ut  enim  antiquiores  omittamus  ,  Pearsonium  (1), 
Grabium  (2),  aliosque  non  paucos^  qui  intentatum  nihil  relique- 
runt ,  nt  suos  adigerent  ad  traditiones  admittendas  (3),  nec  non 
Grotium,  Thomam  Smith,  Jac.Basnagium  ,  aliosque  plures(quo- 
rum  testimonia  fuse  refert  Benedictus  Bachinus  (4) ,  qui  Christum 
ipsum  et  Apostolos  identidem  traditionibus  Judaeorum  allusisse 
fatentur  ,  quod  pluribus  exemplis  ostendit  Richardus  Simonius  (5) , 
satis  nobis  erit  unum  aut  alterum  ex  recentioribus  in  medium 


tout  autre  peuple,  Cest  le  genie  tuU- 
laire,  Vesprit  rdgidateur  quifutlegue 
des  peres  aux  enfans  ;  c^est  ici  le  souf- 
fle  vivifiant  de  tout  le  corps, 

(\)  Cfr.  ejus  Findicim  epistolar, 
S,  Ignatii ,  apad  Coteleriam ,  Patr. 
Apostol,  tom.  li ,  pag.  238  et  seqq. 

(2)  Tam  In  Spicilegio  SS,  Pa- 
irum  et hcereticorum  ly  u  et  iii  seculi , 
Oion.  1714»  t«ni  in  edit.  S.  Irenaei. 

(3)  In  Adnatotis  ad  consuUation, 
Cassandri,  Opp.  theolog,  edit.  cit. 
tom.  iiif  pag.  628  ,  et  alibi  passim  ibid. 

(-4)  In  Epist,  Polemicis,  tom.  i, 
epist.  II ,  §  12. 

(5)  Histoire  criiique  du  texte  du 
Noureau- Testa m .^ol\erdam  i6Sq,E\s 
plures  alii  adjici  possent  \  cujusmodi 
sant  Scrivenerus  ,  Jewel ,  Thorndyte  , 
Collier,  Sara.  Parter,  Bramhal,  Dod- 
wel ,  Waterland  ,  Breveridge,  Harem- 
berg,  Jarvis,  etc.  apudOregoire,  Ilist, 
des  secteSy  tom,  iv  ,  pag.  4^2  etseqq. 
Kliipfel  allegat  alios  auctores  proles- 
tantes,  qai  adstruunt  traditiones ,  in  op. 
Institut,  iheolog.  dogmaticce ,  Vien- 
nae  1807 ,  tom.  1 ,  pag.  85.  Jobnes  tlu- 
gnes,  in  sua  edit.  librorum  S.  Joan. 
Chrysostomi  ,  De  sacerdotio ,  Canta- 
brigia»  1 7 1 2 ,  ad  Iraditionem  confugit , 

T.  IX. 


at  adstruat  adversas  presb^^terianos 
praeerainentiam  Episcoporum  supraPres- 
byteros,  illoramqaenecessitatem;  quod 
etiam  praestitere  alii  auctores  anglicani. 
BuUns  innilitar  traditioni,  ut  adstroat 
consubstantialitatem  filii ,  in  saa  De- 
fensione  fidei  Nicence ,  et  in  pecaliari 
Tractatu  de  divinitate  J,  C.  adversas 
Dan.  Zuickerum ,  eumque  inscripsit  : 
Primitiva  et  apostolica  traditio  dog- 
malis  in  Ecclesia  catholica  recepti  de 
Jesti  Christi  Servatoris  Nostri  di- 
vinitate.  Item  in  alio  op,  Judicium 
EcclesicB  catholicce  triuin  primorum 
EcclesicB  seculorum  de  necessitaie 
credendi,  quod  Dominus  noster  Jesus 
Christus  sit  verus  Deus,  contra  Sim, 
Episcopium  aliosque ,  Londini  i^oS, 
in  qua  edilione  accessere  Adnotata 
J.  E.  Grabe.  Ilem  Abraham  Calovias, 
lutheranus  prof.  Wittemberg.  in  op, 
Scripta  Anti-Sociniana ,  trib.  volam. 
Uimae  1684,  Iraditione  impugnat  hce- 
resim  illam  pestilentissimam ,  quam 
tamen  progenuit  Protestantismus.  Ca- 
saubonus  ,  eo  quod  traditionem  magno 
in  pretio  habuerit ,  male  audiit  apud 
saos,  Cfr.  Perpetuite  de  lafoi,  tom.  1 , 
pag.  49  9  et  tom.  u ,  pag.  23. 

16 


242  TRAGT.    DE    LOCIS    THEOLOGIGIS. 

adducere.    ftaque   Planck  :  5*  reformatores ,   inquit ,   id  omne 
prcBvidissent ,  quod  includehatiir  in  illo  princtpio ,  quod  Biblia 
sint  fons  unicus  fidei ,  omnesque  magni   hujus  principii  con- 
secutiones )   supra  quod  Lntherus  statuit  systema  suum ,  tam 
illi  quam  Lvtherus  maluissent  ei  renunciare  (1).  Munscber  vero 
scribit :  Patet  ex  omnibus  disquisitionibus ,  quas  hactenus  feci- 
mus  y  Protestantes y  dum  se  adversus  traditiones  declarant ,  non 
habere  pro  se  impartiale  testimonium  historias.  Ecclesia  catho- 
Uca  jure  merito  nfjirmat ,  traditionem   magnam  auctoritatem 
penes  primos  habuisse  fideles  {T).  Delbruck  ,  professor  Bonnen- 
sis  :  Paucis ,  inquit,  qui  per  solum  Scripturce  textum  in  ultima 
analysi  determinare  fidem  contendit ,  eam  talem  efficere  nititur, 
qualis  et  juxta  naturam  suam  esse  nonpotest,  et  jiixta  Domini 
intentionem   esse  no?i  debet,   et,  prout  ipsamet  declarat^  esse 
non  vidt,  et  primis  christiance  rei  aureis  temporibus  profecto 
7ion  fuit  (3).  Theremin  :  Duplex  hic  scopulus  (  rationalismi  et 
mysticismi  )  declinari  nequit,  nisi  fortiter  ei  inhcerendo  y  quod 
tanquam  veritas  divina  admissum  est  primis  christianismi  tem- 
poribus ,  id  est ,  traditioni  Ecclesice  (4).  Sic  alii  passim  magno 
numero  (5);  potissimum  vero  universitas  Oxoniensis ,  cujusplura 
membra    his  annis  opera   ediderunt  ad  divinaruin  traditionura 
necessitatem  et  existentiam  propugnandara  ,  et  quod  consequens 
est,  plura  jam  vi  traditionis  ipsius  dogmata  admittunt ,  quaenon 
ita  pridem  veluti  pontificia  figmenta  rejiciebant  (6). 

355,  Quae  cum  ita  se  babeant,jure  merito  conckidimus ,  ne- 
cessario  divinas  traditiones  dogmaticas  admittendas  esse  a  sacris 

(1)  In  ffistoria  dogmatis  lutherani ,  irlandais ,  elc.  Paris  i836,  pag.  4^3 
vol.  VI  ,  pag.  yoS.  et  seqq. 

(2)  Manuale  histor.  dogmatis.  (6)  Cfr.   Wiseman  ,    Dissertazione 

(3)  In  o^p,  Philippns  Melanchthonf  sullo  stato  attiiale  del  Protestantismo 
doctor  fidet ,  Bonnas  1826,  in   Inghilterra,   Roraa   ^887.    Verum 

(4)  De  regno  Dei ,  Berolini  1823.  ex  eo   anno    ulterius   adhnc   anglicani 

(5)  Cfr.  Esslinger,  opusc.  c\{.  ApO'  oxonienses  progressi  sunt ,  ati  jam  in 
logie  dela  religion  catholique ,  etc.  §2;  prima  hujas  tractatioDis  parte  non  ano 
Baro  deStarck,  in  Convivio  Theoduli;  \n  loco  retaiimus. 

Moore ,   Voyages  d'un  jeune  homme 


PART.    11.    SEGT.    II.    GAP.    1.     DE    WECES.    ET    EXIST.    TRAD.       243 

Litteris  plane  distinctas,  prout  demonstrandum  assumpsimus,  quas 
eamdem  ac  Dei  verbum  scriptum  auctoritatem  obtinent ,  utpote 
ipsum  Dei  verbum  ,  quod  diversa  a  Scriptura  ratione  ad  nos 
usque  propagatum  est. 

356.  Ne  autem  difficultatum  ,  quas  adhuc  nonnulli  Protestan- 
tes  urgere  solent  adversus  divinas ,  quas  vindicavimus  traditio- 
nes ,  numero  orbruamur,  et  confusio  inde  ingeratur,  majoris 
perspicuitatis  gratia  in  classes  dispertiemur ,  easque  potissime 
afferemus,  quas  a  nuperrimis  Protestantibus  opponuntur.  Ad 
reliquas  enim  difficultates  quod  attinet ,  praeterquam  quod  non 
paucae,  ut  fieri  solet,  a  recentioribus  iteratae  sunt  impugnato- 
ribus ,  facile  apud  antiquiores  auctores  expensae  et  disjectae  in- 
veniri  poterunt  (1). 

DIFFICULTATES 

E  Scriptura, 

357.  Obj.  1°  Scriptura  sacra  traditiones  damnat,  Matth.XV, 
3  et  seqq.  Marc.  VII,  8,  ubi  Christus  pharisaeos  arguit ,  quod 
reliquerint  mandatum  Dei proptcr  traditiones  hominum.  2°  Ve- 
tat ,  quominus  aliquid  addatur  verbo  Dei ,  ut  patet  ex  Deut.  IV,  2 : 
Non  addetis  ad  verbum ,  quodvohis  loquor;  et  Apocalyp.  XXII,  18 : 
Si  quis  apposuerit  ad  hcec^  apponet  Deus  super  illum  plagas 
scriptas  in  libro  isto;  et  Apostolus,  Gal.  1,8:  Licet  nos ,  aut 
Aiiyelus  de  ccelo  evangelizet  vobis  ,  prceterquam  quod  evangeli^ 
zavimus  vobis ,  anathema  sit;  qui  propterea,  ad  Coloss.  II,  8, 
his  verbis  praemuniebat  fideles  adversus  traditiones  :  Videte ,  ne 
quis  vos  decipiat  per  philosophiam  et  inanern  fallaciam ,  secun- 

(1)  Praeter  anctores  allegatos  consoli  Milner,  Excellence  de  la  relig,  calhoL 

possunt  Card.  Gotti ,  La  vera  chiesa  di  tom.  i ,    lettr.  x  et  xi ;  Lingard ,  Stric 

Cristo  dimostrata  contro  i  due  libri  di  tures  on  Dr.Marsh^s  Comparaiive  view 

Giacomo   Picenini ,    Bologna    17^9»  of  the  Church  ofEngland  and  Rorne, 

tom.ii,  par.  i,  art.  4;  Bossaet,   De-  sea  Censurm  in  prospectum  compara- 

fense  de  la  Tradition  et  des  Saints-  tivum  Ecclesice  anglicance  et  romancB 

Pkres,  opp.cit  edit.  Versailles,  torn.  v;  a Doct, Marsh eMbitum ,  Lond,  i8i5. 

16. 


244  TRAGT.    DE    LOGIS    THEOLOGIGIS. 

dum  traditionem  hominum;  3°  testaturque,  omnia  in  sacris 
Libris ,  quse  ad  salutem  saltem  necessaria  sunt ,  contineri ,  ut 
liquet  ex  iis  quae  ipse  scribit  Apostolus  II  Timoth.  111,  16:  Om- 
nis  Scriptura  divinitus  inspirata ,  utilis  (  nempe  sufjiciens  ) 
est  ad  docendum ,  ad  arguendum  y  ad  corripiendum ,  ad  eru- 
diendum  in  justitia ;  ut  perfectus  sit  homo  Dei  ad  omne  opus 
bonum  instructus.  Profecto ,  qui  soiis  Scripturis  perfectus  eva- 
dere  potesl,  et  ad  omne  opus  bonum  instructusy  nullo  alio  sub- 
sidio  indiget  ad  salutem  obtinendam.  Sic  etiam  S.Lucas  1,3, 
scribit  :  Visum  est  et  mihi^  assecuto  omnia  a  principio  diligen- 
ter,  ex  ordine  tibi  scribere,  4»  Quare,  tametsi  daretur,  non 
omnia  prorsus  in  Scripturis  contineri ,  quae  Christus  gessit  aut 
docuit ,  illa  tamen ,  quae  in  sacros  codices  relata  sunt ,  ad  ea , 
quae  scitu  et  creditu  necessaria  sunt ,  abunde  sufficiunt ,  juxta 
illud  Joan.  XX,  31  :  Hcec  autem  scripta  sunt ,  ut  credatis  y 
quia  Jesus  est  Christus  filius  Dei;  et  ut  credentes  vitam  habeatis 
in  nomine  ejus,  Ergo. 

358.  Resp.  Ad  1™,  Neg,  Ad  l^  prob.  autem,  Dist.  Christus 
arguit  pbarisaeos  ,  eo  quod  admiserint  traditiones  humanas  ,  seu 
potius  consuetudines  ex  falsa  Scripturarum  interpretatione  super- 
inductas  ,  conc;  traditiones  divinas  ac  proprie  dictas  ,  quales 
tuetur  Ecclesia  catholica  ,  neg.  Idpatet  ex  substrata  materia,  quge 
estde  tot  lustrationibus  ,  quas  postbabylonicam  prassertim  capti- 
vitatem  una  cum  aliis  ritibus  frequentare  coeperant.  Dum  vero 
plus  aequo  his  insisterent,  parvi  faciebant,  aut  etiam  extenua- 
bant  divihum  mandatum  de  honore ,  quo  fiHi  parentes  colere 
tenebantur  (1).  Quid  vero  ejusmodi  consuetudines  et  ritus  com- 
mune  habent  cum  traditionibus  dogmaticis ,  de  quibus  his  agi- 
mus  ?  Traditiones  porro  in  vera  sua  significatione  acceplas  sup- 
ponunt  et   commendant   sacrae   Litterae,  tum  locis  paulo  ante 

(1)  Cfr.  Maldonatas,    in   loc.   cit.  rfaictP,  Dresdae  17 33,  incap.xvMatth. 

Matthaei ,    necnon   Cornel.    a   Lapide.  pag.  i36  etseqq.  elLightfootas  ,  HoroB 

Ilanc  eamdem  interpretationem  exhibet  hebraiccB  et  l^ahnudicce ,  in  Evangel. 

Kuinoel ,  Comm,  in  Matlh,  xv,  2,  3.  S,  Matthaei,  opp.  edit.  Ultrajecti  1699, 

Fase  etiam  de  hoc  argamento  egernnt  vol.  h ,  pag.  33o  et  seqq. 
Schoettgenias ,  Horce  hebraiccB  et  chaU 


PART.    11.    SECT.    II.    GAP.    I.    DE    NEGES.    ET    EXIST.    TRAD.     245 

allegatis  ,  tum  Act.  VI ,  14 ,  Galat,  1 ,  14,  et  alibi.  Christum  prae- 
terea  ipsum  et  Apostolos  allusisse  aliquando  traditionibus  Judaeo- 
rum,  pluribus  exempbs ,  uti  diximus^  ostendit  Richardus  Simo- 
nius  (1).  Hinc  Grotius  cum  Scaligero  affirmat  :  Siquisse  speret 
legem  Blosis  inteUecturum  sine  ope  traditionurn ,  eum  impostu- 
ram  facere  et  sibi  et  aliis  (2). 

359.  Ad 2»",  Dist,  Id  est ,  vetat, quominus  sacer  textus  vitietur 
quidquam  addendo  aut  detrahendo ,  conc;  quominus  custodian- 
tur  traditiones ,  quas  a  Deo  ipso  fideles  acceperint ,  neg,  Vetat 
itaque  Moses  ,  ne  quavis  ratione  divina  lex  ^  quam  Hebraeis  dede- 
rat^  ab  illis  unquam  vitiaretur;  sed  praecipit,  ut  eam,  prout 
acceperant ,  fideliter  custodirent  intemeratam  ,  ut  patet  ex  verbis 
immediate  insequentibus.  Cum  vero  in  hypothesi  traditionesdi- 
vinae  sint  ipsum  Dei  verbum ,  licet  diversa  ratione  quam  per 
scripta  ad  nos  transmissum  ,  nihil  per  traditiones  eidem  adjicitur 
Dei  verbo  ,  sed  integrum  potius  custoditur  (3).  Nec  alius  est  sen- 
sus  objecti  loci  ex  Apocalypsi,  ut  liquet  ex  verbis  ipsis.  Apo- 
stolus  autem  ad  Galatas  anathemadicitilH ,  qui  eos  doceret  contra 
seu  contrarium  aliquid  ab  eo,  quod  ipse  eos  docuerat,  prout 
vel  ipse  exponit  Rosenmuller  (4).  In  epistola  vero  ad  Coloss.  juxta 
eumdem  interpretem  Paulus  eos  praemunivit  a  doctoribus  judai- 
zantibus  ,  qui  legum  ritualium  et  consuetudinum  pharisaicarum 
obligationem  in  rehgionem  christianam  inducere  adnitebantur  (5). 

(1)  Op.  cit.praesertimchap.xxietxxii.  (4)  In  schoL  in  honc  loc.  En  ejos 

(2)  In  animadvers.  Riveli  ^  opp,  \eTha,  Iletf  e  hoc  loco  non  iamprceter 
Theologic.  edit.  Amstelaedam  1679,  id  (Evangeiium)  quam  contra  id , 
tom.  III,  pag.  648.  contrarium  ei,  hoo  loco  significat ,  ut 

(3)  Cfr.  Calraet  in  hanc  loc.  qni  hunc  Rom.  xn  ,  3. 

texlam  exponit  de  exacta  legis  obser-  (5)  En  rursom  ejus  v erba  :  ^oc /oco 

vatione.  Idipsum  senlit  Grotius,  qui  in  ^tXoro^plu  est  profunda  sapientia ,  ex- 

Annot,  in  eumdera   loc.  scribit  :  Hoc  quisitior  sctentia  ,  sed  vana  et  fallax , 

dictum  neque  iraditionibus  scriptum  quce  falso  jactatur,  Intelliguntur  erro- 

interpretantibus  ^  neque  pra;ceptis  hu-  res  judaizantium  doctorum  :  Ketru  rtiy 

manis  legem  sapientibus  repugnat,  Di-  Trufu^oo-tv-x^tTreit,  Quce  continetur  tra- 

minuere  est  non  facere  quod  juhetur ;  ditionihus  humanis ,   et  primis  rudi- 

addere ,  aliter  quamjussum  est  facere ,  mentis  religionis  non  christianw ,  vel 

infra\i^Zi,lnCriticissacri8,XomA\.  Christo  dignce,,,  Boctores  illi judai" 


246  TRACT.     DE    LOCIS    THEOLOGICIS. 

360.  Ad  3°>,  Neg,  Ad  1«^,  prob.  dato,  quod  perperam  adver- 
sarii  assumunt,  perinde  valere  utile  ac  snfjioiensy  Resp.  nimiseos 
allegatis  verbis  probare;  sequeretur  nimirurn  ,  sufficere  ad  virura 
perfectum  constituendum  et  ad  omne  opus  bonum  instructum 
Scripturas  Vet.  Test. ,  de  quibus  bic  loquitur  Apostolus  ,  ut  per  se 
patet ,  et  ex  verbis  praecedentibus ;  ait  enim  :  Etqnia  ah  infantia 
sacras  Litteras  nostri^  quce  te  possunt  instruere  ad  salutem  per 
fidem ,  qucB  est  in  Christo  Jesu,  Jam  vero  cum  Timotbeus  adbuc 
infans  erat,  nullse  extabant  Scripturae  Novi  Test.  Eatenus  autem 
Scripturae  virum  perfectum  efficiunt,  et  omnia  ad  saUitem  neces- 
saria  continent,  quatenus,  aut  expresse  aliqua  dogmata  tradunt 
aut  fontes  aperiunt  ex  quibus  ea,  quae  in  illis  non  continentur , 
bauriri  possunt.  Tales  porro  divinse  sunt  traditiones  juxta  eum- 
dem  Apostolum,  II  Tbess.  II. 

361.  Ad  alteram  prob.  quae  ex  Lucae  verbis  ducitur,  ea  baud 
esse  ad  vivum  resecanda  admonet  Kuinoel  (1),  quum  explora- 
tum  sit,  ex  Evangelii  Lucse  cum  Evangeliis  reliquis  collatione, 
praecipue  vero  cum  Evangelio  Joannis ,  plura  eum  praetermisisse 
ex  dictis  gestique  Cbristi  Domini.  Significat  igitur,  se  omnem 
adbibuisse  diligentiam  ad  accuratam  sibi  eorum  notitiam  com- 
parandam  ,  quae  erat  scripturus ;  nec  disjecta  aliqua  dicta  aut 
facta ,  sed  continenti  serie  Christi  se  vitam  et  doctrinam  esse 
expositurum ,  ad  illorum  discrimen  ,  ad  quos  alludit ,  v.  I ,  qui 
memorabilia  Cbristi  in  commentaria  redegerant ,  quique  veris 
falsa  intermiscebant  (2). 

362.  Ad  4«»,  Neg.  vel  Dist,  Scriptura  omnia  scitu  et  creditu 
necessaria  ad  salutem  continet ,  sensu  exposito ,  quatenus  quae 

zantes  commendabant  legem  ritualem  (2)  Ibid.  S,  Ambrosins  in  Esposit» 

judaicam,  plenam  traditionibus ,  con-  in  Lucam ,  lib.  i ,  n.  1 1 ,  haec  praeclare 

tra   quas    Christus  scepe   disputavit ,  inter  cetera  scribit  :  Adsecutum  se  non 

pharisceos  castigans.Ergononfuitilla  pauca  dicit ,  sed  omnia  :  et  adsecuto 

vana   sapientia   conveniens   religioni  omnia  visum  est  scribere  non  omnia, 

christianw,  sed  ex  omnibus.  Non  enim    scripsit 

(1)  Cfr.   ejus   Comm,  in  lib,  hist.  omnia,  sed  adsecutus  est  omnia.  Edit, 

tom.  u,  in  cap.  i,  v.  ^ ,  et  tom.  i,  Maar.  tom.  i,  col.  1269. 
Prolegom,  inMattb%Qm,  pag.3i  etseq. 


PART.     II.     SEGT.    II.     CAP.     I.    DE    iVECES.    ET    EXIST.     TKAD,      247 

ipsa  expresse  non  exhibet ,  unde  ea  sint  derivanda ,  patefacit , 
conc;  secus  ,  neg.  Non  aliud  quippe  significat  S.  Joannes  in 
allegato  textu  ,  quam  se  plura  alia  signa ,  quse  Christus  facerat , 
in  sua  narralione  proetermisisse ,  utpote  ea  ,  quae  retulerat,  suffi- 
cerent  ad  id  quod  sibi  proposuerat  obtinendum  ,  nempe  ad  pro- 
bandum  ,  tum  Jesum  esse  Messiam  ac  Fihum  Dei ,  tum  nonnisi 
i     per  fidem  in  ipsum  posse  obtineri  salutem  (1).  1 

363.  Inst  primo  1°  Atqui  verissimum  est  magmtin  Protes- 
tantismi  principium ,  Scripturam  videhcet  absque  Traditione 
sufiicientem  plane  esse  ad  fidei  doctrinaeque  regulam  constituen- 
dam.  Nam  l®  universus  orbis  sacrorum  admittit  Bibhorum  in- 
spiradonem.  2«  Porro  ,  si  Deus  solidum  supernaturale  ac  prodigio- 
sum  medium  ad  fidei  conservationem  homini  praebuit ,  debet 
illud  esse  sufficiens.  3°  Ahoquin  quaenam  securitas  de  immuni- 
tate  ab  errore  posset  haberi  in  sacrarum  Litterarum  studio ,  si 
istae  n  .n  essent  nisi  prospectiis  partialis  sensum  Dei  erga  liomi- 
nes  ?  4o  Licet  enim  fateamur ,  Ecclesiae  existentiam  tempore  scriptis 
apostoHcis  anteriorem  esse,  atque  christianismi  praecones  araU 
traditione  doctrinam  communicasse  ,  exinde  tamen  inferri  nequit , 
eosdem ,  cum  eam  scriptis  consignarunt ,  ex  parte  tantum  id 
effecisse,  potuisseque  Spiritum  Sanctum  iis  incompletum  opus 
dictare.  5o  Sane  si  nos  ipsos  interrogemus,  nonne  videmur  omnia 
in  Scripturis  reperire?  fioDum  vero  hbros  inspiratos  nominamus  , 
solos  significamus  hbros  cano?iicos  in  sensu  planiore  et  gram- 
matico ,  nullo  ad  sectas  aut  factiones  habito  respectu.  7°  Accedit , 
quod  Christi  rehgio  ( illa  nempe  Dei  adoratio  in  spiritu  et  veri- 
tate  )  non  tam  in  singularibus  articuhs,  quam  in  principiis  gene- 
rahbus  ac  motivis  sita  sit.  Hoc  intendit  Christus  Dominus,  dum 
totam  legem  duobus  praeceptis  complexus  est;  haec  S.  Paulus, 
dum,  I  Cor.  II,  2 ,  affirmat ,  se  non  ahud  scire  nisi  Jesum  Chri- 
stum  et  hunc  crucifixum.  S°  Laeditur  proinde  Deus  ,  dum  confugi- 

(1)  Cfr.  Maldonatas  ,  in  )j.  loc.  Hae  recentiores   Prolestantes  omnino  dese- 

porrodifficultates,qDasantiqaioresadeo  ruerint.    Adeo   veram    est   Scriplaras, 

magni   faciebant ,    urgebantque  plena  uniascajusque  interpretalioni  relictas , 

uducia  adversus  Catbolicos ,  adeo  leves  in  ontnem  sensam  detorqueri  posse  ! 
esse  deinceps  compertsB  sunt,  ut  eas 


248  TRACT.    DE    LOGIS    THEOLOGIGIS. 

tur  ad  praesumptarum  traditionalium  opinionum  figmenta,  de 
quorum  authenticitate  nullum  aliud  praeter  propriam  cujusque 
conjecturam  suppetit  fundamentum  (1).  Ergo. 

364.  Resp.  Neg,  min,  subs.  kd  1™  prob.  Nego  universum  or- 
bem  admittere  sacrorum  Bibliorum  inspirationem.  Jam  vero  qui 
illam  inspirationem  non  admittunt,  illi  prorsus  sunt,  ad  quorum 
principium  appellat  adversarius,  quem  impugnamus ,  nempe  re- 
centiores  magna  ex  parte  Protestantes,  rationalislae  omnes  ,  omnes 
mythici  (2).  Quodque  magis  mirum  est,  eo  ipso  eam  non  admit- 
tunt,  quia  rejiciunt  divinas  traditiones,  ex  quibus  solis  el  sdicro- 
rum  Librorum  integer  canon  et  inspiratio  nobis  constare  possunt. 
Ridiculum  plane  est ,  setate  hac  nostra  provocare  mundum  uni- 
versum  ad  adstruendam  divinam  Scripturae  sacrae  inspirationem, 
in  quo ,  si  catholicam  excipias  Ecclesiam  ,  vix  est  inter  sectas , 
qui  eam  profiteatur ,  et  si  qui  adhuc  eam  profitentur  aut  pro- 
fessi  sunt ,  vi  principii  catholici  hunc  articulum  retinent  aut  reti- 
nuerunt  (3).  Sublato  autem  hoc  fundamento  ,  jam  concidunt 
superstructae  ab  adversario  difiicultates. 

365.  Ad  2™,  Dist.  Debet  esse  suflSciens  ad  finem ,  quem  Deus 
in  scriptoribus  afilandis  atque  in  Scripturis  sacris  praebendis  ho- 
minibus  sibi  praestituit ,  conc;  absolute  ,  neg.  Responsio  patet  ex 
dictis  5  atque  etiam  ex  inferius  dicendis. 

366.  Ad  3**^,  Resp.  nullam  prorsus  securitatem  reipsa  habere 

(1)  Ila  Shattleworth ,  op.  cit,  pag.  19  Scripturam  tum  generatim ,  ium  spe- 
et  seqq.  ciatim  hanc  vel  illam  ejus  partem ,  ca- 

(2)  Recolantur,  quae  scripsimus  secl.  i,  nonica  auctoritate  constareP  Adversus 
cap.  II ,  prop.  1  et  II ,  p.  8  et  seq.  Pareum ,  Rullum  ,  Pappum  aliosque 

(3)  Cfr.  Gregoire,  op.  el  loc.  cit.  calvinianosetluiheranosprcedicantes, 
arl.  Eglise  anglicane ,  pag.  4^4  et  seqq.  illustrissimi  Card.  Bellarmini  calum- 
Lingard,  op.  cit.  Oi&serua/towe*  caVca  niatores.  Opp.  edit.  cit.  tom.  viii , 
prospectum  cotnparativum  ,  etc.  ubi  pag.  961  et  seqq.  copiosissimeac  plene 
oslendit  adversus  Episcopum  anglica-  de  hoc  argumenlo  hic  disserit  strenuus 
num  Marsh  ,  nonnisi  ex  traditione  os-  catholicae  doctrinae  propugnator ,  quem 
tendi  posse  sacrarum  Litterarum  inspi-  vere  vocaveris  sui  temporis  haereticorum 
rationem ;  sed  prse  ceteris  cfr .  Gretzerus ,  malleum . 

in  Tractatu  de  quoestione  :  Unde  scis, 


PART.    II.    SECT.    II.    GAP.    I.    DE    NEGES.     ET    EXIST.    TRAD.     249 

illos  omnes ,  qui  Scripturam  tanquam  unicam  credendorum  agen- 
dorumque  regulam  sequuntur  ,  seu  quolquot  magnum  illud 
protestantismi prmcipiutn  (l)proclamant.  Innumerae  prope  sectae 
antiquiores  et  recentiores ,  ex  protestantismo  progenitae ,  ad  un*am 
omnes  profitentur,  seScripturam  velutiadeequatam  fideinormam 
assumere;  poro  hic  ipsag  sunt ,  qu8e  ineluctabile  ac  juge  documen- 
tum  praebent ,  Scripturam  solam  ab  errore  neminem  servare 
iramunem ,  imo  ex  ea  solo  spiritu  privato  intellecta  occasionem 
homines  sumere  in  plures  eosque  gravissimos  ac  absurdos  errores 
prolabendi  (2).  Velint  itaque  nolint  adversarii  nostri ,  nunquam 
immunitatem  ab  errore  sibi  poterunt  praestolari ,  nisi  se  Ecclesiae 


(1)  Qaam  bene  secom  cohaereant  do- 
ctores  Oxonienses  ,  ex  eo  patet ,  quod 
eodem  tempore  diversi  doctores  ejus- 
dem  academiae  aperte  negent ,  quod 
alii  asseveranler  af&rmant.  Hujus  agendi 
rationis  hic  luculentum  specimen  habe- 
mus.  Shuttleworth  proclamat  magnum 
illud proteslanlismi prinaipium ,  quod 
verissimum  appellat,  nempe  Scriptu- 
ram  absque  traditione  sufficientem  plane 
esse  ad  fidei  doctrinaeque  regulam  con- 
slituendam.  Contra  ?ero  Palmer ,  ejus 
collega  ,  in  cit.  Tractatu  de  Ecclesia, 
vol.  II ,  parl.  ni ,  cap.  3  ,  negat  ac  ve- 
hementer  negat,  principium  reforma- 
tionis  fuisse ,  sola  Biblia  religionem 
esse  protestantium,  Nihii  magis  falsum 
est,  ait  ipse.  Reformatio  spectata  in  sua 
plenitodine  agnovit  et  admisit  appella- 
tionem  ad  auctorilatem  traditionis  ca- 
tholicae ,  quamvis  negaveril  infallibilita- 
tem  Pairum  singulorum  et  Gonciliorum, 
pag.  6o,  6i  et  seq. 

(2)  NuIIus  extitit  haereticus ,  qui  ab 
rei  christianae  initio  usque  in  hodier- 
num  diem  ,  utut  gravissimos  errores 
effutieril ,  imo  et  absurdos  ac  immora- 


les ,  alicui  Scriptorae  textui  non  inni- 
teretor  ad  eos  cohonestandos.  Plura  jam 
dedimus  exempla ,  quin  alia  illis  adji- 
cere  necesse  sit ;  atque  hinc  factum  est, 
ut  Scriptura  vocata  fuerit  liber  hcereti- 
corum,  Sane  vel  ipse  Palmer,  op.  et 
loc.  cit.  pag.  5o  et  seqq.  postquam  as- 
seruit ,  ostium  deismo  aperiri ,  si  reji- 
ciator  veterum  auctoritas,  prosequitur : 
Ratio  f  emancipata  a  quovis  alio  re- 
pagulOf  pergit  ad  Biblia  spectanda 
veluti  humanum  foetum ,  et  ad  rejicien-» 
dum  vel  adoptandum  quidquid  ei  li' 
buerit.  Hinc,  quemadmodum  ratio- 
cinandi  facultas  variat  in  diversis 
individuis ,  nonnulli  obtruncant ,  alii 
addunt  Scripturw  canoni.  Textus  ef- 
fertur  veluti  interpositionum ,  errorum 
absurditatumque  plenus.  Scriptores  sa- 
cri  accusantur  ignorantiw,  contradi- 
ctionum  et  fraudulentice ,  sequiturque 
legitima  ac  irresistibilis  conclusio , 
quod  christiana  religio  non  ait  reve- 
latio ,  Christus  solum  fuerit  philosO' 
phus  y  atque  homo  relictus  sit  rationi 
suoB  suisque  meritis  quoad  spes  suas 
atque  salutem. 


250  TRACT.    DE    LOCIS    THEOLOGICIS. 

cathollcae  subjicianl   dogmaticse  interpretationi ,   quae  Scripturas 
juxta  sensum  a  traditione  acceptum  exponit. 

367.  Ad  4™.  Dist.  Inferri  praecise  nequit  ex  Ecclesise  priori- 
tate ,  Apostolos  non  omnia  ,  quae  viva  voce  tradiderunt ,  scriptis 
postea  consignasse  ,  conc;  ex  facto  etexipsorum  testimonio  scrip- 
torum  hagiographorum  ,  ac  totius  antiquitatis  ,  iieg,  Gratis  porro 
affirmant  adversarii ,  ex  solo  prioritatis  capite  nos  inferre ,  non 
omnia  scripta  deinceps  fuisse  ab  iUis  antea  praedicata;  sed  id 
adstruiraus  tum  negative,  provocando  scilicet  adversarios,  ut 
ostendant  omnia  prorsus  reipsa  scripta  fuisse,  quod  ipsi  nun- 
quam  praestabunt  ex  sacris  Litteris,  quas  unicam  fidei  regulam 
esse  contendunt,  tum  positive  ex  Scriptura  atque  antiquitate 
universa.  INec  tamen  exinde  colhgere  est,  opusDei  fuisse  incom- 
pletum,  uti  adversarii  autumant,  cumilludomne  habeat,  quod 
sufficit  ad  finem  a  Deo  intentum  (1). 

368.  Ad  5°^,  Dist,  Si ,  qui  se  ita  interrogant ,  sint  ex  aUqua 
Protestantium  secta  ,  trans.;  si  sint  CathoHci ,  seu  qui  integrum 
et  positivum  christianismum  profitentur ,  necj,  Transmisimus  pri- 
mum  distinctionis  membrum ,  quia  ex  dictis ,  tametsi  Protestantes 
maxime  connitantur  sibi  theoretice  persuadere ,  omnia  contineri 
in  sacris  Litteris ,  practice  tamen  ostendunt ,  illas  plane  insuffi- 
cientes  esse  (2).  Ejusmodi  proinde  fictitia  persuasio  non  est  nisi 
turpis  iliusio.  Ceterum  nil  mirum ,  si  Protestantes  ita  sibi  persua- 
deant ,  cum  ipsi  profiteantur  christianismum  solummodo  dimi- 
diatum  et  negativum  ,  in  quo  tantum  protestantes  sunt ;  nam  in 
parte  positiva  conveniunt  cum  Catholicis ,  et  cum  iUis  tacite  sal- 
tem  traditiones  admittunt  (3), 

(1)  Atqae  hic  etiam  obiter  adversns  legem;  imperfecti  faissentlibri  singali, 

Palmer  ,  qai  haec  ipsa  objicit ,  Scrip-  cam  exarati  sunt  ,  eo  qaod  non  omnia 

taram  scilicet  fore  imperfectam,  si  non  continerent,  qaae  in  posterioribas  libris 

omnia   ad    salatem  necessaria ,   sea   si  conscripta  sunt.  En,  in  quas  angustias    j 

aniversam  revelationem  non  contineret ,  se  conjiciant ,  qai  ita  in  traditiones  in- 

observo  ,  bac  ratione  dicendam  pariter  sargunt. 

esse  imperfectum  Vetas  Testamentam ,  (2)  Id  patet  ex  probationibas  hajus 

proat  reipsa  Shatlleworth ,  pag.  23  et  propositionis  nostrae. 
seq.  imperfectam  faisse  asserit  Veterem  (S)  Cfr.  Moore  ,  op.  cit.  p.  ^o6  et  seq. 


PART.    II.    SEGT.     11.    GAP-    I.    DB    NECES.    ET    EXIST.     TRAD.     251 

369.  Ad  6°^,  Dist,  Ita  tamen  ut  caveat  adversarius  a  libris  ca- 
nonicis  recensendis  ,  conc. ;  secus  ,  trans.  Non  enim  parum  expe- 
riretur  difficultatis  in  censu  librorum  canonicorum  instituenda 
juxta  placita  sectae  suae.  Quantum  a  se  invicem  Protestantes  dis- 
crepent  circa  canonem  sac.  Librorum,  superius  vidimus;  adeoque 
prudenter  omnino  se  gessit  adversarius  ,  dura  generalem  iliam 
formulam  usurpavit  de  sensu  planiore  et  grammatico ,  nullo  ha- 
hito  respectu  ad  sectas  et  fnctiones  (1). 

370.  Ad  7™,  Dist.  Juxta  Socinianos  et  rationalistas  ,  conc;  in 
se  ,  neg,  Illi  utique  profitentur ,  summam  religionis  christianee  ad 
amorem  Dei  et  proximi ,  atque  ad  fidem  in  Christum  Dei  legatum 
revocari.  Christo  tamen ,  Apostolis  et  Ecclesige  universae  non  ita 
visumest.  Siquidem  Christus,  dum  misit  Apostolos ,  praecepit  eis, 
ut  gentes  docerent  servare  omnia  quoecumque  ipsis  mandaverat; 
Apostoli  autem  expulerunt  ab  Ecclesia,  quotquot  vel  in  uno  arti- 
culo  a  tradita  ab  ipsis  doctrina  descivissent  (2).  Apostolorum 
exemplum  et  institutum  secuta  Ecclesia  primitiva,  eadem  ratione 
se  gessit  cum  novatoribus  singulis  ,  ac  deinceps  eadem  Ecclesia  id 
ipsum  praestitit  insequentibus  seculis,  usque  ad  Lutherum  et  innu- 
meros  ab  ipso  surculos  puUuIantes,  usque  in  hodiernam  diem.  Ex 
hoc  principio  apprime  dignoscimus ,  quamnam  fidem  profiteatur 
adversarius;  ejusmodi  profecto  fides  sine  traditionibus  consistere 
potest. 

371.  Ad  8™,  Dist.  Si  standum  sit  gratuitae  adversarii  assertioni, 
conc. ;  si  rei  veritati ,  7ieg,  Qusenam  porro  fundamenta  sint ,  qui- 
bus  divinae  traditiones  dogmaticae  innitantur ,  satis  exposuimus  et 
evolvimus.  Hic  solum  iniramur  adversarii  fiduciam ,  dum  adeo 
asseveranter  ceu  imaginationes  praesumptarum  opinionum  ablegat 
traditiones  ,  quas  universa  admisit  antiquitas ,  et  sine  quibus  uni- 
versa  labefactatur  christiana  Religio. 

372.  Inst.  secundo.  1°  Dici  saltem  debet,  in  VI  articulo  Ecclesiae 
anglicanae  jure  merito  ac  sapienter  constitutum  esse  :  Scriptura 


(1)  Hic  eliam ,  nt  vidimus ,  pruden-  (2)  Cfr.  quae  scripsimus  in  tracl.  De 

ter  se  gessit  Palmer  ,  dura  cavit  cano-     tera  Relig.  p.  ii ,  prop.  vi,  1. 1.  p.  264. 
nem  sacrorum  Librorum  recensere. 


252  TRAGT.    DE    LOCIS    THEOLOGIGIS. 

sacra  omnia  C07itinet  ad  salutem  necessaria;  ita  ut^  quidquid 
ibi  non  legitur  nec  possit  per  eam  probari,  non  debeat  ab  aliquo 
escigi  ut  credatur  veluti  fidei  articulus  ^  aut  censeri  necessariicm 
ad  salutem  (1).  2°  Sane  Scripturam  omnia  ad  sakilem  necessaria 
continere ,  facile  colligere  est  ex  natura  ac  fine  Scripturee  ipsius. 
Articulus  fidei  est  a  Tridentino  sancitus ,  Deum  esse  librorum 
omnium  utriusque^  veteris  scilicet  ac  novi  Testamenti^  auclo- 
rem;  ob  quem  vero  finem  Deus  dedit  Scripturam?  Certe  ut  con- 
servaretur  monumentum  authenticum  suge  revelationis.  Ergo  tota 
Bei  revelatio  in  Scriptura  contineri  debet;  alioquin  Deus  solum  ex 
parte  atque  imperfecte  finem  obtinuisset  creationis  suae.  Si  vult 
legislator  leges  scripto  consignare ,  ut  authenlicum  in  futuras  om- 
Jies  generationes  memoriale  permaneat ,  fingi  nequit ,  ipsum  par- 
tem  a  codice  suarum  legum  esse  omissurum.  Ipse  certe  providebit 
de  modo  seu  ratione  eas  interpretandi  atque  executioni  man- 
dandi ;  ast  nunquam  apposite  omittet  aliquam  legum  partem 
extra  illud  memoriale.  3°  Praeterea  si  traditio  aliquot ^  ut  conten- 
dunt  pontificii,  articulos  sola  transmittit,  quare  non  omnes?  Cur 
praetensa  incommoda ,  quae  ex  Scripturis  proveniunt ,  decb'nata 
Jion  sunt?  Etenim  aut  veritates,  quse  sola  traditione  transmissae 
dicuntur,  aeque  necessariae  sunt  ac  illae  quae  scriptis  sunt  trans- 
xnissae ,  aut  non ;  si  primum  dicatur ,  nulla  apparet  ratio ,  quare 
Deus ,  qui  modo  uniformi  opera  sua  mobri  solet ,  voluerit  aeque 
necessarias  veritates  partim  per  Scripturam  partim  per  solam 
Traditionem  transmittere ;  si  alterum  dicatur,  ergo  si  quae  per 
Traditionem  transmissae  sunt  veritates  ,  ad  salutem  necessariae 
jaon  sunt  (2).  4»  Rursum  si  sola  Traditio  plene  sufficiens  fuit  ad 
transmittendam  doctrinam  christianam  in  omnes  aetates ,  supponi 
nequit  exaratam  ad  hoc  fuisse  Scripturam ,  quia  Deus  sicut  non 
deest  in  necessariis ,  ita  non  abundat  in  superfluis.  E  Scripturarum 
proinde  existentia  merito  inferimus ,  Traditionem  solam  minime 
sufficientem  fuisse  ad  conservationem  christianae  doctrinae  in  Ec- 
clesia  catholica  per  omnes  aetates.  5°  Scriptura  nonnulla  complecti- 
tur  ad  Religionem  haud  essentialia ,  cujusmodi  sunt  ex.  gr.  ritus 

(l)  ItaPalmer,op.cit.  vol.iijcap.  I.         (2)  Ibid.  pag.  8  el  seqq. 


PART.    II.    SEGT.    II.     GAP.    I.     DE    WECES.     ET    EXIST.    TRAD.      253 

aliqui ,  peduin  lotio,  osculum  pacis,  praeceptum  de  non  nutrienda 
coma,  aliaque  id  genus  multa.  Improbabileporroest  Deum  permi- 
sisse ,  ut  talia  in  Scripturis  continerentur ,  dum  volebat  nonnuUos 
fidei  articulos  ex  eis  abesse.  6^  Facto  ipso  ostendunt  romanista?, 
articulos  fidei  omnes  in  Scripturis  contineri;  namjuxta  Treveru 
aliosque  theologos  paedobaptismus  ac  Baptismus  per  aspersionem 
soli  innituntur  traditioni ,  Bellarminus  tamen  ac  Tournelyus  eos  ex 
Scripturis  evincunt;  juxta  Mihier  et  Melchiorem  Canum  invocatio 
Sanctorum  et  cultus  imaginum  ac  reliquiarum  ex  sola  traditione 
constant ,  ast  Milner  ipse  ac  Wallemburgici  hos  articulos  inveniunt 
in  Scriptura ,  et  ita  porro  de  ceteris  dicas  articuiis.  Ex  qua  agendi 
ratione  aperte  illorum  romanensium  error  deprehenditur,  qui 
contendunt ,  nonnullos  fidei  articulos  in  traditione  reperiri ,  qua- 
tenus  hoec  a  Scriptura  distincta  spectatur.  7°  Hunc  errorem  pro- 
fecto  non  sancivit  Tridentinum,  cujus  decreto  longe  conformior 
est  doctrina  sexti  articuh  Ecclesiae  anglicanae  quam  Romanorum 
theologorum.  Quamvis  enim  iUius  ConciUi  Palres  optime  nossent 
agitatam  tunc  temporis  controversiam ,  num  ex  parte  solum  veri- 
tates  fidei  in  Scripturis  continerentur ,  non  eam  tamen  dirimere 
voluerunt ,  definientes  doctrinam  christianam  eoO  parte  contineri 
in  Scripturis ,  et  eas  parte  in  Iraditione ;  sed  solum  declararunt 
generahbus  verbis  :  Perspiciensque  (  Synodus  )  hanc  veritatem  et 
disciplinam  contineri  in  libris  scriptis  et  sine  scripto  traditio-* 
nibusy  id  est,  et  in  libris  et  in  traditionibus  veritates  fidei  con- 
tineri ,  quod  Ecclesia  anghcana  non  abnuit,  et  jam  plerorumque 
theologorum  Romanorum  sententia  est  (1).  Ergo. 

373.  Resp.  Ad  l'",  Dist,  Si  sextus  ille  articulus  inteUigatur  eo 
sensu  ,  quod  Scriptura  omnia  ad  sahitem  necessaria  contineat  sive 
immediate  sive  mediate ,  conc, ;  solum  immediate,  neg.  Cum 
vero  ex  insequentibus  verbis  pateat,  articulum  hunc  comprehen' 
dere  ea  tantum  ,  quae  immediate  in  Scripturis  leguntur ,  aut  qua; 
per  eas  probari  possunt ,  consequitur ,  neque  jure  merito ,  neque 
sapienter  eum  constitutum  esse ,  cum  adversetur  doctrinae  EcclesiaB 
cathohcae.  Eo  autem  sensu  dicimus  omnia  ad  salutem  necessaria 

# 

(1)  Ibid. 


254  TRAGT.     DE    LOGIS    THEOIOGIGIS. 

mediate  in  Scripturis  contineri ,  quatenus  in  ea  dogma  de  tradi- 
tione  babetur,  ex  qua  ea  ,  quse  in  Scripturis  non  leguntur ,  aut  eis 
probari  non  possunt ,  derivamus.  Adde ,  sequivocum  esse  ,  quod 
in  eo  articulo  asseritur ,  omnia  Scripturam  continere  ad  saliitem 
necessaria  y  cum  intelligi  possit  et  de  iis  ,  quae  scitu  stricte  neces- 
saria  sunt  ad  salutem ,  et  de  iis  qu3e  spectant  ad  integritatem  et 
plenitudinem  fidei.  Si  primo  sensu  accipiatur ,  non  solum  in 
Scripturis,  sed  et  in  Symbolo  apostolico  ,  immovero  et  in  duobus  , 
quos  vocamus ,  principalibus  articulis  de  Dei  Unitate  et  Trinitate, 
atque  Incarnationis  et  Redemptionis  necessaria  ad  salutera  conti- 
nentur ;  si  accipiatur  secundo  sensu ,  falsa  est  propositio  (1). 

374.  Ad  2,  3,  4  et  5,  Resp.  bic  agi  de  facto;  cum  de  ipso 
constiterit ,  omnes  conjecturae  contrariae  concidunt ;  alioquin  eis- 
dera  possemus  revelationem  ipsam  supernaturalem  eliminare, 
prout  reipsa  illis  innixi  increduli  ac  rationalistJE  eam  aggrediuntur, 
utpote  superfluam  ac  Dei  sapientiaindignam  (2).  Itaque  Deus  tum 
per  Scripturam  tum  per  Traditionem  voluit  revelationem  suam 
transmittere ;  si  ita  se  gessit ,  rationes  ita  faciendi  babuit  dignas 
se;  potuisset  per  solam  Traditionem,  potuit  per  utramque,  et 
banc  viam  tenuit.  Quod  nobis  satis  est. 

375.  Non  sequitur  igitur,  1°  si  tota  revelatio  immediate  non 
contineatur  in  Scripturis ,  Deum  soluai  ex  parte  atque  imperfecte 
obtinuisse  finem  suum.  Scriptura  enim  babet  rationera  medii; 
medium  autem  perfectum  est ,  cum  fini ,  qui  intenditur ,  est  adae- 
quatum.  Scriptura  esset  raedium  inadaequatum ,  si  Deus  reipsa 


(I)  Cfr.  Card.  Da  Perron,  Replique  reveiafa  sunt;  possant  nonnulla  divini- 

dla  responsedu  Roidela  Grande-Bre-  tus  revelala  iguorari ;  ast  nunqaarn  fas 

tagne,  troisieme   ohservat,   chap.   ii ,  est  absqae  aeternaB  salutis  dispendio  aat 

pag.  S^^g  ,   edit.  cit.  TJbi  hanc  ipsam  rejicere  aat  in  dabiam  revocare  quem- 

difficoltatem  ,  jamdia  propositam   sibi  libet  arliculum ,   quem   constel  esse  a 

a  Jacobo  AngHae  rege  pene  iisdem  ver-  Deo  revelatum. 

bis  ,   quibns  eam  reproducit  Palmer ,  (2)  Hic  est  argumentoram  achilles  , 

plenissime  solvit,  ostenditque ,  merum  qao  perpetuo  uluntar  rationalistae  ad- 

esse  sophisma  miserae  aequivocationi  in-  versus   supernaturalistas  ,   ut   patet  ex 

nixum.  Necesse  siquidem  esl  ad  salu-  iis,  quae  aUulimus  in  cit.  tract.  Z?e  t?era 

tem  ,  credere  illa  orania ,  quae  a  Deo  relig.  cap.  li ,  prop.  iii ,  n.  96, 1. 1,  p.35. 


PART.     II.     SEGT.    II.    GAP,.     I.    RE    NEGES.     ET    EXIST.    TRAD. 


255 


sibi  proposuisset  omnia  ad  salutem  necessaria ,  in  sensu  exposito , 
immediate  ad  nos  per  illam  transmittere ,  et  nihilominus  ea  non 
nisi  ex  parte  contineret.  Probet  autem  adversarius,  si  possit ,  hunc 
sibi  finem  Deum  prgestituisse.  Certe  id  nunquam  efficiet.  Exem- 
plum  legislatoris  humani  non  est  ad  rem ;  siquidem  huic  non 
suppetit  legislationis  suae  depositarius  et  custos  indefectibilis  ac 
infalHbihs  ,  prout  suppetit  Deo  in  Ecclesia  a  se  constituta  (1). 

376.  Non  sequitur,  2«  quod  si  omnes  veritates  ^  quse  sive  in 
Striptura  sive  in  Traditione  contineri  dicuntur,  aeque  ad  salutem 
sunt  necessariae ,  per  alterutram  tantum  omnes  transmitti  de- 
buerint;  nam  ahoquin  sequeretur ,  et  ipsas  traditiones  inhaesivas , 


(1)  Cfr.  Du  Perron,  loc.  cit.  cap.  iii, 

qai  apposite  ntitnr ,  ad  hoc  declaran- 

dnm ,  exemplo    legali ,    ciii    princeps 

suus  partim  in  scriptis  partim  viva  voce 

referenda  commitlit  illi  ad  quem  dele- 

gat ,  quaeque  tamen  eamdem  auctorila- 

tem  obtinent,  statim  ac  legatus  litteris 

credentiaiibus  ostendit  se  esse  legatum, 

pag.  58 1.  Sed  praestat  Palmerio  oppo- 

nere  auctorem  prolestantem.  Sic  igitur 

ad   rem    nostram    scribit    Grolius,   in 

Annotatis  ad  consultationem  Cassandri , 

agens  de  su/ficientia  sacrw  Scripturce  et 

auctoritate  traditionis  :  Apostoli  non 

scripto   tantum  ,   sed  et  ore  docuere  , 

II  Thess.  II,  5;  I  Cor.  xi,  i,  e<  prius  ore 

quam  scripto;  sicut  et  religio  primorum 

seculorum  sola  traditionepropagatafuit, 

et  Jesus  Christus  ipse  nec  scripsit,  nec 

scribendi  proeceptum  dedit ,  sed  prcedi- 

candi.  Et  narrant  veteres^  apud  Indos 

AsicB  Ecclesias  fuisse  sine  libris  per  cen- 

tum  annos.Non  est  autem  dubium,  quin 

parem  auctoritatem  habere  debeant,  qucB 

Apostoli  scripsere  et  quce  dixere.  Augus- 

tinus  et  alii  ab  Apostolis  aut  instituta 

aut  probata  ea  credunt,  quce  in  omnibus 

Ecclesiis  recepta  semper  fuere  citra  Con- 

ciliorum  universalium  auctoritatem.  At 


in  Scripturis  Novi  Testamentiy  imo  in 
solis  libris  Luccb  et  Joannis  ea  continen- 
tur ,  qucB  cuivis  christiano  cognitu,  spe- 
ratu,  factu  sunt  necessaria;  quia  hoc  sibi 
fuisse  propositum,  alter  in  pnBfatione, 
alter  in  conclusione  operis  profitentur. 
Sed  prceter  hoBc  multa  sunt  scitu  utiliay 
multa  ad  regimen  Ecclesice  etiam  neceS" 
saria.  Recte  quoque  dicitur  Scripturcs 
paratior  auctoritas,  quia  traditionum 
probatio  interdum  est  difficilior  et  labo- 
riosior.  Ceterum  etiam  Protestantes  qucs 
tuentur ,  ea  non  sunt  omnia  uuToM%it 
( ad  verbum )  in  sacris  litteris.  Dicunt 
admittendas  consequentias.  At  ipsi  con- 
sequentias  scepe  admittunt  ex  privato 
cujusque  ingenio;  unde  tot  et  tam  gravia 
inter  ipsos  dissidia  et  quotidiana  divor^ 
tia.  Catholici  vero  eas  admittunt  conse- 
quentias ,  quas  admisit  vetus  Ecclesia 
antiquo  et  universali  consensu.  Atque  ita 
stat  omne  verbum  in  duobus  testibus,  in 
Scriptura  et  Traditione,  qucB  mutuo  fa- 
cem  sibi  allucent.  Nam  et  scriptis  libris 
credimus  testimonio  EcclesicB ,  ut  vere 
dixit  Augustinus ,  id  est,  propter  tradi- 
tiones,  et  traditiones  apostolicas  Scrip- 
tura  commendat....et  Traditio  interpre^ 
tatur  Scripturam.  Opp.  cit.  edit.  tom.  iii, 
pag.  638 


256  TRACT.    DE    tOGIS    THEOLOGICIS. 

quas  adversarius  propugnat ,  esse  respuendas ;  quorsura  enim  hae 
traditiones  ,  si  omnia  ad  salutem  necessaria  in  solis  Scripturis  im- 
mediate  continentur ,  aut  ex  ipsis  probari  possunt  ? 

377.  Non  sequitur,  3°  e  Scripturarum  existentia  inferri  deberi, 
traditionem  solam  haud  esse  sufficientem  ad  revelationis  conser- 
vationem  ex  adversarii  mente ;  queraadmodum  inferri  nequit  ex 
traditionum  existentia ,  solam  Scripturam  minirae  fuisse  suffi- 
cientem  ad  eumdem  finem ,  si  Deo  placuisset  etiam  per  Scriptu- 
ram  revelationem  suara  ad  nos  transmittere.  Utraque  propterea 
sufficiens  censeri  deberet ,  si  utramque  vel  alterutram  respective 
ehgere  ad  finem  suum  Deo  placuisset. 

378.  Non  sequitur,  4°  si  Deus  permisit  nonnulla  in  Scripturis 
ad  religionem  haud  essentialia  contineri ,  velle  ipsura  haud  po- 
tuisse ,  nonnullos  fidei  articulos  ex  eis  abesse  .*  potuit  siquidera 
Deus  utruraque  velle ,  cum  nulla  in  eo  sit  repugnantia  aut  ullura 
inconveniens  ,  uti  ex  facto  patet. 

379.  Ad  6«»,  Neg.  vel  Dist»  Ostendunt  Cathohci,  nonnullos  ex 
controversis  articuhs  contineri  in  Scripturis  ,  seu  ^olius  insinuari 
ac  probabiliter  ex  iis  erui,  conc;  apodictice,  et  quidera  omnes^ 
neg  Itaque  in  objecta  difficultate  latet  aequivocatio ,  sub  qua  ,  uti 
assolet ,  adversarius  se  tegit.  Aliud  quippe  est  in  Scripturis  aliquot 
articulos  insinuari ,  atque ,  ut  ita  loquar ,  in  semine  contineri , 
aliud  est  eos  aut  expresse  iegi  in  Scripturis  ,  aut  ex  iis  apodictice 
demonstrari.  Quando  propterea  recensitos  articulos  Cathohci  in 
Scripturis  reperiri  ostendunt ,  non  de  plena  atque  apodictica  pro- 
priaque  demonstratione  loquuntur  ,  sed  soluui  significant,  ex  iUis 
aliquo  modo  erui ,  atque  demonstrationis  vira  in  sola  Traditione 
coUocant,  ut  ex  illorura  lectione  facile  quisque  coraperiet.  Deinde, 
aliud  est  de  uno  alterove  articulo  disserere ,  ahud  vero  de  omnibus ; 
aliqui  enira  articuli  sunt ,  de  quibus  in  Scripturis ,  iraraediate 
saltera ,  nihil  prorsus  legitur ,  quique  ex  iisdera  nullatenus  probari 
possunt.  Exeraplo  sint  quoad  CathoHcos  primatus  Rom.  Pontificis 
jure  divino;  quoad  sectas  autem  ab  Ecclesia  cathohca  separatas 
dogmata  illa,  quae  cum  ista  adhuc  illae  retinuerunt,  cujusmodi 
sunt,  quae  paulo  ante  recensuimus,  de  canonicitate  et  inspiratione 
sac.  Bibhorum ,  de  Baptismo  infantium ,  de  valore  Baptismi  ab 


PART.    II.    SECT.    II.    CAP.    I.    DE    NECES.    ET    EXIST.    TRAD.      257 

hgereticis  collati  (1),  de  valore  ejusdem  administrati  a  laicis  (2), 
de  quibus  nihil  in  Scripturis  legitur,  nec  ex  eis  probari  valet  (3). 
Si  vero  sermo  sit  de  articulis  ,  qui  vix  in  Scripturis  insinuantur , 
quique  nonnisi  traditionis  subsidio  demonstrari  ac  invicte  pro- 
pugnari  contra  adversarios  queunt ,  ii  sunt  fere  omnes  (4).  Adeo 
firmum  fidei  munimen  traditio  est. 

380.  Ad  7»»^  Tridentinum  minime  sancivit  errorem  ab  adver- 
sario  confictum ,  conc, ;  non  sancivit  catholicam  veritatem ,  quam 
propugnamus ,  neg.  Tantum  distat  decretum  Tridentinum  ab  ar- 
ticulo  VI  Ecclesiae  Anglicanae  quantum  veritas  ab  errore.  Ignora- 
mus  porro,  unde  didicerit  adversarius,  ConciHi  Tridentini  aetate 
controversiam  viguisse ,  utrum  aliqui  articuli  fidei  habeantur  ,  de 


(1)  Hac  de  cansa  Palmer  negat,  fidei 
articulum  esse  valorem  Baplismi  ab  hae- 
reticis  administratum, 

(2)  Apud  Matthaeum  enim  atque  apud 
Marcnm  solis  Apostolis  Christus  coUa- 
lionem  Baptismi  demandavit ;  in  Actis 
vero  apostolicis  a  diaconis  administra- 
tum  Baplismum  legimus ;  ast  de  laicis 
altum  iQScriptaris  silentium.  Uinc  Cal- 
vinus  negat ,  ab  aiio  quam  a  delegato 
minislro  conferri  hoc  Sacramentum  pos- 
se ,  ac  nullum  irritumque  prorsus  ha- 
bet  Baptismum  a  foeraina ,  etiam  in 
necessitatis  casa  collatum  ,  ut  suo  loco 
diximos. 

(3)  Sane  ,  nt  insistamus  Baptismo 
infantium  ,  quem  Palmerius  ex  Scrip- 
turis  ostendi  posse  contendit ,  ne  con- 
tradicere  videatur  articulo  xxvi  eccles. 
Anglicana?,  juverit  referre  anecdotum, 
quod  legitur  in  documentis  dominas 
Hulchinson.  Hajcmulier,  infantis  mater 
efTecta  ,  dubiis  angebatur  circa  valorem 
pajdobaplismi  una  cum  marito  suo.  Ad 
haec  elirainanda ,  ad  convivium  aecivit 
omnes  ministros  proximoram  locoram, 

T.  IX. 


iisque  dubia  sna  atqne  anxietates  pate- 
fecit.  Cum  nemo  istorum  potuerit  jus- 
tificare  infantium  Baptisraum  ex  solis 
Bibliis,  nil  reliquum  habuerunt  nisi 
ad  Ecclesiae  traditionem  ab  origine  sna 
confugere ;  quod  cum  parentibus  non 
arrideret,  ila  infans  Hutchinson  tinctas 
Baptismo  non  est.  Tunc  ministri  in  fa- 
rorem  acti  ,  duobus  conjugibus  insal- 
tare  coeperunt ,  eos  traducenles  veluti 
fanaticos  et  anabaptistas.  Cfr.  Les  Me- 
moires  de  Mislriss  Hutchinson,  in 
collcclione  Guizot,  tom.  n,  pag,  126. 
Quid  acturus  esset  Shultleworlh ,  qui 
contendit,  huncarliculum  ex  traditione 
priorum  secalorum  non  evinci? 

(4)  Id  manifeste  constat  ex  iis  om- 
nibus ,  qui  tradilionem  respuunt  quoad 
articulos  ab  ipsis  rejectos.  Qoamvis  enim 
iidem  in  sacris  Litteris  reperiantor  , 
tamen  eas  ita  isti  homines  eludunt ,  ut 
nnlla  prorsus  ratioue  ex  illis  solis  con<^ 
vinci  possint ,  proati  patet  ex  Anti-tri- 
nitariis  ac  Socinianis.  Quid  erit  de  ar" 
ticulis,  qni  vix  inScriptaris  insinuantar? 


17 


258  TRACT.    DE    tOGIS    THEOLOGIGIS. 

quibus  nobis  non  constat  nisi  per  Traditionem,  Conciliura  vero 
dirimere  qiisestionem  noluisse.  Nil  ejusmodi  legitur  sive  in  actis 
sive  in  historia  Concilii ,  ita  ut  neque  Sarpius  id  commemoret.- 
Disciraus  potius  ex  illis  fontibus,  Concilium  Tridentinum  sibi: 
proposuisse  definire,  tum  Scripturas  tura  Traditiones  divinas  et 
apostolicas  fundamenta  constituere  fidei  noslrae  adversus  baere- 
ticos ,  qui  inficiabantur ,  tale  fundamentum  etiam  Traditiones 
constituere  (1);  nec  ignorabant  Patres  Tridentini,  nonnullos  arti-. 
culos  fidei  catholicae  haberi ,  qui  soH  innituntur  Traditioni.  Nun-< 
quam  igitur  ea  Tridentinis  Patribus  mens  insedit,  prout  autumatt 
adversarius,  ut  solas  Traditiones  inhcesivas  aut  declarativas  statue- 
rint ;  sed  sanciverunt  vere  Traditiones  uti  regulam  ac  fundamen- 
tum  partiale  fidei  nostrse  a  Scripturis  plane  distinctum.  Neque 
alio  proinde  sensu  catholici  theologi  Traditiones  divinasadstruunt. 
Si  qui  vero  alTirraare  videntur ,  omnes  fidei  nostrae  articulos  in 
Scripturis  contineri,  eo  id  sensu  affirmant ,  quem  paulo  ante  de- 
claravimus ,  in  Scripturis  videlicet  omnia ,  quoe  ad  fidem  pertinent, 
reperiri  sive  immediate  sive  mediate ,  prout  et  nos  ipsi  sentimus 
ac  profitemur  (2). 


(l)  Salis  est  legere  hisloriam  Concilii  lam  Sarpiura  ,  n.  7,  iterara  scribit  : 

Trident.  Card.  Pallavicini,  ut  iaculenter  Due  cose  intese  di  far  il  Coticilio  con 

pateat ,  quid  senserint  Palres  de  Tradi-  quel  decreto,  L'una,  dichiarare ,  che 

tionibas.  Hac  pauca  ?erba  describara ,  i  fondamenti  della  fede  cattolica  non 

ex  lib.  VI,  cap.  i/\,  n,  1  ^  ubi ,  cura  j>ur  erano  le  Scrilture  ,  come  i  nuovi 

retulisset  nonnullas  difficultates  propo-  eretici  perfidiavano  ;  ma  non  meno  le 

sitas   adversus   decretum  sanciendum  ,  Tradizloni^  dalle  quali  al  fin  dipende 

scribit:  Queste  ohjezioni perb  nonvin-  quanto  ahhiamo  di  certo  sopra  la  le' 

sero  i  piii  de'  voti.  Contro  alla  prima  gittimitd    delle    Scritture    medesime» 

venne  considerato ,   che  le  tradizioni  JJabes  ad  calcem  voluminis  versionem 

in   quel   decrelo   congiungemnsi  alle  latinam  horum  locoram.  Nunc  surgat 

Scritiure  per  esser  Vune  come  Valtre  Palmer,  et  nos  doceal,  quid  inlenderil 

fondamenti  della  fede  e per  consequenie  Tridentinum  in  suo  decreto. 

rivelazioni  di  Dio.  Eadem  repetit  n.  3 ;  (2)  Cfr.  Card.  Du  Perron  ,  op.  cit. 

et  cap.  18;  refellens  Suavium  seu  Pau-  Replique,  etc.  pag.  5^6  et  seqq. 


PART.    II.    SEGT.     II.    GAP.    1.    DE    NEGES.    ET    EXIST.     TRAD.      259 
DIFFICULTATES. 

E(v  sanctis  Patrihus  et  Doctoribus, 

381.  Obj.  Patres  non  aliam  agnovere  traditionem  praeter  inhcB' 
sivam ;  de  ea  propterea  loquuntur ,  quoties  tradilionem  comme- 
morant.  Id  luculenter  patet  !<>  ex  S.  Irenaeo,  cujus  palmaria  verba 
haec  sunt  :  Dominus  omnium  dedit  Apostolis  suis  potestatem 
Evangelii ,  per  quos  et  veritatem ,  hoc  est ,  Dei  Filii  doctrinam 
coynovimus.  Non  enim  per  alios  dispositionem  salutis  nostrcB 
cognovimus ,  quam  per  eos ,  per  quos  Evangelium  pervenit  ad 
nos^  quod  quidem  tunc  prceconaverunt ,  postea  vero  per  Dei  vo- 
luntatem  in  Scripturis  7iobis  tradiderunt  fundamentum  et  co^ 
lumnam  fidei  nostrw  futuram..»  Ita  Mattheus  in  Hebrceis  ipso- 
rum  lingua  Scripturam  edidit  Evangelii  Marcus ,  etc.  (1).  Tale 
est  testimonium ,  quo  Irenaeus  nos  certiores  facit ,  opera  Scripta  a 
priscis  illis  christianismi  magistris,  quatenus  summarium  sunt 
christianae  doctrinae ,  sufficientia  esse  atque  completa.  Adeo  abest 
primitivus  hic  auctor  ab  assertione ,  quod  ahquam  Apostoli  suae 
doctrinae  partem  incerto  commiserint  purae  Traditionis  vehiculo , 
ut  potius  ejus  verba  vix  cum  ejusmodi  supposito  componi  possint. 
Pergit  porro  Irenaeus  :  Cum  enim  ex  Scripturis  arguuntur 
(haerelici),  in  accusaiionem  convertuntur  ipsarum  Scriptura- 
rum,  quasi  non  recte  haheant ,  et  quia  varie  sunt  dicioe  y  et  quia 
non  possit  ex  his  inveniri  veritas  ab  his ,  qui  nesciant  Tradi- 
tionem  (2).  Ex  his  aperte  discimus ,  primos  haereticos  (  Gnosticos 
et  Yalentinianos )  illos  fuisse  ,  qui  appellarunt  ad  Traditionem , 
perinde  ac  si  in  illa  continerentur  fidei  articuli ,  qui  non  inve- 
niantur  in  Scriptura.  2°  Dolendum  sane  ,  post  illos  haereticos  ahos 
viros  sanctiorea  ac  meliores  vexillum  incertum  atque  alece  ple^ 
num  Traditionis  ,  veluti  auctoritatis  concurrentis  cum  Scriptura 
et  (Eque  obligaiorice ,  erexisse  ,  dum  Irenaeus ,  bonus  pater  nun- 
cupatus,  singularis  ingenii  vir,  pro  certo  haberet,  ad  omnia 
Novi  Testamenti  Scripturas  sufficere;  qui  propterea  aiebat,  ideo 

(1)  Lib.  m,  ProBf.  etcap.  i.  (2)  Ibid,  cap.  2. 

17. 


260  TRACT.    DE    LOGIS    THEOLOGICIS. 

quatuor  esse  Evangelia  ,  qiiia  quatuor  mundi  sunt  partes  (1). 
30  Nec  aliter  sensit  de  Traditione  S.  Clemens  Rom.  qui  in  duabus 
epistolis  suis  nullam  traditionis  mentionem  injecit,  solis  Scripturis 
contentus.  Ita  pariter  se  gessit  Polycarpus ,  qui  potius  scribit  : 
Qiii  (Paulus)  et  absens  vobis  scripsit  epistolas,  in  quas  si  in- 
tueamini ,  CBdificari  potcritis  in  fide >  qucB  data  est  vobis...  Si 
qitis  enim  intra  hcec  faerit,  mandatum  juslitioe  implevit  (2). 
Sic  etiam  S.  Ignatius  in  epistolis  suis  bortatur  fideles,  ut  rever- 
tantur  ad  id y  quod  invenitur  scriptum;  quoniam  hoeretioi ^  ut 
ipse  loquitur,  et  implioatis  inqninant  Jesuni  Christum  (3);.ex 
quibus  patet,  propositum  Ignatii  esse,  nullam  admittere  Tradi- 
tionem  non  inspiratarum  mentium,  Neque  syllaba  in  actis 
SS.  Polycarpi  et  Ignatii  occurrit,  quae  vel  mnud.1  duplex  fidei 
vexillum.  Frustra  qugeres  in  S.  Justini  scriptis  indicium  alicujus 
dogmatis  obligatorii ,  quod  non  memoretur ,  aut  identificatum 
iion  sit  cum  Scripturis ;  censet  enim  S.  Martyr ,  nos  in  Scriptura 
sola  totam  invenire  substantiam  ac  fundamentum  fidei  nostrae. 
4°  Igitur  lon2;o  centum  quinquaginta  annorum  tractu  ignota  plane 
fuit  a  Scriptura  distincta  Traditio.  Quare,  etsi  III  et  IV  seculo 
ccepei  it  in  praxi  Traditionis  usus  insinuari ,  nullius  valoris  est , 
eo  ipso  quod  ab  Apostolis  non  descenderit  (4).  Ergo. 

382.  Resp.  Neg.  ant.  Ad  V^  prob.  Dist.  Diversam  seu  contra- 
riam  in  Scripturis  non  tradiderunt  Apostoli  ab  ea ,  quam  oretenus 
praedicaverant ,  conc. ;  omnem  doctrinam  viva  voce  priedicatam 
scriptis  suis  complexi  sunt,  9iej.  Quae,  ut  probe  intelligantur , 
mens  est  expendenda  ac  scopus  S.  Irennei.  Gnostici  et  Valenti- 
niani ,  ut  suas  novitates  cobonestarent ,  confugiebant  ad  nescio 
quam  occultam  secretamque  doctrinam  auribus  nonnullorum  ab 
Apostolis  commissam,  eamque  esse  afiirmabant,  quam  ipsi  tue- 


(1)  Ibid.  cap.  II  ,  n.  8.  Epist.  ad  Phiiipp.  cap.  iii,  apad  Go- 

(2)  (llaJPkof)  Kui  uTruv  ofav^ty^ec-^tf  teler.  lom.  ii ,  pa^.   i85. 
i^ta-ToXuff  ,  th  Aff  iecv  lyKfvTimjTt ,  ^w-  (3)  Epist.  ad  Trallian.  cap.  6.  Ibid. 
V)]6yj(ria-6i  otKo^^oftilff-^ut  tU  tJjv  ^o6t7(rciV  pag.  23. 

v(z7v  Trla-Tif...  'Eav  y«p  Tts  TcuTm  ivTog  (-4)  Ita  Shuttlewortli ,  op.  cit.  pag.  3 

^  ,     TrtvXnfetKii     ivToXiif     i'tKU.toTvv*is.  et  seqq. 


PART.    II.    SEGT      II.    GAP.    I.    DE    WECES.    ET    EXIST.    TRAD.      261 

bantur.  Ad  hoc  propterea  effugium  ipsis  eripiendum,  reponebat 
S.  Irenaeus ,  non  diversam  aut  contrariam  Apostolos  doctrinam 
pra^dicasse  ab  ea ,  quam  postea  Scripluris  consignarunt ,  sed 
unam  plane  eamdemque  illorum  esse  doctrinam.  Quod  deinde 
probat  ex  Traditione  ,  quoe  in  omnibus  Ecclesiis  ab  Apostolis  fun- 
dalis  servabatur,  apud  quas  nihil  reperiebatur  eorum ,  quae  illi 
hgeretici  jactitabant,  Quapropter  eos  provocat  tum  ad  Scripturas 
tum  ad  Traditionem  ,  siquidem  ejusdem  omnino  auctoritatis.  En 
integra  S.  Irena^i  verba  ,  quorum  partem  detruncavit  adversarius  , 
dum  ejus  nobis  objecit  auctoritatem  :  Cum  ex  Scripturis  ar^ 
(/M?/?i/wr  (haeretici) ,  in  accusationem  convertmitur  Scriptura- 

rUfn.,.     CUM      AUTEM     AD    EAM     ITERUM    TrADITIONEM  ,     QU^    EST     AB 

Apostolis  ,  quce  per  sucgessiowes  Presbyterorum  in  Ecclesiis  gus- 
toditur,  provocamus  eos ,  adversantur  Traditioni .,  dicentes ,  se, 
non  solum  Presbi/teris ,  sed  etiam  Apostolis  existentes  sapientio^ 
res  y  sinceram  invenisse  veritatem.,,  Evenit  itaque  ,  keque 
ScRiPTURisjam^  keque  Traditioni  gonsentire  eos  (1). 

383.  Ex  his  porro  discimus,  1°  tam  Cathohcos  quam  haereticos 
in  admittendis  Scripturis  et  Traditionibus  consensisse ;  2°  non  in 
eo  errasse  haereticos ,  quod  ad  Traditionem  confugerent ,  sed  quod 
secretas  seu  clancularias  traditiones  obtenderent,  diversas  abillis, 
quas  Ecclesiae  admittebant  universse ;  3°  S.  Irenaeum  propugnasse 
existentiam  Traditionis  distinctce  a  Scriptura  sacra ,  quippe  haere- 
ticos  et  ad  Scripturas  et  ad  traditionem  provocat ;  imo  et  parem 
in  utrisque  auctoritatem  agnovisse ,  cum  cx  utroque  capite  illos 
confutet,  ostendatque,  eos  novis  suis  doctrinis  tum  Scripturis 
tum  Traditioni  Ecclesia^  adversari.  Hoc  magis  patefit  ex  ratione , 
qua  adversus  illos  disputat  S.  Pater;  cum  enim  fusius  disseruisset 
cap.  III  et  seqq.  de  Traditione  apostolica ,  ad  Scripturam  unde 
coeperat  reversurus ,  sic  caput  V  orditur  :  Traditione  igitur,  quw 
est  ab  Apostolisy  sic  se  habente  in  Ecclesia,  et  permanente  apud 
nos,  revertamur  ad  eam .,  quce  est  ex  Scripturis  ostensionem, 
eorum  qui  Eva^igelium  conscripserunt  jipostolorum  (2).  Disci- 
mus,  4o  eos  ,  qui  ita  scriptis  Patrum  abutuntur  ad  impugnandam 

(I)  Lib.  111,  cap.  a,  n.  i  et  2.  (2)  n.   i. 


262  TRACT.    DE    LOGIS    THEOIOGICIS. 

Traditionum  existentiam  et  auctoritatem  ,  animi  candorem  haud 
prae  se  ferre ,  quo  tamen  maxime  opus  est  ad  veritatis  inquisitio- 
nem.  Quae  cum  ita  se  habeant,  ulterius  hic  insistendum  nobis  non 
est  ad  convellendas  adversarii  consecutiones ,  quae,  subruto  fun- 
damento ,  ex  se  concidunt  (1). 

384.  Ad  2™,  Dist.  Si  sanctio^^es  et  meliores  viri  illi  fuissent  post 
haereticos ,  sed  si  haereticos  secuti  essent  in  adstuendis  traditioni- 
bus ,  vere  dolendum  esset,  conc;  si  secuti  sunt  bonum  Patrem 
ipsum  aliosque  ejus  praedecessores ,  neg.  Responsio  patet  ex  hacte- 
nus  dictis.  Etenim  adversarius  Irenaeum  vere  sugillat ,  dum  affir- 
mat ,  eum  pro  certo  habere  ad  omnia  Scripturas  Novi  Test.  solas 
sufficere;  quod  est  aperte  falsum ,  cum  nuspiam  id  affirmet, 
immo  vero  contrarium  plane  doceat  (2).  Quod  si  S.  Martyr  plures 
rationes  congruentiae ,  seu  quas  vocant  mysticas  profert ,  ad  os- 
tendendum  divina  providentia  factum  esse,  ut  quatuor  tantum 
fuerint  scripta  Evangelia ,  ideo  eas  affiert,  ut  Gnosticos  perstringat, 
qui  hunc  numerum  modo  coarctabant ,  modo  amplificabant  (3). 
Ceterum  ex  traditione  didicisse  Irenaeum  ,  quatuor  lantum  exarata 
litteris  fuisse  Evangelia ,  abunde  liquet  ex  verbis  ipsis  ab  adver- 
sario  allegatis ,  in  quibus  ille  ordinem  persequitur  et  adjuncta , 
quibus  unusquisque  Evangelista  scripsit. 

385.  Ad  3™,  Neg.  Nam  et  Polycarpus  et  Ignatius  et  Justinus 
toties  ad  Traditionem  a  Scripturis  dislinctam  provocant,  quoties 
admonent  fideles ,  ut  in  doctrina ,  quae  vigebat  in  Ecclesia  Dei , 
firme  permaneant.  Sane  S.  Polycarpus  inter  celera  scribit  :  Quo- 
ctrca ,  derelicta  plerorumque  (haereticorum)  vanitate  falsisque 
doctrims ,  ad  traditum  Qiohis  ab  initio  sermonem  revertamur  (4). 

(1)  Cfr.  qaae  hoc  de  argnmento  prae-  tom.  i,  in  tract.  De  Tradition  pag.Sii 

clare  scripsit  Massuetns  ,   in   diss.    3  ,  et  seq.  obi  jam  refellerant ,  quidqaid 

qnae  est  De  Irenwi  doctrina ,  art.  3,  hic  nobis  ilerum  opponitShullleworlh. 
pag.  ii3  et  seqq.  ubi  copiose  hoc  ar-  (2)  Cfr.  Massuelus,  diss.  cit.  art.  2, 

gumentum    evolvit ,    ac   simul  malam  n.  i  i-i3,  ubi  confutat  Grabium  ,  per- 

Gallasii  fidem  castigat,  qni  cum  el  ipse  vertentem  et  ipsum  mentem  Irenaei. 
nirais  Irenaei  verbis  perstringeretur  ,  in  (S)  Cfr.  Ibid.  art.  i,  n.  6,  pag,  109, 

summulis  suis  Irenaji  sensum  perverlit.  (-4)   Aio  «VoA<^cvr£5-  t^\  fcecTectorijrec 

Cfr.  praeterea  Walemburgici ,  Controv,  ra»  ?ro>^xSv ,  Ktc)  rcis  ^^tvMi^eta-Ku^JuSf 


PART.    II.    SECT.    II.    GAP.    I.    DE    NEGES.    ET    EXIST.    TRAD.     263 

S.  Ignatius  vero ,  prceterquam  quod  nuspiam  habet ,  quod  ei  ad- 
versarius  aflingit,  dereversione  ad  id qitod invenitur scriptiiin{\)^ 
perpetuo  et  ipse  inculcat  adhaesionem  doctrinae ,  quae  in  Ecclesia 
obtinebat,  ut  ab  hsereticorum  novitatibus  immunes  fideles  serva- 
rentur  :  Studete  iijitur^  inquit ,  nt  confirmetnini  in  dogmatibus 
Domini  et  Apostolorum,.,  cum  dignissimo  Episcopo  vestro  et 
digne  contexta  spiritualicorona  Presbyterii  vestri  (2) ;  et  iterum : 
A  talibus  (hsereticis)  vos  ciistodite.  Quod  fiet  ^  si  inflati  non  fue- 
ritis y  etindivulsi  manseritis  a  Deo  J.  C.  et  Episcopo  et  pr^egeptis 
Apostolorum  (3);  et  ahbi  passim  (4).  Miramur  porro ,  nobis  Justi- 
num  objici  tanquam  Traditionem  respuentem ,  cum  ei  crimini 
vertatur  nimia  in  ea  admittenda  facilitas ,  dum  ex  illa  regnum 
Christi  milienarium  propugnat ,  uti  paulo  post  videbimus.  Certe 
cum  S.  Martyr,  in  Apolog,  I,  ritum  retuiisset  Baptismi ,  subdit  : 
Hanc  aiitem  hiijus  rei  rationem  ab  Apostolis  agcepibius  (5) ,  ut 
aha  silentio  praetereamus  (6).  Absonum  autem  est  velle  in  actis 
martyrii  SS.  Ignatii  et  Polycarpi  mentionem  traditionis  injici , 
cum  in  iihs  non  de  doctrina ,  sed  de  martyrum  gestis  sermo  sit. 
Verum  et  in  his  vestigia  haud  dubia  extant  de  recepta  in  Ecclesia 
cathoiica  Traditione  (7)  tum  circa  SS.  Trinitatem  lum  circa  Sancto- 
rum  eorumque  rehquiarum  cultum  (8) ,  quae  Prolestantes  profecto 
utpote  Traditionum  hostes  aversantur. 

«V/  rov  /|  ^^X^^  ^V*'*  ^etpet^oB-tVTet  Xoyof  o-rotf  ©tov  'itjTov  Xfia-rou  ,  xct)  rov  «Vi- 

i^tTrpir^Mfttv,    Cap.  7  ,    apud  Coleler.  a-KoTrev  ,  ku)  rav  heircty/^ur&^v  rm  aVo- 

pag.    187.  o-rcA^;».  Ibid.  pag.  24. 

(1)  Exinde  dolus  manifestus  apparet  (4)  VtinEpiat.  ad Philadelph, ca^»  8 
adversarii ,  quem  impugnamus.  et  9 ,  cum  not.  Vossii.   Ibid. 

(2)  Epist,  ad  Magnes,  cap.  i3  :  (5)  Ku)  Acyoi'  ^e  s/V  nvro  vetf»  roSf 
^TrovaciC^trt  ovv  /ii/ietteoB-^vett  fv  rolg  ti^oa-rcXm  iftecB-cfctv  rovrov.n.Sl,  p,So, 
o^oyfAXTtv  rovKvptov  ku) rm etTcoTTcXm ...  (6)  CfV.  docta  praefatio Maraa. part.  li, 
fciru  rov  cl^toTrpfTrtrrecrcv  'iTFtirKoTCov  cap.  l3,  §  4>  ^'  *  ®^  seqq.  pag.  6l. 
w^a»,  Ku)  ei%to-;rXQKov  TTvtv/tcetrtKoZ  (rrf  (7)  Cfr.y/c/a  iS^./^wa/iVapud  Ruinart, 
<puiov  rov  Tr^ta-jivrtpiov  vf>cav.  Ibid.  n,  5  et  6  ,  edit.  Veron.  1^31 ,  pag.  i8 
P^S*  ^*»  et  seqq.  ubi  seEmo  est  de  Teneratione 

(3)  Epist.  ad  Trall.  cap.  7  :  OyAar-  reliquiarum  S.  Marlyris. 

Ttir^t    ro^ts   roiovrots.    Tovro    ^t    ta-rett  (8)  Cfr.   ibid.    Jcta  S.  Polycarpi  , 

vfciv  fiii  <pi)a-tovfct9ots  f  Kot)  oba-tv  u^api-      n.  i^,  pag,  36  et  seqq.  ubi  apcrtissime 


264  TRAGT.    DE  lOCIS    THEOLOGIGJS. 

386.  Quod  si  ClemeDs  Rom.  ad  Traditionem  expresse  non  ap- 
pellat,  siquidem  scopus  ac  propositum  suum  id  non  ferebat  (1), 
facto  tamen  eam  apertissime  commendat;  nam  ipse  jugiter  pro- 
vocat  Corinthios  ad  libros  deutero-canonicos  tanquam  ad  Spiritus 
Sancti  oracula  ,  uti  suo  vidimus  loco;  unde  rero  istorum  librorum 
divinitatem  agnovit  nisi  ex  Traditione? 

387.  Ad  4™,  Ne(j,  hanc  adversarii  conclusionem ,  utpote  quae 
falso  innitatur  principio  falsoque  supposito ,  uti  ex  allatis  docu- 
mentis  luculenter  patet.  Viguit  igitur  divina  Traditio,  a  Scripturis 
distincta,  ab  Apostolis  usque  ad  Christi  annumcentesimumquin- 
quagesimum ,  et  deinceps  ,  fatente  adversario ,  tertio  et  quarto 
seculo ,  theoretica  et  practica ,  eumdemque  proinde  valorem  ha- 
bet ,  ac  ipsa  habet  Scriptura. 

388-  Inst.  Atqui  utriusque,  orientalis  videhcet  et  occidentalis , 
Ecclesiac  Patres  et  doctores  unanimes  sunt  in  rejiciendis  Traditio- 
nibus  a  Scriptura  distinctis.  Etenim  1°  doctrina  erat  Ecclesia^ , 
Scripturam  omnes  fidei  articulos  conlinere.  Origenes  :  In  hoc 
hiduo  ^  scribit,  'puto  duo  testamenta  posse  intelligi,  in  qiiibus 
liceat  omne  verhum y  quod  ad  Deiini  pertinet  {hoc  enim  est 
sactnficium)^  requiri  et  discuti ,  atque  ex  ipsis  omnem  rerum 
scientiam  capi.  Si  quid  autem  superfuerit  ,  quod  non  divina 
Scriptura  decernat ,  nullam  aliam  tertiam  Scripturam  dehere 
ad  auctoritatem  scientice  suscipi,,,  sed  igni  tradamus ,  quod  sii- 
perest,  id  est^^  Deo  reservemus  (2).  Athanasius  scribit  :  Sanctrn 
ac  divince  Scripturce  ipsce  per  se  satis  sunt  ad  vei^itatem  indi- 
candami^),  Theophilus  Alexandrin.  :  Irjnorans  (Origenes),  quod 
dcemoniaci  spiritus  esset  instinctus ,  sophismata  humanarmn 
mentium  sequi ^  et  aliquid  extra  Scripturarum  auctoritatem 
putare  divikum  (4).  Cyrillus  Alex.  :  Quod  sacra  Scriptura  non 

doxologia  SS.  Trinilatis  exhibetur,  ad  jeclionemnecnonadmutaamcharitatem 

confundendos  Socinianos ,  et  n.   i^j  et  revocare. 

seq.   ubi  pariter  de  Sanctorum  cullu  (2)  Hom,  v ,    in    Levit.    tom.   ii , 

sermo  est.  pag.  3i2,  edit.  Bened. 

(1)  Propositum  siquidem  ei  fuit  Co-  (3)  Advers.  gent.  tom.  i ,  op.  part.  i. 

rinthiorum  dissidia  compescere ,  illos-  (-4)  Epist.   Paschal,  u ,    Biblioth, 

que  ad  debitam  erga  pastores  saossub-  Patrum  i6i8  ,  tom.  iv  ,  pag.  716. 


PART.    II.    SECT.    II.    CAP.    I.     DE    WECES.    ET    EXIST.    TRAD.     265 

testaiur ,  quanam  ratione  admittemus ,  atque  pro  veris  habe-' 
bimus  (1)?  2«  Eadem  erat  fiJes  Ecclesiarum  orientalium.  Basilius 
enim  :  Crede ,  iiiquit,  quce  scripta  sunt;  quoB  non  suiit  scriptUy 
ne  investiga  (2) ;  et  alibi  :  Manifestus  a  fide  lapsus  est  ac  super- 
bice  crimen,  si  quis  aut  quidquam  eorum,  quce  scripta  sunt , 
reprobct,  aut  aliquid  ex  iis ,  quce  scriptis  mandata  noti  sunt, 
introducat  (3).  Nyssenus  vero  :  Cmn  id  nullo  Scripturce  testi^ 
monio  fultum  sit,  ut  falsum  improbabimus  (4).  Cyrillus  Hiero- 
solym.  :  Oporiet^  inquit  ,  circa  divina  et  sancta  fidei  myste- 
ria  ne  minimum  quidem  absque  divina  Scriptura  tradi  (5). 
Chrysostomus  denique  de  Scripturis  ait  :  Tanquam  tutum  ostium 
hcereticos  ab  incjressu  arcenty  nosque  in  securitate  qua  volumus 
C07istituunt ,  nec  sinunt  errare.,,  Qiti  enim  Scriptura  non  uti- 
tur^  sed  aliunde  ascendit ,  idest  y  qui  sibi  aliam  et  non  statutam 
viam  aperit ,  hic  fur  est  (6).  3°  Eadem  erat  Ecclesiarum  occi- 
dentalium  doctrina ;  omisso  enim  Irenaeo  (7),  Tertullianus :  Adoro, 
inquit,  ScripturcB  plenitudinem ,  quce  mihi  et  factorem  mani- 
fesiat  et  facta.  In  Evangelio  vero  amplius  et  ministrum  atque 
arbitrum  recioris  invenio  sermonem.  An  autem  de  aliqiia  sub- 
Jacenti  maieria  facta  sint  omnia .,  nusquam  adhuc  lecji,  Scriptum 
esse,  doceat  Hermofjenis  offlcina.  Si  non  est  scriptum  ^  timeat  vce 
illud y  adjicientibus  aut  deiraheniibus  destinatum  (8);  et  alibi : 
Non  recipio  y  cjuod  eootra  Scripturam  de  tuoprofers  (9).  Ambro- 
sius  :  Lego ,  quia  primus  est;  lego  ,  quia  non  est  secundus.  Illiy 
qui  secundum  aiunt^  doceant  leciione  [10).  Ilieronymus  :  Ut  hcec 
quce  scripta  sunt  non  negamus ,  ita  et  ea^  quce  non  sunt  scripta y 
renuimus,  Natum  Deum  esse  de  Virgine  y  credimus ,  quia  leyi^ 

(1)  Glaphyr.    in    Genes,    lib.    h,  tom.  viii ,  pag.  546,  edit.  Bened. 
pag.  29,  tom.  I,  op.  i638.  (7)  Omisimusenimdifficultales,  qaas 

(2)  Hom.adv.calumn,  SS.  Trinit,  Palmer  coramunes  habet  cum  Shutlie- 
op.  tom.  11,  pag.  611,  edit,  Bened.  -worlh ,  quasque  modo  excussimus  ac 

(^)  Defide ,  cap.  i ,  tom.  11 ,  pag.  224.  dissolvimus. 

(4)  Lib.  Decognit,  Dei,  apud  Eu-  (8)  Advers.  Hermog,  cap.  22, 
tym.  in  Panoplia ,  part.  1,  tit.  viii ,  n.  4.          (9)  De  carne  Christi  cap.  8. 

(5)  Cat.  IV,  §56,  edit.  Milies.  (10)  De    instit    Firgin.    cap,    2, 

(6)  Hom,  Lix ,  al.  lviii,«w  Joan,  tom.  11,  pag.  265, 


266  TRAGT.    DB    LOGIS    THEOLOGIGIS. 

mus.  Mariam  niipsisse  post  partum ,  7ion  credimus  ^  quia  non 
legimus  (1).  Augustinus  :  Quidquid  inde  audieritis;  hoo  vohis 
hene  sapiat;  quidquid  extra  est  respuite  (2).  Supervacaneum 
foret  allegare  Clementem  Alex. ,  Hippolytum,  Cyprianum  ,  Opla- 
tum,  Hilarium ,  Yincentium  Lirinensem ,  Anastasium,  Prospe- 
rum  ,  Theodoretum  ,  Damascenum  ,  Theophylactum  ,  etc.  quos 
collegerunt  scriptores  nostri  (3).  4°  Nec  solum  haec  erat  Ecclesiae 
primitivae  doctrina ,  sed  eminentiorum  etiam  theologorum  medii, 
sevi  doctrina  fuit.  Doctus  Gersonius  scribit  :  Attendendum  in 
€xaminatio7ie  doctrinarum  primo  et  principaliter ,  si  doctrina 
8tt  conformis  sacj^ce  Scripturce...  quoniam  Scriptura  nobis  tra* 
dita  est  tanquam  regula  sufficiens  et  infallibilis  pro  retjimine 
totius  ecclesiastici  corporis  et  membrorum  usque  in  finem  seculi, 
Est  igitur  talis  ars,  talis  regula  vel  exemplar ,  cui  se  non  con" 
formans  alia  doctrina  vel  abjicienda  est  ut  hcereticalis ,  aut 
suspecta,  aut  impertinens  ad  religionem  prorsus  est  habenda  (4). 
Gregorius  Arimin.  :  Constat  y  quia  quidlibet  tale  ut  expressum 
secundum  se  continetur  in  S.  Scriptura ,  vel  ex  contentis  in  ea 
deducitur ;  alioquiji  non  ipsa  sufficeret  ad  nostram  salutem  et 
nostrce  defensionem  fidei,  quod  est  contra  Augustinum  (5).  Sco- 
tus  :  Paiet,  quod  S.  Scriptura  sufficienter  continet  doctrinam 
necessariam  viatori  (6).  Idem  docent  Rupertus  Tuitiensis  ,  Occa- 
mus  ,  Cameracensis  ,  Waldensis  ,  Odo  ,  Lyranus ,  etc.  (7).  Ergo. 

389.  Resp.  Neg.  ant.  seu  min.  subs.  Ad  allegatas  probationes  , 
Dist.  Patres  adducti  rejecerunt  l^  aut  traditiones  ab  haereticis 
confictas  ac  fidei  Ecclesiae  cathoHcae  adversantes,  2°  aut  interdum 
etiam  ad  hominem  argumentum  instituentes ,  3°  aut  in  particu- 


(1)  Advera.  Hehid.  opp.  tora.  iv  ,  arlic.  Art,  vr. 

parl.  II,  pag.  i^i ,  edit.  Bened.  (4)  De  e^am,  rfoc^r.  parl.  ii ,  cons.i. 

(2)  Sermo  de  Past.cz^.  i\  ^Xom.M  j  (5)  In  Sent.  dist.  i,   q.  i ,  art.  2. 
pag.  238.  (6)  Pro%.  i.iSe«*.q.  II.  opp.  tom.v, 

(3)  Scilicet  Usserias ,  in /?c«;3ons.  ad  pag.  i. 

Jesuitam,  cap.  2;  Beveridge,  Dexxxix  (7)  ItaPalnier,  cit.  Tract.deEccles. 

artic;  Tillolson  ,    in   Regulis  fidei ;  p.  111,  cap.   i,  vol.  11,  cujas  testimo- 

Newman,  De  Romanismo ,  lect.  viii.;  niis  nonnaila  alia  adjecimus. 
Gary  ,    Testimonia  Patrum.  ad  xxxii 


PART,    II.    £ECT.    II.    CAP.    I.    DE    NECES.    ET   EXIST.    TRAD.      267 

laribus  nonnullis  controversiis ,  in  quibus  illls  non  indigebant 
tradilionibus ,  conc, ;  absolule  et  in  seusu ,  quo  nos  eas  adstrui- 
mus  ,  fieg,  Si  tres  ejusniodi  regulae  prae  oculis  babeantur ,  difficile 
baud  erit  Patrum ,  quae  nobis  objiciuntur ,  efFata  tanquam  tradi- 
tionibus  adversantia  disjicere.  Quod  ut  clarius  pateat ,  satis  est  eas 
singillatim  applicare  ad  illa  ,  quae  nobis  opponuntur. 

390.  Ac  lo  Origenes  in  objecto  textu  disserit  de  eo ,  quod  Deus 
nobis  non  revelavit,  at  reservavit  sibi .  adeoque  tertiam  Scrip- 
turam  nos  requirere  non  debere  ad  curiositatem  nostram  pas- 
cendam  de  iis ,  quge  Deus  scire  nos  noluit  (1).  Quid  boc  commune 
habet  cum  traditionibus ,  quas  ipse  ubique  adstruit  adversus 
liaereticos  (2)  ? 

391.  2«  Atbanasius  scribit,  Scripturas  satis  esse  ad  veritatem 
indicandam ,  de  qua  agit ,  ad  falsitatem  scilicet  ac  stupiditatem 
idololatrioeevincendam  ,  ad  quod  certe  traditione  opus  non  est  (3). 
Igitur  neciste  ad  rem  profertur  (4). 

392.  3°  Tbeophilus  insurgit  adversus  Origenem ,  eo  quod  juxta 
ipsum,  Scriptura  dimissa,  imo  contra  Scripturae  auctoritatem , 
commentum  suum  effutierit  de  cessatione  regni  Christi  aliquando 
futura  (5).  In  quo  nihil  contra  Traditionem. 

(1)  Sic  enim  proseqnitar  Origenes  (-4)  Ac  propterea  applicatar  secanda 
post   allegata  verba.  Neque  enim   in      ex  traditis  regulis.  Ceteram  S.  Athana- 

prcBsenti  vita  Deus  scire  nos  omnia  sias  in  vita  S,  Antonii  refert  et  appro- 

voluit ,  maxime  cum  et  Apostolus  di-  bat  monitam   S.  Abbatis    :    Ktt&ei^ous 

cat  :  Quia  ex  parle  scimus ,  etc.  cuv  ictorovs  /^SxXov  uTro  rourm  ^yAaV- 

(2)  Sint  exemplo,  qaae  scribit  in  lib.  r6T«,  Kett  rtifun  rni  rt  rSv  vccrifen 
Deprincip.  Praef.  n.  a  :  Servetur  ec-  Trotpec^oTtv.  f^os  itaque  puros  ab  illis 
clesiastica  prcedicatio  per  successionis  (hasreticis)  custodite,  servatequePatrum 
ordinem  ah  Apostolis  tradita,  etusque  traditionem ,  edit.  cit.  tom.  i,  part.  ii, 
ad  prcesens  in  Fcclesiis  permanens,  pag.  862,  n.  89.  Arianos  in  Nicaeno 
etc.  edit.  Maur,  tom.  1,  pag.  47»  Concilio  tradilione    damnatos  S.Alha- 

(3)  Insuperet  ipse  Alhanasiasinipso  nasium  retulisse  ,  paulo  ante  vidimas, 
loco  nobis  objecto  sabdit :  Extant  quo-  (5)  En  Theophili  verba  ,  quae  im- 
que  plurimi  ea  de  re  a  heatis  nostris  mediate  praecedunt  :  Equidem  scire 
magistris  conscripti  lihri,  quos  si  quis  non possum ,  qua  temeritate,  Origenes 
legent ,  Scripturarum  interpretatio-  tanta  confifigens ,  et  non  Scripturarum 
nem  quodammodo  intelliget ,  etc.  aucioritatem  ,  sed  suum  errorem  «e- 


268 


TRAGT.    BE   lOCIS    TIIEOLOGICIS. 


393.  4«  Cyrillus  Alex.  loquitur  de  fabuloso  angelorum  cum 
foeminis  congressu,  de  quo  certe  Scriptura  non  loquitur,  neque 
adboc  commentum  refellenduai  traditione  opus  est(l). 

394.  5^  Basilius  scribit ,  iis  credendum  esse  ,  quae  scripta  sunt , 
nempe  quod  Deus  erat  Verbum ,  quibus  exploduntur  ,  quee  calum- 
niatores  de  suo  ,  quodque  scriptum  non  reperitur ,  obtrudebant  : 
Non  erat  ^  et  non  Deus ;  in  quibus  Scripturae  directe  adversa- 
bantur  (2).  Rursum  sciscitamur  ,  quid  boc  cum  traditione?  In 
altero  vero  locoagendi  rationem  baireticorum  arguit  Basilius  ,  qui 
pro  lubitu  Scripturae  aut  detrabebant  aut  adjiciebant  ad  falsas 
suas  sententias  adstruendas ,  prout  et  bseretici  hodierni  facere 
consueverunt  (3). 

395.  6°  Nyssenus  eosimprobat ,  qui  verba  ,  Genes  IX  :  Venite, 
descencUimiis ^  et  confundamus  lincjuas  eorum  ,  ad  Angelos  aDeo 
dicta  autumabant ;  quod  cum  Scriptura  non  dicat ,  merito  a  Nys- 
seno  rejicitur  (4). 

396.  7°  Cyrillus  Hierosolym.  illa  habet  per  oppositionem ,  ut 


quens ,  ausus  sit  cunctis  in  medium 
nocitura  proferre ,  etc.  Deinde  eamdem 
Origenem  arguit ,  quod  Scripturarum 
auctoritate  nisus  sit  conGrmare  stoico- 
rum  dogma. 

( 1)  Sic  enim  ibid.  scribit  S.  Cyrillus  : 
EiKetio/u.vdov<ri  ^e  rtve^ ,  ku)  Kureia-o^l' 
i^ovrai  Tc  pi^p^f^ci  ,  7ri6ciyois  ,   (^s  otovrxt  , 

}iOyta-fio7s     TO     U^VVCiTOV      VTfOKXiTTTOVTtS* 

yiyovcTct  yuf  (v  dv^peta-t  tcc  7irovy,pei  Oxxi 
i^utfiovtci ,  ^t'  uvTuv  ttjiyei^eTo  tus  tc^v 
a-TFtff^uTuv  KUTuQoXug,  Id  est ,  Nugan- 
tur  auteni  nonnulli ,  et  vanis  com" 
mentis  rem  invOlvunt ,  verisimilihus , 
ut  arbitrantur ,  rationihus  [non  tra- 
ditione),  id  qtiod  impossihile  est ,  pal- 
liantes,  JUapsos  enim  doemones  in 
malos  aiunt,  ac  peripsos  semina  im- 
missa,  etc. 

(2)  Addendnm  ,    hanc  homiliam   a 


Maurinis  editoribus  rejectam  esse  in  ap-^ 
pendicem ,  seu  inter  opera  ,  qu»  falso 
S.  Basilio  adscripta  sunt.  Quod  profecta 
Palmer  ignorare  non  poterat ;  attamen 
velut  genuinum  S.  Patris  foetum  nobis 
obtrudit. 

(3)  Quinimo  profitetur  sibi  hic  pro- 
posuisse  S.  Basilius  solis  Scripturarum 
verbis  exponere  fidem  ,  de  qua  agit.  j 
n.  5  ,  inculcat ,  in  fidei  negotio  rece- 
dendum  haud  esse  a  Sanctorum  tradi- 
iione  et  institutis, 

(4)  Ita  enim  legitur  loc.  cit. :  Quod 
si  Jngelos  ministros  allocutum  res- 
ponderis,  sive  ontnes,  quod  absurdum 
esl ,  sive  paucos  dixeris ,  cum  id  nulJo 
Scripturce,  etc.  Prostat  porro  hoc  opus 
Eulhymii  etiam  in  Bihlioth,  Patr,  edit. 
Logd.  1677  ,  tom.  XIX ,  pag.  49» 


PART.    II.    SEGT.    II.    GAP.    I.     DE    NEGES.     ET    EXIST.    TRAD.     269^ 

ibidem  subdit,  ad  disputationem  commentitiam  ^  non  autem  ad 
traditionem,  quam  acriter  propugnat(l). 

397.  8<>  Joannes  Chrysost.  de  illis  loquitur,  qui  aut  Scriptu- 
ram  respuebant ,  aut  illa  abutebantur ,  uti  antichristi  et  haere- 
tici  (2).  Scripturoe  errare  nos  minimesinunt  sub  Ecclesiae  magistcrio. 

398.  9»  Tertullianus  adorat  Scriptiirm  plenitudijiem ,  in  quaes- 
tione  adversus  Hermogenem  de  rerum  creatione  ex  nihilo.  In 
altero  autem  loco  rejicit,  quod  de  suo  seu  ex  proprio  penu  Mar- 
cion  adjiciebat.  Celerum  nemo  forsan  vaUdius  TertulHano  tradi- 
tiones  adversus  hserelicos  protuetur  (3). 

399.  10°  Ambrosius  legit  in  Scripturis,  Christum  esse  altitu- 
dinem  divitiarum  sapientiae  et  scientiae  Dei ;  non  legit  autem 
secundum ,  inhiandum  nempe  esse  hujus  secuh  divitiis  cum 
salulisproprice  dispendio(4).  Adversariusautem  noster  hoc  secun- 
diifn  intelhgit  de  Traditione.  Judicet  lector  de  bona  illius  fide. 

400.  11°  Hieronymusjure  merito  respuit  Helvidii  blasphemiara 
de  Mariae  nuptiis  post  partum,  cum  hoc  neque  Scripturoe  neque 
Traditionis  auctoritati  innixus ,  nebulo  ille ,  sed  cerebro  suo 
gratis  effutierit. 

401.  12»  Augustinus  jubet  respuere,  quidquid  extra  Scrip- 
turam  est^  id  est,  quidquid  Scripturoe  refragatur,  nec  provenit 

(1)  Satis  est  legere  contextum ,  ut  ingrediantar  per  ostiam,  sed  fares  sint 
germana  S.  Cyrilli  mens  appareat.  Ce-  ac  latrones,  scrihens  :  Hic  porro  et  qui 
teram  cum  haereticus  calvinianus  Rive-  fuerunt ,  et  qui  fiituri  erant ,  indicat 
tas  haec  ipsa  objecerit  ex  S.  Cyrillo ,  {Q\\Y\&i\i&)Anticliristum,falsos  Chri- 
qux  objicit  iterum  hic  Palmer  ad  ad-  €tos,  Judamet  Theudani ,  et  alios  hu- 
s\ruen(\simScripturcBSuffictentiam,  cfr.  jusmodi.  Quid  senserit  Chrysoslomus 
quac  copiose  el  erudite  ad  Rivelum  re-  de  Iraditionibus,  paulo  ante  diximas. 
fellendum  habetToutteus ,  in  dissert.  iii,  (3)  Cfr.  P.  La  Cerda  ,  in  objecta  Ter- 
Dedoctrina  S,  Cyrilli,  cap.  i3,  n.  loi  talliani  loca. 

et  seqq,    De   adjungenda  Scripturce  (4)  Elenim  S.  Ambrosius ,   n.    70, 

traditionisetEcciesice  aucioritatcllsLC  cum  attnlisset  ex  Eccles.    iv  :  Ctijus 

fortasse  de  causa  Palmer  prudenter  non  oculus  non  saliatur  divitiis ,  \\xc  ap- 

allegat  editionem  Benedictinam.  plicavit  Christo,  in  quo  est  altitado  di- 

(2)  Paulo  ante  iti  eodem  num.  S.  Joan.  vitiarum  sapientiae  et  scientiae  Dei ,  etc. 
Chrysostomus  significat,  quinam  sint,  etaffirmavit,  Christoadhaerendum  esse, 
qui  non  utantur  Scripturis ,  seu  non  non  seculi  diviliis  inhaerendum,           • 


270 


TRAGT.    DE    tOCIS    THEOLOGICIS. 


ex  illis  fontibus ,  ex  quibus ,  ut  ipse  loquitur ,  manaverunt  rivi 
prcedicntionis  evangelicce ,  ciim  in  omnem  terram  exivit  sonus 
corufn  (1). 

402.  Certe  post  haec  supervacaneuni  est  alios  adducere  veluti 
ti'aditionibus  dograaticis  adversantes ,  quoniam  ad  canones  supe- 
rius  constitutos  si  redigantur  illaruni  dicta,  eadem  ratione  dis- 
solventur  ,  prout  jamdiu  a  Catholicis  praestitum  est  adversus  iilos, 
qui  traditiones  impugnarunt ,  quique  laudantur  ab  adversario 
nostro  (2). 

403.  Ad  4™,  Neg.  Etenim  Gersonius  nihil  aliud  sibi  vult  in 
objecto  loco  ,  quam  doctrinas  aut  revelationes  privatas  ad  Scrip- 
turas  cxigendas  esse  ,  ut  ex  illarum  conformitate  aut  difFormitate 
cum  Scripturis  seu  verae  admittantur,  aut  uti  suspectae,  falsae  aut 
erroneae  respuantur ,  cum  Scriptura  sufficiens  ac  infalUbilis  regula 
sit ,  quatenus  aut  mediate  aut  immediate  veritates  continet  omnes. 
Hanc  esse  ejus  mentem ,  tum  ex  orationis  serie  patet ,  tum 
ex  apertis  ejus  verbis  ,  quibus  Tradilionem  divinam  ac  dogma- 
ticam  a  Scripluris  distinctam  ipsis   commendat  (3). 


(1)  Opponit  praeterea  S.  Doclor  pas- 
tores  bonos  ,  id  est ,  qui  non  solam  bene 
docent ,  sed  faciant  prjelerea  ,  quae  do- 
cent ,  malis  pastoribus ,  qui  dicunt  et 
non  faciunt ,  sea  male  operantar;  ad- 
liortatur  propterea  oves  ,  ne  sinant  se 
a  malis  islis  pastoribus  decipi ,  imitan- 
tes  mala  ipsoram  opera,  sed  allendant 
ad  ipsorum  dicta ,  imo  et  ad  Scriptu- 
rarum  doctrinam,in  qua  invenienl  ni- 
hil  venenosum ,  niliil  aliennm  ad  uber- 
rima  pascua.  Itaque  in  objectis  verbis 
non  oppouit  Scripturam  traditioni,  sed 
malis  pastoris  operibus.  En  novum"  spe- 
cimen  sincerae  fidei  adversarii  nostri. 

(2)  Cfr.  propterea  adversus  illos ,  quos 
Palmer  recenset,  si  Newman  excipias, 
qui  nihil  novi  in  hoc  argumento  protu- 
lit ,  Walemburgici ,  in  cit.  Tractatu  , 
De  testimoniia  seu  de  traditionibus , 


ubi  singula  ab  haereticis  allafa  Patrura 
testimonia  accurate  expendunt;  necnon 
Toutteus,  in  edit.  0|)p,  S.  Cyrilli;  Ma- 
ran,  in  praef.  opp.  S.  Justini ;  Gretze- 
rus,  tura  in  Iract.  De  qucestione  j  unde 
scis ,  hunc  vel  illum  esse  sincerum  et 
iegitimum  Scripturce  sensuniP  cap.  5, 
tum  in  Examine  iertice  disputationis 
VappicoB  de  sac,  Scripturce  sufficien" 
tia  f  tum  denique  in  opusc.  Trophceum 
Pappicum  constat  Quinquayinta  axio- 
matis  ^  quorum  pferaque  sunt  menda" 
cia;  quihus  post  verha  D.  Augustini 
suhjunguntur  alia  mendacia,  ut  prin' 
cipium  respondeat  fini,  Opp.  cil.  edit. 
tom.  viii.  In  his  porro  auctoribus  com- 
periet  Palmer ,  omnia  fuisse  praeocca- 
pata  ac  soiuta  ,  quGe  a  suis  auctoribus 
adversus  Traditionem  prolata  sunt. 
(3)  S?^ut\u.  Declaratione  veritatum  f   ; 


PART.    11.    SEGT.    II.    GAP.    1.    DE    WEGES.    ET    EXIST.     TRAD.     271 

404.  Gregorius  porro  Ariminensis  eatenus  contendlt  in  Scrip- 
tura  aut  formaliter  sive  expresse  veritates  ad  salutem  necessarias 
contineri,  aut  ex  ea  mediate  deduci,  quatenus  humanas  exclu- 
dit  ratiocinationes ,  quse  non  innituntur  revelalioni ,  sed  solius 
rationis  principiis ,  atque  has  veritates  solius  rationis  ope  dedu- 
ctas  non  theologice ,  sed  philosophice  tantum  probari  aifirmat , 
nimirum  ad  philosophiam  ,  nonautem  adtheologiam  spectare(l). 

405.  Scotus  pariter  affirmat ,  quod  et  nos  dicimus ,  veritates 
omnes  ad  salutem  viatori  necessarias  in  Scripturis  contineri  vel 
mediate  vel  immediate,  quia  illae  veritates,  quae  expresse  in 
Scripturis  non  habentur,  continentur  in  Traditione,  ad  quam 
Scripturae  nos  remittunt.  Sane  Scotus  ahbi  scribit ,  plures  fidei 
veritates  haberi ,  quae  per  solam  traditionem  ad  nos  pervene- 
runt  (2). 


quae  in  edit.  Du  Pinii  invenitur  imme- 
diate  post  tract.  De  examine  doctrinar,, 
in  gradu  secundo,  pag.  22  ,  lisc  scribit 
Gersonius  :  Secundus  gradus  esi  veri» 
tatum  ab  Ecclesia  determinaiarum , 
quw  ab  indubitata  relalione  Apostolo- 
rum  per  successionem  continuam  de- 
venerunt.  Est  autem  hcec  Ecclesice 
aucloritas  tanta  ,  ut  diceret  Augusii- 
nus  :  Evangetio  non  crederem ,  etc, 
Quanquam  vicissim  dici  possit ,  Ec- 
clesicB  non  crederem,  sinon  auctoritas 
Scripturce  impelleret,  Et  ita  diversis 
respectibus  auctoritas  utraque  mutuo 
se  confirmat.  Cfr.  praeterea  in  Propo- 
sitionibus  de  sensu  litterali  sac.  Scrip- 
turcB ,  ibid.  pag.  i ,  ubi  scribit ;  Quod 
Ecangelium  Marci  sit  Evangelium 
Christiplus  quam  Evangelium  S.  Tho- 
mcB  vel  Nicodemi  credimus  ex  tradi- 
tione  Ecclesice,  Et  alibi  passim  eadem 
inculcat, 

(1)  Hic  est  scopus  totius  articnli  se- 
cnndi ,  quem  sic  resolvit  :  Respondeo , 


quod  discursus proprie  iheologicus  esty 
qui  constat  ex  dictis  sive  propositio^ 
nibus  in  sacra  Scrjptura  contentis , 
vel  ex  his  quce  deducuntur  exeis,  vel 
saltem  ex  allera  hujus.  Itaque  ,  utpa- 
tet ,  Gregorius  Arim.  non  opponitScrip- 
turam  Traditioni ,  sed  humana;  rationi; 
alioquin ,  ut  ibidem  docet ,  Theologia 
non  esset  scientia  divina  ,  sed  humana. 
Et  sane  nemo  fortasse  ex  veteribus  scho- 
laslicis  magis  urget  S.  Augustini  aacto- 
rilatem  quam  Gregorius. 

(2)  Etenim ,  lib.  i  ,  dist.  il  ,  q.  I  , 
edit.  Antverp.  1620,  tom.  i,  pag.  210, 
haec  scribit ,  quae  si  vidisset  Palmer 
nunquam  auctoritalem  §coti  nobis  ob- 
jecisset :  Dico,  quod  Christum  descen^ 
disse  ad  inferna  ,  non  docetur  in  Evan- 
gelio ;  el  tamen  tenendum  est  sicui 
articulus  fidei ,  quia  ponitur  in  sym- 
holo  Jpostolorum;  ita  multa  alia  de 
Sacramentis  EcclesioB  non  sunl  ex- 
pressa  in  Evangelio,  et  tamen  Ecch' 
sia  tenet ,  illa  esse  tradita  certitudina' 


272  TRACT.    DE    LOGIS    THEOLOGICIS. 

406.  Eodem  sensu  Rupertus  Tuitiensis,  Occamus,  Camera- 
censis ,  Waldensis ,  Lyranus  aliique  locuti  sunt ,  quorum  testi- 
monia  cum  adversarius  singillatim  non  allegaverit ,  ideo  ab  iis 
cxpendendis  supersedemus.  Ex  analogia  enim  in  eamdem  plane 
conclusionem  deducimur. 

407.  Ex  his  specimen  datur  sollicitudinis  adversariorum  Eccle- 
siae  catholicaB  in  corrogandis  nonnullis  Patrum  effatis  a  contextu 
divulsis,  ut  sibi  blandiantur  atque  aliis  illudant,  cum  persua- 
dere  nituntur ,  Patres  divinarum  Traditionum  auctoritatem  non 
admisisse  ;  dum  eas  in  suis  operibus  ubique  apertissime  adstruunt , 
pugnantes  adversus  haereticos ,  quos  etiam  perpetuo  provocant 
ad  doctrinam  in  Ecclesia  universa  receptam ,  qua^  cum  Tradi- 
tione ,  ut  inferius  dicemus  ,  identiflcatur.  Animadvertimus  prae- 
terea ,  Patres,  ex  quibus  haec  objecta  sunt,  eos  ipsos  esse,  quos 
Shuttlev^orth  m  pram  saltem  traditionem  admisisse  y  fatetur, 
quasi  nempe  apud  illos  praxis  a  fide  discrepasset. 

DIFFICULTATES. 

Eoc  natura  et  incommodis  traditionis. 

408.  Obj.  prima.  Dato  etiam,  non  omnia,  quaj  Apostoli  prse- 
dicarunt  scriptis  esse  consignata  ,  non  aliud  sequitur ,  quam  reve- 
lationem  divinae  voluntatis  ad  nos  minime  pervenisse.  Stuitum 
quippe  est  sibi  persuadere,  intemeratam  ad  nos  usque  ejusmodi 


Uter  ah  Apostolis ;  et  jperictdosum  esset  tema.  Oh  !    quam  melias  scriptor  iste 

errare  circa  illa  ,  quw  non  tantnm  ah  ingenium  el  cogniliones,  qulbus  pollet, 

Aposlolis  descendunt  per  scripta  ,  sed  consecrasset  fovendte  unioni  intereccle- 

etiam  quw per  consueludinem  univer-  siam  angh-cathoiicam,  ut  ipse  vocat, 

salis  EcdesicB  tenenda  sunt...  Multa  et  Ecclesiam  vere  el  unice  calholicam, 

igitur  docuit  eos  Spiritus  S.j  quas  non  nempe   llomanam  !  Meliorem    profecto 

8unt  scripta  in  Evangelio ,  et  illa  mulla  exilam  habuissent  ejus  labores  ;  contra 

qucedam  per  ScripturaiH ,  qucedam  per  vero ,  ut  ceteris  acatliolicis  omnibus  jam 

consuetudinemtradiderunt.)ldiQ^diiiv.2t.  contigit,  oleum  et  operam  perdidit  in 

verba  totom  labefactant  Palmerii  sys-  hac  £cclesia  oppagnanda. 


PART,    II.    SECT.    II.    CAP.    I.   DE  NECES.    ET    EXIST.    TRAD. 


273 


revelationem  traditione  orali  pervenisse  tot  inter  haereses ,  quae 
decem  et  octo  seculorum  tractu  exortae  sunt.  Sane  medio  aevo , 
atque  aetate  praesertim  Innocentii  III  et  Alexandri  VI,  quis  sibi 
persuadeat,  puras  Ecclesiae  Traditiones  viguisse  (1)?  Ubinam 
igitur  in  tanta  corruptionum  et  obscuritatum  foeditate ,  in  qua 
Europa  jacebat  universa ,  verus  servabatur  christianismus?  Pro- 
fecto  in  Scriptvris  ,  et  in  Scripturis  tanttim  (2).  Igitur  restat ,  ut 
alterutrum  fateamur ,  aut  ab  initio  revelationemScripturaequidem 
et  Traditioni  consignatam  fuisse ,  atque  hac  Traditione  medio  aevo 
deperditarevelationemnonnisiinScripturasolasuperfuisse,autNo- 
vum  Testamentum  integram  essG^  plenam  ac  sufficientem  Deivo- 
luntatis  manifestationemfideique  su  mmarium.  Posterius  vero  hoc 
longe  verisimiiius  videtur;  nara,  ulmerce  orales  communicationes 
verboDei  scripto  aequari  possint ,  necesse  est  validioribus ,  quo  fieri 
potest ,  externis  testibus  eas  adstrui ;  quod  tamen  incredibile  est , 
attenta  doctrinalium  traditionum  natura,  qusede  orein  osprogre- 
dientesiis  modificationibus  subjiciuntur ,  quasex  hominum  ideis  ac 
locutionibus  subeant  oportet.  Ecquis  unquam  has  appellaverit  reve- 
lationem  (3)  ?  Quidquid  pro  traditionibus  affertur ,  in  quaestionem 


(1)  Ita  SbuUtewurth,  op.  cit.  pag.  34 
et  seqq.  quibus  jana  praemiserat  et  ipse, 
Dt  factum  vidimus  a  Palmerio ,  quod, 
si  Scriptura  non  orania  ad  salutem  ne- 
cessaria  contineret,  foret  ipsa  incom- 
pleta  et  indigeret  supplemento ;  quasi 
nempe  Evangeiium  Matthsei  fuerit  in- 
complelum ,  eo  quod  non  omnia  scrip- 
serit ,  quae  postea  scripserunt  Marcus 
et  Lucas ;  aut  istorum  pariler  Evange- 
lia  essent  incompleta,  eo  quod  lilteris 
non  consignaverint ,  quoe  postea  con- 
signavii  Joannes  ,  et  ila  porro.  Deinde 
recurrit  et  ipse  ad  ioca  communia  , 
nempe  ad  abusum  indulgentiarum ,  ad 
credulitatem  universae  Europae  niedio 
aevo,  etc.  etc. 

T.  IX. 


(2)  Ibid.  pag,  36.  Ex  quo  infert,  vi- 
viiicationem  christianismi  acceptam  re- 
ferri  debere  Reformationi ,  Protestan- 
tiumque  adhaesioni  iis,  quse  scripta 
iuvenerunt,  ac  profectum  modernam 
scientiae  theologicae.  Infelix  homo!  Inter- 
rogetDamraum  ,  Semlerum  ,  Tellerum, 
Eichornium,  Baverum,  Woltmannam, 
Paulusium ,  Straussium  aliosque  pene 
innuineros  reformationis  sectatores,  qaid 
demum  factum  sit  de  Scriptaris  et  reve- 
latione  in  reformatione.  Verum  de  hoc 
argumentoexprofessoagemusinparteui, 
nbi  etiam  expendemas ,  quod  hie  asse- 
ritur,  de  profeclu  moderno  scientiae 
theologicae. 

(3)  Ibid.  pag.  87.  Et  hic  amare  qoe- 

18 


274 


TRACT.     DE    LOCIS    THEOLOGICIS. 


venit.  Non  aliunde  suam  haec  originem  traxit  persuasio ,  quam 
ab  inanibus  timoribus  conceptis  ex  desiderio  favorem  divinum 
obtinendi ,  cujus  intentiones  postea  ab  antiquitate  consecratae  sunt. 
Ceterum  nihil  aliud  traditiones  sunt  praeter  quam  practicce  aber- 
rationes  a  puritate  et  integritatedoctrinarumchristianarum,  quae 
labente  tempore  incrementum  accipientes  constituerunt  papis- 
mum  in  deteriori  tenehricosiorique  forma  (1).  Ergo. 

409.  Resp.  Neg,  illud  consequi ,  quod  adversarius  autumat. 
Posito  enim  ,  qiiod  Christus  revelationem  suam  ad  homines  trans- 
mittere  decreverit  partim  scriptis  partim  viva  voce,  ipsius  jam 
erat  eam  incorruptam  servare ,  tum  scilicet  eam  partem ,  quam 
scriptis  committi  voluit,  tum  eam,  quam  voluit  oretenus  pro- 
pagari.  Deo  enim  alterum  altero  difficilius  non  est.  Fatetur  sane 
adversarius ,  Dei  prodigio  factum  esse ,  ut  Scripturae  sacrae  inte- 
grae  conservarentur ;  curigitur  efficere  Deus  nequiverit ,  ut  integrae 
pariter  servarentur  Traditiones  (2)  ? 


ritnr,  qaod  hanc  assertionem  audive- 
rit  in  ambitn  ipso  Ecclesiae  saae  ( anglo- 
catholicw .' ) 

(1)  Ibid.  pag.  39,  40. 

(2)  Pag.  39.  Sed  prsestat  refellere 
Shallleworth  verbis  ipsis  aacloris  non 
saspecti,  ejasque  collegje ,  nempe  Pal- 
raerii ,  qui  in  tractata  cit.  De  Eccle- 
sia,  vol.  II ,  part.  iii,  cap.  i ,  pag.  10 
et  seqq.  cum  sibi  proposaisset  argu- 
mentum  ex  insufflcientia  traditionis , 
scribit  :  Alias  oppositum  fuit,  tradi- 
tionem  non  scripfam  obnoxiam  esse 
corruptioni,  ac  improbabile  omnino 
esse ,  quod  Deus  voluerit  committere 
revelationem  suam  modo  adeo  incerto 
transmissionis.  Respondet  aatem  : 
Equidem,  si  traditio  chrisliana  esset 
omnino  non  scripta,  idest,  si  scripta 
non  inspirata  non  superessent ,  quoB 
sufflcienter  testentur  universalem  chri- 


stianorum  fidem  ab  cetate  apostolica , 
haud  wgre  admitti  posset ,  traditionem 
solam  fore  probationem  incertam  do- 
ctrince  christiance,  Ast  non  videtur 
ulla  inveniri  impossibilitas  a  natura 
traditionis,  quod  aliquw  veritates  re- 
velatce  potuerint  illius  ope  transmitti, 
divinw  gratiw  suhsidio,  Sane,  si  nos 
insistimus  incertitudini  tradilionis  in 
genere ,  potest  id  consecutiones  parere 
valde  graves ,  quoniam  authenticitas 
et  genuinitas  sac,  Scripturw  librorum 
innituntur  (tandem  aliquando  fatetur), 
in  gradu  haud  parum  notabili,  testi- 
monio  traditionis  primitivw.  Id  asse" 
ritur  ab  Hookero ,  PVitakero ,  Lard- 
nero ,  Paleyo ,  etc.  etc. ;  et  pag.  4^. 
Si  testimonium  primitivorum  docto^ 
rum  christianorum  in  hac  facti  quws- 
tione  rejicitur ,  externw  probatiOnes 
christianw  religionis  destruuntur. 


PART.     II.    SEGT    II.     GAP.     1       DE    KECES.     ET    EXIST.     TRAD.        275 

410.  Veruin  cum  tota  difficultas  ex  praepostera  oriatur  tra- 
ditionis  notione ,  hac  depurgata  ,  difficultas  evanescit.  Existiraat 
porroadversarius,  Traditionis  noraine  nos  quasdam  significare, 
ut  ita  loquar,  verborum  formulas  ,  quas  alicui  individuo  primum 
commissae ,  ab  eo  ad  aliud  aut  alia  individua  fuerint  pariter  trans- 
missae  ,  et  ita  deinceps.  Ast  in  hoc  vehementer  errat.  Traditionis 
siquidem  divinae  ac  dogmaticae  nomine  Catholici  complexum  sig- 
nificant  illarum  veritatum  seu  doctrinae  ilhus  ,  quae  viva  voce 
ab  ApostoHs  Christi  nomine  praedicata  est,  nec  ab  auctoribus 
hagiographis  fuit  htteris  consignata,  conservata  tamen  est  vivo 
Ecclesiae  magisterio,  cui  commissa  est.  Quapropter  non  indivi- 
duis  seorsum  sumptis ,  sed  Ecclesiae  pastoribus  ab  Apostohs  in- 
stitutis  doctrina  ejusmodi  consignata  fuit ,  seu  totius  Ecclesiae 
corpori ,  quod  .  ut  suo  loco  ostendimus ,  a  Christo  infalHbihtatis 
atque  indefectibihtatis  dotem  seu  praerogativam  accepit.  Ecclesia 
autem  multiphci  ratione  ,  ut  paulo  post  ostendemus ,  eam  conser- 
vavit  transmisitque  ad  nos  usque,  et  inde  conservabit  atque 
transmittet  usque  ad  secuh  consummationem ,  prout  ipsa  circa 
canonicos  Libros  praestitit.  Hoc  solum  Scripturam  inter  et  Tra- 
ditionem  intercedit  discrimen ,  quod  Scripturse ,  in  quibus  veri- 
tates  revelatae  continentur ,  sint  divinitus  inspiratae ,  saltem  quoad 
res  et  sententias ;  Traditio ,  seu  verius  media  per  quae  veritates 
pariter  revelatae  ad  nos  transmissae  sunt,  non  item  (1).  Ex  his 
patet ,  identificari  dogmaticas  divinas  traditiones  cuin  vigenti 
semper  Ecclesiae  universae  doctrina  (2).  Propterea  eadem  ratione , 

(1)  Etiam  Palmer  eodem  modo  haic  quae  sunt  totidem  nseniae. 
objectioni  respondet.  Etenim  ,  pag.  5^ ,  (2)  Jam  opposuimus  Shuttleworthio 

scribit   :   Nos    respondcmus  omnibus  verba  Palmer;  nunc  circa  uotionem  Ira- 

eorum  argumentis ,  nos  haud  appellare  ditionis  in  sensu  catholicorum  opponi- 

ad  Patres  velnti  ad  Scriptores  inspira'  mus  eidem  verba  Newraan  ,  qui  in  op. 

tos ,   sed  tanquam   ad  idoneos  testes  cit.  Lectiones  de  Romanismo  et  Pro- 

fidei  j   quam  profitehantur  christiani  testantismo,  lect.  i,  pag.  6,  haec  in 

illorum  oetate.  Exinde  corruunt  ea  om-  rem  nostram  scribit :  Ipsi  (Romanistae) 

nia ,  quae  fusiori  sljio  Shuttleworth  scri-  haud  Scripturam  rejiciunt,  imo  forte 

bit ,  de  Patrora  erroribus ,  de  difFerentia  magis  ei  addicti  sunt,  quamquilibetprO' 

inter  auctores  biblicos  et  Patres,  etc.  etc.  testans;  ast  tenent,  ipsam  minime  solum 

18. 


276  TRACT.     DE    LOCIS    THEOLOGICIS. 

qua  infallibilitas  Ecclesise  reqiiiritur,  ut  certi  efTieiamur  certitu- 
dine  fidei  de  canone  atque  inspiratione  sacrorum  Bibliorum .  ita 
supponi  pariter  baec  infalHbilitas  debet  in  conservatione  dogma- 
ticae' divinae  Traditionis,  cum  totius  verbi  Dei  custos  et  deposi- 
taria  a  Christo  fuerit  Ecclesia  constituta.  Hinc  nuUa  urgeri  potest 
difficultas  adversus  integritatem  divinae  ejusmodi  Traditionis , 
quae  intorqueri  adversus  sacrorum  Librorum  integritalem  non 
possit ;  nec  ulia  potest  assignari  ratio ,  quare  Ecclesia  infallibilis 
fuerit  ac  sit  in  conservando  verbo  Dei  scripto  ,  faliibilis  vero  ha- 
beri  debeat  in  conservando  secernendoque  verbo  Dei  tradito. 
Quacumque  se  adversarii  vertant ,  nunquam  se  polerunt  ab  hoc 
argumento  expedire.  Ad  utrumque  quidemmunus  divino  subsidio 
Ecclesise  opus  est;  at  illud  poUicitus  est  ei  Christus ,  cum  dixit 
discipuhs  suis  :  Euntes ,  docete  ..  Ecce^  ego  vobiscum  sum  (  docen- 
tibus  )  usque  ad  consummationem  seculi. 

411.  His  positis,  jam  sponte  sua  concidunt,  quae  ab  adver- 
sario  congesta  sunt,  quin  ea  singillatim  persequamur,  Sane,  hoc 
ipso  quod  haereses  omnes ,  quae  octodecim  seculorum  tractu  ex- 
ortoe  sunt ,  fuerint  omnes  ab  Ecclesia  cathohca  damnatae  ex  hoc 
solo  principio ,  quod  doctrinae  suae  divinitus  acceptae  adversaren- 
tur ,  liquel ,  quomodo  intemeratae  dogmaticae  traditiones  fuerint 
conservatae. 

412.  Quaerimus  deinde  ab  adversario,  num  medio  sevo  perierit 
Ecclesia  ;  si  idipse  afiirmet ,  quomodo  ostendet,  intemeratas  sine 
Ecclesia  conservatas  fuisse  divinas  Scripturas  ?  Ridiculum  autem 
esset  adserere  conservatum  fuisse  christianismum  sine  Ecciesia ; 
quid  enim  est  christianismus  nisi  Ecclesia  a  Christo  instituta? 
num  christianismus  in  charta  et  in  papyro  consislit  ? 

esse  verbum  Dei.  Contendunt  systema  ab  allera  et  ila  porro.  Ejusmodi  tradi-' 

doctrincBsumdescendereperindeacScrip'  tiones  in  rerum  temporalium  negotio 

turam  ab  Apostolis ,  quoniam  si  istm  existuntprofecto;  hoc  sensu  ttaditio  est 

amitterentur ,  non  idcirco  periret  reve-  mos  seu  consuetudo  uniformis.  Hinc  cum 

latio.  Jam  vero  ad  refellendos  Romani-  Romanenses  asserunt,  se  traditioni  ad- 

slas  opus  est  eosprobe  intelligere»  Tradi-  hmrere,  significant,  se  credcre  et  operari, 

tionis  nomine  ipsi  significant  universum  prout  christiani  semper  crediderunt  et 

fidei  systema  ac  regulas  y  quas  recepe-  operati  sunt  (pag.  27,  39). 
runt  a  generatione  prcecedente  ^  hwc  vero 


PART.     II.    SECT.    II.    CAP.    I.    DB    JIEGES.    ET    EXIST.     TRAD.      277 

413.  Itaque  neutra  periit  ,  neque  Scriptura  sacra  ,  neque 
dogmatica  Traditio ;  et  ideo  utraque  conservata  est ,  quia  nun- 
quam  Ecclesia  juxta  aeternas  Christi  promissiones  defecit.  Quibus 
autem  ineiuctabilibus  argumentis  ostenditur ,  mere  orales  com- 
municationes  puras  permansisse ,  iisdera  plane  demonstratur 
puras  permansisse  Scripturas  sacras^  juxta  sensum  quem  modo 
exposuimus,  non  autem  juxta  adversarii  figmentum  de  natura 
doctrinarum  traditionalium  humanarum.  Quod  si  eae  ab  ideis 
locutionibusque  hominura  patiuntur  modificationes ,  hae  non 
attingunt  veritates  ipsas  traditionales ,  sed  modum  eas  expri- 
mendi ,  seu  formas  •  ut  vocant,  pro  veritatura  ipsarum  evolu- 
tione  (1).  Falsum  porro  est,  in  quaestionem  venire,  quidquid  pro 
traditionibus  afFertur ,  dummodo  rite  traditiones ,  quas  adstrui- 
mus,  intelligantur. 

414.  Quod  demum  adjicitur  ab  adversario ,  de  traditionum 
origine  earumque  effectu ,  de  penu  suo  depromptum  est  hario- 
lando  potius  quam  demonstrando.  Piget  vero  hac  aetate  viros 
doctos  et  graves  audire  adhucingerentes  accusationes  de  papismo , 
quem  vocant ,  cum  sua  deteriori  forma.  Quid  enim  papismi  no- 
mine  significant ,  nisi  Ecclesiam  catholicam ,  cui  Christus  in 
Petro  ejusque  legitimis  successoribus  caput  prsefecit ,  a  quo  rege- 
retur ,  quodque ,  ut  suo  ioco  ostendimus ,  universa  agnovit  anti- 
quitas?  Merito  proinde  toO  oiXGyLaii.oii  arguitur  nova  Oxoniensis 
fcchola,  quae^  cum  propugnet  divinas  traditiones,  aliaque  plura 
dogmata  a  Protestantibus  rejecta  denuo  admittat(2),  pergit  tamen 
inficiari  divinum  Rom.  Pontificis  primatum ,  de  quo  non  minus 
luculenter  praeter Scripturam  antiqua  Tradilio  universa  testatur  (3). 
Licet  tauien  sperare,  quod  et  votis  omnibus  optamus,  non  defu- 
turos  ,  qui  et  hunc  fidei  articulum  una  cum  ceteris  adstruant. 
Ostiuin  apertum  est ,  cetera ,  Deo  opitulante ,  exinde  procedent. 

(l)Cfr.Moehler,SyiwW/5Me,  lom.ii,  (3)  Recolanlur,   quae    scripsimus  in 

S  4^*  parte  hujus  tractatus  prima  ,  sect.    ii , 

(2)  Alque  hinc  factum  e8t,  ut  Pm-  cap.  i,  prop.  i,  u  et  iii,  p.  297,  SS^  et 

seysmua  deiinitos  apte  tuerit  Papismus  geq.  et  iternm  cap.  11 ,  prop.  1 ,  11  et  111, 

sine  Fapa.  Ephem.  Union  catholique ,  p.  363  et  seq. 
i4  Deceiiibre  1841. 


278  TRACT.    DE    LOCIS     THEOLOGICIS. 

415.  Obj.  secunda.  1«  Patres ,  utpote  errori  obnoxii  ,  nequi- 
verunt  puram  ad  nos  Traditionem  transmittere.  2«  Eo  magis 
quod  Patres  criticismo  plane  destituti  fuerint ,  ut  ex  illorum  patet 
scriptorum  apocryphorum  allegationibus.  3°  Haud  paucae  innova- 
tiones  a  Patrum  aetate  introduci  coeperunt ,  quae  rapido  deinceps 
cursu  creverunt ;  exinde  enim  institutum  monasticum ,  sacrifi- 
cium,  adoratio  reliquiarum,  exorcismi  aliaque  ejusmodi  originem 
habueruut.  4°  Nec  obstat,  illud  solum  uti  infaUibile  tenendum, 
qjwd  semper  ubique  ab  omnibvs  receptum  est  juxta  Vincentii 
Lirinensis  canonem ;  ecquid  enim  est ,  quod  ita  receptum  cen- 
seri  debeat  ?  5°  Cum  vero  nimis  extoUere  Traditionem  perinde  sit 
atque  Scripturam  deprimere  ,  prout  contigit  in  Ecclesia  Romana, 
satis  erit  profiteri  quemdam  erga  antiquitatem  reverentige  et  grati 
animi  sensum  (1). 

416.  Resp.  Ad  1™,  Dist.  Ita  tamen  ut  testimonium  Patrum  sit 
unum  ex  mediis ,  per  quse  nobis  Traditio  innotescit ,  conc. ;  uni- 
cum,  neg.  Laborat  itaque  adversarii  difficultas  vitio  haud  exiguo, 
quod  Catholici  videlicet  Patrum  testimonium  unicum  esse  doceant 
Traditionis  transmittendae  medium,  atque  eam  cognoscendi  ,  quod 
tamen  falsum  est.  Nos  piura  aha  praeterea  assignabimus.  Licet 
igitur  Patres  singillatim  sumpti  errori  obnoxii  fuerint ,  inferri  non 
potest ,  idoneos  iilos  testes  non  esse  fidei  doctrinae  ,  quae  illorum 
aetate  in  Ecclesia  vigebat ,  praesertim  si  unanimi  id  consensione 
testentur.  Haec  porro  doctrina  ea  est,  quam  nos  Traditionem 
dogmaticam  vocamus ,  quaeque  et  ex  Patrum  testimonio  et  ex  aliis 
mediis  ad  nos  pervenit  nobisque  innotescit. 

417.  Ad  2«»,  Dist,  Cui  criticismi  defectui ,  si  quis  fuit ,  aliis 
suppleri  mediis  potest,  conc;  suppleri  nequit,  neg,  Etsi  enim 
daremus  adversario,  nonnullos  Patres  hocdefectu  laborasse,  per- 
peram  inde  concludit ,  haud  potuisse  ipsos  puram  ad  nos  Tradi- 
tionem  transmittere ;  adhoc  quippe  efficiendum  magna  criticismi 
dote  opus  non  est.  Satis  nobis  est ,  ut  ii  patefaciant  doctrinam , 
quae  circa  pecuharem  aliquem  articulum  sua  setate  in  Ecclesia  ob- 
tinebat.  Verum ,  etiamsi  in  hoc  decipi  seorsum  sumpti  potuissent , 

(1)  Ita  rarsum  Shuttleworth  ,  a  pag.  49  ad  71. 


PART.     11.     SECT.    11.     GAP.     I.     DE    NECES.     ET    EXIST.     TRAD.      279 

abunde  illorum  deceplioui  aliis  mediis  suppletur.  Quando  Patres 
aliqui  interdum  allegant  nonnulla  apocrypha  scripta ,  propriam 
opinionem  manifestant ,  non  autem  sensum  Ecclesiae.  Imo  ex  hoc 
perspicuum  fit,  Ecclesiae  doctrinam  minime  a  privati  cujusque 
individui  pendere  sententia. 

418.  Ad  3™,  Dist.  Innovationes  ex  mente  adversarii  Patrum 
aetate  introduci  coeperunt,  conc. ;  in  se,  neg.  Quas  adversarius 
innovationes  vocat ,  quaeque  IV  potissimum  et  V  seculo  incre- 
mentum  acceperunt,  totidem  fidei  dogmata  sunt,  aut  Ecclesiae 
doctrina,  cujus  longe  anleriora  his  seculis  documenta  prostant. 
Ut  enim  monasticum  omittamus  institutum  ,  quod  ad  disciplinam 
tantum  spectat,  Sacrificii  aperta  mentio  occurrit  apud  apostolicos 
Patres  et  apud  Irenaeum ,  qui  testatur ,  in  Ecclesia  illud  obtinuisse 
per  universum  terrarum  orbem  ,  ipso  fatente  Grabio  ,  ut  suo  loco 
ostendimus  (1).  Sic  adorationis ,  idest ,  veneratioms  reliquiarum 
mentio  habetur  in  actis  SS.  Ignatii  et  Polycarpi  (2);  exorcismo- 
rum  usum  ab  antiquissima  aelate  repetit  S.  Augustinus  (3).  Parum 
i^\\.\xY  criticum  se  prodit  adversarius,  dum  obtrudit  uti  innova- 
tiones  IV  aut  V  seculi  doctrinae  articulos,  qui  ab  setate  ipsa  aposto- 
lica  obtinebant.  Ex  hoc  vero  coUigimus ,  cathoUcam  Ecclesiam  his 
secuhs  integrum  christianismum  seu  plenam  christianam  doctri- 
nam  tenuisse ,  prout  et  eam  adhuc  retinet ,  retinebitque  in  seculi 
finem ;  protestantismum  autem  cum  sua  negativa  natura  vix 
christianismi  larvam  et  umbram  retiner^. 

419.  Ad  4»»,  Dist.  Si  Vincentianus  canon  positive  inteUigatur, 
trans. ;  si  negative^  neg.  Suo  enim  loco  ostendimus  ,  hunc  et  non 
ahum  sensum  esse  objecti  canonis ,  nempe  illud  quidem  esse  ca- 
thoHcum ,  quod  semper,  quodubique,  quod  ah  omnibus  Teten- 
tum  est ;  ast  non  e  converso ,  ita  ut  nihil  admitti  debeat  uti  fidei 
dogma  Ecclesiae  catliolicae,  quod  nec  semper  nec  ubique  neque  ab 


(1)  In  tract.  De  Etichar.  parl.  ii ,  (3)  De  nupt,  et  concupisc,  lib.  ii, 
cap.  1 ,  prop.  11 ,  n.  a^ot.  vi,  p.   283.  cap.  29,  n.  5i  5  Cont.  Jutian,  Pelag. 

(2)  Recolantur  ,  qaaB  scripsimus  in  lib.  vi ,  cap.  5  ,  n.  11;  Op.  imperf. 
tract.  De  cuUu  Sanctor,  cap.  iv  ,  n.  86  cont,  Julian.  lib.  i,  cap.  4?  ^^  ^^'^^ 
et  seqq.  t.  iv,  p.  38 1  et  seq.  passim. 


280 


TRAGT.    DE    LOGIS    THEOLOGIGIS. 


omnibus  fueril  admissum.  Hoc  illustravinms  exemplo  pelito  ex 
libris  deutero-canonicis,  quibus  certe  hic  canon  applicari  non 
potest ;  attamen  uti  canonici  ac  divini  nunc  ab  Ecclesia  catholica 
habentur  (1). 


(1)  Cfr.  quae  scripsimos  de  hoc  Vin- 
cenliano  effato,  in  tract.  De  cera  Relig. 
part.ii,  prop.  m,  n.  56,  p.228,cam  nota 
apposita.  Qaoniam  vero  adversarias  no- 
bis  objecit  auctoritalem  Vincentii  Liri- 
nensis  ,  ut  solam  Scriptoram  veloti 
credendorom  adaeqoatam  regalam  con- 
stitoat,  liceat  nobis  etiam  proferre  Vin- 
centii  verba ,  qaibus  adversarius  obrui- 
tur.  Sic  igitur  in  cit.  Commonitorio , 
cap.  XXV  ,  scribit :  Hicfortasse  aliquis 
interroget,  an  ethceretici  divince Scrip- 
tureB  testimoniis  utanturp  Utuntur 
plane,  et  vehementer  quidem,  Nam 
videas  eos  volare  per  singula  quceque 
sanctce  legis  volumina ,  per  Moysis  , 
per  Regum  lihros  ,  per  Psalmos ,  per 
Apostolos ,  per  Evangelia ,  per  Pro- 
phetas,  Sive  enim  apud  suos ,  sive 
alienos ,  sive  privatim  ,  sive  publice, 
sicein  sermonibus ,  sive  in  lihris,  sive 
in  conviviis,  sive  inplateis,  nihilun- 
quam  pene  de  suo  proferunt ,  quod  non 
etiam  ScripturcB  verbis  adumhrare  co- 
nentur,.»  Cum  coeperint  divinas  illas 
voces  non  jam  proferre  tantum  ,  sed 
etiam  interpretari,tunc  amaritudo  illa, 
tunc  acerhitas ,  tunc  rahies  intellige'- 
tur,  tunc  novitium  virus  exhalabilur; 
tunc  primum  scindi  sepem  videas , 
tunc  transferri  Patrum  terminois;  tunc 
catholicam  fidem  ccedi,  tunc  ecclesias- 
ticum  dogma  lacerari..,  Nam  sicut 
iunc  caput  (Diabolus)  ca/jtVt  (Christo ) , 
ita  nunc  quoque  membra  membris  lo- 
quuntur,  membra  scilicet  diaboli  mem' 


hris  Christi,  perfidl  fidelihus ,  sacri- 
legi  religiosis  ,  hceretici  postremo  ca- 
tholicis.  Sed  quid  tandem  dicuntP  Si, 
inquit,  filius  Dei  es,  mitte  te  deorsum , 
hoc  est ,  si  filius  esse  vis  Dei ,  et  hce- 
reditatem  regni  coelesiis  accipere,  mitte 
te  deorsum ,  id  est ,  ex  istius  te  subli" 
mis  Ecclesice ,  quceetiam  templum  Dei 
putatur,  doctrina  et  traditione  dimitte, 
Ac  si  quis  interroget  quempiam  haare- 
ticorum  sibi  talia persuadentem :  Unde 
prohas,  unde  doces ,  quod  EcclesicB 
catholiccB  universalem  et  antiquam  fi» 
dem  dimittere  debecim,  statim  ille  : 
Scriptum  est  enim,  Etcontinuo  mille 
testimonia,  mille  exempla ,  milie  auC' 
toritates  parat  de  Lege ,  de  Psalmis , 
de  Apostolis ,  de  Prophetis,  quibus 
novo  et  malo  modo  interpretatis ,  ex 
arce  catholica  in  hcereseos  barathrum 
infelix  anima  prcecipitetur,  Totum  de- 
scribi  deberet ,  si  omnia ,  quae  pulcher- 
rime  habet  Vincentius  de  necessitate 
adhaerendi  catholica;  Ecclesiae  Traditioni 
et  doctrinae ,  afferre  qois  vellet.  Hic 
vero  omittere  non  possuraus  ,  recens 
opus  a  Newman  editum  sub  tilulo  The 
Church  of  the  Fathers,  seu  Ecclesia 
Patrum^  Londin.  iS^o  ,  in  quo  cum 
plurima  de  Traditionis  auctoritate  ha-  ' 
bet ,  tum  praesertim  inlegrum  caput  X 
de  Vincentio  Lirinensi,  ejusque  circa 
Traditionem  doctrina  ,  pag.  165-196, 
Proclamat  porro  Newman  eo  loci ,  ca- 
tbolicam  Traditionem  fuisse  re  vera  '[ 
fundamentum,  superquo  antiquis  iem- 


PAET    II.    SEGT.    II.    GAP.    i.    BE     HEGES.  EX    EXIST.    TRAD.       281 

420.  Ad  5*»,  Resp.  postremam  lianc  difficultatem  ad  receptas 
Protestantium  strophas  atque  calumnias  esse  referendam.  Ecclesia 
enim  Romana  seu  catholica  adeo  non  deprimit  Scripturas ,  ut  iis 
inomnibus  utatur,  easque  perpetuo  comuiendet,  eas  sola  integras 
servaverit,  iliarum  editionem,  quoad  ejus  fieri  poterat,  absolu- 
tissimam  ediderit ,  damnaveritque  Protestantes  eas  mutilare  vo- 
lentes.  Verum  non  est,  cur  putida  haec  prolixius  persequamur  (1). 
lUud  dumtaxat  animadvertimus ,  adversarium  inconstantiam  suam 
patefacere,  dum  agnoscit,  erga  antiquitatem  profitendum  esse 
reverentiae  et  grati  animi  sensum ,  cum  tamen  juxta  ipsum  anti- 
quitas  in  causa  extiterit  errorum  omnium  tenebricosi  papismi, 
Quomodo  haec  inter  se  componantur,  ipse  viderit. 

421.  Dices  :  Saltem  in  dubio  de  vero  Scripturarum  sensu  ,  satis 
erit  confijgere  ad  analogiam  fidei j  quin  necesse  sit  ad  Traditionem 
recurrere. 

422.  Resp.  Dist,  Quando  fides  certo  sancita  est  a  legitima  Ec- 
clesiae  auctoritate ,  trans.  vel  conc. ;  quamdiu  ista  incerta  est  ac 
fluctuat ,  neg,  Catholici  non  abnuunt  confugere  ad  analogiam 
fidei,  cum  de  obscuro  ahquo  agitur  Scripturae  textu,  ad  eum 
nempe  exponendum  juxta  certam  normam  illam ,  quam  ab  Eccle- 
siae  habent  auctoritate.  Verum  Protestantes  ad  illam  se  recipere 

poribus  aervatum  fuit  strictum  ortho-  fase  perseqaitar  doctus  P.  Cherabinas 

doxice  depositum ,  pag,    i^4-   '^  ^"®  ^  S.  Joseph  ,  in  Dissertat,  procemiali 

exemplis  Ambrosii ,   Gregorii  Naziaz. ,  sui  Jpparatus  hlblici ,   Digressio  se- 

Athanasii,  Hiiarii  ,  caeterorum  Patrnm  cunda ,  in  qua  agitur  de  ignorantia 

conGrmat ,    sed  prxsertim    testimonio  Scripturce ,  quam   catholicis  ohjicere 

Lirinensis,   cujus  per   plures    paginas  solent  hoBretici  nostri ,  %ec\,  i  ti  sq(\(\, 

verba  luculentissima  profert ,  ac  sum-  et  art.   1 1 ,  Hcereticorum  contemptus 

mis  laudibus  extollit.  Sed  hacc  nimis  circa  sac,  Scripturam ;  incipit  porro  a 

jam  sunt  ad  inanes  Shuttleworthii  ictus  Simone  mago  omnium  hscreticorum  pa- 

retundendos.  rente ,  et  prolatis  semper  documenlis  , 

(1)  Discrimen  ingeus  inter  venera-  rem   continenter   ducit  ad  Luthernm  , 

tionem  ,  quam  quovis  tempore  Catho-  Galvinumatqueutriusqueasseclasusque 

lici   erga   Scripturam    sacram    professi  ad  aetatem  suam,  Capax  porro  esset  Iioc 

sunt,  et  sentiendi  rationem  sen  potius  argamentura   magni  supplementi.  Cfr. 

contemptum ,  quera  pariter  quovis  tem-  P.  Cherubinus,    tom.  i,  pag.    laS  et 

pore  circa  eamdem  haeretici  tenuerant,  seqq.  et  pag.  229  et  seqq. 


282  tRACT.    DE    LOCIS    THEOLOGICIS. 

non  possunt,  tum  quia  1°  nunquam  inter  eos  convenit  de  coni- 
muni  aliqua  fidei  professione,  neque  ex  eorum  principio  conve- 
nire  unquam  poterunt ;  tum  quia  2°  secta  qugelibet  ad  fidem  illam 
peculiarem  confugeret,  quamsectatur,  adeoqueAnabaptist8eex.gr. 
Sociniani ,  Methodista) ,  Quackeri ,  etc.  ex  hoc  pricipio  Scripturas 
exponerent  cohaerenter  ad  suos  errores  j  tum  denique  3»  quia  nec 
individua  singula  Protestantium  semper  consistunt  in  eadem 
fidei  professione,  cum  hodie  abjiciant,  quod  hesterna  die  fide 
tenuerunt.  Ita  enim  necessario  fert  indoles  negativa  protestan- 
tismi  (1). 

''"  CAPUT  IL 

BE  MEDIIS  GENERALIBUS,  QUIBUS  TRANSMISSA.  EST  PRIMITIVA  DOGMATIGA 
TRADITIO,    QUIBUSQUE    TUTO    COGNOSCI   POTEST. 

423.  Jamab  ipso  hujus  sectionis  initio  animadvertimus ,  haud 
esse  permiscendam  Traditionem  dogmaticam ,  de  qua  agimus  , 
seu  potius  hujusmodi  Traditionis  objectum ,  cum  mediis  ,  per 
quae  istud  ad  nos  pervenit ,  aut  quibus  pervenisse  nobis  innotescit. 
Fieri  enim  potest ,  ut  Traditio  quidem  viva  voce  transmissa  fuerit , 
nec  tamen  integra  ad  nos  usque  promanaverit ,  pluribus  saltem 
erroribus  commaculata ,  uti  reipsa  Traditionis  osores  affirraant , 
quod  paulo  ante  vidimus.  Operae  pretium  exigit ,  ut  postremum 
hoc  effugium  adversariis  eripiamus. 

424.  Jam  vero  inter  haec  media  aha  sunt  generaha  ,  alia  vero 
particularia ,  seu  quae  pecuharibus  documentis  ostendunt ,  quid 

(1)  In   qno  Protestanles  plane  cum  guunt,..  Tales  sunt  autem  omnes  hce- 

antiquis  illis  haereticis  conveniunt ,  de  retici ,    qiii    se  plus   aliquid  prxter 

quibus  sic  scribit  S.  Irenaeus,   Cont.  veritatem  invenire  putant;  sequentes 

hceres,  lib.  v,  cap.  20  :  Et  Ecclesice  eo,  quce  prcedicta  sunt ,  varie ,  et  mul- 

quidem  prcedicatio  veraetfirma,  apud  tiformiter,  et  imhecille  facientes  iter , 

quam  una  et  eadem  salutis  via  in  uni-  de  iisdem  non  semper  easdem  senten- 

verso  mundo  ostenditur.,.  Qui  relin-  tias  hahentes ,  velut  cceci  a  ccecis  cir- 

quunt  prcBconium  EcclesicB,   imperi'  cumducuntur,  Ita  bonus  Pater, 
tiam    sanctorum    Presbyterorum    ar- 


PART.    II.    SEGT.    II.    CAP.    II.    DE    MED.    GEN.    TRAD. 


283 


Ecclesia  quo\is  tempore  crediderit.  De  prioribus  in  hoc  capite , 
de  posterioribus  in  sequenti  ageoius. 

425.  Inter  media ,  quae  generalia  nuncupavimus ,  publicum  ac 
perenne  Ecclesiae  magisterium  recensemus  ,  acta  Conciliorum 
praesertim  oecumenicorum ,  acta  item  Martyrum ,  sacram  Litur- 
giam ,  Ecclesise  praxim  in  Sacramentorum  administratione  atque 
in  cultu  religioso  ,  nec  non  scripta  Patrum ,  deinde  vero  scholas- 
ticorum  antiquiorum,  recentiorumque  theologorum  doctrinam, 
insuper  ipsorura  haereticorum ,  historiam  denique  ecclesiasticam. 
Unumquodque  ex  enumeratis  mediis ,  seorsim  etiam  spectatum , 
magnam  profecto  vim  habet,  ac  ineluctabile  prorsus  theologo 
suppeditat  argumentum  ad  novatores  profligandos ;  simui  vero 
sumpta  ad  instar  fluminis  exundantis  invadunt  ac  dejiciunt  vel 
invitum  et  reluctantem  animum. 

426.  Quoniam  vero  fieri  nequit ,  ut  in  tractationis  schoiasticae 
angustiis  pro  rei  gravitate  de  singuhs  late  disseramus ,  satis  nobis 
erit  primoribus  saltem  ,  ut  ita  dicam ,  labiis  ea  deUbare ,  quanti 
sciHcet  opus  est  theologiae  candidatis ,  ut  agnoscant ,  in  quibus 
postea  se  exerceant,  si  optatam  veHnt  metam  attingere,  fidei 
cathohcae  hostes  impugnando.  Distinctis  igitur  paragraphis  libe- 
riorique  methodo  singula  recensita  media  breviter  percurremus , 
apposita  interserentes  monita ,  quae  prae  ocuhs  in  eorumdem  usu 
habenda  sunt. 

§  I. 

De  Ecclesice  magisterio, 

427.  Christus  Dominus,  ut  saepe  adnotavimus,  integrum  fidei 
depositum  contuHt  Ecclesiae  in  ApostoHs  eorumque  legitimis  suc- 
cessoribus  sub  Petri  ejusque  successorum  primatu;  ipsisque  man- 
davit,  ut  omnes  sive  convertendas  sive  ad  fidem  conversas  gentes 
docerent ;  polHcitusque  est ,  se  ns  seu  unicae  Ecclesiae  suae  in  hoc 
ministerio  usque  in  secuH  finem  afFuturum.  Ex  iflo  sane  tempore 
nunquam  Ecclesia  destitit  ab  hoc  ministerio  obeundo ,  sive  quoad 
gentes  nondum  ad  fidem  conversas,  sive  quoad  eas,  quas  jam  in 


284  TRAGT.    DE    lOGIS    THEOLOGIGIS. 

sinum  suum  ipsa  cooptaverat.  Licet  porro  aliqua ,  aut  si  magis 
lubet ,  magna  etiam  doctrinae  pars ,  quae  primum  viva  solummodo 
voce  anminciata  fuerat,  successu  temporis  data  occasione  atque 
Spiritu  S.  inspirante  ,  ab  Apostolis  nonnullisque  eorum  discipulis 
scripto  consignata  sitj  praeterquam  quod,  ut  suo  loco  ostendimus, 
liaec  quoque  ipsa  scripta  quoad  nos  Ecclesiae  sufFragio  indigebant , 
ut  tanquam  canonica  et  inspirata  vim  obtinerent ,  non  tamen 
cessavit  Ecclesige  praedicatio  et  magisterium  ideo,  quod  nullum 
ex  iis  scriptis  capere  detrimentum  potuit.  Imo  scriptum  boc  ver- 
bum  vitam  ,  ut  ita  loquar ,  a  jugi  Ecclesiae  magisterio  ac  viva  voce 
obtinuitetobtinet;  ab  boc  ejus  sensus  determinatur ,  et  ab  hoc 
completur  quoad  ea ,  quae  litteris  mandata  non  sunt. 

428.  Quofit,  ut  lo  hgec  instrumenta  solum  vira  babeant  in 
Ecclesia  a  Christo  instituta ,  seu  in  sola  Ecclesia  catbolica ,  quse 
scilicet  in  legitima  illorum  possessione  est ,  a  qua  bseretici  penitus 
exciderunt.  Haeretici,  sectarii  omnes,  seu  acatbolici  non  babent 
nisi  litteram  ,  quse  occidit,  non  autem  spiritum,  qui  vivificat.  Quo 
argumento  jam  aetate  sua  Tertullianus  vebementer  beereticos  exa^ 
gitabat  omnes,  et  est  prorsus  invictum  (1).  fvvbVvr^ 

(1)  Ea  Terlulliani  verba.  quibus  ap-  mercedis  repromissor ,  quid  esset,  quid 

priiue  quae  constituirnus  confirnQaniur  :  fuisset,  quam  voluntatem  Patris  admi- 

Ergo  non  ad  Scripturas  provocandum  nistraret,  quod  homini  agendum  deter- 

est;  nec  in  his  constituendum  certamen,  minaret,  quamdiu  in  terris  agebat^  ipse 

in  quibus  aut  nulla,  aut  incerta  victo-  pronuntiabat ,  sive  populo  palam,  sive 

ria  est^  aut  par  incertw...  Ordo  rerum  discentibus  seorsum;  ex  quibus,  duode- 

desiderabat  illud  prius  proponi ,  quod  cim  prcecipuos  laleri  suo  adlegerat  des- 

nunc  solum  disputandum  est.  Quibus  tinatos  nationibus  magistros...  Staiim 

competat  fides  ipsa;  Cujus  sunt  Scriptu-  igitur  Apostoli    (  quos   hcec  appellatio 

rm;  A  quo  et  per  quos ,  et  quando ,  et  qui-  missos  interpretatur )  assumpto  per  sor- 

bus  sit  tradita  disciplina ,   qua  fiunt  t^^  duodecimo  Matthia  in  locum  Judoe , 

christiani;  ubi  enim  apparuerit  esse  ve-  ^^  aucloritatepropheti(B...consecutipro- 

ritatem,  et  disciplincB  et  fidei  christia-  missam  vim  Spiritus  Sancti  ad  virtules 

ncB^  illic  erit  veritas  Scripturarum  et  et  eloquium,  primo  per  Judwam  contes- 

expositionum  et  omnium  traditionum  t^^f^  fide  in  Jesum  Christum,  et  Ecclesiis 

christianarum.  Christus  Jesus  Dominus  instilutis^dehinc  in  orbem  profecti,  eam- 

noster,  permittat  dicere  interim,  quis-  dem  doctrinam  ejusdem  fidei  nalionibus 

quis  est,  cujuscumque  Dei  filius ,  cujus-  promulgaverunt ,   et  proinde  Ecclesias 

cumque  materice  homo  et  Deus  ,  cujus-  <^pud  unam  eamdemque  civitatem  condi- 

cumque  fidei  prosceptor ,  cujuscumque  derunty  a  quibus  traducem  fidei  et  se- 


PART.     II.     SECT.     II.     GAP.     II.     DE    MED.    GEN.     TR4D.  285 

429.  2o  Inde  praeterea  fit ,  ut  Traditio  dogmatica  identificetur 
cum  ipsa  Ecclesiae  doctrina ,  a  qua  separari  nequit;  quapropter, 
etsi  documenta  deticerent  omnia ,  solum  hoc  vivum  ac  juge  ma- 
gisterium  satis  essel  ad  cognoscendam  doctrinam  divinitus  tradi- 
tam ,  habito  praesertim  respectu  ad  solemnes  Christi  promissiones. 

430.  3°  Exinde  insuper  patet ,  non  vocem  mortuam  ma- 
nuscriptorum  codicum,  sed  vivam  ac  publicam  Ecclesiae  vocem 
semper  primam  ac  proximam  fidei  regulam  esse,  sive  quoad  infi- 
deles  convertendos ,  sive  quoad  fideles  conversos. 

431.  4°  Ouodque  propterea  consequens  est,  ex  hoc  principio 
Ecclesia  constanter  damnavit  hgereticos  omnes,  eo  quod  innovare 
quidpiam  voluerint  contra  eam  fidem ,  quam  actu  ipsa  praedicabat, 
ut  ex  omni  retro  antiquitate  compertum  est;  neque  unquam  ipsa 
disputavit  cum  haereticis  temerariis ,  qui  eam  insigni  ausu  erroris 
arguere  in  sua  praedicatione  veriti  non  sunt ;  sed  unam  eis  opposuit 
auctoritatem  suam,  eademque  una  illos  protrivit(l).  Quod  si  solet 
eliam  adjicere  vel  Scripturae  oracula  vel  Traditionis  documenta , 
ita  se  gerit  ad  pusillorum  instructionem  ,  non  autem  quod  ahqua 
ad  id  necessitale  adigatur. 

432.  5°  Demum  colligitur ,  novatoribus  omnibus  jure  merito 
posse  theologum  vigentem  Ecclesiae  doctrinam  opponere,  cum 
perabsurdum  plane  sit ,  atque  a  bono  sensu,  ut  aiunt,  ah*enuia 
aflSrmare,  uti  ha;reticisolent,  Ecclesiae  auctoritatem  valere  quidem 
quoad  priora  tantum  secula ,  non  autem  quoad  posteriora.  Nam 


mina  doctrincB,  ceterce  exinde  Ecclesios  elle  croit  sans  disputer.,.  Mais  si  Von 

mutuatce  sunt,  et  quotidie  mutuantur  ut  vient  d  contester  quelque  dogme ,  elle 

Ecclesim  fiant;  ac  per  hoc  et  ipsw  aposto-  so,t  de  son  etat  naturel;  ^lrangere  d 

licwdeputanturutsoholesapostolicarum  f^^f^  ^^^^  contentieuse ,    elle  cherche 

Ecclesiarum.  Omne  genus  ad  originem  ^^,  fondemens  du  dogme  mis  en  pro- 

suamcenseaturnecesseestDePrmcript.  ^^.^^^.  ^^^^   .^^             l^antiquit^;  elle 

cap.  i8,   iQ     io     el  alibi  passini  in  ,      ,           ^         .     *     j     ^       i 

.      \  cree  des  mots  surtout ,  dont  sa  bonne 

toto  hoc  iibro.  r  -     >         -m        /  i.       • 

...    _                                      ,,  fot  n  avatt  nul  besotn,  mais  qm  sont 

(1)  Uuapropter  Gomes  de  Maislre,  ,                 .          .                            ,   . 

*     L,    '^    ,           ,                  .  devenus  necessatre»  pour  caracteriser 

m  op. /^a/^ape,  liv.  i.chap.  I,  sapien-  ,     ,              .      ..         .      i 

•11         r,,.  ..          r,           ,  le  dogme,  etmettreentre  lesnovateurs 

itr  scnbiihal :  L  Jbqkse  cathohque  nest  .                    ,         ,      , 

•^ .                ^  et  nou8  une  barrtere  dternelle, 
point  argumentatrtce  de   sa  nature ; 


286  TRAGT.    DE    LOGIS    THEOIOGICIS. 

vel  nunquam  valorem  habuit ,  aut  si  habuit  aliquando ,  etiam 
nunc  habet,  atque  adeo  usque  ad  mundi  finem  habebit.  Cum  vero 
plerique  concedant ,  eam  contra  anteriores  haereticos  valuisse^  hoc 
ipso  contra  se  sententiam  dicunt  (l). 

§  II. 

De  Conciliorum  prcesertim  oscumemcorum  actis. 

433.  Cum  ex  dictis  in  prima  hujusce  tractatus  parte  Concilia 
oecumenicauniversam  repraesentent  Ecclesiam,  pronumestinferre, 
illorum  acta  ,  sanctiofaes  imprimis  dogmaticas,  totidem  esse  so- 
lemnia  et  publica  illius  fidei  testimonia ,  quam  Ecclesia  profite- 
batur,  quando  unumquodque  eorum  celebratum  est.  Eo  vel  magis, 
quod ,  ut  vidimus  ,  Concilia  potissimum  urgerent  adversus  haere- 
ticos  Traditionem,  seu  vigentem  Ecclesiae  doctrinam,  et  huic 
insisterent  potius  quam  Scripturis ,  quae  a  novatoribus  perver- 
tebantur,  et  trahebantur  adproprium  ipsorum  privaturasensum. 

434.  Cavere  tamen  debet  studiosus ,  ne  quae  a  singulis  aut 
pluribus  etiam  interdum  Concilii  Patribus  prolata  sunt,  cum  iis 
permisceat ,  quae  communi  suflfragio  in  Conciho  statuta  fuerunt  (2). 


(1)  Ridicnlos  profecto  86  produnt  no-  spurcantis  excrementum ,  ui  novissi- 

?atores  recentiores ,  dom  scribentes  de  mum ,  iia  fcetidissimum  fugiendum , 

novatoribns  anterioribus,  ant  etiam  ejus-  detestandum  et  execrandum  P  Cfr.  ejos 

dem  aetatis ,  sed  a  placitis ,  quae  isti  pro-  op.  cit.  Scripta  Anti^socinianaf  tom.  r, 

pognant ,  dissentientibus ,  solent  vocare  pag.  i  et  seqq.  Si  talis  est  Photinianis- 

hcereticos ,  qnin  cogitent ,  se  in  eadem  mos  et  Socinianismus  condemnatos  ab 

categoria  inveniri.  Qoo  enim  jore  ,  ot  Ecclesia  cathoHca ,   quid  erit  Lulhera- 

onico  exemplo  insistam ,  lutheranus  Ca-  nismos  et  Protestantismns,  eodem  jure 

lovios  suam  habuit  orationem  inaogu-  eademque  auctoritate  ab  Ecclesia  pari- 

ralem,  qua  contendit  demonstrare  Acp-  ter  damnatos?  Si  doctrina  lutherana  et 

resin  neo-photinianam  vel  socinianam  protestans  non  est  hxresis,  neque  talis 

ceu  novorum  paradoxorum  et  horren-  erit  Photinianismi  et  Socinianismi  do- 

dorum  portentorum  matrem  et  impie»  ctrina  ;  si  Sociniani  et  Photiniani  sunt 

tatum  damnatarum  filiam  ,   rationis  hceretici  ,   quare   hoeretici   non    erunt 

adversus  Dei  P^erbum  insanientis  fcB'  protestantes  ? 
tum  ac  Diaboli  S .  Litteras  impie  con-  (S)  Com    discutiator  doctrina  san- 


PART.     II.     SECT.     II.    GAP.    H.     DE    MED.     GEN.     TRAD.  287 

435.  Cavere  praeterea  debet,  prout  omnes  theologi  admonent, 
ne  confnndat  objectum,  ut  aiunt,  definitionis  cum  motivo;  in  illa 
enim  Concilii  Patres  testes  sunt  Ecclesiai  fidei  et  Traditionis ,  ac 
judices  etiam  controversiarum ,  non  in  isto  ,  in  quo  obnoxii  errori 
esse  possunt*  Idem  dic  de  quaestionibus  incidentibus  aliisque  ejus- 
modi  (1). 

436.  Quod  vero  diximus  de  dogmaticis  Conciliorum  oecumeni- 
oorum  definitionibus ,  sequo  jure  de  Rom.  Pontificum  dogmaticis 
decretis  dici  debet;  ipsi  enim  organum  praecipuum  semper  fuerunt 
Traditionis  divinae  ejusque  testes  publici,  summaque  pollentes 
auctoritate  in  proponenda  tum  Ecclesiae  Romanae  tura  Ecclesiafr 
universalis  Traditione.  Quapropter  tuto  poterit  theologusejusmodi 
pontificia  decreta  spectare  uti  genuina  media  propagationis  dogma- 
ticarum  Traditionum ,  illiusque  fidei ,  quam  Ecclesia  quovis  tera- 
pore  professa  est  (2). 

437.  Adjecimus  porro  Conciliorum  prcesertim  oecumenicorum , 
neexcludere  videremur  ConciUa  particularia ,  quaecumque  demum 
fuerint  sive  nationalia,  sive  provincialia.  Exploratum  siquidera 
est ,  magnam  esse  istorum  in  Ecclesia  auctoritatem ,  plures  hae- 
reses  istorum  opera  fuisse  damnatas  et  extinctas,  quae  in  aliqua 
pecuHari  provincia  erant  exortae ,  ac  propterea  istorum  acta  toti- 
dem  esse  fidei  ac  Traditionis ,  in  pecuHaribus  ilHs  regionibus  vi- 
gentis  ,  documenta.  Quod  si  fuerint  haec  Concilia  ab  Ecclesia  uni- 
versa  recepta ,  probataque  a  Rom.  Pontificibus ,  ob  hanc  ipsara 


cienda  in  Conciliis ,   anteqaam  venia-  (2)  Etiam   Constitntionibns  doj^ma- 

tnr  ad  deGnitionem  edendam,  fieri  po-  ticis  Rom.  PontiCcam  applicari  debent, 

test,  at  a  Patribas  ea  proferantar,  quae  quae  de  distinctione  inter  objectam  de- 

roinime  probanda  sant.  Praeterea  cnm  finitionis  ejusqae  raotiva  disseraimus. 

Patres  ante  definitionem  aliquid  profe-  Ideo   vero ,   quae  spectant  ad  Concilia 

rant,  idatprivati  faciant ;  decreta  aa-  cecamenica  et  ad  Romanos  Pontifices, 

tem  nomine  totias  Concilii ,  ac  proinde  complexi  siraul  samas  ,  qnia  tam  illa  , 

Ecclesiae  edunlur.  cum  probata  faerint  a  Rom.  Pontifici- 

(l)Cfr,Melch. Canu8,i>e/oc««Iib.v,  bus  ,  quam  isti  saprema  gaudenl  auc- 

cap.  5 ,  ubi  plura ,  quae  ad  hoc  arga-  torilate  ,  et  organa  sant  divinae  tradi- 

menlum  referantar ,  adnotat  doctissi-  tionis ,  de  qaa  loqaimor. 
mas  hic  auctor. 


288  TRACT.    DE    tOClS    THEOLOGIGIS. 

susceptionem  et  approbationem  habenda  erunt  tanquam  testi- 
jnonia  Traditionis  Ecclesiae  universalis  plane  ineluctabilia  (1). 

De  Martyrum  actis. 

438.  Nemo  inficias  ibit ,  antiqua  ac  gen uina  sanctorum  Marty- 
rum  acta  nobis  exbibere  Traditionis  dogmaticse  certissima  docu- 
menta ,  ex  quibus,  quid  circa  plures  fidei  articulos ,  qui  nunc  in 
controversiam  vocantur ,  senserit  Ecclesia ,  dignoscinius.  Etenim 
proeter  quam  quod,  ut  scite  animadvertit  Ruinartius,  cum  ex 
divinis  litteris  babeamus ,  eorum  dicta ,  cum  coram  prsesidibus 
sisterentur,  superno  instinctu  pronuntiata  fuisse,  fit^  ut  eorum 
responsa,  quae  in  his  actis  ad  praesidum  qusestiones  continentur, 
pro  sacris  oraculis  merito  habenda  sint  (2) ;  ea  ilh  in  suis  responsis 
protulerunt ,  quae  ab  Ecclesiae  pastoribus  didicerant ,  ac  merito 
proinde  uti  Traditionis  et  Ecclesiae  fidei,  quae  uniuscujusque  aetate 
vigebat ,  testes  locupletissimi  habentur. 

439.  Immo  vero  et  illud  adjicimus  ,  peculiare  istorum  actis 
inesse  pondus ,  quatenus  ex  illis  discimus  ,  qusenam  in  domesticis 
ac  pubUcis  Ecclesiae  conventibus  doctrina  traderetur,  absqueulla 
privatae  ac  subjectivae,  ut  ita  loquar,  explicationis  admixtione, 
quse  quandoque  difficultatem  facessit  in  genuina  Patrum  mente 
assequenda  (3).  Eo  vel  magis  quod  plures  ex  ipsis  aut  foeminae 

(1)  LucalentQm  hajus  rei  exemplura  subjeclivis  suis  conceptibas  juxta  phi- 
habenius  in  Conc.  Arausicano  II ,  cu-  losophiam ,  quam  profitebantur.  Hinc 
jus  decreta,  adversus  Pelagianos  acSe-  receplae  quaedam  ab  ipsis  loquendi  for- 
mipelagianos  lata  ,  uti  dogmatica  ab  mae,  cum  de  mysteriisdissererent,  quae 
omnibus  censentur.  obscuritatem  ingerunt ,  ac  difficaltatem 

(2)  \n  PrcBf.  general.in  j^ctaMar-  facessunt  minus  in  illorum  philoso- 
tyr^  sincera,  §  i  ,  n.  i.  phandi  ratione  peritis  ,  quod  et  expe-  j 

(3)  Etenim  Patres ,  uti  alias  aniraad-  rimur  in  scholasticis ,  postquam  isli  ari8-| 
vertimus  ,  verilates  revelatas  seu  chri-  totelicam  philosophiara  adoptarunt ,  et  ^ 
stiause  iidei  dograata  ,  quoad  modum  ea  quodam  veiuti  connubio  cum  theologia| 
exponendi ,  sabjiciebant ,  ut  ita  dicam ,  conjunxerunt.  Huc  spectat ,  quod  Pe-^ 


PART.    II.    SEGT.    II.    GAP.    II.     DE    MED.    GEN.    TRAD.  289 

aut  vulgares  rudesque  homines  essent  ex  laicorum  costu,  qui 
candide  et  absque  fuco ,  quid  crederent ,  exponebant  ac  profite- 
bantur  (1). 

440.  Huc  accedit ,  quod  horum  actorura  lectio  fidehbus  minime 
permitteretur ,  nisi  prius  ab  Episcopo  illa  recognita  fuissent  ac 
probata  (2)  ;  quod  legerentur  in  publica  ecclesia  Praesuhbus 
inspectantibus ,  quorum  suffragium  minime  latura  fuissent ,  si 
quid  a  recepta  Ecclesiae  fide  absonum  prae  se  tulissent  (3).  Hinc 
nihil  validius ,  nihil  magit  idoneum  ad  confundendos  Socinianos 
et  Unitarios  circa  Ecclesiae  fidem,  quae  tribus  prioribus  Ecclesise 
seculis  de  Trinitate ,  Verbi  Incarnatione ,  divinitate  Christi  aliis- 
quemysteriis  obtinuerit^  his  actis  proferri  potest.  Idem  adversus 
hagiomachos  protestantes  quoad  Sanctorum  cultum  et  invocatio- 
nem ,  reliquiarum  venerationem ,  nihil  potest  aptius  urgeri ,  quare; 
quae  in  Martyrum  actis  passim  leguntur,  quae  nobis  Ecclesiae 
catiiolicae  fidem  exhibent ,  per  id  temporis  de  illis  articulis  inva- 
lescentem. 

441.  Quare  non  solum  auctores  catholici  exinde  argumenta 
sumunt  ad  Traditionem  dogmaticam  Ecciesise  adversus  fideihostes 
evincendam,  verum  etiam  sectarii  ad  pugnandum  contra  Socinia- 
nos  (4) ;  qua  tamen  cohaerentia  cum  principiis  suis  id  efiiciant , 
quoque  tandem  exitu  ,  ipsi  viderint. 


tavius ,  in  tribus  prioribus  capitibus  li-  (3)  Ibid. 

bri  primi  de  Trinitate  ,  scripsit  circa  (4)  Sane  quoad  auctores  catholicos 

"loquendi  modum  ,  quo  Patres  ante-ni-  satis  est  ocolos  conjicere  in  celebre  opus 

caeni  usi  sunt ,  agentes  de  Verbi  divi-  D.  Maran ,  Divinitas  D,  N.  J,  C.  prae- 

nitate  ejusque  ailerna  generatione.  sertim  lib.  u ,  cap.  4  ?  quod  inscribi- 

(1)  Ejusmodi  sunt  responsiones  sa-  lur  :  Idem  (Ecciesia?  fides  de  Christi 
pientia  plenae,  quae  judicibus  paganis  msmiidLie)  demonstratur ex  testimoniis 
datae  leguntur  in  actis  S.  Symphorosae,  SS ,  Mariyrum,  Quoad  sectarios  Tcro 
SS.  Felicitalis  ac  Perpeluae .  aliarum  id  patet  ex  Calovio ,  op.  cit.  tom.  n , 
sive  foeminarum  sive  rudium  virorum,  pag.  4^4  et  seqq.  ubi  hic  adstrtiil  fidera 
dequibusegimus  in  tract.  i>eT/mtoe  de  SS.  Trinitate  ex  Actis  Martyrum  , 
et  Incarnat,  qai  decem  primis  persecutionibus  raor- 

(2)  Cfr.Huinart,  loc.  cit.  n.  3,  4,  5.  tem  pro  Christo  sustinuerunt. 

T.  IX.  19 


290  TRAGT.     DB    LOGIS    THEOLOGIGIS.  \ 

§  IV. 
De  sacra  Litiirgia. 

442.  Maximi  faciendara  esse  auctoritatem  sacrse  Liturgise, 
eamque  habendam  uti  testem  omni  exceptione  majorem  Tradi- 
tionis  et  Ecclesiae  fidei ,  is  solus  inficias  iverit ,  qui  non  adverterit , 
in  illa  ecclesiarum  omnium  exiiiberi  vocem  ac  testimonium ,  Epi- 
scoporum,  Presbyterorum,  et  plebis  ipsius  sufFragia,  leges ,  ritus, 
efFata ,  dogmata  (1). 

443.  Si  quid  propterea  occurrerit  omnium  Liturgiarum  consensu 
firmatum ,  velut  Ecclesise  ipsius  testimonium  spectari  debet.  Ex 
Liturgiis  vero  seorsum  sumptis  ea  praeferenda  est ,  quae  nobiliori 
in  ecclesia  usu  recepta  est.  Inter  occidentaies  ecclesias  primum 
locum  obtinet  liturgia  Romana  (2),  deinde  vero  Gallicana  (3), 
Hispanica  vulgo  Mozarabica  nuncupata  (4).  Inter  orieAtales  prin- 


(l)  Cfr.  Zaccaiia,  Dtssert,  de  litur' 
giarum  in  rebus  theologicis  usu ,  cap.  4» 
§  2.  Profecto  S,  Aagastinns  in  disputa- 
tionibus ,  quas  habnit  contra  Pelagianos 
ac  Semipelagianos ,  perpetuo  urget  ar- 
gumentum  ex  Ecclesiae  liturgia  desump- 
tum  tanquam  validissimum  ad  ipsorum 
infringendos  conatns.  Uuum  vel  allerum 
t  estimonium  S.  Docloris  ,  speciminis 
gratia  afFeramus.  Sic  enim  loquitur , 
Epiat,  ccxvii ,  al.  cvii ,  ad  Fitalem  , 
n.  2  ;  Exsere  contra  orationes  Eccle- 
sioB  disputationes  tuas,  et  quando  audis 
Sacerdotem  Dei  ad  altare  exhortantem 
populum  Dei ,  orare  pro  incredulis, 
ut  eos  Deus  convertat  ad  fidem  ,  etpro 
catechumenis ,  ut  eis  desiderium  rege- 
nerationis  inspiret,  et  pro  fidelibus , 
ut  in  eo,  quod  esse  coeperunt ,  ejus 
munere  perseverent ,  subsanna  pias 
voces ,  etc.  £t  in  iib.  De  dono  perse- 
veranticD,  cap.  23  ,  n.  63  :   Utinam^ 


inquit ,  tardi  corde  et  infirmi^  qui  non 
possunt  vel  nondum  possunt  Scripturas 
vel  earum  expositiones  intelligere,  sic 
audirentvelnon  audirent  inhacqucB" 
stione  disputationes  nostras  ,  ut  magia 
intuerentur  orationes  suas ,  quassem- 
per  habuit  et  habebit  Ecclesia  ab  exor- 
diis  suis,  donec  finiatur  hoc  seculum, 
£t  alibi  passim.  Sic  etiam  exinde  de- 
promit  argumenta  S.Hieronymus,  Aa- 
ctor  libriDe  vocatione  gentium  aliique. 
Cfr.  Card.  Bona,  Rerum  liturgic,  lib.  r, 
cap.  7 ,  §  3 ,  cum  eruditis  adnotalion. 
Kob.  Sala  ,  tom.  i ,  pag.  io6  et  seqq. 

(2)  Cf.  Muratorius ,  Liturgia  Ro- 
mana  vetus,  Biss.  De  rebus  liturgicis , 
cap.  2 ,  De  Rom,  Ecclesicc  liturgia, 

(3)  Cfr.Mabillon,Z?e  liturgia  Gal- 
licana,  Lutet.  Paris.  i685, lib. i,  cap. 4* 

(-4)  Cfr.  Card,  Bona  ,  op.  cil.  lib.  i, 
cap.  11  ,  §  i . 


I 


PART.    II.    SEGT.    II.    GAP.    II.     DE    MED.    GEN.     TEAD. 


291 


cipem  iocum  sibi  vindicat  liturgia  Jacobi  omnium  antiquissima , 
quaeque  in  usu  fuit  apud  plerasque  orientales  Ecclesias ,  et  adhuc 
in  pluribus  viget  (1) ;  deinde  veniunt  Liturgiae  graecse ,  quae  a 
SS.  Cyrillo,  Basiliu,  Chrysostomo  nomen  habent  (2),  ac  Hturgia 
Armena  (3). 

444.  Vix  ahquod  fidei  dogma  est  ex  iis  ,  quae  catholica  profitetur 
Ecclesia,  quod  illae  non  atlestantur.  Talia  sunt  dogmata  Trinita- 
tis  (4) ,  divinitatis  Verbi  et  Spiritus  Sancti  (5) ,  divinitatis  Christi , 
veritatis  Incarnationis ,  Deiparae  non  solum  virginitatis ,  sed  et 
integritatis  in  partu  (6) ,  primatus  S.  Petri  Romanique  Pontifi- 


(1)  Cfr.  Renaadotios  ,  Liturgiarum 
orientalium  collectio ,  Paris.  1716, 
tom.  1;  diss.  1,  De  liturgiarum  orien- 
talium  origine  et  antiquitate ,  cap.  4* 
Item  Joan.  Aloysias  Assemanas ,  Co- 
dex  liturgicus  EcclesicB  univeraoBj  Ro- 
mae  17^9  >  ^om,  iv  ,  part.  11,  praef. 
pag.  a5 ,  adnolat  :  Hierosolymitanam 
liturgiam  amplexce  sunt  nedum  omnea 
subjectce  ecclesice  ,  verum  et  alience 
quamplures,  quin  fere  omnes.  orienta- 
ies  ad  illam  suas  liturgias  expresse- 
runt,  et  accommodarunt.  Syri  ergofere 
omnes  illam  probarunt ,  eaque  etiam 
modo  utuntur ,  quamvis  in  nonnullis 
pro  diversitate  locorum,  et  libertate 
Episcoporum  non  omnes  sibi  consen- 
tiant,  Eadem  fere  repetit,  ibid.  sect.  6 , 
pag.  55. 

(2)  Cf.  Renaud.  Asseman.  op.  el  loc. 
cit.  nec  non  Le  Brun  ,  Explication 
litthale  j  historique  et  dogmatique  des 
prieres  et  des  ceremonies  de  la  Messe , 
Paris  174»  *  tom.  11  ct  in. 

(3)  Cfr.  Le  Bran  ,  op.  cil.  tom.  iii , 
di88.  X.  Liturgiani  Armenam  in  lingaam 
ilalicam  conversam  edidit  cl.  P.  Gabr. 
AvedicLian,  Mechitarista,  Venet.  i832. 


(4}  Etenim  in  Missali  gothico  Tho- 
masiano ,  edit.  Vezzosi  Romae  ly^i  , 
tom.  VI ,  pag,  243 ,  legitur :  Qui  unum 
Te  Deum  dominantem ,  distinctum 
nec  divisum,  Trinum  nec  triplicetk 
solum  nec  solitarium,  consona  lauda" 
mu8  voce,  £t  in  Missali  gallicano  ve- 
tere ,  ibid,  :  In  Trinitate  divina  non 
est ,  quod  majus  minusve  credendum 
sit;  si  quid  {siquidem,  ez  Mabillonio) 
ubi  unus  major  dicitur ,  deesse  mi^ 
nori  aliquid  indicatur,  In  hac  ergo 
ipsa  divinitate ,  si  aliud  majus  quis 
aliud  niinus  adserat ;  et  ipse  majes" 
tati  contumeliam  facit,  quam  majorem 
putat,  etc. 

(3)  Cfr.  Sacramentarium  Leoni  M* 
tributum  ,  apad  Murator.  op.  et  edit* 
cit.  pag.  476  5  it6™  Sacramentar,  Ge» 
lasian,  edit.  a  B.  Card.  Thomasio ,  p.  4  > 
acpag.46,et  inMissaligothico,pa^,  23 1 ; 
Libellus  insnper  orationum  gothico  his- 
panus ,  editus  a  Blanchinio  ,  pag.  35. 

(6)  Quoniam  nonnulii  neoterici  in 
Germania  his  annis  haud  erubuerunt 
docere ,  B.  Yirginis  uterum  in  partu 
reseratum  esse ,  placet  hic  ex  libello 
gothico-hispauo  nonnuUos  textus  pro- 

19. 


292 


TEACT,     DE    LOGIS    THEOLOGlClS. 


cis  (1)  ,  infallibilitatis  Ecclesiae ,  supereminentiae  Episcoporum 
supra  Presbyteros  (2),  necessitatis  gratiae,  propagationis  peccati 
originalis ,  Sacrificii  incruenti ,  realis  Christi  in  Eucharistia  prae- 
sentiae ,  transsubstantiationis  (3)  ,  Purgatorii  demum  ,  et  cultus 
inVocationisque  Sanctorum  (4). 

445.  Cavendum  tamen  est  ab  illis  particularibus  liturgiis ,  quae 
aut  singularia,  aut  paradoxa,  interdum  etiam  falsa  aUqua  conti- 
nent ,  quge ,  hoc  ipso  quod  a  reliquis  discrepent ,  minus  idone» 
ad  auctoritatem  faciendam  sunt ,  praesertim  quse  apud  antiquos 
haereticos  reperiuntur  (5) ,  aut  quae  sequioribus  aevis  fuerunt  in- 
terpolatae,  aut  mendis  scatent.  Oculo  enim  critico  in  his  opus  est, 
ac  probati  illi  auctores  adeundi ,  qui  docte  ac  erudite  operam  in 
illis  illustrandis  posuerunt  (6). 


ferre  ad  eorum  confasionenQ.  Sic  igitur 
legitur,  pag.  35  :  Sahator  omnium 
Jesu  Christe ,  qui  novce  operationis 
efpcacia  Virginem  per  Angelum  visi- 
tas ,  Verho  fcecundas  habituram  sine 
corruptionis  injuria  prolem ,  et  per- 
mansuram  cum  integritate  virginea 
matrem,  etc,  pag.  a^  :  Intra  ejusdem 
urbis  BethlemiticcD  septa  Genitricem 
Mariam  et  materno  honore  sublimas, 
et  virginitatis  honore  glorificas ;  cujus 
uterum  nec  ingrediens  reseras ,  nec 
egrediens  violas,  Simllia  leguntnr  , 
pag.  28  ,  29 ;  item  in  Missali  gothico , 
pag.  235,  256;  necuon  inSacromen- 
tario  GelasianOf  pag.  9,  et  in  Leo- 
nianoy  col,  4?  3. 

(1)  In  Sacram,  Leoniano,  col.  333 ; 
et  in  Missali  gothico ,  pag.  3i5. 

(2)  In    cit.     Sacratn.    Leoniano  , 
col.  33o  ac  334. 

(3)  Singulorum  hornm   articulornm 
ex  liturgiis   veritatem  ostendit  ,  addu- 


ctis  anctoritatibns ,  Zaccaria  ,  diss.  cit. 
Corollar,  10  et  seqq.  Cfr.  etiam  Ma- 
ratorius  et  Josephus  Aloys.  Assemanus , 
in  citt.  dissert. 

(4)  Cfr.  Zaccaria ,  op.  et  loc.  cit. 
CorolL  17  et  18. 

(5)  Exploratum  enim  est,  veteres 
harelicosNestorianos,  Eutychianosalios- 
que  sectarios  in  articulis ,  in  quibus  ab 
Ecclesia  catholica  dissentiebant ,  litur- 
giam  corrupisse  ac  interpolasse ,  eam 
accomodantes  erroribus  suis  ;  quo  fa- 
ctum  est,  ut  in  reprehensionem  ob  ejus- 
modi  nefarium  ausum  apud  veteres  in- 
currerint.  Cfr.  Le  Brnn ,  diss.  cit.  Hac 
de  causa  eruditus  Zacearia  canones 
subjicit ,  ad  bene  auctoritate  liturgia- 
rum  utendum  in  rebus  theologicis. 

(6)  Prseter  citt.  auct,  cfr.  Grancolas , 
Les  anciennes  liturgies ,  trib.  volum. 
Paris  1699;  Benedictus  XIV ,  De  sacri»^ 
ficio  Missce;  De  Azevedo  ,  S.  J.  Exer- 
citationes  Itiurgicw  f  B.omx  1750. 


i 


PART.    II.     SECT.    II.    GAP.    11*    DE    MED.     GEN.     TRAD.  293 

§v. 

De  Praxi  Ecclesice  in  puhlica  et  solemni  Sacramentorum 
administratio7ie  y  et  cultu  religioso, 

446.  Quanquam  duo  hoec  veluti  partes  integi  ales  sacrae  Liturgiae 
spectari  possint ,  nihilo  tamen  secius  principem  sibi  locum  vindi- 
cant  et  auctoritatem  in  re,  de  qua  agimus,  singularera.  Nam 
Liturgia  proprie  ad  ritum  spectat,  quo  pubhcus  Deo  exhibetur 
cultus ,  Sacrificii  prsecipue  oblatione ;  administratio  autem  Sacra- 
mentorum  publica  ac  solemnis  ritus  illos  complectitur ,  quibus 
divina  haec  gratiae  instrumenta  ab.Ecclesia  in  praxim  deducta 
sunt;  cultus  vero  reUgiosus  sic  generatim  sumptus  pro  objecto 
praeterea  habet  festos  dies ,  vigilias ,  aliaque  ejusmodi ,  quae  servari 
consueverunt. 

447.  Porro  ut  primum  insistamus  in  Sacramentorum  admi- 
nistratione ,  cum  in  ea  agatur  de  re  in  usu  quotidiano  posita , 
nemo  sanus  in  dubium  revocaverit ,  ex  illa  testimonium  publi- 
cum,  perenne,  universale  et  constans  Traditionis  dograaticaeerui, 
circaeorumdemSacramentorumnumerum,  efficaciam,  peculiares 
eflfectus ,  ac  dispositionem  ad  ea  rite  suscipienda.  Cum  igitur  ex 
omnibus  deprebendamus  Graecorum ,  OrientaHumque  Ecclesia- 
rum  euchologiis ,  atque  ex  Occidentalium  seu  Latinorum  ritualibus 
ac  sacramentariis ,  septem  ubique ,  quovis  tempore  fuisse  Sacra- 
menta  administrata ,  nonne  audacice ,  ne  dicam  amentiae  Pro- 
testantes  arguuntur ,  qui  ea  ad  quatuor  terve  ,  postremo  ad  duo 
redegerunt?  Idem  dic  de  gratia,  quae  per  ea  conferri  omnia  illa 
pariter  documenta  testantur  (1)  ,  de  eflfectibus,  quiiis  tribuuntur 
circa  characterem ,  de  infantium  Baptismate ,  de  exorcismorum 
usu ,  quo  Pelagianos  jam  aetate  sua  S.  Augustinus  premebat  (2) , 
de  conscientiae  puritate  ad  sacram  aflferenda  Synaxim  ,  de  Confes- 
sionis  auricularis  usu  ,  aliisque  similibus  (3). 

(l)  Cfr.   Edmund.   Marlenius,   De  de  VEglise  catholique  sur  hs  Sacro' 

antiquis  Eccleaice  ritihus  ^  in  iis  quae  ments,  tom.  v. 
circa   Sacramenta    singula    prsemittit ;  (2)  Recol,  saperius  dicta. 

Renaudotius  ,  La  perp^tuitS  de  la  foi  (3)  Cfr.  quK  scripsimus  in  tract.  Z?fl 


294  TRACT.    DE    lOClS    THEOLOGICIS. 

448.  Quod  vero  ad  religiosum  cultum  spectat ,  quaenam  fuerit 
primitivae  Ecclesise  doctrina ,  exinde  deprehenditur  circa  Sancto- 
rum  venerationem ,  cum  videamus  institutos  festos  dies ,  celebrata 
jejunia  ad  sanctorum  Martyrum  memorias  recolendas  vel  ab  ipsius 
ecclesiae  incunabulis  (1)  ,  circa  veneralionem  reliquiarum  et  ima- 
ginum  (2) ,  circa  aquam  lustralem  (3) ,  quam  adeo  Protestantes 
despiciunt,  aliaque  permulta ,  quae  sin  minus  dogmala  attingunt , 
plurimum  tamen  valent  ad  liberandam  Ecclesiam  Romanam  a 
toties  in  eam  impacta  calumnia  de  turpi  superstitione ,  in  quam 
dilapsa  sit,  postquam  medio  praesertim  sdvo  paptsmus ,  uti  lo- 
quuntur  ,  deteriorem  ac  tenebricosionem  formam  induxit.  Ita 
strenue  interdum  Protestantes  nugantur  ! 

449.  Quum  porro  de  religioso  disseritur  cultu,  de  eodisse- 
ritur  ,  qui  in  Ecclesia  universa  receptus  est  ,  non  autem  de 
peculiaribus ,  qui  singulis  in  Ecclesiis  recepti  sunt  ritibus  quique 
spectari  possunt  ceu  singulares  cultus  modificationes ,  quique 
valorem  partialem  habere  possunt  pro  eorumdem  antiquitate  et 
ecclesiarum  nobilitate^  in  quibus  observari  consueverunt  (4). 

§  VI. 
De  sanctis  Patribus. 

450.  Gravissimo  sanctissimoque  Patris  nomine  eos  donavit 
Ecclesia ,    inquit  Natalis  Argonensis  (5) ,  qui  antiquitate ,  sanc- 

Euchar,  et  De  Poenit,,  t.  vi.  Cfr.  prae-  part.  iii ,  cap.  Sy. 
terea  Gabr.  Albaspinaei ,    De  Ecclesim  (4)  Ejasmodi  ex.  gr.  sunt  ritus ,  qai 

ritihus ,  observationum  lihri  duo ,  Ln-  in  usa  sunt  in  Ecclesia  Mediolanensi , 

tet.  Paris.  1628 ;  Joan.  Bapt.Casalii,  De  quae  adhuc  servat  ritum  Ambrosianum. 

veteribua  sacris  Christianorum  ritibus,  De  his  ritibus ,  qui  in  peculiaribus  Ec- 

Romae  1647  5  "^®**  Vicecomitis,  Ohser^  clesiis  recepti  erant,  fuse  scribitS.  Au- 

vationes  ecclesiasticce ,  Paris.  16 18.  gustinus,  in  duabus  epistolis  ad  Janua- 

(1)  Cfr.  Constitut.  apostol,  lib.  v,  riam  datis ,  quxque  in  edit.  Maur.  sunt    | 
c.  8  et  i3  ,  apud  Cotelerium  ,  tom.  1.  n.  liv  et  lv.  ' 

(2)  Vid.  quae  scripsimns  in  tract.  (5)  In  op.  De  optima  legendorum 
De  cultu  Sanct.  t.  iv.  Ecclesice  Patrum  methodo ,  Augustae 

(3)  Cfr.   Const,   apostol.   lib.    viii ,  Taurin.  1742,  part.  i,  cap.  i. 
cap.  29 ;  cfr.  etiam  Casalius ,  op.  cit. 


PART.     II.    SECT.    II.    CAP.    II.    DE    MED.    GEN.     TRAD.  295 

timonia  ,  doctrinaque  in  asserendis  vindicandisque  Ecclesia3  dog- 
matibus  famam  et  celebre  nomen  adepti  sunt  (1).  In  tres  solent 
veluti  setates  distribui ,  quarum  prima  tria  priora  complectitur 
secula ;  secunda  tria  secula  insequentia  ;  tertia  demum  a  seculi  VII 
initio  usque  ad  sec.  XII  protenditur,  usque  nempead  S.  Bernar- 
dum ,  qui  novtssimus  Patrum  vocari  consuevit  (2).  Hac  enim 
setate  nova  scholastica  disputandi  metbodus  sin  minus  invecta  , 
longe  saltem  lateque  diffundi  coepit,  Quare  nec  Patres  ad  scbo- 
lasticorum  ordinem  referendi  sunt,  neque  scholastici  Patribus 
accensendi. 

451.  Duo  in  Patribus  apprime  secerni  debent,  quae  passim 
permisceri  consueverunt ,  qualitas  nempe ,  ut  ita  dicam ,  testis 
et  qualitas  doctoris,  Interdum  enim  Patres  suis  in  scriptis  se  testes 
exhibent  traditionis  ac  doctrinae  Ecclesiae  ,  quae ,  aetate  qua  quis- 
que  floruit,  obtinebat ;  interdum  vero  disputatoris  ac  tbeologi 
partes  sustinent ,  qui  fidei  articulos  enarrant ,  tuentur ,  ac  mul- 
tiplici  ratione  vindicant ,  doctrinam  etiam  Ecclesiae  illustrant , 
consecutiones  deducunt ,  comparant,  modum  denique,  quo  ea- 
dem  doctrina  ab  ipsis  subjective  concipiatur ,  tradunt ,  uti  a 
doctoribus  nostris  theologiae  explanatoribus  fieri  solet  (3). 

452.  Porro  diversa  omnino  ratione  spectari  Patrum  auctoritas 
debet ,  quando  se  Traditionis  ac  fidei  Ecclesiae  testes  perhibent, 
ab  ea  qua  uti  doctores  circa  eamdem  fidem  traditionemque  dis- 


(1)  Quatuor  igitur  conditiones  reqai-  quae  haud  parum  confert  sive  ad  pie- 
runtur  ,  ut  quis  Ecclesiae  Doctor  vel  tatem  excitandam  ,  sive  ad  ejusdem 
Pater  renuncietur,  doctrina  scilicet  emi-  S,  Palris  scriptorum  intelligentiam  con- 
nens  ,  insignis  sanctitas,  Ecclesix  testi-  sequendam. 

monium ,  ac  demura  notabilis  antiqui-  (3)  Cfr.  quae  praeclare  Iiac  de  re  scribit 

tas.QuamvisporroTertuUianoetOrigeni  Petavius,  in   Proleg,  cap.  ii,  §  2  et 

Ecclesiaetestimoniumdesit,  vnlgotamen  seqq.  ubi  et  ipse  distinguit  inter  ea , 

in  albo  Patrum   recensentur,   ratione  quae  Patres  uti  Traditionis   testes  scri- 

habita  anliqnitatis ,  atque  insignis  do-  pserunt ,  et  quae  veluli  doctores  disse- 

ctrinae ,  quae  in  utroque  fulsit.  rnernnt.  Item   Bolgeni ,   in   op.  Stato 

(2)  EgregiamS.Bernardi  vitam,dao-  de*  Bambini  morti  senza  baiteaimo  , 
bus  voluminibus  in  8,  novissime  edi-  Macerata  1787  ,  part.  1.  Prelimin.  3  , 
dit.  cl.  Theod.  Ratisbonne ,  Paris.  1841 ,  4  el  5. 


296 


iJT      I^T^A*^''''  ^^    tOCIS    THEOIOGICIS. 


ceptant.  In  priori  enim  casu  ineluctabilis  prorsus  est  eorem  auc- 
toritas  ,  siomnesautpluresetiam ,  autpauciqiiandoqneconveniant, 
quoties  plures  aut  pauci  isti  Ecclesiae  sufFra^ium  pro  se  obtinue- 
rint  (1).  Sic  enira  illorum  auctoritasidentificatur  cum  Traditione, 
imo  et  cum  ipsa  Ecclesiae  auctoritate  (2).  In  posteriore  autem 
casu ,  quo  Patres  tanquam  doctores  se  gerunt  ,  venerationem 
quidem  merentur  tantum  ,  quantam  uniuscujusque  eorum  anti- 
quitas  ,  doctrina  ac  sanctitas  exposcit ;  talis  nihilominus  non  est 
illorum  auctoritas ,  ut ,  si  graves  praesertim  rationes  id  postulent, 
piaculum  sit ,  debita  semper  cum  reverentia  ,  ab  eorum  placitis 
discedere  (3).  Sane  haud  paucae  offenduntur  in  Patrum  scriptis. 


(1)  Tales  praecipae  snnt ,  qaos  divina 
providentia  identidem  excitavit  adver- 
sas  pecaliareshsereticos,  ex.  gr.  S.  Atha- 
nasias  adversas  Ariam ,  S.  Cyrillas  Alex. 
adversus  Nestoriam ,  S.  Leo  M.  adver- 
sas  Eatychen ,  S.  Epiphanias  adversas 
Aeriam ,  S.  Aogastinas  adversas  Pela- 
giam  ,  et  ita  porro. 

(2)  Qao  sensa  qainta  Synodas ,  col- 
lat.  lii,  sea  atplacet  Gennadio,  Syno- 
das  VI ,  constituit :  In  omnibus  sequi- 
mur  et  sanctos  ap  doctores  Sanctos  Dei 
EcclesioB,,,  et  omnia ,  quw  ah  ipsis 
scripta  sunt  de  recta  fide,  it  ad  hce" 
reticorum  condemnationem  admitti- 
mus,  Apud  Gennad.  pag.  3 17.  Item  in 
Synodo  vn ,  hoc  decretam  editum  est : 
His ,  qui  rejiciunt  sanctorum  Patrum 
voceSy  quoB  ad  confirmationem  recto- 
rum  dogmatum  EcclesioB  Dei  pronun- 
ciatwsunty  Athanasiiy  Cyrilli,  Am- 
hrosii.,,  Augustini  ac  ceterorum;  tum 
actaSynodorum  oecumenicarum,  quar- 
tcB ,  inquam,  et  sextce  non  amplectun- 
tur  ;  anaih,  sit,  Ibid.  pag.  3 17  ,  Graec. 
Conc.  Fior.  Hinc  Cyrillus  Alex.  inDe- 
fens,  anathematismi  vm,  affirmat,  Pa- 


tres  luminaria  futsse,  verhum  vitce 
continentes ,  et  in  Epist,  1  ad  Succes- 
sum ,  de  Incarnationis  dogmate  ac  fide 
doctos  nos ,  ait,  a  divina  Scriptura^ 
et  sanctis  Patrihus ,  et  in  fine  ejus- 
dem  epistolae  :  Sequentes,  inqmt, uhi- 
que  orthodoxa  sanctorum  Patrum  c?e- 
creta,  conira  Nestorii  dogmata  lihrum 
conscripsimus,  Quocirca  S.  Martinns 
papa  I ,  in  Lateran.  Concilio ,  dictam 
illad  merito  approbat  Victoris  Cartha- 
giniensis  ,  qao  hortabatar  :  Nihil  per- 
fuittere  dici  noviter  a  quopiam ,  quod 
sanctorum  Patrum  traditio  minime 
definivit,  Cfr.  Petav.loc.  cit.Cfi-.etiam 
Natalis  Argonensis ,  op.  cit.  part.  1 , 
capp.  4  et  seqq. 

(3)  Hacreferantur,  quae  passim  S.  Au- 
gustinus  prudenter  inculcat ,  ut  ia 
Epist.  cxLviii  ,  ad  Fortunatianum , 
n.  i5,  ubi  scribit  :  Neque  enim  quO" 
rumlihet  disputationes ,  quamvis  c«- 
tholicorum  et  laudatorum  hominumf 
velut  Scripturas  canonicas  habere  de- 
hemus ,  ut  nobis  non  liceat ,  salva 
honorificentia ,  quw  illis  debetur  ho- 
minibus,    aliquid  in  eorum  scriptis 


PART.    II.    SECT.    II.    CAP.    II.    »E    MED.    GEN.    TRAD. 


297 


sive  privatae  opiniones ,  sive  exegeticae  Scripturarum  expositiones  ^ 
quae  non  oranibus  probantur,  immo  etiam  rejiciuntur.  Patres 
quoque  non  semel  inter  se ,  salva  charitate ,  conflictantur  atque 
ab  invicem  dissentiunt  (1).  In  his  propterea  ponderanda  sunt 
rationum  momenta,  fundamenta  inquirenda  auctoritatem ,  quas 
pro  se  adducunt ,  critica  demum  lancesingula  expendenda  sunt  (2), 
453.  Ad  dignoscendum  vero ,  quandonam  Patres  censeri  de- 
beant  veluti  Traditionis  et  ecclesiasticae  doctrinae  testes ,  nonnullae 
in  promptu  regulae  seu  principia  habenda  prae  oculis  sunt ;  ac  1°  si 
id  expresse  affirment ,  uti  saepe  ab  ipsis  fit;  2<>  si  aliquod  do- 
ctrinae  caput  tanquam  certum  et  exploratum  et  in  Ecclesia  recep* 
tum  exhibent ;  3°  si  vix  nova  exorta  sententia ,  in  illam  statim 
exsurgant  tanquam  in  errorem  aut  hseresim ,  receptae  in  Ecclesia 
doctrinae  adversantem  ;  4»  si  ilUus  auctorem  exagitent  veluti 
novatorem  et  hsereticum;  5°  si  omnes  aut  plerique  saltem  ejus- 
dem  aetatis  conspirent  in  proponendo  aHquo  articulo  uti  Ecclesiae 
ac  fidei  doctrina  ,  aut  in  dograatica  ahcujus  Scripturae  textus 


improbare  atque  respuere,  si  forte  nO' 
verimus ,  quod  aliter  sefiserint ,  quam 
veritas  habet ,  divino  adjuiorio  vel  ab 
aliis  intellectaj  vel  a  nobis.  Talis  ego 
8um  in  scriptis  aliorum,  tales  voto  esse 
intellectores  meorum,  Contr,  Faustum 
Maniph.  lib.xi,  cap.  5,  cam  de  Scri- 
ptnris  sacris  disseraisset ,  qaibas  fides 
omDimoda  adhibenda  est ,  sabdit  :  In 
opusculisautemposterorumj  quce  libris 
innumerabilibus  continentur^  sednullo 
modo  illi  sacratissimcB  canonicarum 
Scripturarum  excellentice  adcequantur, 
etiam  in  quibuscumque  eorum  inve- 
nitur  eadetn  teritas  ,  longe  tamen  est 
impar  auctoritas,  Itaque  in  eis,  si 
qua  forte propterea  dissonare  putantur 
a  vero ,  quia  non  ut  dicta  sunt  inteU 
liguntur,  tamen  liberum  ibi  habet  lec- 
tor  auditorve  judicium ,  quc  vel  appro- 


bet  quod  placueritt  vel  improbet  quod 
o/fenderit»,,  si  cui  displicuerit ,  aut 
credere  noluerit  j  non  reprehenditur, 
Demam,  ceteris  omissis,  in  Epist,  lxxxi, 
ad  Hieronym,  n.  3 ,  commemorato 
eodem  de  Scriptaris  canonicis  judicio, 
pergit  ;  Alioj  autem  ila  lego ,  ut , 
quantalibet  sanctitate  doctrinaqueprcB' 
polleantj  non  ideo  verum  putem,  quia 
ipsi  ita  senserunt;  sed  quia  mihi  vel 
per  illos  auctores  canonicos ,  velpro-^ 
babili  rationoj  quod  a  vero  non  ab- 
horreant ,  persuadere  potuerunt, 

(1)  IUastre  hajas  «-ei  exemplam  ha- 
bemas  in  SS.  Hieronymo  et  Aogastino, 
qai  in  nonnaliis  inter  se  disceptabant , 
salva  charitale ,  at  patet  ex  ntriasqae 
0octocis  epistolis. 

(2)  Cfr.  Natal.  Argonens.  op.  cit.  De 
opt.  legend,  Patr,  meth,  p.  iil,cap. ii. 


298 


TRACT.    DE    lOClS    THEOLOGICIS. 


expositione  afFerenda ;  qiiod  et  de  moribus  similiter  seu  de  do- 
ctrina  morali  debet  intelligi  (1). 

454.  Hic  tamen  sedulo  animadvertendumest,  inscriptis  quo- 
que  Patrum  distinguere  nos  debere  objectum  fidei ,  quod  tanquam 
Traditionis  testes  propugnant,  a  motivo  seu  etiam  a  modo,  quo 
illud  adstruunt.  In  objecto  enim  fidei  proponendo  vere  se  testes 
produnt ;  in  ratione  autem  ,  qua  illud  defendunt  aut  vindicant , 
jam  uti  doctores  sese  gerunt ;  interdum  debiliores  probationes 
adducunt ,  quibus  tamen  infirmari  veritas  nequit  ipsius objecti{2). 
Animadvertenda  insuper  diversa  ratio  est,  qua  Patres  utuntur, 
quando  propriam  sententiam  adstruunt ,  ab  ea  qua  fidei  dog- 
mata  ex  Traditione  propugnant.  Etenim  cum  propriam  tuentur 
sententiam,  sic  disserunt ,  utnuUam  diverse  sentientibus  notam 
inurant ,  immo  liberum  ceteris  relinquant  proprium  sectari  placi- 
tum,  ut  patet  ex  iis,  qui  contendebant ,  iterum  tingi  debereab 
haereticis  baptizatum  (3) ,  ex  iis,  quiregnum  millenarium  adstrue- 
bant ,  aut  inspirationem  septuaginta  interpretum ,  aliaque  ejus- 
modi  propugnabant  (4);  contra  vero ,  cum  de  fidei  ageretur 
doctrina ,  nuUum  patiebantur  aliter  sentire  ,  ex.  gr.  circa  futuram 
corporum  resurrectionem ,  divinitatem  Verbi  vel  Christi ,  inspi- 
rationem  Propbetarum ,  etc. 


(1 )  Cfr.Maran,  Prfp/!  inopp.S.  Ju- 
stini,  part.  ii ,  cap.  i3,§4j  ^-  '  ^* 
seqq.  et  Melcli.Canus,  De  locia,  lih.  vii, 
Cap,  1  et  seq. 

(2)  Cfr.  Melch.  Can.  loc.  cit.  cap.  2 , 
et  P.  Kilber  S.  J.  in  op.  Principia 
theologica ,  Wircenburgi  1771  ,  dis- 
pat,  iji ,  De  principiis  adjuvantibus , 
cap.  I ,  art.  i  et  seq.  nbi  plnra  scitu 
digna  adnotat  circa  sanctornm  Patrum 
Dsum  in  re  theologica. 

(3)  Cfr.  qaae  scripsimus  in  tract.  De 
Sacr,  in  gen,  cap.  iii,  n.  121. 

(4)  Cfr.  Maran ,  loc.  cit,  n.  a ,  qui 
animad?ertit ,  Justinum  ita  regni  ter- 
restris  commentum  defendere  ,  nt  [turae 


et  integrae  fulei  testimonium  adversa- 
riis  tribuat ;  contra  vero  in  DiaL  cum 
Tryphone ,  n.  80 ,  cliristianos  esse  ne- 
gat  eos ,  qui  resurrectionera  non  cre- 
dunt.  Sic  etiam  quamvis  idem  S.  Martyr 
septuaginta  interpretum  inspirationem 
tueatur ,  attamen  longe  diversa  ratione 
id  propugnat  ab  eo  ,  quo  Prophetarum 
asserit  inspirationem.  Judseos  enim  in 
hoc  tantum  castigat ,  d.  68,  71  ,  72, 
quod  elaboratam  apud  Ptolemaeum  in- 
terpretationem  immutare  et  vituperare 
auderent ;  minime  vero  ,  quod  divini-  ^ 
tas  inspiratam  non  crederent.  Et  ita  de  i 
aliis  ejusmodi  dicatur. 


PART.    II.    SEGT.    II.    GAP.    II.    BE    MED.    GEN.    TRAB. 


299 


455.  Quse  si  prae  oculis  habeantur ,  facile  erit  Patrum  obtrecta- 
toribus  os  obstruere ,  dura  vel  eoruin  errores  in  critice  ,  in  phy- 
sicis ,  in  exegetica ,  in  historia  ,  in  peculiaribus  sententiis  exag- 
gerant  (1)  ;  quamvis  enim  admittantur  ejusmodi  naevi  in  Patrum 
libris ,  non  ideo  extenuatur  ipsorum  auctoritas ,  quando  juxta 
modo  expositas  regulas  veluti  testes  Ti  aditionis  atque  communis 
fidei  se  praebent  (2). 


(1)  Inepte  prorsas  ad  Palrnm  au- 
ctoritatem  rainaendam  ejasmodierrores 
ab  haereticis  objiciantar ,  ac  novissime 
a  Shuttleworth ,  op.  cit.  pag.  /^6  et 
seqq.  cam  nemo  Gatholicoram  sit,  qui 
regulas  non  assignet  adhibendas  in  recto 
auctoritatis  Patrum  usa. 

(2)  Ex  his ,  quae  hactenus  circa  Pa- 
trum  auctoritatem  constituimus,  refel- 
litur ,  quod  ab  Oxoniensibus  refundi  in 
Gatholicos  solet ,  eos  videlicet  profiteri 
venerationem  erga  Patrum  auctoritatem 
in  abstracto  sive  theoretice ,  rejicere  vero 
in  praxi ,  cum  sibi  adversantes  expe- 
riuntur.  Hanc  accusationem  inter  ce- 
teros  promovent  Palmer  ac  Niewman ; 
prior  enim  in  cit.  Tract.  deEcclesia, 
vol.  II,  part.  111 ,  cap.  3 ,  pag.  6i ,  in 
not.  hajus  agendi  rationis  accusat  Mi- 
chaelem  Medina  et  Maldonatum ;  New- 
man  vero  incusat  praeterea  ,  lect.  ii , 
pag.  62  et  seqq.  Petavium ,  perinde  ac 
si  Confessores  ac  Martyres  ante-nicaenos 
nna  cum  Patribus  heterodoxiae  circa  Tri- 
nitatem  reos  fecerit ,  item  Bellarminum, 
eo  quod  nonnullos  Patres  circa  Porga- 
torium  haud  recte  in  omnibus  sensisse 
affirmaverit.  Dum  talia  obtrudunt  Oxo- 
nienses,  quid  intendunt?  Si  contendant, 
Gatholicos    Patrum    auctoritatem    res- 


puere,  prout  testes  illi  sunt  Traditionis , 
veheraenter  errant,  cum  hoc  aperte  ad- 
versetur  ipsorum  doctrinse ;  si  autem 
velint ,  Catholicos  haud  caeca  ratione 
Patrum  auctoritatem  sectari  in  iis ,  quae 
fidera  non  attingunt,  sed  eos  exigere 
ad  quasdam  normas ,  fatentur  hoc  ipso, 
eos  delectum  quemdam  habere  in  eorum 
sententiis  amplectendis.  Ceterum,  quid- 
quid  sit  de  Medina ,  quem  nostrates 
etiam  temeritatis  incusant,  dum  aeriani 
erroris  tot  Patres  insimulat  absque  ullo 
vel  levi  fundamento ,  certe  Newman  os- 
tendit ,  se  nunqnam  legisse  prsefationem 
in  sex  capita  distinctam  ,  quam  libris 
de  Trinitate  praefixit  Petavius.  Sed  hoc 
de  argumento  cfr.  Zaccaria  ,  in  Petavii 
apologia.  Praeter  auctores  citatos ,  cfr. 
circa  Patrum  auctoritatem  eorumque 
usum  ,  Thomassinus ,  in  tractatu  1 ,  De 
theologice  prolegomenis ,  qui  prostatin 
Dogmatum  theologicorum  ,  tom.  iii , 
Paris.  1689;  item  Prodromus  ad  the(h 
logiam  dogmatico-scholaaticam  P.  Gau- 
tier  S.  J.  in  Thesauro  Zachariae ,  tom.  1 , 
cap,  2  ,  art.  6 ;  De  Moissy ,  La  m&thode 
dont  les  Peres  se  sont  servis  en  trai^ 
tant  des  mysteres,  Paris  i683.  Quod 
postremum  opus  a  Bossueto  commenda- 
tum  fuit. 


300  TRAGT.    DE    LOCIS    THEOLOGIGIS. 

§  VII. 
De  Scholasticis  theologis, 

456.  Sanctos  Ecclesiae  Patres  in  re  ,  de  qua  agiinus  ,  Scho- 
lastici  theologi  exceperunt.  Hi  pariter  duphciter  spectari  debent , 
tuin  scihcet  uti  Traditionis  testes  et  traduces ,  alque  uti  doclo- 
res ,  qui  acceptam  ab  antiquitate  doctrinam  et  propugnant  et 
illustrant.  Oui  primum  invexisse  methodum  scholasticam  perhi- 
bentur ,  S.  Joan.  Damascenus  inter  Gra^cos  ,  et  S.  Anselmus  Can- 
tuariensis  inter  Latinos  ;  eam  deinde  excoluerunt  atque  ad 
perfectionem  adduxerunt  potissimum  Magister  senlentiarum  seu 
Petrus  Lombardus  ,  S.  Thomas  Aquinas  acS.  Bonaventura  ,  quos 
deinceps  innumeri  pene  subsecuti  sunt  (1). 

457.  Nos  sub  priori  adspectu  hic  scholasticos  spectantes,  eos 
magni  faciendos  existimamus  ,  praesertim  ex  eo  quod  Ecclesiae 
doctrinam  ad  quaedam  capita  redegerint ,  ac  formuHs  determi- 
narint.  Evidens  porro  est,  ipsos  cum  ejusmodi  doctrinae  capita 
collegerint  ac  formulis  determinarint ,  secutos  esse  receptam  in 
Ecclesia  doctrinam  et  Traditionem ,  non  autem  ex  arbitiio  ita 
segessisse.  Quando  propterea  docuerunt,  ex.  gr.  septem  esse  Eccle- 
siae  Sacramenta,  tria  ex  his  imprimere  characterem,  Christi  cor- 
pus  esse  realiter  ac  substantzaliteripraesens  in  Eucharistia ,  quando 
transsubstantiationem  vocarunt  modum,  quo  Christusin  Eucha- 
ristia  praesens  fit ,  aHaque  id  genus  multa  miro  plane  consensu 
tradiderunt ,  dubium  esse  non  potest ,  quin  ea  a  majoribus  acce-- 
perint ;  cumque  suffragium  ipsius  tulerint  Ecclesiae ,  patet ,  ine- 
luctabilem  esse  hac  in  parte  illorum  auctoritatem.  Quare  inique 
prorsus  se  gerunt  Protestantes  ,  qui ,  cum  has  formulas  hancque 
determinationem  in  Sanctis  antiquioribus  haud  reperiant ,  com- 
menta  scholastica  inclamant.  Hi  non  satis  inter  enunciatam  veri- 
tatem  distinguunt  et  enunciationis  formam ;  liaec  siquidem  scho- 
lasticis  tribuenda  est ,  veritas  autem  antiquitati  et  Traditioni. 

(1)  Cfr,  Kilber,  op.  cit.  dispat.  iii ,      ^/  kistoria. 
cap.  2  ,  ar!.  i  ,  De  theologioB  notioHe 


PAaX.    II.    SEGT.     II.    GAP.    II.    DE    MED.    GEN.    TRAD. 


301 


45f].  Quod  si  scholasticos  consideremus ,  quatenus  doctoies 
sunt  ,  debemus  ipsis  a  fortiori  aptare ,  quod  de  Patrum  aucto- 
ritate  disserentes  diximus.  Debemus  videlicet  in  primis  secern^re 
objectum  a  motivo  seu  a  rationum  et  argumentorum  momentis  , 
quibus  illud  adstruunt  ac  propugnant ;  debemus  praeterea  dis- 
pescere ,  quae  proponunt  ut  fidei  et  Ecclesiae  doctrinam ,  a  sin- 
gulorum  aut  plurium  etiara  placitis  et  sententiis ,  quas  sequuntur; 
rimari  fundamenta ,  quibus  innituntur ,  quo  sensu  vere  scripsit 
Canus  :  Plnrium  aitctoritas  obruere  theologum  non  debet;  sed, 
si  paucos  viros  modo  graves  secum  habeat  ^  poterit  sane  adversus 
plurimos  stare.  Non  enim  7iumero  hasc  judicantur ,  sed  pon^ 
dere  (1).  Sane  cernimus  interdum ,  peculiarem  opinionem  aut 
communem  aut  fere  communem  ab  longum  temporis  tractum 
viguisse  ,  quae  postea  veluti  improbabilis  ,  aut  etiam  falsa ,  rejecta 
ac  eliminata  est  (2).  Adjiciendum  insuper  est ,  nos  debere  vitia 
plurium  aut  pauciorum  scholasticorum  propria  a  methodo  ipsa 
scholastica  secernere.  Haec  bona  est,  acplurimum  inservit  ad  hae- 
reticorum  sophismata  detegenda  ,  ad  statum  quaestionis  apprime 
determinandum ,  ad  claritatem  consectandam  ,  ahosque  ad  usus. 
Vitia  autem ,  quae  irrepserunt  ex  iliius  abusu ,  quaeque  Canus  (3) 


(1)  Lib.  VIII,  cap.  /\  ^  n.  i. 

(2)  Exemplo  sit  sententia  de  materia 
essentiali  Sacramenti  Ordinis  ,  consis- 
tente  in  traditione  instrnmentorom  , 
qu3B  nunc  vix  obsoleta  non  est ,  apud 
Schoksticos  tamen  comrounis  erat.  Idera 
non  paucis  aliis  opinionibus  contigit , 
quas  longum  esset  singillatim  enu- 
merare. 

(3)  Lib.  viii ,  cap.  i ,  ubi  inter  celera 
scribit  :  Intelligo  autem ,  fuisse  in 
schola  quosdam  theologos  adscriptitios , 
qui  universas  qucestiones  theologicas 
frivoUs  argumentis  absolverunt ,  et  va- 
nis  invalidisque  ratiunculis  magnum 
pondus  rebus  gravissimis  detrahentes , 
ediderunt  in  theologiam  commentaria 


vix  digna  lucubratione  anicularum,  Et 
cum  in  his  sacrornm  Bibliorum  testi- 
monia  rarissima  sint ,  Conciliorum 
mentio  nulla ,  nihil  ex  antiquis  Sanctis 
oleant ,  nihil  ne  ex  gravi  philosophia 
quidem ,  sed  fere  e  puerilibus  disci- 
plinis  scholastici  tument ,  si  superis 
placet ,  thoologi  vocaniur ;  nec  scho- 
lastici  sunt,  nedum  theologi,  qui  so- 
phismatum  phrases  in  scholam  infe- 
rentes,  et  ad  risum  viros  doctosincitant, 
et  delicatiores  ad  contemptum.,.  In- 
telligo  etiam ,  in  schola  fuisse  nonnul- 
los ,  quasi  ad  discordiam  natos ,  qui 
tum  optime  disseruisse  se  putant ,  cum 
contra  doctores  dixerint ,  ut  non  iam 
verum  invenisse  velle  videantur,  quam 


302 


TRACT.    DE    LOGIS    THEOLOGIGIS. 


acerrime  insectatur,  declinari  debent,  neque  crimini  verti  me- 
thodo  ipsi  (1). 

459.  Ad  haec  duplex  scopulus  vitandus  est ,  et  eorum  nempe, 
qui  adeo  scholasticam  methodum  extoUunt ,  ut  nisi  videant  agi- 
tari  quaistiones,  quse  ab  antiquioribus  scholasticis  disceptaban- 
tur,  vocesque  adhiberi,  quae  apud  illos  in  usu  fuerunt ,  vix  non 
despiciant  ejusmodi  lucubrationes  tanquam  jejunas ,  aridas  ac 
theologo  indignas.  Immo  nonnuUi  adeo  progressi  sunt,  ut,  nisi 
iterum  revocetur  peripatetica  philosophia  cum  formis  aristote- 
licis ,  clament ,  vix  actum  non  esse  de  Ecclesiae  fidei  defensione. 
Hi  profecto  peccant  excessu.  Sed  et  eorum  cavendus  est  scopu- 
lus,  qui  nimium  scholasticos  eorumque  methodum  deprimunt 
et  extenuant  (2).  Scholastici  passim  parvipenduntur  ab  homini- 


ndversarios  convincere ,  concertationi- 
busque  et  rixis  totas  chartas  implere, 
Atque  inter  hos  sunt  in  Ecclesia  multiy 
qui  tanquam  milites  auctorati  vel  tuen- 
tur  vel  impugnant ,  et  lota  eorum  de 
re  theologica  disputatio  partium  stu- 
dium  est,  contentio  atque  dissidium, 
(1)  Cfr.  ibid.  Canus ,  qui  ita  prose- 
quitar  :  Fuere  autem  sine  duhio  in 
schola  multif  qui ,  his  vitiis  declina' 
tis ,  rem  theologicam  graviter  sane  ac 
modeste  tractarunt,,,  Propter  pauco- 
rum  vitia  non  est  omnium  corona  tra- 
ducenda;  quod  etsi  plerique  theologi 
in  his  vitiis  essent,  iniqua  esset  ad- 
huc  ista  calumnia,  Quemadmodum 
enim  nemo  justus  et  prudens  univer- 
sbs  adolescentes  accusat ,  quamvis  plu- 
rimum  sint  lihidinosi ,  quoniam  lihido 
non  est  omnium  adolescentum,  sed  non 
prohorum;  sic,  quoniamista  schola- 
sticapertinacia  theologorumlevium  est, 
non  omnium  ,  inique  profecto ,  ut  modo 
dicebam ,  schola  traducitur  propter  ea 
vitia ,  qua  non  sunt  scholce ,  sed  iner- 
tiSj  vancBf  contentiosos  scholce,  (^)ase 


cum  ita  se  habeant,  jure  merito  a  Pio  vi, 
in  Constit,  Auctorem  fidei,  Pistoriensis 
synodi  prop.  lxxvi  :  Insectatio ,  qua 
synodus  Scholasticam  exagitat  velut 
eam,  quce  viam  aperuit  inveniendia 
novis  et  inter  se  discordantibus  syste- 
matibus  quoad  veritates  majoris  pre- 
tii,  ac  demum  adduxit  ad  prohabi' 
lismum  et  laxismum ;  quatenus  in 
scholasticam  rejicit  privatorum  vitia, 
qui  abuti  ea  potuerunt  aut  abusi  sunt; 
declaratur  et  damnatur  uti  falsa ,  tC" 
meraria  ,  in  sanctissimos  viros  et  Do- 
ctores ,  qui  magno  catholicce  Religionis 
bono  scholasticam  excoluere,  injuriosa, 
favens  in  eam  hcereticorum  conviciis, 
(2)  Inter  hos  uon  infimum  tenet 
locum  Petrus  Tamburinius ,  jansenista- 
rum  in  Italia  sub  finem  elapsi  seculi 
et  bujus  initium  coryphaeus ,  in  op.  De 
fontibus  sacrcB  theologias ,  Ticini  1790, 
vol.  111,  dlss.  4«  SedCfr.  contra  eum- 
dem  opus  inscriptum  ,  La  cattiva  lo- 
gica  del  giansenista  D,  Pietro  Tam- 
burini,  Torino  i^qS. 


PART.    II.     SEGT.    II.    GAP.    II.    DE    MED.     GEW.    TRAD.  303 

bus  in  poliliori  litteratura  sane  excultis ,  sed  doctrinarurn  copia 
atque  profunditate  longe  inferioribus.  Aiebat  Leibnitius ,  res 
sumini  pretii  delitescere  sub  rudiori  scholasticorum  cortice.  Sane 
ab  istis  magna  ex  parte  opus  suum ,  De  jnre  belli  et  pacis, 
Grotius  delibavit.  Barbeyracus  plures  confutavit  errores  PufFen- 
dorfii  doctrinis  scholasticorum  (1). 

§V1II. 
De  Hcereticis, 

460.  Mirabitur  fortasse  quispiam,  nos  inter  Traditionis  dog- 
maticae  testes  advocare  haereticos  ipsos ,  Ecclesioe  doctrinae  ae 
Tiaditionis  acerrimos  hostes ;  verum ,  si  is  penitius  rem  intro- 
spiciat ,  nostrara  agendi  rationem  mirari  desinet.  Etenim  haeretici 
vel  inviti  duplex  semper  nobis  prajbent  luculentissimum  verae 
fidei  ac  dogmaticae  Traditionis  testimonium ,  tum  nempe  in  eo 
quod  retinent,  cum  sese  ab  Ecclesia  separant,  tum  in  eo  quod 
impugnant. 

461.  Ac  primo  quidem  testes  haeretici  sunt  Ecclesise  fidei  locu- 
pletissimi  ac  Traditionis  ,  in  eo  quod  retinent ,  seu  in  laciniis 
antiquae  fidei,  quas  secum  deferunt,  cum  ab  Ecclesia  abscedunt, 
aut  ob  suam  pertinaciam  ab  ea  expelluntur.  Etenim  haeretici 
ante  proprias  innovationes  in  Ecclesia  catholica  instituti  sunt  ac 

(1)  Cfr,  Gerdil,  Saggio  d*instruzione  aliis  vero  passim  labnntur  libroram  po- 

teologica  ,  art.    Degli  scolastici ,  opp,  tissimam  ac  documentoruminopia,  qaa 

edit.  Rom.  tom.  x,  pag.  267  ;  nec  non  aetas,  in  qaa  illi  florueruut ,  laborabat, 

Mazzarelli ,   II  buon  uso  della  logica ,  Cfr,    etiam    Gener ,    in   Prodromo   i, 

opnsc.  IV,  Z^eo/ogrta,  edit.  Rom.  tom.  i;  Theologiae      scholastico  -  dogmaticae  , 

item  D.  Boyer,  in  op.  Defense  de  la  capp,  i ,  2 ,  3  et  4  »  ubi  copiose  his- 

mdthode  d^enseignement  suivie   dans  toriam  tradit  scholasticae  theologiac  una 

les  ^coles  catholiques ,  Paris.  i836.In  cum  ejus  vindiciis,  quibus  addidit  aca- 

scholasticis  distinguenda  sunt ,  quae  pen-  demiarum    censum  ,  in  quibus  schola- 

dent  ab  ingenii  ac  ratiocinationis  aca-  slica  exculta  fuit  a  seculo  Eccles.  xn , 

mine,  ab  iis,  quae  a  positivis  pendent  usqueadan.  1767,  et  elenchum  Scho- 

documentis;  in  iisjqnae  ad  prima  spe-  lasticorum ,  qui  singulis  seculis  florue- 

ctanl ,  nemo  fortasse  eos  superavit ;  in  runt ,  eosque  supra  sexcenlos  enumerat. 


\  304  TRAGT.    DB    LOGIS    THEOIOGIGIS. 

enutriti;  cuin  vero  nonnisi  in  quibusdani  peculiaribus  articulis, 
quos  aut  negant  aut  invehunt ,  a  veritatis  semila  aberrent ,  his 
demptis ,  reliqua  profiteri  pergunt  cum  Ecclesia  catholica.  Qua- 
propter  in  articulis  omnibus,  quos  communes  cum  Ecclesia  ha- 
bent ,  testes  sunt  avitae  ilHus  fidei ,  quae  in  Ecclesia  obtinebat , 
quando  ipsi  ab  ea  digressi  sunt ,  aut  ab  ea  fuerunt  expulsi.  Hinc 
quo  antiquiores  haeretici  sunt ,  eo  iliustrius  testimonium  perlii- 
bent  veritatum ,  quas  Ecclesia  professa  est.  Quod  ut  exemplis 
illustremus ,  Docetae  nobis  ex.  gr.  divinitatis  Christi  professae  ab 
Ecclesia  aelate  sua  tribuunt  certissimum  argumentum ,  dum  Deo 
indignum  esse  asseruerunt  cum  natura  humana  vere  copulari ; 
Ebionitge  ac  Cerinthiani  nobis  pariter  testes  sunt ,  quod  Ecclesia 
in  veram  crediderit  Christi  humanitatem ,  eo  quod  ipsi  verum , 
imo  purum  hominem  Christum  fuisse  praedicaverint ;  Gnostici 
testes  sunt  creditae  per  peccatum  originaie  vitiatae  naturae ;  Ariani 
distinctionis  personarum  in  Deo ,  Eulychiani  unitatis  personae , 
Nestoriani  distinctionis  naturarum  in  Christo ,  et  ita  porro.  Gum 
retinuerint  praeterea  superstites  antiquae  sectae,  tum  ecclesiasti- 
cam  hierarcbiam,  tum  Sacrificii  oblationem ,  tum  Sacramenta 
omnia ,  ex  ilHs  merito  concludimus ,  Ecclesiam  cathohcam  jam 
a  quarto  et  quinto  seculo  eosdem  retinuisse  articulos ,  quos  pos- 
teriores  haeretici  veluti  papismi  innovationes  recens  inductas  tra-  ^ 
duxerunt ,  sicque  hsereticos  per  haereticos  refeUimus  atque  con-  \ 
fundimus  (1). 

462.  Verum  non  minus  luculentum  antiquae  Ecclesiae  cathohcae 
fidei  et  avilae  Traditionis  documentum  suppeditant  haeretici  in 
ea  doctrinae  parte,  quam  ipsi  adorti  sunt.  Quandoquidem ,  nisi 
illa  doctrina  in  Ecclesia  uniuscujusque  pecuharis  sectae  aetate  inva- 
luisset ,  eam  nunquam  impugnassent  haeretici ,  neque  uti  nova-     j 

(l)  Hoc  argamento  egregie  usi  sunt  si  omnia ,   quae  haereticae  sectae  singa- 

D.  Maran  el  Renaudotias ;  ille  in  op.  latim  samptse  profitentup  sea  professas 

saepe  cit.    Divinitas    Domini   Nostri  sant  cum  Ecclesia  catholica ,  colliga- 

Jesu  Christi,  praesertim  lib.  iu  ,  cap.  5 ,  mus  ,  plenam  lidei  catholicae  doctrinam 

6  et  7  ;  iste  vero  in  op.  parilercit.  La  habebimus.Praeclarum,  siqaisanqaam, 

perpetuit^  de  la  foi ,  tom.  v.  Profecto  catholicae  veritatis  triumphnm  ! 


PART.    II.    SEGT.    II.    CAP,    II.    DE    MED.    GEW.    TRAD.  305 

tores  ab  Eeclesia  damnati  fuissent  et  rejecti.  Quis  enim  inficias 
ibit,  Ecclesiam  tres  in  Deo  professam  esse  distinctas  personas, 
quum  Sabelliani  unicam  personam  in  Deo  trinominem  excogita- 
runt?  aut  in  Verbi  divinitatem  credidisse,  cum  Ariani  idem  Ver- 
bum  divinum  creatum  effutierunt?  aut  non  professam  esse  bypo- 
staticamduarum  in  Christo  naturarum  conjunctionem,  ac  proinde 
veram  divini  Verbi  incarnationem ,  cum  Nestoriani  moralem 
unionem  invenerunt,  et  ita  deinceps?  Quapropter  nobis  satis  est 
enumerare  singularum  sectarum  antiquiorum  errores  ,  eosque 
36 vi  nostri  Unitariis,  Socinianis,  rationalistis  opponere,  ut  pateat, 
quaenam  antiqua  fuerit  Ecclesiae  catholicae  fides  et  doctrina  circa 
articulos,  in  quibus  isti  a  fide  nostra  turpiter  dissident  (1). 

463.  Addimus  insuper ,  ex  ipsa  ratione,  qua  antiqui  haeretici 
impugnarunt  veritatem  aliquam  catholicam,  et  ex  difficultatibus, 
quas  sibi  solvendas  proposuerunt ,  deprehendi  veram  Ecclesiae 
doctrinam ,  ac  dogmaticam  Scripturarum  interpretationem  sen- 
sumque  traditionalem ,  qui  et  olim  pariter  uti  et  nunc  in  Ecclesia 
viguit  et  viget.  Ut  unico  insistamus  exemplo ,  cum  TertulHanus 
jam  montanista  effectus  impugnavit  indulgentias ,  quae  ad  Mar- 
tyrum  preces  ab  Episcopis  dabantur ,  atque  urgebat  valorem  satis- 
factionis  unius  Christi,  ad  excludendas  satisfactiones  Martyrum, 
nonne  illustre  suppeditat  testimonium  de  sensu  ac  doctrina  Ec- 
clesiae  cathohcae ,  quae  tertio  Ecclesiae  seculo  circa  hos  articulos 
obtinebat  (2)? 


(1)  Isti  enim  haeretici  omnes,   pe-  depositam  fidei  ab  istorura  dilapidatione 

rinde  afque  recentiores  Lutberani ,  Cal-  servavit  incolume ,  et  baereticorum  om- 

TJnistse  ,  ac  generatim  protestantes  om-  niom  conatus  in  nibilum  redegit, 

nes  ,  defaecare  Ecclesiam  contenderunt  (2)  Cfr.  quaj  scripsimus  in  tract.  Z?e 

ab  impura  commixtione  atque  ab  abu-  indulgentiis,  Sane  nihil  aliad  Caivinus 

sibus,  qui  Ecclesiam  infecerant ,  atque  ad  impugnandas  indulgentias  prolulit, 

ad  prislinum  nitorem  ac  simplicitatem  quam  quod  TertuIIianus  adversus  Ca- 

revocare  ,  non  exclusis  ,  ut  diximus ,  tholicos   orgebat.  Idipsum  dicatur  de 

Apostolis  ipsis.  Audaces  homines ,  qui  argumentis ,  quae  sibi  objicit  idem  Ter- 

opus  Dei  reformare  non  formidarunt.  tullianus  ,  quibusque  utebantur  Catho- 

I  Verum  ipsis   fortiter    semper   Ecclcsia  lici  ad  ostendenda  remissibilia  omnia 

firma  veritatis  colomna  reslitit,  atquQ  peccata  esse;  ex  his  enim  intelligimus , 

T.  IX.  20 


806  TRACT.    I)B    lOClS    THEOIOGICIS. 

464.  Igitur  vel  ol^luclantes  ac  inviti  hseretici  omnes  utroque 
modo  Ecclesiae  catholicse  causae  patrocinantur ,  ejusque  antiquse 
doctrinse  ac  dogmaticae  Traditionis  tabulas  exhibent,  eo  minus 
suspectas  quod  ab  acerrimis  ejus  hostibus  ac  adversariis  proferan- 
tur.  Sunt  nempe  haeretici  respectu  Ecclesiae  catholicae,  quod  sunt 
Judaei  respectu  Christianismi ,  quorum  nempe  Hbri  nobis  subsi- 
dio  sunt  ad  elhnicos  et  incrednlos  confundendos ;  sic  et  illi  nobis 
ad  novos  refellendos  haereticos  mirifice  inserviunt  (1). 

§1X. 

De  Historia  ecclesiastica. 

465.  Historiam ,  quae  referat  Ecclesiae  gesta,  plurimum  conferre 
adcognoscendam  ejusdem  fidem  ac  traditionem  ,  nemo,  si  sapiat, 
in  dubium  revocabit.  Haec  potissima  ratio  est,  cur  Canus,  etiamsi 
illam  piius  inter  loca  theologica  recensuerit,  quae  adscriptitia 
vocat  ac  vehiti  ex  aHeno  emendicata  (2),  postea  tamen  vix  eam 
inter  interna  ac  theologorum  propria  non  enumeret  (3).  Profecto 
theologis  magno  adjumento  esse  ecclesiasticam  historiam ,  res 
ipsa  per  se  profitetur.  Ea  enim  est ,  quae  continenti  gestorum 
serie  ob  oculos  ponit  Ecciesije  originem  atque  per  totum  terra- 
rum  orbem  propagationem ,  successiones  Episcoporum ,  praeser- 
tim  vero  Romanorum  Pontificum ;  ortum  item  et  causas ,  incre- 

qaaenam  faerit  nonQalloram  Scriptar(e  Ecclesiae,  qaae  viguit  illa  aetate,  qaa 

texlaam  dogmatica   Ecclesiae  interpre-  conscripta  sant ,   ac  disciplinara  ,  qaas 

talio  seculo  iii.  Qaod  et  de  ceteris  eccle-  tanc  temporis  obtinebat ,  praesertim  cam 

siasticae  doctrinae  impugnatoribas  dici  pleraque  eorum  quaG  recensuimus  spe- 

debet.  ctent  ad  ii ,  iii ,  aat  iv  sec.  Nunquam 

(l)  Qaod  de  haereticis  diximus ,  ap-  enim  illorum  auctores  sperare  potuis- 

plicari   eliara  potest   pseadepigraphis  ,  sent ,    se   fucum    facturos ,   nisi ,   qaae 

cujusmodi  sunl  Constituliones  Clemen'  vulgo  tenebanlor ,  his  libris  inlerseruis- 

tinoe ,  Constitutiones  apostoliccB ,  Co'  sent.  Theologus  proinde  iis  uti  ad  rem 

nonea  apostolici ,  Libri  Sibyllini ,  aWa-  suam  poterit. 

qae  ejasmodi   opera  ,   qaae ,   qaamvis  (2)  Lib.  i ,  cap.  iii. 

sabdititia  sint  ac  spuria  ,  plurimam  ta-  (3)  Lib.  xi. 
men   valent   ad    fidem   cognoscendam 


PART.    II.    SECT.     II.    GAP.    II.    DE    MED.    GEPT.    TRAD,  307 

menta,  decreraenta,  extinctionein  denique  plerarumque  hsereseon; 
Sanctorum  praeclara  facinora ,  auctorum  scripta ,  qui  quovis  seculo 
floruerunt ,  sive  ad  impugnandam ,  sive  ad  propugnandam  rem 
christianam ;  opiniones  et  placita ,  quse  per  secula  singula  vigue- 
runt ;  potissime  autem  varias  Ecclesiae  vices ,  tidei  firmitatem , 
Ecclesiae  mentem  et  christianum  sensum  (l). 

466.  Cum  vero  non  omnes  historici  sint  aeque  graves  ac  veri- 
tatis  sectatores ;  sed  ah'i  destinata  maHtia  aut  oscitantia ,  alii 
anticipatis  judiciis  praepediti ,  ahisque  de  causis,  quas  longum  ni- 
mis  esset  singillatim  persequi  velle ,  non  ea  qua  par  est  animi 
ingenuitate  facta  referant;  sed  prout  diversimode  affecti  sunt 
causas  nectant  effectibus  aut  improbabiles  aut  falsas ,  et  ab  eventu 
deintentione  judicium  ferant ,  non  se  ad  setates  qu»  praecesserunt, 
sed  aetates  illas  ad  se  transfererentes,  ut  deinde  sententiara  ex 
ideis ,  qua3  nunc  obtinent,  pronuncient;  inde  fit,  ut  iis,  qui 
animum  ad  historiae  investigationem  adjiciunt ,  magna  sagacitate 
et  arte  critica  opus  sit. 

467.  Hic  nostrum  non  est  artis  criticae  praecepta  dare,  quge 
apud  probatos  auctores  inveniri   facile  poterunt  (2);  nonnulla 


(1)    Historia      eccles^astica     Natalis  ronii,  cuin  critica  Antoiiii  Pagii ,  ejus- 

Alexandii  theologis  prae  celeris  utilis  est ;  que  continualoris  Oderici  Raynaldi  cam 

omnes  enini  enumeratas  partes  copiose  adnotationibus   Mansi.  Siquidem   fieri 

exhibet.    Etenim   non    modo    historiaj  posset ,  adeundi  essent  auctores  ipsi  an- 

synopsim  per  secula  singula  continet ,  tiqui ,  et  ex  ipsis  fontibus  aquam  deri- 

quae  satis   sit   ad  rerum    ecclesiastica-  vandi  ob  non  pauca  emolumenta ,  quae 

rum  cognitionera   sibi   comparandam ,  ex  ejnsmodi  lectione  proveniunt. 

sed  praeterea  eruditissimis  disserlationi-  (2)  Plurimum  ad  hoc  conferent  pro- 

bns  referta  est  criticis  et  polemicis,  qaae  legomenaeditorumMaurinorumadopera 

iisdem  usui  esse  possunt,  et  ex  (juibus  SS.  Patrum  ,  item  Petavii ,   Vallarsii , 

rerura  segetem  uberrimam  quisque  hau-  aliorumqae  ejusmodi  ernditorum  scrip- 

rire  potest;   dummodo   tamen   legatar  t6rum  ,    necnon    Bollandianorum  ,    in 

cum   animadversionibus   Roncaglia    et  primis  vero  docti  P.  Danielis  Papebro- 

adnotationibus  Mansi.  Idem  dicendam  chii ,  qui  ingentem  arti  criticae  utilita- 

de  Historia  Fleury,  quae  critica  Mar-  tem  attulit ;  item  auctores  Ephemeri- 

chetti  castigata  est.  Omnibus  semper  et  dum  Trevnlsiensium  ,  Tillemontius  alii- 

rerum  copia  et  documentorum  praefe-  que  complQres.  Optime  meritus  est  de 

rendi  sunt  Annales  Ven.  Cajsaris  Ba-  re  critica  P.  Honoratus  a  S.  Maria,in 

20. 


308  TRAGT.    I)E  LOGIS    TIIEOIOGIGIS. 

tamen  vel  obiter  monita  subjicere  non  abs  re  erit.  Critica  ars 
genuina  recte  usurpata  haud  levia  adjumenta  alTert;  hac  enim 
freti  viri  docti  permulta  e  tenebris  ernerunt ,  alia  ad  tenebras , 
e  quibus  ^ruperant ,  relegarunt;  plura  facta  ,  qusc  in  dubium 
revocabantur  ,  plene  iliustrata  sunt  ac  in  tuto  posita;  contra  vero 
inter  fabulas  amandata  non  pauca  sunt ,  quae  passim  uti  certa 
habebantur ;  disci  everunt  opera  notha  a  genuinis ,  sincera  ab 
interpolatis,  aliaque  ejusmodi  prgestiterunt ,  quibus  historia  plu- 
ribus  vitiata  commentis  ad  suum  lumen  decusque  est  revocata. 
Yerum  et  hic  cautela  adhibenda  est ;  si  enim  ars  critica  prudens 
ac  moderata  sit,  atque  intra  justos  se  contineat  cancellos,  valde 
prodest;  si  immoderata  fuerit,  effrenis  ac  in  temerariam  hcen- 
tiam  erumpat ,  noxia  fit  ac  periculi  plena.  Quo  vitio  potissimum 
Protestantes  laborarunt  (1).  Imo  nec  pauci  Cathohci ,  seculo 
praesertim  superiore,  ejusdem  vitii  incusantur  (2). 

468.  Modus  itaque  servari  debet  in  ejusmodi  critice ,  ac  1°  ne 
in  illa  se  ingerat,  quae  ad  eam  non  pertinent,  cujusmodi  sunt, 
quae  spectant  ad  fidem,  aut  cum  ea  quoquomodo  sunt  connexa , 
et  ab  Ecclesiae  judicio  dependentia  (3) ;  2°  ut  sit  prudens  in  iis 
expendendis  ac  dijudicandis ,  qu»  eidem  subsunt,  nihii  temere 

op.  tribas  voluminibns  in  4**  compre-  (2)  Inter  qnos  recensetar  Erasmns , 

liensOjCai  tit.  R^flexions  sur  les  regles  qni  nimia.facilitate  conjecturis  indul- 

et sur  rusage  de  la critique,  Vav,  iji^,  sit  ,    sive   ad   abjudicanda  non   pauca 

Quod  opus  in  lalinum  conversum  pro-  opera  a  SS.  Patribus ,  qua;  postea  ma- 

diit  Venet.   1788.  turiore  examine  illis  restituta  sunt,  sive 

(1)  De  quibus  ila  scribit  Fieury  in  emendandis  aut  substituendis  verbis  , 

Prcpfat,  ad  hist.   eccles  :  Sur  ce  fon-  quae  ipsi  non  arridebant;  item  Ricbar- 

dement  ils  ont  donnS  dans  Vexlr&nM  dus  Simonius,  Dapinius,  Maiubourg, 

opposee  ;  ils  ont  outrS  iacritique,juS'  Baillet,  praecipue  vero  Launojus  ,  alii- 

qu'd  ne  laisser  rien  de  certain ,  et  la  que  non  pauci. 

mauvaise  ^mulation  de paraitre  savant  (3)  IIuc  refertur  Mabillonii  effatam, 

a  entraink  quelques  catholiques  dans  non  esse  breviorem  viam  ad  perdendam 

cet  exces,  Sane  Dallaeus  eo  progressus  fidem  ,  quam  ipsam  fidem  velle  ad  cri- 

est,  ut  tanquam  spurias  rejecerit  epi-  sin  revocare.  Cfr.  ejus  praeclarum  opus, 

stolas  S.  Ignatii  M.;  Le-CIerc ,  in  sua  cui  til.  Tractatus  de  studiis  monasti- 

^rle  critica,  et  ipse  fines  IraDgressus  cis,  cx  gall.  ling.  in  latinam  versum 

«st,  aliiqae  passim^  a  P.  D.  Josepho  Porta  ,  Venet.  i^^^. 


PART.    II.    SEGT.    II.    GAP.    II.    DE    MED.    GEN.    TRAD. 


S09 


statuat,  praecipue  contra  communera  antiqultatis  sensum,  et  abs- 
que  gravi  momento ,  adeo  ut  neque  levissimis  conjecturis ,  neque 
puerilibus  rationibus ,  aut  ex  argumento  mere  negativo ,  ex  eo 
deprompto  quod  forte  res  aliter  se  habuerit  aut  habere  potue- 
rit,  ea  in  dubium  revocentur,  aut  etiam  negentur,  quae  aliunde 
fidem  obtinuerunt  apud  viros  graves  et  prudentes ,  et  communi 
calculo  probata  sunt  (1);  3<*  debet  esse  modesta  ac  sobria ,  ita 
ut  non  refragetur  communi  Patrum  sensui ,  Kcclesiae  judicio, 
Conciiiorum  aut  Romanorum  Pontificum  decisionibus.  Non  enim 
defuerunt,  qui  inanis  cujusdam  artis  critices  obtentu  omnia  pene 
Religionis  fundamenta  subruere  adnisi  sint  (2). 

469.  Tres  canones  profert  statuitque  Canus ,  quibus  historiae 
auctoritatem  complexus  est,  quatenus  ea  theologus  uti  in  rem 
suam  potest.  Sunt  autem  :  I"*,  Praeter  auctores  sacros  nullus 
historicus  certus  esse  potest ,  id  est ,  idoneus  ad  faciendam  cer- 
tam  in  theologia  fidem  (3).  II"%  Historici  graves ,  quales  nonnnlli 


(1)  Cfr,  qnae  scite  adversus  Lanno- 
jam  dissertat.  De  auctoritate  negantis 
argumenti  ,  scribit  P.  Honoratus  a 
S.  Maria,  in  op.  cit.  Animadversiones 
in  regulas  et  usum  critices ,  tom.  i , 
dissert.  3  ,  art.  2.  Tota  Launojani  sedi- 
fidi  moles,  quanta  est,  inquit  perbelle 
Thiersins ,  in  Defens,  adcersus  Lau' 
noji  appendic.  ad  dissert,  de  auctori- 
tate  negantis  argumenti ,  in  negante 
argomento,  quo  praeserlim  in  sequen- 
tibus  libris  usus  est  Launojus,  tanquam 
cardinibus  volvitur  ac  revolvitur.  Cfr. 
Prodromus  Joan,  Launoji  operum , 
edit.  Coloniae  AUobrogum,  178 1 ,  tom.  1, 
pag.  19. 

(2)  Jos.  Gautier ,  in  cit.  Prodromo 
ad  Tkeologiam ,  diss.  3 ,  cap.  3 ,  et 
arl.  2  ,  De  adminiculis  historice  et  ar- 
tis  criticcB  in  theologia ,  ubi  Lrcviter 
inveniunlur  collecta  ex  probatioribus 
auctoribus ,  quae  ad  praesens  argumen- 


tum  referuntur.  Si  quis  vero  uberlorem 
cognitionem  exoptat ,  adeat  auctores 
citt.  praecipue  vero  Honoratum  a  S.  Ma- 
ria ,  qui  copiosissime  ac  solide  rem  hanc 
perlractat 

(3)  Lib.  XI ,  cap.  4  »  conclus..  r. 
NonnulH  tamen  adnolarunt ,  rei  alica- 
jos  vel  ab  unico  etiam  historico  relalae 
posse  constare  certiludinem  ,  si  ratio 
habeatur  tum  ad  rei  naturam  ,  quae  nar- 
ralur,  quaeex.  gr,  sit  publica  ,  referatur 
ab  auctore  coaevo,  et  ex  qua  graves 
pendeant  effectus  sive  consecutiones , 
tum  ad  circurastantias,  quae  tales  sint , 
ut  non  potueriot  confingi,  el  a  nemine 
fuerint  falsitatis  reprehensae  ,  tum  ad 
gravitatem  et  sinibritatem  auctoris.  Sane 
nos  non  semel  auctoritati  unius  auctoris 
acquiescimus,  quando  in  eam  talia  ad- 
juncta  concurrant ,  quae  omnem  dubi- 
tandi  suspicionem  eliminent. 


310  .<IA^T  TRAGT.     DE    lOCIS    THEOLOGICIS.  TflAl 

sine  dubio  et  in  ecclesiasticis  et  in  secularibus  fuere ,  probabile 
argumentum  tlieologo  suppeditant,  cum  ad  ea  ,  quae  sua  sunt, 
corroboranda  ,  tum  ad  falsas  adversariorum  opiniones  reftllendas. 
III"%  Si  omnes  probati  ac  graves  bistorici  in  eamdem  rem  gestam 
concurrant ,  tunc  ex  borum  auctoritate  certum  argumentum  pro- 
mitur,  ut  tbeoiogiae  dogmata  etiam  firma  ratione  constituantur  (1). 
Ad  secernendos  autem  veros  a  falsis  bistoricis  valde  conferunt 
notae ,  quas  in  unum  congessit  Card.  Baronius  ,  scribens  :  Non 
parum  certe  interest  ^  in  veritate  historica  disquirenda,  aucto- 
rum^  qui  res  gestas  scripserunt ^  quo  vixerint  tempore ,  cujusve 
fverint  eruditionis  atque  existimationis ,  hahere  rationem ;  po- 
tissimumqiie ,  si  hujitsmodi  scriptores  rerum  perspectarum ,  ac 
eorum  astate  editarum  ,  pietatem  et  virtutem  cum  doctrina  et 
veritate  conjunxerint ;  ut  plane  digni  tint ,  quibus  fides  integra 
adhibeatur;  soli  sint ,  quibus  ceteri  assentiantur ;  soli  denique 
sint,  quibus  reliqui ,  quce  sciverint  vel  scripserint ,  tanquam 
ab  iis  accepta  referant  (2).  Demum  quisque  ad  bistoriarum  stu- 
dium  se  confert ,  ille  meminerit ,  utrumque  deesse  bistoriae  ocu- 
lum ,  ut  ait  Huetius ,  si  illi  cbronologia  desit  et  geograpbia. 

CAPUT  III. 

DB    MEDIIS    SINGUIARIBUS^    QtJIBUS    ANTIQUA     TRADITIO    TRANSMISSA 
EST    ATQUE    GOGNOSGITUR. 

470.  Hactenus  media  generaba  expendimus ,  per  quae  antiqua 
dogmatica  Traditio  ad  nos  pervenit,  quibusque  internoscitur ; 
his  jam  adjicere  lubet  media  singularia  seu  particularia ,  quibus 
magis  ac  magis  deprebenditur  catbolicae  fidei  veritas  ,  quae  ope 
documentorum  propagata  est.  Praecipua  autem  sunt  epigrapbia, 
numismatica,  picturae,  sculpturse,  sepulcreta,  \u\§o  catacumbcCj 
sacrae  aedes ,  qua%  omnia  negUgi  nuUatenus  a  tbeologo  possunt. 
Cum  enim  ejusmodi  documenta  ad  primordia  ipsa  cbristianae 

(1)  Ibid.  concl.  ii  et  iii.  edit.  Lucens.  1738,  tom.  i,  pag,  176. 

(2)  Ad  annam  Ghristi  34,  n.  1^3, 


PART.    II.    SEGT.    II.     CAP.    III.     DE    MED.    SlflG.    TRAD.  311 

religionis  assurgant ,  vitn  prae  se  ferunt  ad  persuadenduin  maxi- 
mam ,  ita  ut  non  pauci,  qui  aut  sanctorum  Patrum  scriptis  aut 
Conciliorum  decretis  aliisque  id  genus  argumentis  permoveri  non 
potuerunt,  victi  demum  antiquissimis  liis  monumentis  veritatem 
agnoverint,  et  ejuratis ,  quibus  imbuti  erant,  erroribus ,  se  ad 
Ecclesise  catholicse  sinum  receperint  (1).  Vix  enim  aliquod  fidei 
catholica3  dogma  est  ex  iis ,  quae  Protestantes  veluti  novitia  in- 
venta ,  et  romanas  praestigias  faedamque  papismi  corruptionem 
traduxerant ,  quod  non  firmetur  his  monumentis  antiquitatis. 
Nobis  hic  propositum  haud  est  de  singuHs  modo  recensitis  mo- 
numentorum  classibus  ex  professo  pertractare ,  cum  praestitutus 
nobis  finis  id  non  ferat;  satis  proinde  erit  ad  scopum  nostrum 
nonnulla  saltem  deHbare  ,  qu»  usui  theoiogo  et  adjumento  esse 
queant ,  ut  hic  ex  Traditione  hisce  mediis  cognita  felicius  dimi- 
care  valeat  adversus  fidei  cathohcae  osores  et  hostes;  quod  ut 
facihus  obtineat ,  prolatis  opportunis  exemphs  rem  totam  iilus- 
trabimus ,  ad  probatos  auctores  quoad  rehqua  remittentes  audi- 
tores  nostros ,  ut ,  cum  opus  fuerit ,  uberiorem  sibi  cognitionem 
comparare  possint. 

(1)  Sic  enim  scribit   Aringhins ,  de  voluminis.  Cfr.  Bottarias ,   in  prsefat. 

opere  celeberrimo  Antonii  Bosii  ejusque  op.  Sculture  e  pitture  sacre  estratte 

continuatorisSeverani,  cuititulusjRowo  dai  cimiterj  di  Roma,  Roma   1737, 

subterranea  :  Riporto  poi  ianto  Vau-^  pag.  5.  Mabillonins  qooque  refert ,  in 

tore  primiero ,  quanto  esso  ,  straordi-  suo  Itinere  Ital.  pag.  i34,  edit.  Paris., 

nario   applauso ,   massivtamente  ap-  Batavum  quemdam ,  nomine  Albertum , 

presso  i  paesi  ollramontani ,   i  quali  domi  suae  non  ignobilem ,  qui  Romam 

iirati  dalla  curiosila ,  facendo  a  gara  accesserat ,  nt  suis  ipse  oculis  snbter- 

nel  leggerla,  per  discoprirsi  in  essa  raneos  veterum  Christianorum  receptus, 

t  riti  della  chiesa  nascente,   il  cutto  ibique   condita  monnmenta  lustraret , 

delle  sacre  immagini  ^  e  Vantica  vene-  adeo  sectae,  cui  adhaeserat ,  poenitaisse, 

razione  delle  reliquie  de'  santi,  alcuni  ut  severiomm  Franciscalinm  se  veste 

eretici  in  leggendo  convertironsi  alla  induerit ,  dumque  Mabillonios  scribe- 

santa  fede ,  ed  abjurando  1'eresia  tor-  bat ,  ex  asperrimis  illoram  legibas  vi- 

narono  al  grembo  della  chiesa,  Adesis  veret. 
versionemliujas  loci  latinam  ad  calcem 


312  TRACT.  DB  lOCIS   THEOIOGICIS. 

§1- 

De  Epigraphia, 

471.  Magni  faciendam  esse  veterum  inscriptionum  christia- 
narum  auctoritatem  ,  ex  eo  facile  coUigitur ,  quod  antiqui  fideles 
summo  cum  animi  candore  lapidibus  ad  perennem  memoriam 
consueverint  fidem  suam  exhibere.  Luculentissima  proinde  Tra- 
ditionis  ac  fidei  tunc  temporis  receptae,  cum  ejusmodi  inscrip- 
tiones  prodierunt,  testimonia  sunt,  et  eo  pretiosiora  ,  quod  pauca 
omnino  ex  primis  Ecclesiae  secuHs  Patrum  scripta  ad  nos  usque 
pervenerint  (1).  Quare  ejusmodi  inscriptiones  tanquam  supple- 
mentum  spectari  debent  hbrorum  inopise ,  quos  vel  vulgare  Pa- 
tres ,  tot  pressi  ethnicorum  insectationibus  ,  non  potuerunt ,  aut 
tempus  edax  nobis  eripuit.  Quod  autem  de  inscriptionibus  dixi- 
mus  earumque  auctoritate  et  usu  in  rebus  theologicis ,  ne  sa^pius 
eadem  iterare  debeamus,  de  monumentis  rehquis  intelligi  debet. 
Nam  quod  de  priscis  Romanorum  monumentis  aiebat  TuUius , 
et  nos  usurpare  possumus  :  Exempla  ex  vetere  memoria  et  mo- 
numentis  ao  litteris  ^  plena  dignitatis ,  plena  antiquitatis ,  Hceo 
plurimum  solent  et  auctoritatis  habere  ad probandum  ,  etjucun' 
ditatis  ad  audiendum  (2). 

472.  Atque  ut  exemphs  rem  nostram  illustremus,  ex  inscrip- 
tionibus,  omissis  quse  ad  Dei  unitatem  ac  Personarum  Trinitatem , 
divinitatemque  Christi  confirmandam  spectant  (3),  ut  insistamus 
in  maxime  controversis  articufis,  in  primis   quoad   infantium 

(1)  Reipsa  Patrnm  latinoram  scripta  nera  exponnnt,  Cfr.  Zaccaria,  dJssert. 

ex  primo   secalo  nulla   habemas  ;   ex  De  veterum  christianarum   in  rebus 

sec.  II  unus  superest  Tertallianus,  qai  theologicis  usu ,  cap.  2, 
jam  attingit  secal.  iii ;  ex  m  sec.  praj-         (2)  In   P^errem ,  act.  ii ,  lib.   iii , 

ter  Cyprianum   unus  alterve   florait  ,  cap.   90,  edit.  Taurin.    1826,    opp. 

quem  allegare  possimus  ;  paucos  eliam  tom.  v. 

edidit  sec.  medium  iv.  Plerique  vero  (3)  Has  magno  numero  colleclas  at- , 

eorum  ,    qui  sub   sec.   iv   finem  ,  aut  qae  in  sua  propria  argumenta  dislribu- 

sec.  V  scripsere,  exteri  sunt;  chrislianae  tas  reperies  apad  Gener  S.  J,  in  TkeO' 

vero  inscriptiones  ilalicarum  Ecclesia-  logia    dogmatico  -  scholaatica  y    Roma; 

ram,  ac  Romanae  cam  primis  Iraditio-  1768 


PART.    II.    SEGT.    II.    CAP.    III.    DE    MED.    SIKG.    TRAD. 


313 


Baptismuni  innumeri  pene  suppetunt  lapides ,  in  quibus  perhi- 
bentur  infantes  recens  tincti  fideles  ac  neophyti  nuncupati.  Sic 
apud  Victorium  novem  mensium  puella  Tecla  fidelis  appella- 
tur  (1),  item  Victor  dierum  LXXX  apud  Boldettum  Neophytus 
dicitur  (2),  nec  non  Apronianus,  qui  annum  agehat ,  menses 
novem,  dies  quinque,  cum  fidelis  de  seculo  recessit  (3);  item 
Acbilliam  Neophytam  unius  anni  mensium  Y ,  exbibet  Mura- 
torius  (4);  ut  alia  silentio  pra^tereamus  (5).  De  Sacramento  Con- 
firmationis  a  Baptisino  distincto  inter  cetera  occurrit  inscriptio 
de  Picentia  leyitima  Neophyta  (jamdiu  baptizata),  die  V  Kal. 
Sept,  coNsiGNATA  a  Liberio  P,  F,  apud  Gruterum  (6),  Nec  minus 
illustria  sunt,  qu3e  occurrunt  in  veterum  Cbristianorum  inscrip- 
tionibus  de  reali  Cbristi  prtesentia  in  Eucbaristia ,  ut  fidem  facit 
graica  inscriptio  Augustoduni  nuper  reperta  (7);  ita  pariter  de 
invocationeSanctorumeorumque  cultu.  Etenim  praeterquam  quod 


(1)  In  dissert.  philologica  ,  Ro- 
mae  1761  ,  pag.  4^. 

(2)  Osservazioni  sacre  sopra  i  ci- 
fniterii,  pag.  807. 

(3)  Ibifjrpag.  462. 

{A}  In  novo  Thesauro  veterum  in- 
scriptionum ,  Mediol.  174^  >  class.  xxv. 
pag.  18 19. 

(5)  Ex  liis  aliisqne  monamentis,  qnae 
ad  primaevam  Ecclesiam  speclant ,  col- 
ligimns,  quid  sentiendum  sit  de  Slmtt- 
leworlhii  asserlione,  probari  non  posse 
Baptisma  parvuloram  ex  traditione,  eo 
quod  primis  duobus  seculis  ab  Ecclesia 
Baplismus  collatus  non  fuerit  infanti- 
bus.  Certe  ex  hoc  ipso  ostendit  hic  auc- 
tor ,  se  parum  versatum  esse  in  studio 
antiquitatis  christiana?. 

(6)  Cf.  Zaccaria  ,  dissert,  cit.  cap.  12, 

(7)  Celebrem  hanc  inscriptionem  , 
qasB  repcrta  est  an.  1889,  qua  eviden- 
ler  realis  Chrisli  pracsentiae  fides  apud 
chrislianos  in  aut  iv  Ecclesiae  seculo  ad- 


struitur,  omnium  primus  suaj  integri- 
tati  restituit  ac  illustravit  Cl.  collega 
roeus  Jo.  Petrus  Secchi,  in  hac  Uni- 
versitate  Gregoriana  philologiae  grjecae 
professor ,  in  Dissert,  qnam  legit  in 
Academia  ArchiEologicadie  1 1  Jun.iS^o, 
typisque  eodem  an.  vulgavit.  Attamen 
protestans  Franzius ,  cum  eam  disser- 
tationem  ac  iilustrationem  postulasset  et 
dono  accepisset  a  cl.  auctore ,  in  Ger- 
mania  deinceps  post  menses  sex  tacilo 
nomine  expilavit ,  ac  sibi  plausit  tan- 
quam  primo  inscriptionis  illustratori  , 
licet  illam  haereseos  lutheranae  figmentis 
contaminaverit ,  potius  quam  illustra- 
verit ;  fatelur  quidem  ,  non  aliler  ex- 
plicari  posse  quam  de  reali  pracsentia  , 
sed  impanationem  et  invinationem  lu- 
theranam  miserabiliter  obtrudit,  quam- 
vis  fciTovTiegrts  ex  inscriptione  quoque 
apertissime  comprobetur.  De  hoc  lilte- 
rario  negotio  ex  ipsa  Germania  insignis 
vir,  qui  dissertationem  primam  jamdiu 


3H 


.fUHT    ,;>ls1CaAGT.    DB    LOGIS    THEaiOGIGlS. 


eos  passim  in  epigrapbis  vocant  domnos  et  dominos  (1),  ubiqiie 
venerationis  ac  reverentiae  causa  ,  vota  etiam  ipsis  persolvisse 
exbibentur  Cbristiani.  Sic  Cmnasius  et  Victorina  papro  et  mau- 
ROLEONi  sanctis  Martyrihus  vota  solvisse  dicuntur  (2);  votum 
pariter  S-  Petro  solvisse  Agatbum  quemdam,  docet  Gruteriana 
inscriptio  (3);  quemadmodum  et  tabuLi  marmorea  a  Fabrettio 
prolata  exbibet  votum  oblatum  Paulo  (4).  Sanctos  etiam  pie  a 
fidebbus  fuisse  invocatos  testatur  inscriptio  apud  MaflTejum  :  pete 
PRO  PARENTES  Tuos  (5),  et  altcra  apud  Bonarotium  :  pete  et  roga 
PRO  FRATRES  ET  sodales  tuos  (6),  ubi  obscrvat  cl.  Guadagnius, 
etsi  recta  latinse  locutionis  structura  bis  titulis  desideratur,  non 
minus  esse  illarum  pro  nostro  dogmate  expressam  sententiam  {1 ). 
Plura  jam  attuHmus  suo  loco,  quae  patefaciunt  priscam  Gbristia- 


i.O'iirt1    -'l^nOiX    Ik\\ 


acceperat  a  cl.  aactore ,  datis  ad  eam 
liUeris  lo  Febr.  1842,  ita  scribit  ; 
Bibractensis  tua  inscriptio  nunc  per 
omnes  Germanice  doctas  ephemerides 
discurrit ,  sed  non  tuo  nomine ,  ita 
8unt  (pUuurot  hceretici,  verum  Franzii 
et  aliorum,  Qais  non  miretor,  post  ea 
qaie  diximas,  ignorari  in  Germania, 
qaod  tamen  non  ignorabatar  in  Anglia , 
jam  inde  a  Januario  anni  1841 «  at 
patet  ex  The  catholic  Magazine , 
p.  XLviu.  Janaary  1841  ,  London? 

(1)  Plara  exempla  profert  Victorius, 
in  dissert.  cil.  pag.  28  et  seq. 

(2)  Eam  protalit  Zaccaria ,  in  saa 
Storia  letteraria  d^ltalia ,  vol.  11  , 
pag.  533,  Venezia  i^Si. 

(3)  Apud  Zaccariam  ,  dissert.  cit. 
cap.  olt. 

(4)  Inscriptionum  antiquarum,  quw 
in  cedihus  paternis  asservantur ,  ex- 
plicatio  et  additamemum ,  Romae  1699, 
pag.  758 ,  n.  639. 

(5)  In  Muswo  Feronensi,  Veron. 
«749»  Pag-  264,  n.  i3. 


(6)  Osservazioni sopra  alcunifram - 
menti  di  vasi  antichi  di  vetro  ornati 
di  figure  trovati  ne'  cimiteri  di  Roma, 
Firenz.  1716,  pag.   168. 

(7)  Opuscoli  postumi  italiani  e  la^ 
tini  dell*  avvoc,  Franc.  Guadagni  Ro- 
mano ,  Roma  1 838  ,  Orat»  111 ,  De 
dignitate  et  utilitate  monumentorum 
chrislian.,  pag.  100,  Huc  etiam  spectat 
inscriptio ,  quam  non  ita  pridem  in  coe- 
meterio  viae  Nomentanai  ad  S.  Agnetem 
reperit  alter  collega  meusRethoric.  pro- 
fess.  in  Goll.  Rom.  Cl.  P.  Jos.  Marchi, 
quamque  reposuit  in  Mnsaeo  Kirche- 
riano ,  ac  latine  ita  se  habet  : 

Dionysius.  Puer.   Innocens 
Hic.   Quiescit.  Cum.  Sanctis 
Recordamini.  Jutem.  Eiiam 
Nostrum.  In.  Sanctis.  f^estris 
Precibus.  Et.  Mei.  Scilicet.  Qui 
Sculpsi.  Et.  Mei.  Qui    Scripsi. 

Hanc  graece ,  prout  reperta  est ,  vulga- 
bit  illustrabitque  in  opere,  cui  incum- 
bit  cl.  auctor ,  circa  monumenta  vet. 
Ghristianoram. 


PART.    II.    SEGT.    11.    GAP.    III.    DB    MED.    8ING.    TRAD.  315 

norum  fidem  circa  lustricum  carcerem ,  ac  suffragium  quod  ani- 
mabus  in  illo  detentis  afFertur  ex  fidelium  precibus  (1);  nunc 
addere  juverit  inscriptionem  in  Callixti  seu  Praetextati  sepulchreto 
repertam  ,  in  qua  tituli  conditor  optat  ac  precatur  defuncto ,  ut 
illius  Deas  recordetur  (2).  Hoc  idem  condcit  Brixianum  dypti- 
cum,  his  verbis  inscriptum  :  Blemento  ^  Domine,  omnium  de- 
functorum  Pontificum  ^  etc.  (3).  Et  haec  speciminis  gratia  deli- 
basse  sufficiat,  utpateat,  quale  emolumentum  pro  re  catholica 
ex  inscriptionibus  derivare  theologus  possit. 

473.  Ut  tamen  utilior  evadat  ac  fructuosior  inscriptionum 
usus,  prae  ocuhs  regulae  habendse  sunt,  quas  doctissimus  Zaccaria 
subjicit  :  1°  Lapidum ,  quorum  testimonium  adhibetur ,  aetas 
constare  debet;  2°  Antequam  inscriptiones  antiquae  ad  theolo- 
gicam  tractationem  deducantur,  legendae  quam  accuratissime 
sunt ;  3°  Curandum  maxime  est ,  ut  recto  ac  genuino  sensu  in- 
scriptiones  intelligas;  4®  Cavendum,  ne  phrases  quaedam  per- 
peram  accipiantur ;  5°  Ut  tirmum  ex  inscriptionibus  ducas  argu- 
mentum,  unam  cum  aha  conferre  juvabit.  6°  Cum  ahis  ejusdem 
aetatis  certissimis  monumentis  inscriptiones  conferto  ;  7°  Demum 
non  inscriptiones  solum ,  sed  earum  quoque  ornamenta  perpen- 
dito ,  atque  ex  his  ipsis  seu  illarum  sensum  colligito  seu  novum 
argumentum  ducito  (4). 

§11. 

De  veierum  Christianorum  monumentis  reliquis. 

474.  Ne  longius  quam  par  est ,  ad  ulteriora  properantes  ,  rem 
protrahamus  quoad  reliqua  enumerata  monumenta ,  veluti  toti- 
dem  traditionis  dogmaticae  rivulos,  per  quos  ad  nos  dimanavit 

(1)  In  tract.  De  Deo  creat,  part.  iii,  tor.  Diar,  MafFejas  ,  in  Bicatione  cit. 
cap.  VI,  art.  ii,  prop.  unic.  n.  693.  Muscei  P^eronens, 

(2)  Apad  Maratoriam  ,  in  cit.  Novo  (4)  Cfr.  Zaccaria ,  In  dissert.  cit. 
Thesauro  inscript,  tom,  iv ,  pag.  i836,  quae  reperiiur  in  ejus  Thesauro  Theo- 
n.  6.  log,  tom.  I ,  pag.  327  et  seqq.  nbi  sin- 

(3)  Ez   tom.    xxYiii   yeneti  erudi-  gnlarum  regnlaram  rationem  reddit. 


316  J  TRAGT.    DE    LOGIS    THEOIOGIGIS. 

primaevae  Ecclesiae  fides  ,  quibusque  certissime  constat  de  recepta 
priscis  illis  chiistianae  societatis  exordiis  eadem  catholicae,  quse 
nunc  oblinet,  fidei  doctrina ,  superest,  ut,  postquam  de  isto- 
rum  monumentorum  vi  et  auctoritate  disseruimus  a^^entes  de 
inscriptionibus ,  jam  pecuHaribus  exemplis ,  ex  qualibet  monu- 
mentorum  classe  petitis,  rem  nostram  illustremus. 

475.  Ex  pictura  sane  atque  sculptura,  ut  ab  his  incipiamus, 
ad  quas  revocari  possunt  vitra  ,  opera  tessellata ,  gemmae ,  lu- 
cernae,  sarcophaga,  et  id  genus  artificum  et  fabrorum  labores , 
qui  injuriam  temporis  nostrorumque  hostium  importunum  furo- 
rem  superarunt,  plura  erui  posse  veteris  Christianorum  Tradi- 
tionis  documenta,  nemo  est  qui ,  si  vel  leviter  oculos  conjecerit 
in  opera  Bosii,  Arringhii,  Bottarii ,  Victorii,  Lupi,  MafFeji,  Bol- 
detti,  ceterorumque,  quidataopera  monumenta  illa  collegerunt 
et  expenderunt ,  inficiari  queat.  Ex  his  enim  deprehendimus , 
supremam  Petri  in  Ecclesiam  potestatem  constitui,  et  everti  pa- 
radoxum  de  bicipiti  Ecclesiae  capite  Petro  et  Paulo,  perinde  ac 
si  aequali  potestate  ambo  Apostoli  societatem  christianam  rexis- 
sent.  In  musaeo  siquidem  Fiorentino  aenea  lucerna  asservatur  , 
qua  navicula  exhibetur  Ecclesiae  symbolum  referen»  apud  veteres 
Christianos  usurpatum ,  in  qua  Petrus  in  puppi  sedet,  et  clavum 
tractat ,  dum  in  prora  stat  Paulus  eo  gestu ,  illo  ore ,  quo  verba 
faciens  orator  sit  exprimendus ,  quibus  aperte  significatur  Petrus 
solus  veluti  supremus  Ecclesiae  rcctor  ,  qui  ejus  gubernacula 
teneat  (1).  Hoc  ipsum  confirmatur  ex  vitreo  fragmento  apud 


(1)  Cfr.MamacLins,y^nfi*gfu«V.  Christ.  giotievol  grado  :  e  in  fornta  di  barca, 

tom.  V  ,  pag.  99  ;  Lamias  ,  De  erudit,  con  S.  Paolo  in  atto  di  predicar  dalla 

Apostol.  cap.  4  ;  pag'  ^i  ;  Fogginias,  prora ,  e  S,  Pietro  che  siede  in  poppa, 

De  Romano  D.   Petri  itinere ,    Exer-  e  std  reggendo  il  tiinone.  Quel  ?nonu- 

cit.  20.  De  hac  ipsa  lucerna  Maffejus ,  mento  parla  piu>  d'un  libro.  Hujus  loci 

inop.  ^eronay//M«^ra;a,  Verona  1^32  ,  Tcrsio  lalina  legi  potest  ad  calcera  vo- 

part,  111 ,  cap.  3  ,  pag.  107  ,  scribebat :  luminis.  Ita  qaidcm  ,   sobdit  Guadag- 

Sovvienmi  d'una   lucerna   antioa  di  nias  ^  loc.  cit.  nihil  pro  Romani  Pon- 

metallo ,    osservata  da   me  piu   volte  lificis  juribus  afferri  hoc  monumento 

nella  galleria  del  gran  Duca  ,  e  lavo-  ponderosias  potest. 
rata  quando  Varti  crano  ancora  di  ra- 


PART.    II.    SEGT.    II.    CAP.    III.    DE    MED.    SING.    TRAD.  317 

Buonarolium,  in  quo  uterque  Apostolus  sedens  exhibetur  in  no- 
bili  pariter  at  non  uno  in  scamno ,  et  in  aliis  etiam  alter  ab  altero 
discriminatur.  Nam  Paulus  pingitur  diductis  labiis  loquens  pro 
concione ;  Petrus  vero  dexterse  manus  tres  digitos  explicat ,  ritu 
E[)iscopi  populo  fausta  precantis  ,  quo  profecto  superior  Petri  et 
in  Paulum  et  gregem  dominicum  universum  exprimitur  potestas. 
Infallibile  porro  Ecclesiae  magisterium  passim  exhibent  anaglypta 
navis  Ecclesiam  referentis ,  supra  cujus  malum  Spiritus  Sanctus 
sub  columbae  specie  invisitur  (1).  Quomodo  ex  picturis  Ecclesiae 
Romanae  fides  circa  libros  ,  quos  deutero-canonicos  vocamus  , 
aperte  constet ,  suo  loco  ostendimus  (2).  Quid  etiam  conferant 
picturas,  caelaturse,  sculpturae ,  ad  avitam  lidem  patefaciendara 
circa  imaginum  usum  in  Ecclesia  Sanctorumque  venerationem, 
ahbi  aperuimus  (3) ;  ut  de  ahis  doctrinae  cathoHcoe  dogmatibus 
sileamus,  quibus  illustrandis  confirmandisque  mirum  est  quanto 
adjumento  ejusmodi  documenta  sint. 

476.  Numismata  etiam  conferre  ad  rem  Christianam  consta- 
biliendam  ex  eo  deprehendimus ,  quod  illorum  ope  librorum 
Machabseorum  veritas  sit  vindicata  adversus  Protestantes ,  qui 
autumarunt ,  se  ineluctabile  ex  chronologia  ad  elevandam  illo- 
rum  auctoritatem  argumentum  opposuisse  (4).  Idem  dicatur  de 


(1)  In  op.  cit.  Tavol.  xvi.  fig.  i.  mata  Regum  Veterum  anecdota  et  ra^ 

(2)  Secl.  I ,  cap.  i  ,  prop.  i.  Cfr.  riora ,  pag,  69.  His  aliad  adjecit  Jos. 
D'Agincart,  Pitture  tav,  vii,  n.  3,  in  Eckhel  ejusd.  Soc.  quod  cusum  perhi- 
quaexhibetpicturasspectantesadsec.il,  betur  rllP  seu  an.  i86regni  Seieuci- 
ex  coemeterio  Priscillae,  edit.  Prat.  darum ,  in  Sylloge  1  nummorum  vete- 

(3)  In  tract.  Z7e  cm//m  tSanc^  cap.  V ,  rum  ,  Viennaj  1786,  pag.  87,  et  in 
prop.  11,  tom.  IV.  Doctrina  nummorum  veterum,  Vin- 

(4)  Celebris  est  conlroversia  ,  qnaj  dobon.  179*2,  tom.  111,  pag.  236.  Ex 
adversus  P.  Frolichium  S.  J,  mota  est  quibus  solvitur  difTicultas  deducta  a 
ex  occasione  ,  qua  ipse  ad  adstruendam  Proteslantibus  ex  auctorilate  scriptorum 
verilalem  utriusque  lib.  3Vlachaba'orum  profanorum  ,  qui  in  prajlio  occabuisse 
conlra  Protestantes  ,  prater  anteriora  ,  AnliochumEvergetemperhibentan.  182 
duo  numismata  protulit,  alterum  cusum  xtx  Seleucidarum ,  cum  tamen  ex  lib.  u 
an.  184,  alterum  vero  an.  i85,  sub  Blachab.  perhibeatur  defunctus  ad  mi- 
nomine  Antiochi,  in  op.  Ad  numis-  nus  an.  186.  Qaare  Eckel  in  cit.  Syi- 


31S 


?^^RAGT.    I)E    LOCIS    THEOLOGIGIS. 


pluribus  aliis  doctrinae  christianae  capitibus ,  quibus  illa  haud  pa- 
rum  inserviunt  (l);fJik^J:  i>in^<|iln 

477.  Sepulcreta  porro  ac  sacras  gedes  in  eumdem  finem  col- 
lineare  abunde  ex  eo  liquet ,  quod  ibidem  reperiantur  altaria 
erecta  ad  Sacrificii  celebrationem ;  imagines  symbolicae ,  quibus 
prgecipua  religionis  nostrae  mysteria  adumbrabant  primi  Chri- 
stiani(2):  imagines  item  Christi,  Deiparae,  sanctorum  Apostolorum 
ac  Martyrum  ,  quarum  aliquse  cum  supra  altare  ipsum ,  in  quo 
divina  peragebantur  myvSteria  ,  reperiantur ,  argumento  certissimo 
sunt ,  non  ad  usum  solum  ,  verum  etiam  ad  venerationem  eas 
fuisse  adscitas  (3).  Id  ipsum  luculenter  evincunt  cruces,  non 
supra  altaria  sohim  ,  sed  etiam  ad  sacelli  ingressum  collocatae, 
ut  eas  Christiani  exoscularentur  (4),  Ex  his  ulterius  edocemur , 
quae  fuerint  vasa  sacra  ad  cultus  christiani  usum  (5).  Ipsa  etiam 
aedium  sacrarum  structura  indicat  distinctionem ,  quae  interce- 
debat  inter  Sacerdotum  ministrorumque  ceterorum  consessum  et 
plebem  (6).  Cum  praeterea  in  iisdem  passim  occurrant  altaria , 


hge  1 ,  p.  88 ,  merito  subdit  :  Quod 
81  nummum^  quem  coram  proposui, 
vidisset  (  Frolichius  )  ,  qui  per  an, 
«•nP,  1 86  uno  adhuc  anno  est  poslerior, 
et  qui  annus  idem  ipse  est^  quemfuisse 
Antiocho  VII  postremum  praeclare  et 
feliciterest  auguratus  ?  Habeant  igitur 
pii  ejus  manes  insigne  istud  indus- 
tricB  et  eruditionis  prcemium  ,  imple- 
tumque  liberaliter  hac  iterum  parte 
votum  lubens  gratulor ,  quo  vir  illuS' 
tris  stabilire  historicam  librorum  Mac- 


ctores  antiqaitatum  christianarum  supe- 
rius  commemorati ,  atque  in  primis  Bol- 
delti ,  lib.  i ,  cap.  y ,  pag.  29  et  seqq. 
Mamachias,  De  moribus  prior.  Chri- 
stian.  lib.  1,  cap.  1  ,  §  1  ,  pag.  182, 
191  ,    196. 

(3)  Cfr.  Boldeltus ,  ibid.  cap.  3 ; 
Guadagnius  ,  orat.  cit.  pag.  97  ,  98. 
Ego  ipse  imaginem  Deiparae  in  coeme- 
terio  S.  Agnetis  via  Nomentana  supra 
altare  depictam  conspexi ,   in  qua  Sa- 


crificium  celebrabatur ,  referendum  ex 
cabaicormnfidemtotoanimoexoptavit.      periti  pictoris  judicio  ad  minimum  ad     j 
(1)  Cfr.  Wiseraan,  Cow/ererij?e  sopra      sec.  Ecclesiae  111. 


la  connessione  delle  scienze  colla  reli- 
gione  rivelata ,  Confer.  ix  ,  SuW  Ar- 
cheologia, 

(2)  Talia  sunt  symbola  unius  arcce , 
in  qua  salus  esse  potest ;  ancorce  ,  et 
sitientis  cervi ,  piscis ,  columbce,  A 
et  Q  ,  de  quibns    fuse  scribont    colie- 


(A)  Ibid. 

(5)  Cfr.  Voigtius ,  Thysiasteriologia , 
sive  Liber  de  altarihus  veterum  Chri- 
stianor.  per  J.  Albertum  Fabricium  in 
lucem  editus,  Han.burgi  1709,  cap.  i3. 
Ilem  Mamachius  ,  op.  cit.  lib.  111,  cap.  i . 

(6)  Ara  enim  eminebat,  ut,  quum 


PART.    II.    SEGT.    II.    GAP.    lll.    DE    MED.     SIWG.    TRAD.  319 

qiife  ex  ipsis  Martyrum  sepulcbris  constituebantnr,  discimus , 
quam  anti*qua  sit  colendi  sacras  Martyrura  reliquias  consuetudo, 
et  qua  veneratione  Sanctos  primi  fideles  prosequerentur  (1).  Ex 
eo  siquidem  factum  est .,  ut  altaria  passim  vocarentur  sepulchra 
Martyrum ,  memorice  Martyrum  ,  martyria  sive  corifessiones  (2). 
Altarium  demum  in  eadem  Ecclesia  multitudo  luculentissime  pa- 
riter  adstruitur  recepta  apud  priscos  Cbristianos;  adhuc  enim 
cubicula  invisuntur  in  sepulcretis ,  in  quibus ,  licet  angustis,  duo, 
interdum  tria  aut  novem  etiam  erecta  altaria  babentur  (3).  Idem 
dic  de  locis  ad  confessiones  excipiendas  destinatis ,  quse  ibidem 
passim  occurrunt  (4), 

478.  Quae  cum  ita  se  habeant,  ecquis  unquam  inficias  iverit, 
ex  antiquitatis  monumentis  validissimum  ad  cathobca  dogmata 
propugnanda  argumentum  promi,  quo  cunctis  os  obstruatur  ca- 
tboHcae  fidei  obtrectatoribus ,  quum  horum  monumentorum  ple- 
raque  ad  tria  priora  Ecclesiae  secula  spectent ,  ad  secula  nimirum 
illa ,  quae  pura ,  imo  aurea  certatim  Protestantes  vocare  consue- 
verunt?  Ex  iis  enim  dum  perpetua  Ecclesise  traditio  adstruitur 


Sacrum  fierct »  esset  SacriQcii  ordo  ac  antiquitatem ,  Donnisi  singolare  in  qaa- 

ritos  multitodini ,  inferiorem  e  regione  libet  Ecclesia  altare  esse  dcbere. 
aream  implenti ,  conspicuos.  Alae  insu-  (4)  Prout  ostendet  P.  Marchi  in  saa 

per  ,    sea   minores   porticos  ,    mediam  illostratione  monnraentorum  chrisliano- 

aream  otrlnque  stipabant ;  iocus   suus  rum.  Ex  his  patet ,  Romam  posse  ad- 

destinalus  viris  ac  seorsum  mulieribus.  versarios  suos,  qni  eam  nempe  inca- 

Cfr.  Guadagnius ,  loc.  cil.  pag.  96.  sant ,  quod  desciverit  a  prisca  Patrum 

(1)  Cfr.  Boldetti ,  op.  cit.  lib.  1,  fide  innovationibus ,  quas  tempore  la- 
cap.  8,  pag.  29,  et  D'Agincourt,  Sto-  bente  induxit ,  parietibus  suis,  lapidi- 
ria  deW  arte  dimostrata  coi  monu-  bus  ac  coemeteriis  ,  picturis  ac  cselaturis 
menti,  Prato  1826,  vol.  11,  part.  1,  ad  silentinm  reducere  ac  pudore  snf- 
pag.  89  et  seq.  fundere.  Siquidem  adhuc  de  illa ,  quod 

(2)  Ibid.  pag.  36  et  seq.  cecinit  Propertius,  lib.  m,  Eleg,  xsii, 

(3)  Et  haec  ipsa  cubicula  ,  in  quibas  verificatur  : 
plura  allaria  adhuc  existunt ,  osurpavi 
ocolis  meis  in  commemorato  ccEmete- 

rio  in  via  Nomentana.  Ex  his  loculen-  «r  ,        , .  • ,       , 

.    .  p  ,,  Natura  nic  posuil  qmdquid  in 

ti88iraerelellantur]anseniani,dnmcon-  orhefuit. 

tendere  ausi  snnt ,  juxta  venerandam 


Omnia  Romance  cedant  miracula 
terras  ; 


320  TRAGT.    DE    LOCIS    THEOLOGIGIS. 

circa  praecipua  fidei  dogmata  ,  quge  a  Protestantibus  in  dubium 
revocata  sunt,  imo  uti  totidem  corruptelae  recens  inductae  rejecta , 
istorum  arguitur  a  primaevae  Ecclesiae  fide  turpis  defectlo.  Etenim 
per  illa  patefit,  in  nulio  prorsus  fidei  articulo  Ecclesiam  inno- 
vasse,  sed  heterodoxos  plane  ab  antiqua  doctrina  desclvisse. 

479.   Ex  bactenus  constitutis  de  traditionis  dogmaticae  cogno- 

scendae  mediis,  sive  generalibussive  particularibus,  infertur  insu- 

per  adversus  illius  osores,   quanam  ratione  integra  conservari 

traditio  potuerit,  et  ad  nos  usque  intemerata  dimanare.  Ecclesia 

enim,  cui  fidei  depositum  a  Christo  ejus  conditore  commissum 

est  fidehter  custodiendum ,  divina  ope  freta  optime  munere  suo 

functa  est  in  ea   tutanda ,  non  secus  ac  prajstiterit  circa  Libros 

sacros.   Praepostera  ,  uti  vidimus,  tradilionis  notio,   quam  sibi 

Protestantes  finxerunt ,  causa  extitlt ,  cur  ipsis  visum  fuerit  fieri 

nunquam  potuisse,  ut  hsec  sine  heterogenea,  ut  ita  loquar,  mix- 

tione  transmitteretur  atque  conservaretur  (1).  Autumant  enim, 

a  Catholicis  traditionem  concipi  tanquam  verbuui,  quod  alicujus 

auribus  commissum  sit ,  ut  deinde  ab  isto  alteri  communicetur, 

et  ita  porro.  Ast  quam  immane  a  veritate  distent  in  ejusmodi 

sibi  commento  confingendo ,  perspicue  patet  ex  ipsa  rei ,  de  qua 

agitur,  natura.  Etenim  Christus  doctrinam  suam  non  uni  vel 

alteri  singulari  commisit  individuo,  sed  Apostolis  omnibus  ,  sive 

Ecclesiae  suae,  quam  instituerat;  Apostoli  item  toti  pariter  Eccle- 

siae  seu  Episcopis ,  quos  Ecciesiis  prsefecerant  universim ,  illam 

tradiderunt ;   Ecclesia  profiteri  exinde   coepit   integram  Christi 

doctrinam ,  ob  ortu  nempe  suo ,  eamdemque  deinceps  insequen- 

tibus  seculis  professa  est  ad  nos  usque ,  atque  ad  mundi  usque 

finem  eamdem  profitebitur.  Hujus  perennis  ac  intemeratae  pro- 

fessionis  vadem  habemus  ipsum  Christum ,  qui  ei  propterea  suum 

auxilium  in  eum  finem  polHcitus  est;  vades  insuper  habemus 

illa  omnia  media ,  quae  indicavimus  tum  generaha  tum  particu- 


(1)  Si  ad  haec  serio  allendisset  Slmlt-  queamus    uli    probationem    facientes  , 

leworth,  nunquam  ei  excidisset,  quod.  quam  lieri  possit ,  ut  Jordanus  purus 

op.   cit.  pag.  68,  Bcripsit,    tam  fieri  egrediatorexmarimorluo.Itaseculoxix 

posse,   ut  traditiones  orales  admitlere  Professor  Oxoniensis! 


PART.    II.    SECT.    II.    CAP.    III.    DE    MED.    SING.    TRA.D.  321 

laria,  ad  factum  quod  attlnet.  Ex  ilHs  enim  constat,  praecipua 
dogmata  institutionibus  publicis  alligata  fuisse ,  usu  perenni  ac 
praxi  consecrata,  consignata  monumentis,  adeo  ut  fieri  nequi- 
verit  qucelibet  innovatio  aut  corruptio,  si  praesertim  simul  omnia 
spectentur;  siquidem  omnia  in  adstruenda  doctrina  catholica 
mirifice  conspirant. 


T.  IX.  21 


32?  TRACT.    DE    lOGIS    THEOLOGICIS. 

PARS  TERTIA. 

DE  ANALOGIA  RATIONIS  ET  FIDEI. 

1.  Summi  momenti  quaestio  est,  quam  hic  tractandam  susci- 
pimus,  eademque  certe  antiquissima  _,  quippe  quae  ad  ipsa  pene 
rei  christiaiiae  primordia  revocari  potest.  Simul  ac  enim  christiana 
fides  praedicari  ubique  ac  late  propagari  coepit,  fieri  non  potuit, 
quin  humana  ratio ,  philosophicis  jampridem  ethnicorum  studiis 
exculta ,  inquirere  aggrederetur ,  quidnam  sibi  ex  ea  fide  super- 
veniret ,  quid  ista  a  se  exigeret ,  quaque  ratione  principia  illa , 
quibus  e  nativo  lumine  huo  ipsa  potiebatur ,  cum  fidei  dogma- 
tibus  conciliarentur.  Hinc  prouti  haec  inquisitio  instituta  est ,  di- 
versum  omnino  peperit  effectum.  Nam  qui  animi  anticipatis  judiciis 
posthabitis  veritatem  consectati  sunt ,  rectumque  ipsum  rationis 
lumen  sunt  secuti ,  fidei  veritatem ,  maximumque  inde  rationi 
ipsi  commodum  promanans  agnoverunt,  omnemque  ingenii  sui 
aciem  ac  philosophicam  sibi  partam  doctrinam  in  christianae  Re- 
ligionis  defensionem  impenderunt  (1).  Contra  vero  qui ,  tumida 
superbia  elati ,  rationi  suae  veluti  indecorum  existimarunt  ,  eam 
in  obsequium  Christi  ejusque  doctrinae  captivare,  ex  philosophia 
ipsa  arma  adversus  fidem  depromere  adnisi  sunt  (2).  Et  quoniam 

(1)  Eiemplo  snnt  philosophi ,  iidem-  syncretismns  Alexandrinas ,  qai  qaidem 
que  ad  christianam  fidem  conversi ,  qui  philosophiam  pythagoricam  ,  platoni- 
apologetae  ejusdem  extitere  praestantis-  cam ,  aristotelicam ,  ac  etiam  orientalem 
simi ,  Clemens  Alex.,  Justinus,  Athe-  inunam  congessit,  acsimul  permiscuit, 
nagoras,  Quadratus,  Arnobius,  Minu-  quo  sese  fidei  christianae  propagationi 
cius  Felix,  etc.  qui  id  expresse  testantur  opponeret ;  unde  prodiere  Porphyrios , 
in  scriptis  suis  pro  Religione  christiana  Hierocles ,  Julianus ,  etc.  qui  hanc  ex 
editis.  professo  impuguarunt.  De  hisce  videre 

(2)  Exinde  enim  ortus  est  gnosticis-  estinterrecentioresTenneman,  Grund- 
mus ,  qui  tot  impia  systemata  eiFudit :  riss  der  Gpschichte  der  Philosophief 
pantheismum  videlicel  in  Apelle,  Va-  seu,  /4 dumbratio historice philosophice, 
lentino,  Carpocrate,  Epiphanio;  ma-  Lipsiae  i825,  §  200,  pag.  i88elseq. 
nichaeismum  in  Saturnino  ,  Basilide  ,  nec  non  De  Gerando  ,  Histoire  compa- 
Bardesane  ,  Marcione  ,  Manete  ,  etc.  rke  des  systemes  de  philosophie ,  Pa- 
Hinc  itero  ernpit  neo-platonismus  sea  ris.  1804 ,  tom,  1 ,  cap.  3. 


PART.    III.    DE    ANAL.     RAT.     ET    FID.  323 

una  eademque  semper  extitit  fidei  natura ,  atque  ea  humanae 
rationis  varia  semper  indoles  fuit ,  ut  duplici  illo  contrarioque 
plane  motu ,  centripeto ,  si  ita  loqui  fas  est,  ac  centrifugo  in 
fidem  ferretur,  hinc  insequentibus  etiam  seculis  de  ratione  in 
ordine  ad  fidem ,  atque  utrum  inter  illas  aliqua  dari  posset  con- 
cordia,  identidem  dimicatum  est. 

2.  Nunquam  vero  magis  haec  ipsa  ferbuit  controversia  quam 
ex  eo  tempore,  quo  recens  Protestantismi  ortus  rationem  huma- 
iiam  aeque  ac  divinam  fidem  tantopere  agitare  ac  permiscere 
coepit.  Atque  ad  hanc  quidem  componendam  qusestionem  prae- 
clara  ingenia  non  inter  Catholicos  dumtaxat,  sed  etiara  apud 
Protestantes  in  aciem  prodierunt ,  ac  vario  successu  adlabora- 
runt  (1).  ^Etate  vero  recentiore  res  multo  magis  implexa  ac  sale- 
brosa  efFecta  est  ob  tantam  rerum  philosophicarum  conversio- 
nem  ,  ob  tot  tamque  opposita  philosophiae  systemata  inde  exorta  , 
ob  tam  acrem  demum  animorum  hac  in  re  contentionem  tum 
inter  Protestantes  tum  inter  Catholicos  ipsos  ,  ut  vix ,  ubi  tuto 
pedem  figere  possis,  invenias. 

3  Sunt  enim  qui  rationis  humanae  vim  adeo  deprimunt,  ut 
illam  enervem  ac  pene  intermortuam  vehnt ;  sunt  qui  tantopere 
eamdem  ipsam  extoUunt ,  ut  de  ipsis  revelatis  veritatibus  judi- 
cium  arbitriumque  ei  deferant;  sunt  denique  qui  sic  scientiam 
ac  fidem  inter  se  committunt ,  ut  simul  consistere  haud  posse 


(1)  Inter  Catholicos  praeter  anliquos  perspectam  habeant  fideinataram,  tot- 

gcholasticos  ,   qui  data  opera  de  fide  que  erroribus  detineantur  in  materia  de 

scripserunt,  aliosque  de  quibus  postea  gratia ,  de  peccato  originali ,  jnstifica- 

loqaemur,  erainent  Nonnote ,  Houlte-  tione,  etc.  proat  suo  ioco  exposuimas, 

ville  ,  Bergier  ,  Valsecchi ,  Spedalieri,  tum in  tract.  Z^eZ?eoc/ea/ore,  part.lii, 

aliique  non  pauci ,  qui  fidei  patrocinium  tum  in  tract.  De  gratia  part.  i  et  ii, 

adversQs   incredulos   felici   adeo   eiita  Quapropter  Leibnitius  ,   eo  ipso  quod 

suscepere.  luter  Protestantes  vero  id  ip-  fidei  catholicae  valde  accesserit ,  in  eam- 

sum  efiicere  aggressi  sunl  Leibnitius  ,  que  propensus  magnopere  extiterit ,  ut 

Jaquelot ,  Turretinus ,  etc.  Ast  difficile  liquet  ex  egregio  ejus  Systemate  theolo- 

hoc  omnino  Protestantibus  est ,  nec  nisi  gico ,   quod   saepius  allegavimus ,  praB 

infelici  exitu  perlentare  ejusmodi  con-  Protestantibus  reliquis  potuit  accaratios 

ciliationemipsi  possonl,  camadeomale  hoc  de  argomento  disserere. 

21. 


324  TRACT.    DB    LOGIS    THEOLOGICIS. 

demum  concludant  oporteat.  Undique  proinde  syrtes  ac  latentes 
etiam  scopuli ,  in  quos  pronum  valde  est  navim  infringere.  Nimis 
igitur  interesse  junioris  tbeologi  debet ,  pelagi  bujus ,  quem  ipsi 
transfretare  opus  est,  pericula  accurate  dignoscere,  atque  abquara 
liabere  normam ,  qua  cursum  suuni  caute  sapienterque  dirigere 
queat.  Quo  fit ,  ut  in  postrema  bac  tractationis  nostrae  parte  de 
Locis  Tbeologicis ,  quidquid  ad  banc  controversiam  attinet,  ne- 
gbgere  omnino  non  debeamus.  Campus ,  qui  nobis  excurrendus 
bac  in  re  sese  ofFerret ,  esset  quidem  ampbssimus ;  sed  instituti 
nostri  minime  obbti ,  dlsceptationem  banc  quibusdam  veluti  can- 
celUs  concludemus ,  ac  ea  tantum ,  quse  ad  rem  nostram  neces- 
saria  et  accommodata  sunt,  seclabimur. 

SECTIO  PRIOR. 

DE  ANALOGIA  RATIONIS  AG  FIDEI  IN  SE  SPEGTATA. 

4.  Haud  vero  nos  latet  magna  bujus  tractationis  difficultas ; 
eo  vel  magis  quod  fieri  bac  in  re  vix  possit ,  ut ,  dum  pro  sus- 
cepti  instituti  munere  veritatem  in  tuto  ponere  ac  tueri  aggre- 
diaris ,  nonnuUorum  etiam  optimorum  Catboficorum ,  quorum 
abnormes  boc  in  argumento  sentenliae  necessario  sunt  perstrin- 
gendae ,  animos  non  ofFendas.  Verum ,  dum  nos  doctrinas  ac 
placita  bbere  ventiiabimus ,  nibil  inde  illorum  personis ,  quse 
Rebgionis  studio  ac  scientia  prsestant ,  detractum  iri  volumus. 
Nec  tamen  ita  de  labore  boc  nostro  prsesumimus ,  omnes  ut  bac 
de  re  controversias  nunc  temporis  exardescentes  dirimi  inde 
facile  posse  confidamus.  Illud  tantum  nobis  proponimus ,  atque 
adeo  assequi  conabimur,  ut  juniores  tbeologi,  quos  erudiendos 
suscepimus ,  babeant  demum  perspectum ,  quod  sibi  iter  iti  via 
tam  lubrica  tenendum  sit ,  ne  curn  fidei  ipsius  detrimento  illos 
transiliant  fines ,  quos  ultra  citraque  nequit  consistere  rectum. 

5.  Duae  porro  erunt  hujus  postremae  tractatus  nostri  partis 
sectiones ,  in  quarum  altera  de  rationis  ac  fidei  analogia  in  se 
spectata,  in  altera  de  ejusdem  applicatione,  sive  de  metbodologia 
disceptabimus. 


PART.     III.    SEGT.    1.    DE    ANA.I.    RAT.    ET    FJD.  325 

6.  Ut  omni,  qua  par  est,  perspicnitate  progrediamur ,  quid 
hic  per  rationis ,  quid  per  fidei  nomen  intelligamus  in  anteces- 
sum  aperiamus  necesse  est.  Ac  rationem  quidem  universira  sumi- 
mus  pro  nativa  atque  essentiali  animiluimani  facultate,  seu  facul- 
tatumcollectione,  quibusipse  verum  cognoscit,  dequeisto  judicat, 
quatenus  idem  intra  naturae  ambitum  continetur  (1).  Dum  vero 
fidem  dicimus,  significamus  Z?Z>emm  illum  asscjisum ,  quemin- 
tellectus  divina  cjratia  prceventiis  et  adjutus  prcebet  veritatibus 
supernaturaliter  revelatis  ob  Dei  ipsius  revelantis  auctorita- 
tem  (2).  Ex  quibus  generalibus  notionibus  per  se  jam  elucet, 
quid  sibi  proprium  ac  peculiare  ratio,  quidque  sibi  vindicet  fides. 
Ratio  siquidem  per  se  objecta  sua  cognoscit,  intuetur  acjudicat. 
Fides  vero  objectis  suis  assentitur  et  credit.  Porro  cum  fides 
naturalem  rationem  praesupponat ,  eidemque  accedat,  ac  ratio 
tandem  ea  sit ,  quae  objecta  seu  veritates  apprebendit ,  quas  ei 
tanquam  divinitus  revelatas  credendas  proponitfides,  hinc  triplex 
generalis  respectus  seu  relatio  rationem  inter  ac  fidem  ejfflorescit» 
Ratio  enim  concipi  ac  spectari  potest  aut  ante  fidem ,  aut  cum 
fide,  aut  denique  post  fidem  :  nimirum  inquiri  potest,  quodnam 
sit  rationis  officium ,  sive  antequam  fidei  assentiatur  objectis , 
sive  dum  actu  iisdem  assentitur ,  sive  demum  postquam  suum 
ipsis  assensum  pragbuerit.  Haec  igitur  triplex  relatio  rationem  inter 

(1)  Rationem  hic  spectamas  genera-  terius ;    per   veritates    vero   veritates 

tim  ,    pronl    omnem    liumanae    mentis  universales,    Est  de/initio    ab  objecto 

cognoscendi  ac  judicandi  vira  comple-  cognitionis  nostrce  desumpta ,  mmirum 

clitnr,  acproindeetiamintellectom,non  quatenus   haec    objecta   ralione   deda- 

vero  prout  proprie  facultatem  dicit  ra-  cuntur. 

tiocinandi  ac  veritates  alias  ex  aliis  de-  (2)   Hoc  sensa  ,  quo  fidem  nsurpa- 

docendi.  Iloc  posteriore  sensa  videtur  mus  ,  dicit  ipsa  actam,  non  habitam. 

eam  spectasse  Leibnitius,  dum  in  sua  In   hac    porro   difinitio:*^   dislinguitar 

disserlalione  ,  De  conformit,  fidei  cum  i°  subjectum,  quod  fidem  apprehendit, 

ratione,  §i,  rationem  definitca^enam  nempe  inlellectus  ex  imperio  volanta- 

veritatum;  per  catenam  autem  ,  proat  tis;  i°  objectora  materiale  fidei ,  scili- 

exponit  in  nota  (1)  Lad.  Dutens,  nihil  cet  veritates  a  Deo  revclatae  ;  ac  3*'  ralio 

aliudLeibnitiusintelligitquamnexum,  formalis  assensos ,  videlicet  aoctoritas 

quo  quid  continel  rationem  sufftcien"  Dei  revelantis.  De  quibus  suo  loco  dis- 

tem  coexistenticB  vel  successionis  al-  geremos. 


326 


TRAGT.    DE    LOGIS    THEOLOGICIS. 


ac  fidem ,  seu  triplex  rationis  in  ordine  ad  fidem  munus ,  viam 
nobis  suapte  natura  sternit  ad  priorem  sectionem  hanc  tria  in 
capita  dispertiendam 

CAPUT  I. 

DE    RATIONE    ANTE    FIDEM    SPEGTATA. 

7.  Humanam  rationem,  suis  licet  limitibus  circumscriptam , 
non  modo  natura  sua  in  verum  ferri,  sed  illud  assequi  certo 
posse,  communis  hominum  sensus  semper  agnovit,  omnesque, 
qui  recte  philosophari  voluerunt,  nullo  non  tempore  professi 
sunt.  Et  quamvis  omni  fere  aetate  extiterint  sceptici  illi ,  qui  de 
quavis  re  dubitarent ,  ac  omnimodam  acatalepsiam  prae  se  fer- 
rent,  ii  tamen  nec  plures  numero,  et  secum  ipsi  pugnantes 
fuerunt;  quandoquidem  theoretice  denegabant,  quod  practice 
admittebant  omnino ;  ac  demum  non  tam  rationibus  quam  ipsa 
rationalis  naturae  voce  perpetuo  sunt  profligati. 

8.  Non  aliter  de  humana  ratione  sensit  ac  docuit  christiana 
catholica  Religio ;  quippe  quae  ,  tametsi  hominem  post  protopa- 
rentum  lapsum  secundum  corpus  et  animam  in  deterius  com- 
mutatum  agnosat  (1),  nunquam  tamen  ei,  quag  ad  humanae  na- 
turse  essentiampertinent,  denegavit,  eumque  propterea  eo  semper 
naturali  lumine  rationis  praeditum  asseruit ,  quo  verum  a  falso 

(1)  Cam  ex  hisce  Tridenlini  verbis  propterea  quae  dicanlur  a  Gonc.  Tri- 

non  paaci  ex  recentioribus  occasionem  dentino  de  homine  laeso  ,  toto  nempe 

sampserint  naturales  hominis  lapsi  vi-  Adam    secundam    corpus    et    nnimam 

res  ,  plas  qaam  opas  sit ,  deprimendi ,  propter  peccatum  in  deterias  commo- 

sive  in  vero  cognoscendo,  sive  m  bono  tato,  inteliigenda  esse  non  absolutesed 

proseqaendo  ^ideo  revocari  in  mentem  in  sensu  relativo  ,  in  ordine  scilicet  ad 

debet,   quod  scripsimas  in  tract.  De  dona  gratuita,  quae  Adam  peccando  et 

Deo  Creatore,  part.  ui ,  cap.  iv,  cam  sibi  et  posteris  sais  amisit;  ceteram  na- 

d\&6eTeTemu&  De peccato  originali  ejus-  taram  in  se  spectatam,  non  deteriorem 

que  effectibus,  Ibi  enim  animadverti-  nanc  esse ,  ac  fuisset ,   si  Deus  dona 

mas  ,  nihil  hominem  omnino  amisisse  illa  grataita  liberalitate  homini  minime 

per  peccatum  originis  ex  iis,  qaae  spe-  adjecisset. 
ctant  ad  essentiaiia  naturac  humanae ;  ac 


PART.    III.    SEGT.    I.    GAP.    1.    DE    RAT.    ANT.    FID.    SPECT.       327 

internoscere  valeat ,  ac  naturalis  ordinis  veritates  vi  sua  detegere. 
Verum  enimvero  seculo  XVI,  cum  nova  primum  Protestantium 
placita  eruperunt ,  aliter  de  humana  ratione  judicari  coepit. 

9.  Lutherus  enim  ,  cum  hominem  peccato  originis  in  ipsis 
naturae  essentiahbus  depravatum  ac  pessumdatum  doceret,  eo 
fere  pacto  quo  Hberum  ejus  arbitrium  post  lapsum  sustuHt  e 
medio,  ita  etiam  humanum  intellectum  obscuratum  adeo  et  ex- 
linctum  esse  commentus  est,  ut  nihil  veri,  sine  fidei  revelatae 
himine,  eidem  rehquum  esset.  Hinc  scholasticos  doctores  tanto- 
pere  exagitavit;  hinc  in  omnem  philosoplnam  vehementer  est 
debacchatus ,  eamque  ut  fidei  inimicam  traduxit;  hinc  denique 
omnes  philosophorum  virtutes  vitia ,  omnesque  scientias  specu- 
lativas  errores  esse  proclamavit  (1).  Ejusdem  vestigiis  piures  e 


(1)  Etiam  Leibnitius  ,  in  Dissert, 
de  conform.  fidei  cum  ratione ,  opp. 
edit.  Dutens  ,  Genevae  1768,  tom.  i, 
§  12  ,  id  fassus  est ,  scribens  :  Refor- 
matores ,  ac  Lutherus  prcecipue ,  /0- 
cuti  quandoque  sunt ,  quasi  philoso- 
phiam  omnino  rejecerint  ,  fideique 
inimicam  esse  judicaverint  ^  quamvis 
deinde  hanc  Lntlieri  notam  emoUire 
conetnr.  Verum  nos  postea  alia  docu- 
menta  ad  illam  ipsam  nolam  confirman- 
dam  afferemus.  Ila  etiam  Biihle,  in  sua 
Storia  della  filosofia  moderna ,  trad. 
da  Vincent.  Lancetti,  JVlilano  1822, 
tom.  V,  sez.  11,  cap.  ^,  id  ipsnm  de 
Luthero  faletur ;  repetii  tamen  iu  primis 
ex  eo ,  quod  ipse  ira  in  scholasticos  ac 
Arisiotelem  ab  illis  secutum  aestuabat. 
Verum ,  quamvis  et  hoc  detur ,  con- 
temptus  ille  omnis  philosophiae  ac  hu- 
manae  rationis  depressio  ,  seu  potius  , 
ut  vocant,  nihilismus ,  qui  Luthero  ac 
pluribus  reformatoribus  solemnis  fuit , 
ab  altiore  fonte  repetendus  esl ;  nimi- 
rum  ex  doctrina  ipsa  lutherana  de  ho- 


mine  paradisiaco ,  ac  peccati  originalis 
natnra  atque  effectibus,  Itaque  nihi- 
lismus  iile  ralionis  semper  necessarium 
est  doclrinae  illius  lutheranae  consecta- 
rium,  quamvis  noa  omnes  Protestantes 
illum  revera  professi  sint.  Nec  vero  infi- 
ciamur ,  nonnuUos  paucos  etiam  ex  Ca- 
tholicis  nihilismum  ilium  admisisse  ; 
sed  id  certe  ex  cathoiicse  doctrin»  prin- 
cipiis  non  effecerunt ,  qnibus  directe 
prorsus  adversatur.  Frustra  igitur  Ten- 
nemann ,  op.  cit.  pag.  362 ,  nt  Catho- 
licos  carperet,  scribebat  :  Postquam 
Nicole  ei  Bossuet  cum  pluribus  aliis 
scepticismo  usi  sunt,  ut  in  sinum 
catholiccB  EcclesioB  Protestantes  revoca- 
rent,  ac  ut  pondus  auctoritatis  eccte- 
siasticcB  extoUerent ,  rationis  incerti- 
tudinem  ostendendo.  Allegat  porro  opus 
Franc.  Turrelini ,  Pyrrhonismus  pon- 
tificius ,  Lugd.  Batav.  1622.  Id  certe, 
quod  de  Nicole  ac  Bossuetio  asserit , 
falsnm  est ,  qui  nnnquam  nihilismum 
rationis  docuerunl.  Aliud  aatem  est 
ostendere  ,  rationem  humanam  in  rebas 


328 


TEAGT.    DE    lOCIS    THEOLOGIGIS. 


Protestantibus  institerunt.  Daniel  Hoffmannus,  tbeologiae  pro- 
fessor  iii  universitate  Hehnstadtiensi ,  mortale  bellum  indixit 
rationi,  pliilosophiam  opus  cnrtiis  appellans  ,  quodque  in  phi- 
losophia  prout  verura  defenditur ,  in  theologla  falsum  esse  con- 
tendens  (1).  Plura  adversus  humanam  ralionem  con^essit  Ber- 
nardinusOchinus,  qunm  ad  novatorum  errores  miseredeftexit(2), 
Nec  aho  spectabat  Calvinus ,  dum  hberi  arbitrii  immunitatem  a 
quavis  necessitate  veluti  philosophicum  dogma  irridebat,  quod 
in  Theolo<jia  esset  poslhabendum(3).  Huc  pariter  Kemnilius,  dum 
non  esse  curandum  edicebat,  si  fidei  dogmata  A^indicantes  in  ab- 
siirditates  philosophicas  incurramus  (4).  Huc  demum,  ut  plura 
aha  ejusdem  generis  silentio  praelereamus ,  recidit  doctrina  illa , 


fidei  infalHbili  norma  ,  nimiram  Eccle- 
siae  aactoritate  indigere ,  idque  ex  ipsa 
incertiladine  ac  varietate,  cui  religio 
divina  subderetur,  si  ea  fallacibus  ra- 
tionis  placitis  relicta  esset ;  aliud  vero 
rationi  naluralcs  ipsas  vires  ad  verum 
in  naturali  ordine  cognoscendum  dene- 
gare.  Illud  verissimum  est ,  ac  Protes- 
tantium  facto  comprobatum  ;  hoc  fal- 
sum  est,  et  a  saniore  catholica  doctrina 
omnino  improbatum. 

(1)  De  hispertractat  Jo.  Franc. Bud- 
daeus  ,  Isag.  histor,  Theolog,  pag,  234 
et  seqq.  Etiam  protestans  Pauliis  Sle- 
vogtiuslibellum  ediderat  :  PervigUium 
de  dissidio  theologi  et  philosophi  in 
utriusque  principiis  fundato ,  de  quo 
cfr.  Leibnit.  diss.  cit.  §  i3. 

(2)  Vid.  Prediche  di  Messer  Ber- 
fiardino  Ochino  Sanese.  Pred.  iir. 
Ochinos  ex  nihiiismo  rationis  ad  w/- 
tra-niysticismum  progressusesl;  quippe 
rejecta  Ecclesiae  auctoritate  in  rebus 
fidei ,  ac  etiam  negleclis  S.  Scripturis 
veluti  unica  ac  ultima  credendi  norma  , 
banc  taudem  in  interioreSpiritasSancti 


testimonio ,  immediata  scilicet  ac  indi- 
vidua  cujusque  iuspiratione  collocavit. 
Di  poi ,  inquit ,  per  testificarci ,  /er- 
marci ,  et  stabilirci  nelle  veritd  divine 
revelate  et  supernaturali ,  bisOgni  alV 
ultimo  venire  all*  interno  testimonio 
dello  Spirito  Santo,  sens*  il  quale  non 
si  pud  sapere  quali  Scritture  sieno 
sanie  e  quali  no.  Pred.  iv,  Istius  loci 
versio  latina  habetur  ad  calcem  hajus 
voluminis.  Adeo  nihiiismus  rationis 
cum  Protestantismi  principiis  connexua 
est !  Geterum  advers,  Ochinum  cfr,  Le 
mentite  Ochiniane  del  Mutio  Justino" 
politano.  In  Vinegia  i55i. 

(3)  Cfr,  Petavius,  De  opif.  sex  dic' 
rum,  lib.  iii,  qui  primus  est  Z^e ///)erc» 
arbitrio,  cap,  i  et  iv. 

(4)  Exanien  Conc,  Trid.  parf,  i , 
pag.  ^66,  Iloc  accej)it  Kemnitius  a  Lu- 
thero  ,  cujus  principium  erat  :  Quod 
verum  est  in  Theologia,  non  semper 
verum  est  in  Philosophia,  Circa  quod 
paradoxam  dissertationem  edidit  Cru- 
si  8,  Opuscul,  philosophico-iheolog, 
Lips.  lySo. 


PART.    III.    SECT. 


CAP.    I.    DE    RAT.     ANT.    FID.    SPEGT. 


329 


cni  tot  Protestantes  juris  naturse,  scriptores  firmissime  aclhsese- 
runt,  nuUum  intrinsecum  inter  bonum  ac  malura  morale  dari 
discrimen,  sed  illud  a  libera  tantum  ac  positiva  Dei  voluntate 
totum  esse  repetendum  ,  unde  consequitur  ipsum  ex  positiva 
dumtaxat  Dei  revelalione  posse  innotescere(l).  Ex  quo  illud  ve- 
rissimum  exurgit,  quod  nempe  dissidiura  ac  bellum  rationem 
inter  ac  fidem,  quod  a  priorum  aetatum  baereticis  identidem  exci- 
tatum  fuerat ,  opera  Protestantium  acrius  instauratum  multoque 
vebementius  promotum  fuerit.  Atque  bic  babes,  quod  maxime 
mireris ;  nam  ii  ipsi  Protestantes  ,  qui ,  ut  fidem  extollerenfc , 
naturales  rationis  vires  destruere  et  ad  nibilum  redigere  conati 
sunt ,  iidem  postbac  rationem  banc  ipsam  veluti  unicum  ac  infal- 
bbilem  in  rebus  ipsis  fidei  judicem  proclamare  non  sunt  veriti, 
ac  demum  ad  ipsius  rationis  apotbeosin  cum  totius  fidei  jactura 
pervenerunt. 


(1)  Haec  foit  palmaris  doctrinaPaf- 
fendorfii,  quam  ipse  a  parente  suo  Lu- 
tlieroliausil.EumseqautisunlCoccejas, 
ac  saltem  ex  parte  HeiuRCcius,  Tho- 
masius ,  aliique  e  Protestantibus.  Ita 
etiam  Seldenus  a  positiva  Dei  revela- 
tione  totum  jus  naturale  repetit.  Hinc 
omnes  isti  protestantes  juristae  doctores 
scholasticos  vehementer  irrident  ac  exa- 
gitant  ,  eo  quod  intrinsecum  boni  ac 
mali  moralis  discrimen  in  ipsis  rerum 
essentiis  ac  natura  fundatum  tuentur, 
ac  legem  fElernam  in  Deo  a  libera  Dei 
voluntate  independenlem  vindicant. 
Haud  ergo  satis  mirari  possumus,  quo- 
modo  philosophus  Scotus  ,  niagni  inter 
recenliores  nominis  ,  Dugald  Stewart , 
in  pra^falione,  quam  prajmisit  volumini 
primo  Supplementi  Britannicce  Encij' 
clopedicB,  hanc  Melanchthoni  tribuere 
gloriam  potoerit ,  quod  nempe  primus 
omniam  docuerit  dislinctionem   inter 


bonum  ac  raalam  morale  non  a  reve- 
latione  ,  sed  ab  intrinseca  rerum  natura 
dimanantem  ,  sic,  ut  ipse  subdit ,  Ga- 
tholici  posthac  ex  Prolestantibus  doctri- 
nam  hanc  sint  mutuati.  Num  haec  ipsa 
doctrina  non  omnibus  fere  jam  antea 
scholasticis  communis  erat,  si  Occa- 
mum  ,  Nominalium  parentem  ,  exci- 
pias  ,  qui  tamen  statim  ac  contrarium 
docuit,  ceteros  pene  omnes  scholasticos 
sibi  adversos  habuit ,  et  a  plnribus ,  quos 
inter  a  Joan.  Duns  Scoto  invicte  refu- 
tatus  est.?  Num  scholastici  obhocipsum 
tot  a  Protestantibus  ,  quos  commemo- 
ravimus  ,  injurias  pati  non  debuerunt  ? 
Num  contraria  sentenlia,  quac  morales 
distinctiones  omnino  tollit,  non  fuit  a 
Luthero  ejusque  sectatoribus  prfedicata? 
Adeo  pra^judicia  proteslautismi  philo- 
sopho  celeroqui  commendabiliStewarto 
fucom  facere  potuerunt ! 


330 


TRACT.    DE    LOGIS    THEOLOGIGIS. 


10  Et  hsec  quidem  protestantismus  in  christianae  theologise 
ambitu  de  humanae  rationis  viribus  constituebat.  Sed  aliud  ex 
eadem  parte  in  ipso  philosophiae  campo  rationi  ipsi  impendebat 
excidium  :  nimirum  neo-scepticismus  ille ,  qui  ex  Britannia  pri- 
mum  prodiens ,  ac  deinde  ab  Emmanuele  Kantio  vebati  in  sys- 
tema  redactus ,  tot  opinionum  peperit  monstra ,  ac  Germaniae 
praesertim  scholas  late  pervasit.  Philosophicae  hujus  cladis  historia 
nimis  jam  comperta  est.  Nemo  est  qui  nesciat,  Humium  neces- 
sitatem  apriori 'dc  universahtatem  principii,  quod  vocant  causa- 
litatis,  e  medio  tollentem,  illudque  inter  principia  a  posteriori 
seu  experientiae  recensentem,  fundamentum  praecipuum  reahta- 
tis  objectivae  humanarum  cognitionum  convelhsse.  Kantius  vero, 
dum  omnem  scientiam  ad  mera  sensibiHtatis  phaenomena  ,  ac 
subjectivas  quasdam  easdemque  necessarias  intellectus  formas 
reducit ;  dum  nos  tantum  phcenomena  scire ,  de  rebus  vero  in 
seipsis  seu  noumenis  nihil  prorsus  affirmare  posse  contendit ; 
dum  proprium  ipsum  Ego  ad  phaenomena  amandat ,  de  cujus 
videhcet  reaUtate  nunquam  constare  queat ,  non  modo  cognitio- 
nem  omnem  plane  subjectivam  efficit ,  sed  impossibilem  et  ab- 
surdam  reddit ,  ac  scepticismi  culmen  attingit.  Haec  philosophiae 
revolutio,  seu  potius  humanae  rationis  sub  nomine  criticismi  {\) 
subversio,  Protestantium  praesertim  animos  alte  occupavit,  et 
cum  veritas  semper  ac  certitudo  ex  eorum  manibus  elaberetur , 
eos  ad  nova  in  dies  absurdiora  systemata  suaimo  studio  ador- 
nanda  propeUit.  Exinde  enim  idealismus  absolutus ,  seu  egois- 


(I)  Optime  adnotatam  fuit ,  ipsum  ipsius  certitudinemobjectivam.Ineam- 

criticismi  verbnm  tura  teraeritatem  tum  dem  absurditatem  incidit  qna;stio  tras- 

absurditatem   maxiraam  .prae   se  ferre.  cendentalis  ,  a  qua  pbiiosophiam  exor- 

Nuniqoid  enim  in  ullo  bomine  aliqua  diri  debere  Kanlius  ejusque  sectatores 

alia  ratio  superior  invenietur,  qua  pos-  contendunt ,  nimirum  An  aitpossihilis 

sit  humanae  rationis  criticismutn  insti-  cognitioP  Etenim  ad  hanc  ipsam  quae- 

tuere?  Aut  si  ipsa  ratio  criticismum  stionem  ponendam  opus  est,  ut  jamcog- 

fiui  instituit,  qnem  valorem  iste  babe-  nitioetpossibilis  sit  etexistat.Ita./^/jr/o- 

bit  ?  Quandoquidem  quidquid  certitu-  ristici  isti  pbilosophiae  creatores ,  seu 

dinem  objectivam  rationis  destrueret,  potius  eversores,   humanaj   rationi   il- 

destrneret  simul  necessario  criticismi  ludunt. 


PART.     III.    SECT.    I.    GAP.     I.    DE    RAT.     ANT.     FID.    SPEGT. 


331 


nnis  metaphysicus  Fichtei;  exinde  philosopliia  identitatis  ^  seu 
realismus  ahsolutvs  Schellingii ;  exinde  systemata  Bouterwekii 
ac  Bardilii ,  pantheistica  labe  adspersa  ;  exinde  demum  philoso- 
phica  Hegelii  doctrina ,  qui  subjectum  ac  objectum  in  idea  iden- 
tificari  ponens,  ab  ideae  ipsius  logica  evohitione  reaHtatem  ipsam 
objectorum  educit.  Nimirum  isti  philosophi ,  Kantii  principiis 
ac  exemplo  excitati ,  scientiam  ejusque  objecta  a  priori,  suo 
unusquisque  inodo ,  construere ,  ac ,  ut  proprio  ipsorum  vocabulo 
utamur,  creare  (1),  in  animum  induxerunt.  Ex  quo  factumest, 
ut  ratio  humana  sive  ad  purum  ideahsmum  ,  sive  ad  putidum 
pantheismum  ,  misero  utrinque  fato ,  dilapsa  sit  (2). 


[\)  De  natura  philosophari  ^  idem 

plane  est  ac  naturam  creare,  Ila  inler 

ceteros  Fichtius  edixit ,  in  op.  Natur' 

TVissenschaft ,  seu  Scientia  naturce  , 

pag.  3.  Omnia   neotericae  philosophiae 

Germanicae  systemata  eo  demnm  spec- 

tanty  nt  velat  e  nihilo  proprium  Ego, 

inundum  ac  Deum  ipsum  educant.  Hinc 

officium  philosophiai  ab  ipsis  pioclama- 

\Mm  das  ohjectiviren  des  Ichs ,  id  est, 

To  proprium  Ego  ex  apparenti  ohjecti- 

vum  seu  reale  efficere.  Exinde  etiam  illa 

ipsias  Fichtei  satis  nota  jacfatio  ,  qua^ 

discipulis  suis   poUicitus    erat ,    se   in 

proxima    sua  praelectione   Denin  esse 

creaturum.Mh  id  genus  nobis  occurrent. 

(2)  Nimis  forte   haec    de   recentiore 

Germanica  philosophia  a  nobis  acerbe 

dicta  aliquibus  videri  possent ,  cum  tot 

illa  tum  in  Gallia ,  tum  praeserlim  in 

Gerraania  ipsa ,  admiratores  sit  nacta. 

Atqui  nos  ni!  dieimus ,  de  quo  mullo 

apertins  nonnulli  e  germanicis  ipsisscrip- 

toribus  jam  palam  professi  ac  conquesti 

non  sinl.  Audiatur  professorBaltzer,  in 

snis  Beytrdge  zur  P^ermiitlung ,  etc. 

seu  Documenta  ad  conciliandum  re- 


ctum  judicium  de  Caiholicismo  et  Pro- 
testantismo,  fasc.  ii,  Uratislaviae  iS^o, 
§5o,  cujus  titulus  est ;  Spiritus  Kan- 
tianO'Hegelianus  recentioris  cetatis  in 
suo  mortali  conflictu  contra  omnem 
fidem  non  philosophantia  christianismi 
tum  in  Ecclesia  tum  in  civili  Statu. 
Ita  porro  loquitur  :  Quinoscit,  quem 
scopum  sihi  philosophia  Germanica  a 
Kantio  inde  usque  prcefiserit,  etquo- 
modo  ipsa  eum  incessanter  persecuta 
fuerit,  eumque  tandem  in  Hegelio 
attigerit ,  omni  prorsus  respectu  ad 
communem  ac  rationalem  humani  ge- 
neris  veritatis  sensum  posthahito,,». 
tantum  ahest ,  ut  mirari  queat  tem- 
pestates  excitatas  a  spiritu  recentioris 
hujus  cetatiscontra  quidquid  positivum 
est,  ut  eas  potius  omnino  naturaleset 
necessarias  agnoscat  necesse  sit.  Ger- 
manica  philosophia  in  tractando  veri- 
tatis  negotio  prorsus  a  se  rejecit  oh- 
jectivum  veritatis  vinculum ,  quod 
Ecclesiam  civilemque  Statum.,,  simul 
coUigat,  seque  in  suhjectiva  vincula  ca- 
tenasque  conjecit,  In  fasc.  autem  i  ejusd. 
op.  titulus ,  §  6 ,  ita  se  habet  :  Juvenis 


SS2  TRACT.     DE    LOGIS    THEOLOGICIS . 

11.  Ex  neoterica3  liiijus  philosopliiae  natura  quid  christiana 
religio  sibi  expectare  deberet ,  pronum  erat  colligere.  Juxta  Rantii 
placita  revelationis  positivoe  ac  supernaturalis  possibilitas  nou^ 
menoji  est,  de  quo  nil  sciri  aut  affirmari  potest;  quam  vero  ipse 
intra  solius  rationis  hmites  statuit  religionem,  cujusmodi  demum 
generis  esse  poterit,  cum  omni  theoretico  fundamento  sit  desli- 
tutaj  ac  Yniiowe  l^nlxxm  practica  fulciatur?  Haeo  enim  caeca  qua- 
dam  ac  subjectiva  necessitate  sibi  veritates  ipsas  chrislianas 
ye[u\A  postulata  quaedam  creat,  iisdemque,  licet  in  se  contradi- 
ctoriis,  fidem  adjungit,  ut  nempe  proprioe  suae  hbertati  ac  mora- 
libus  legibus  credere  possit.  Quinam  in  philosopliia  SchelHngii 
divinae  revelationi  esse  posset  locus,  dum  infinitum  cum  finito, 
Creatorem  cum  creatura  confundit,  atque  unum  idemque  ex  ipsis 
substantiahter  efficit  ?  Hegehus  vero ,  qui  etiam  de  christianae 
reHgionis  mysteriis  in  sua  philosophia  pertractat ,  non  aham  ipsis 
originem  assignat  nisi  ideam  ipsam,  quae  in  humano  intellectu 
residet,  et  a  cujus  progressiva  evolutione,  veluti  iogici  ac  na- 
turales  foetus,  eadem  mysteria  promanant  (1).  Neque  vero  ab  eo 
valde  differt  rehgiosum  Fichtei  systema  (2).   De  positiva  igitur 

Germania  est  veluli  planla  infecla  ve-  (2)  Ficlitius ,  in  op.  Die  Anweizung 

neno   ralionalismi  Kantiani,  In  tolo  zumseeligenLeben,oderatichdieRe- 

porro  opere  auctoreo  spectat,  utosten-  ligionslehre  ,    seu  Diiectio  ad   vitam 

dat   doleatqae  ,    prolatis   documentis  ,  beatam  aut  etiam  religionis  doctrina , 

,   excidia  a  neoterica  philosophia  Germa-  Berol.    1828,  Pra^lect.  vi ,  pag.  iio, 

niae  importata.  Ab  aliis  scriptorum  les-  hoc  religiosi  sui  systematis  fundamen- 

timoniis  allegandis  hic  supersedemus ,  tum  jecit  :  Jn  religionis  doctrina  pO' 

cum   alibi   locum  habere   possint.  Ad  sitio  creationis  est  primum  criterium 

Gallias  quod  attinet ,   ad  quas  philoso-  falsitatis  ;  negalio  hvjusmodi  creatio- 

phia  haec  penetravit ,  nota  sunt  nuper-  nis ,  si  hcec  forte  ob  aliquam  prcece- 

rime  edita  documenta  pastoralia    Epi-  dentem  religionis  doctrinam  supposita 

scoporum  ,  qui  undique  in  eam  veluti  esse  deberet ,    est  primum  criterium 

exitiosam  religioni  et  statui  insurrexe-  veritatis  hujusce  religioscB  doctrince, 

rnnt.  Eminent  inter  ceteros  Arch.  To-  Unde  subdit ,  Joannem  in  suo  Evan- 

iosanus  et  Ep.  Carnutensis.  gelio ,  ut  judaicam  de  creatione  doctri- 

(1)  Vid.    Ilegelii  Religions-philoso-  nam  profligaret,  incipere  ab  iis  verbis  : 

phie  ,  seu  Philosophia  religionis.  De  In  principio  erat  Verbum  ^  ut  ea  op- 

Hegelio  ac  Hegelismo  plnra  alibi   di-  poneret  Verbo  Moysis  :  In  principio 

cemns.  creavit  JDeus  ;  quia  nempe  nihil  crea- 


PART.    III.    SEGT.    I.    CAP.    I.    DE    RAT.    ANT.    FID.    SPEGT.       333 

alque  historica  veiitate  Religionis  christianse  juxta  ipsos  concla- 
matum  est.  Quare  hee  Kantii ,  Fichtei  Hegehique  philosophicae! 
doctrinae ,  in  ipso  Protestantium  solo  enatae ,  altai  atque  enutritae , 
in  primis  effecerunt,  ut  protestantismus  latens  principium  suura 
destructionis  magis  in  dies  evolveret ,  ac  eos  rationahsmi  ac  my- 
thicismi  fructus  efferret ,  qui  tandem  in  Straussio  suam  omnem 
vim  propemodum  exhauserunt  (1). 

12.  Porro  cum  haec  esset  neotericae  philosophiae  conditio,  cum 
ratio  humana  ejus  principiis  excitata  ita  christianae  Rehgioni  in- 
fensam  se  praeberet ,  ii  qui  veritatis  ac  Rehgioiiis  tuendae  neces- 
sitatem  in  se  experti  sunt,  ita  id  muneris  susceperunt,  ut  tamen 
diverso  inter  se  modo  de  ratione  ipsa,  deque  ejus  officiis  in  ordine 
ad  christianam  fidem  philosophati  sint.  AUi  enim  contenderunt , 
non  tam  rationi  ejusque  veritatis  detegendae  capacitati  quam  in- 
teriori  ac  rehgioso  cuidam  sensui  esse  fidendum,  unde  sentimeri' 
talistce  aut  etiam  mystici  audiunt  (2).  Ahi  rationem  humanam 


•vit  Deos ,    sed  omnia  in  principio  ex 

Logo  suo ,  id  est ,  ex  se  confecit ,  et 

qnrdem  ex  necessitate  naturae  suae ,  quia 

omnia  ab  aeterno  ac  necessario  in  Deo 

erant.  llinc  concludit  :  Procul  a  nobia 

lioc phantasma  crealionis  I  Et  pag.  1 1^, 

palam  affirmat,  philosophum  indepen- 

denter  a  Christianismo  easdem  veritates 

necessario  nexu  habere ,   easque  cum 

totali  claritate  inlueri.  Non  id  quod  liis- 

toricum  ,   sed  quod  metaphysicum  est 

hominem  beatum  efficere.  In  sec.  prae- 

lcct.    pag.    24 ,    jam    staluerat  ,   non 

credere  ,    sed  purum  cogitare ,  el  per 

puram   cogitationem  Deum  immediate 

intueri  ac  possidere  ,  religionem  consti- 

tuere.  Hoc  autem  est  Fichlianum  illud 

opus ,  iu  quo  ipse  provecta  jam  a;late 

chrislianum  ac  religiosum  se  ostendere 

voluit.  Ex  his  deprehendimus ,  quibus 

es  fonlibos  neoterici  Ecleclismi  secta- 


tores  in  Galiiis  paradoxa  soa  depromp- 
serint  :  Dieu  n*a  point  tire  runivers 
du  neant,  mais  Va  tire  de  lui-meme, 
—  Jl  esifaux  que  Dieu  soit  incomprS- 
hensible.  —  C^est  la  raison  que  nou8 
apportons  en  naissant,  quiest  le  P^erbe 
fait  Chair.,  et  il  nexisie  point  d'autre 
recelation,  Magni  itaque  isti  philosophi , 
seu  potius  increduii  Gaili  non  sunt  nisi 
exscriptores  increduloram  germanico- 
rum  Proleslantium. 

(1)  Strauss  ipse  fatetur ,  systema 
soum  njythicum,  quo  vitam  Jesu  cri- 
tice ,  seu  potius  impiissime  adornavit, 
ortam  ac  fundamentum  in  Hegeliana 
philosophia  habere ,  idque  conGrmat 
locis  ex  ipso  Hegelio  in  medium  allalis. 
Cfr.  ejus  Scripla  polemica ,  fasc.  3 , 
pag.  57. 

(2)  IIujus  sentimentalisticcB  scholae 
fundamenta  jeceral  Keidius ,  Scotiae  phi- 


334 


TRAGT.    DE    LOCIS    THEOLOGIGIS. 


per  se  nec  veritates  ipsas  naturales  sibique-  proportionatas  (  ut 
existentiam  supremiNuminis,  spiritualem  animi  naturam  ejusque 
immortalitatem  ,  justi  atque  injusti  normam  ,  aliaque  ejusmodi) 
certo  cognoscere  posse  existimarunt ,  sed  in  iis  omnibus  divina 
positiva  revelatione  indiguisse,  quas  reapse  bomini  primitus  data 
est,  et  postbac  in  bumanum  genus  universum  per  constantem 
traditionem  propagata.  Hinc  pbilosopbiam  omnem ,  quae ,  posi- 
tiva  revelatione,  iUius  veluti  fundamento  ,  minirne  praejacta, 
naturabum  veritatum  genesim  ,  naturam  ac  certitudinem  demon- 
strandam  aggreditur ,  tanquam  anti-christianam  aut  extra- 
christianam  declarant ;  quare  supernatiiralistai  appellari  so- 
lent(l).  Alii  individuae  bominis  rationi  vim  certitudinis  denegantes, 


losophns;  «ted  qoi  eam  recenlios  instau- 
ravit ,  ac  ad  quenidam  mysticismum 
«vexit  ,  fuit  germanus  Frid.  Jacobi. 
Ipse  enim  transceudentalem  philoso- 
phiam  exhorrescens ,  principia  scientiae 
philosophicae  collocavit  in  quadam  na- 
tof  ali  (ide  ( a  sopernatorali  fide  distincta ), 
qoa  in  rationaliinstincto  veritates^qoae 
supra  sensus  sunt ,  uli  Deus  ,  ejos  pro- 
videntia  ,  libertas  animi  nostri  ,  ejos- 
qoe  immortalitas ,  lex  moralis ,  etc.  sine 
olla  demonstratione  ac  ratiocinio ,  sed 
immediate  prorsus  percipinms.  Hinc 
adeo  intellectus  ac  rationis  osum  ad  ve- 
ritatem  assequendam  deprimebat ,  ut 
asserere  non  dubitaret :  Otnnino  ethni' 
CU8  quoad  intellectu^n  ,  christianus 
cum  toto  corde ,  ego  duas  inler  aquas 
fluctuo ,  qucB  nullimode  in  unum  si' 
mulcoire  volunt.  Cfr.  Epist.  ejuspoS' 
thumcB ,  vol.  n  ,  pag.  47^«  Doctrina 
Jacobi  haud  paocos  in  Germania  secta- 
tores  haboit.  De  quo  Tenneman  ,  op. 
cit.  §§  4o^"4^^*  iEtate  hac  nostra  ad- 
haerere  eidem  visus  est  prof.  Klee,  cu- 
JD8  aliqoot  testimonia  alibi  aiFeremas. 


Extat  etiam  in  Ephemer.  Tobingae  , 
Theologische  quartalschrift,  seuScripta 
trimestralia  theologica,  an.  iSSg, 
fasc*  11 ,  arlicolus  Ueher  Glauben  and 
TVissen ,  etc.  seu  De  fide  ac  scientia 
in  relatione  ad  extremas  seu  oppositas 
senientias  ac  tendentias  cstatis  nostrce; 
cujos  cl.  auctor,  doct.  Kohn  ,  Jacobi 
philosophicam  doctrinam  ilerum  vindi- 
cat  ac  sectatur.  Eidem  etiara  debetur 
opus  Jacobi  und  die  Philosophie  seiner 
Zeit  f  seu  Jacobi  et  philosophia  ceta- 
tis  suce. 

(1)  Hanc  doctrinam  jam  doctissimus 
ceteroqoin  vir  Petr.  Daniel  Huetius  pro- 
tulerat  in  libro  ,  qui  vulgo  eideni  ad- 
scribitur  :  Trait^  de  la  faiblesse  de 
Vesprit  humain  ,  Amsterd.  1723,  qui- 
que  a  Lud.  Ant.  Muratorio  confutatns 
est.  Sed  recenlissima  actale  eam  magna 
eloquentia  vi  ac  religionis  studio  sua* 
dere  conatus  est  Ab.  L.  Bautain  ,  in  op. 
Philosophie  du  Christianisme ,  Pa- 
ris  i835,  nec  non  in  praef.  ad  alterum 
suum  opus ,  Psychologie  exp^rimen-' 
iale,  vol.  i,  Paris.  1839.  ^^^^  ^^^^  Bau- 


PART.    III.    SEGT^    I.    CAP.    I.    DE    RAT.     ANT.    FID.    SPEGT.        335 

eam  auctoritati  totius  liumani  generis ,  nimirum  vel  rationi  uni- 
versali ,  vel  coramuni  ac  perpetuae  traditioni  contulerunt,  sic 
ut  auctoritas  ista  in  ipso  religionis  negotio  reguJa  ac  criterium 
esse  deberet;  lios  traditionales  propterea  vocant  (l).  Sunt  alii, 
qui  raetliodum  psychologicam  in  philosophia  veluti  religioni  in- 
fensara  daranant,  ac  ab  ontologica  ordiendum  esse  contendunt, 
nirairura  ab  immediata  et  concreta  Dei  ipsius  intuilione ;  unde 
ontologistce  vocari  queunt  (2).  Denique  sunt  etiara,  qui  Kantii 
ac  Fichtei  principia  non  tam  refellere  quani  expurgare  ac  per- 
polire  ita  aggressi  sunt ,  ut  talem  inde  tura  naturaliura  verita- 
tura  tum  christianae  fidei  demonstrationem  conficerent ,  qua 
Kantiani  ipsi  ac  Fichtiani  ad  eam  fidem  amplectendam  omniAO 
cogerentur  (3). 


tainismi  nomea  accepil ,  ac  non  modo 
in  Gallia ,  sed  in  Germania  praeserlim 
haad  paacos  religiosi  animi  viros  insai 
amorem  allexit.  Geterum  quas  haec  do- 
ctrina  sabierit  yices ,  et  quanta  animi 
docilitate  aactor  ejus ,  quod  in  ea  po- 
tissimom  improbaudum  erat,  retracla- 
verit ,  omnes  norant.  Nos  inferius  ex 
professo  de  hac  doctrina  cum  agere  de- 
beamus,  documeuta  afFeremus, 

(1)  Doctriuae  hujus  sectatores  non 
multum  inter  se  ac  sibi  ipsis  constant; 
quandoquidem  nunc  ad  rationem  uni- 
versalem  humanam  veluti  supremum 
veritatis  criterium,  nuuc  ad  auctoritatem 
generalem  totius  humani  generis,  nunc 
ad  Iraditionem  constantem  et  perpetuam 
appellant.  Quidquid  sit ,  eos  traditio- 
nalium  nomine  appellamus.  Huic  scholae 
primordia  dederat  clariss.  vir  coraes  de 
Bonald ,  de  re  catholica  optime  meri- 
tas.  Posthac  vero  novam  nacta  esl  for- 
mam  in  scriptis  De  La  Mennais,  unde 
Lamennaismus  profluxit.  Eidem  ad- 
haesit  Laarentie  ,  in  op.  Introduction  d 


la  philosophie ,  ou  Traitd  de  Vorigine 
et  de  la  certitude  des  connaissances 
humaines ,  Paris  1 826  ;  D.  Gerbet , 
in  op.  Des  doctrines  philosophiques 
dans  leurs  rapports  avec  les  fonde^ 
mens  de  la  thSologie ,  Paris  1 826 , 
( qui  tamen  egregius  \\x  ab  illis  piaciti» 
laudabiliter  se  recepit ) ,  aiiique  non- 
nulli  etiam  ex  Italis.  Adnotandum  porro 
est,  hujus  doctrinae  assecias  cum  altera 
schola ,  quae  supernaturalistica  dicitur , 
plura  habere  commania ;  qnandoqae 
proinde  el  supernaturalistce  vocati  snnt. 
Quod  tamen  inter  Bautainismum  et 
Lamennaismum  intersit,  exponit  ipse 
Bautain  ,  in  opusc.  Quelques  rkflexions 
sur  la  doctrine  du  sens  commun ,  Pa- 
ris.  1833. 

(2)  Ita  prajsertim  receutissime  ci.  Ab. 
Vincentius  Gioberti ,  in  opere  :  IntrO' 
duzione  allo  studio  della  filosofia , 
Brusselle  1840,  ubi  ad  Platonica  sea 
potius  ad  Malebranchii  placita  instaa- 
randa  totus  se  confert. 

(3)  Ad  hanc  classem  pertinet  Geor- 


336 


TRACT.    DE    LOGIS    THEOLOGIGIS. 


13.  Ex  historica  hac  praesentis  contrbversioe  de  officio  rationis 
ante  fidem  spectatae  veluti  adumbralione  liquet,  duas  hinc  inde 
extremas  ac  inter  se  oppositas  opinandi  rationes  se  ofFerre ;  alte- 
ram  nempe  eorum  ,  qui  nimis  tribuunt  rationi,  alteram  illorum, 
qui  rationis  vim  vehementer  deprimunt  aut  etiam  plane  tollunt. 
Nos  pro  suscepto  munere  cum  tot  inter  discrepantes  sententias, 
quid  a  ratione  ante  fidem ,  scilicet  ad  fidem  cognoscendam  et 
amplectendam ,  praestari  legitime  possit ,  statuere  debeamus ,  in 
duos  articulos,  quae  disceptaturi  sumus,  distinguimus ,  in  quo- 
rum  altero  de  recto  rationis  usu  ante  fidem,  in  altero  de  abusu 
rationis  ante  fidem  pertractabimus  (1). 


gias  Hermes  cam  sectatoribas  sais,  Hinc 
systema  philosopliicam  Hermesianam 
Nova  Kantii  editio  a  discipulo  cor^ 
recta  in  Germania  appellatam  est ;  non- 
nalliqae  etiam  ex  ejus  asseclis  fassi 
sunt ,  ut  suo  loco  videbimus  ,  Herme- 
sium  6  Kantii  ergastulis  haud  satis 
emersisse. 

(1)  Dum  nos  de  rationis  usu  atque 
oflGcio  ante  fidem  perlractare  aggredi- 
mur ,  longissime  ab  errore  Hermesii 
abhorremus,  juxta  quem  unusquisque 
per  hunc  praeviam  rationis  suae  proces- 
sum  ad  fidem  pervenire  deberet,  suam- 
que  fidera  ,  ut  ita  dicam  ,  ilerum  con- 
struere,  ut  rationabililer  credere  posset. 
Hoc  christiana;  fidei  plane  esset  eversi- 
vam  ,  quandoquidem  suspensionem 
assensus  objectis  fidei  in  animo  ita  com- 
parato  supponeret.  Quaestionem  igitur 
sub  alio  adspectu  agitamus ;  nimirum 
1°  nimis  interest  theologi  cognoscere 
discrimen  inter  ordinum  veritatum  na- 
turalium  ac  veritatum  supernaturalium, 
et  num  ordo  logicus  inter  illas  natu- 


rales  veritates  detar ,  ita  ut  una  ex  alia 
probari  queat ,  lametsi  in  ordine  chro- 
nologico  seu  historico  omnes  per  reve- 
lationem  positivam  primitus  homini  re- 
vera  innotuerint ;  i°  quia  et  extiterunt 
et  etiam  nunc  plures  existunt  gentes  ,  ad 
quas  revelatio  positiva  non  pervenit , 
ac  proinde  nimis  quoad  illas  refert  sta- 
tuere,  ulrum  naturali  lumine  potuerint 
aut  possint  veritates ,  quas  rationis  cap- 
tum  haud  exsuperant ,  ante  fidem  cog- 
noscere ;  3°  quia  haec  distinctio  ac  lo- 
gica  veritatom  classificatio  oranino 
necessaria  est  ad  eos  ,  qui  revelalionem 
positivam  et  chrislianam  fidem  negant , 
refellendos ,  eosdemque  ad  hanc  fidem 
adducendos  ;  4"  demum  quia  id  etiam 
ad  confirmationem  propriae  fidei  jam 
susceptae  utile  est ,  dum  evidens  fit , 
rationem  rite  adhibitam  ad  christianam 
fidem  veluti  manuducere.  Nos  igitur  viae 
insistimus  illi,  quam  insigniores  chri- 
stianae  revelationis  ac  religionis  apolo- 
getae  perpetuo  tenaerunt. 


PART.  111.  SECT.  I.  GAP.  I.  DE  RAT.  AKT.  FID.  SPEGT.   337 

ARTICULUS  I. 
De  recfo  rationis  usit  ante  fidem. 

14.  Rectum  rationis  usum  in  Religionis  inquirendge  et  capes- 
sendae  negotio  vindicaturi,  theologi  nos  partes  agere  non  autem 
philosophi  meminisse  debemus.  Nostrum  proinde  haud  est  rationis 
humange  vindicias  suscipere  adversus  trascendentales  ac  idealis- 
tas  ,  humanarumque  cognitionum  veritatem ,  certitudinem  ac 
reahtatem  objectivam  ostendere.  Td  recentiore  hac  aetate  haud 
pauci  clari  nominis  philosophi,  tum  externi  tum  ItaH  ,  licet  non 
una  eademque  via,  praestiterunt ,  e  quibus  penitior  rerum  harum 
notitia  erit  haurienda  (1). 

15.  Attamen  cum  de  rationis  natura  ac  vi  identidem  sit  nobis 
agendum,  cumque  haud  parum  intersit  theologi  rectas  hac  de 
re  ideas  sibi  comparare ,  ne  falsas  inde  in  ipsam  theologiae  pro- 


(1 )  De  externis  scriploribas ,  qui  hanc 

spartam  adornarunt ,  nirais  longum  es- 

set  dicere.   Inter  Italos  enituit  Caesar 

Baldinoltus,  qui  priuius  forte  in  Italia , 

cum  kanliana  pliiiosophia  parum  adhuc 

esset  comperta ,  eam  brevi  sed  validis- 

simo  scripto  profligavit.  Cfr,  De  Kantii 

philosophandi  ratione  et  placitis  ,  ut 

ad  metaphijsicam  generalem  referun- 

tur.  Jppend,  ad    Tentaminum  phi- 

losophic.    lib.    tres ,     Patavii     1817 , 

pag.  3^9.  Recentius   egregiam  eidem 

rei  operam  navarunt  Paschalis  Galluppi , 

Ant.  Rosmini ,  Salvator  Mancino  ,  Bal- 

thassar  Poli ,  Aloysius  Bonelli ,  aliique, 

quibus  recentissime  addi  potest  siculus 

P.  Bomano  S.  J.  in  op.  La  scienza 

dell*  uomo  interiore  e  delle  aue  rela^ 

zioni  colla  natura  e   con  Dio,  Pa- 

lermo  iS^o ,  vol.  i.  Si  quis  uberiorem 

de  philosophis  Italis  recentioribus  cu- 

piat  notitiam ,  adeat  opus  cit.  Willelmi 

T.  IX. 


Tenneman  translatum  italice  a  cl.  Balth. 
Poli ,  qui  opus  illud  magnis  supplemen- 
tis  auxit,  ac  continentem  ad  haec  usque 
tempora  philosophiae  Italicae  historiam 
contexuit.  Mirum  porro  est ,  quinam 
Italicse  res  in  hac  tanta  disciplinarum 
omnium  cultnra ,  ac  frequentissimo  gen- 
tium  etiam  inter  se  dissitarum  com- 
mercio ,  ab  exlernis  non  paucis  scrip- 
toribus  ignorentur.  Prodiit  superiore 
anno  iS^i ,  Viennae,  compendium  his- 
toria}  philosophica} ,  sua  haud  carens 
laude,  auctore  profess.  Leandro  Jose- 
pho  Stanke ,  Benedictino  Pannonio,  His- 
toriam  suam  ad  nos  usque  ducit ;  de 
Hungarica ,  de  Polonica  ,  de  Rnssica , 
de  Hispanica,  Lusitanica  etiam  philo- 
sophia  aliquid  profert;  de  Ilalorum  phi- 
losophicis  operibus  allum  silentium ! 
Itane  igitur  ex  philosophiae  campo  eva- 
nuit  Italia  ? 

22 


338  TRACT.    DB    rOGIS    THEOIOGICIS. 

vinciam  inferat  consecutiones ,  ipsaraque  fidei  naturam  pervertat, 
nonnulla  hic  ex  pliilosophise  penu  deprompta,  juniorum  praeser- 
tim  theologorum  coramodo ,  praemittere  necessarium  ducimus , 
quae  quamdam  veluti  basim  ac  fundamentum  infra  disputandis 
constituant.  Dum  vero ,  quae  recta  sunt  ac  saniorum  philosopho- 
rum  judicio  quoad  substantiam  probata  proferimus ,  haudqua- 
quam  nos  inteUigimus  quaestiones  mere  ideologicas  ac  psycholo- 
gicas  dirimere.  Ab  hoc  enim ,  si  quidem  illae  Fidei  veritatem  non 
attingant,  theologo  temperandum  omnino  est.  Sunt  autem  in- 
sequentia. 

PRiENOTAlSDA. 

16.  Humanae  naturae  incredibilem  veri  visendi  cupiditatem 
inesse  ,  ut  praeclare  adnotabat  TulHus ,  unusquisque  in  se  senlit 
atque  experitur.  Undenam  porro  hic  animi  sensus ,  hsec  veri  et 
falsi  quahscumque  notitia  ,  si  verum  pro  humana  mente  haud 
existeret,  aut  nunquam  illud  assequi  posset?  Unde  illa  veri 
ac  falsi  distinctio ,  atque  acris  in  homine  falsum  pro  vero  acci- 
piendi  anxietas  atque  formido ,  si  nunquam  ipse  primum  ab 
altero  valeret  dignoscere?  Hoc  certe  unum  satis  per  sese  osten- 
dit,  mentem  cum  objecto  suo ,  scilicet  vero^  naturalem  propor- 
tionem  habere  ,  ac  ita  proinde  esse  natura  comparatam  ,  ut  cum 
eo,  saltem  ahquando ,  vi  sua  possit  conjungi. 

17.  At  enim  id  ipsum  ex  accurata  mentis  nostrae  analysi  lucu- 
lenter  elucet ;  taHbus  quippe  mediis  praesidiisque  a  natura ,  re- 
ctiusasupremonaturae  Auctore,  iUaminstructam  deprehendimus , 
quibus  veritatem  tuto ,  saltem  in  aHquibus  ,  certoque  valeat 
attingere.  DupHci  enim  humana  cognoscendi  facultas  elemento 
sive  ordine  constat,  ordine  videHcet  empyrtco  ac  rationaliy  sive 
ordine  sensibiH  ac  ideaH,  vel,  si  ita  appellare  lubet,  ordine 
psychologico  ac  ordine  logico  vel  ontologico,  Unum  tamen  idem- 
que  est  principium  iHud,  quod  sentiens  simul  atque  inteHigens 
dupHcem  iHum  ordinem  in  se  arctissime  conjungit,  eorumdemque 
nexum  percipit  ac  intuetur.  Quo  fit,  ut  veritas  ac  objectivitas 
reaHs  humanae  cognitionis ,  ac  scientiae  certitudo  ex  hac  tantum 


PRTA.     III.     SEGT.     I.     GAP. 


DB    RAT.    AKT.     FiD.    SPEGT. 


339 


diversorum  ordinum  seu  elementorum  conjunctione  exurgere  ac 
efflorescere  possit.  Nec  vero  tot  illa  absurda  systemata,  qua; 
recentiorem  philosophiam  infecerunt,  aliunde  magis  profecta 
sunt,  quam  ex  violenta  atque  arbitraria  prorsus  ordinis  sensi- 
bihs  disjunctione  ab  ideali,  per  quam  nempe  ea,  quae  natura 
intime  copulata  sunt,  ab  invicem  divellendo,  vel  ad  abjectum 
empyrismum  atque  adeo  materialismum  ,  vel  ad  purum  ideaUs- 
mum  deventum  est. 

18.  Ex  duplici  hoc  cognitionuin  ordine  nonnullae  diversi  itidem 
ordinis  essentiales  ac ,  ut  ita  dicam  ,  fundamentales  veritates 
dimanant,  quai  humanae  certitudinis  ac  scientiae  basim  efformant. 
Ex  ordine  enim  empyrico  sive  ex  factis  internae  experientiae 
habet  humana  mens  intimum  ac  substantialem  sensum  sui  ipsius, 
seu  quod  recentiores  vocant ,  proprii  Ego;  quippe  cum  animus 
sibi  ipsi  intime  apphcatus  sit ,  seipsum  perpetuo  sentiat  oportet , 
sic  ut  nunquam  nos  sine  nobis  esse  ac  vivere  possimus  (1).  Hinc 


(1)  Si  animas  se  ipsum  non  semper 
sentiret,  si  nos  sine  nobis  unquam  esse 
possemus,  de  identitate  ac  personalitate 
nostra  eerti  ne  quidem  esse  possemus. 
Opportune  cl.  Gallupias  ,  Saggio  sulla 
criiica  della  conoscenza  ^  Napoli  1819, 
tom.  I,  pag.  17  :  Se  la  coscienza,  in- 
quit ,  che  io  ho  delle  mie  modifica' 
nioni  non  fosse  unita  al  sentimento 
del  mio  essere,  io  non  saprei  certa- 
mente  riconoscere ,  che  cib  che  mi  e 
accadutojeri,  sia  accaduto  a  me  stesso: 
io  non  potret  certamente  riguardarmi 
lo  stesso  essere  neW  atto  che  le  mie 
percezioni  y  i  miei  pensieri ,  le  mie 
modificazioni  si  moltiplicano ,  cessano 
di  essere ,  e  si  succedono  incessanie- 
mente.  Versio  latina  reperilur  ad  cal- 
cem  voluminis,  Exinde  patet  absurditas 
conceptus  Fichtei ,  juxta  quera  Ego 
pomt ,  creat  seipsum  eo  ipso  identico 
actUy  quo  ponit^  seu  creat  Non-Ego, 


scilicet  mundum.  Quasi  nempe  (  ut  ce- 
teras  absurditates  de  illa  creatione  prae- 
teream  ) ,  ut  Ego  sentiat  se  ipsum , 
egeret  omnino ,  ut  simul  sentiret  illud , 
quod  Non-Ego  est,  Et  quonam  pacto 
Ego  seipsum  et  mundum  ponere  pos- 
set,  nisi  jam  prius  haberet  sensum  sui? 
Hinc  eliam  absurditas  doctrinae  Schel- 
lingianae  :  ToEgo  (nempe  primitivum 
Ego)  non  est  ens ,  non  est  aliquid 
reale ,  nullam  hahet  aliam  proprieta- 
tem  nisi  hanc  negativam  (nempe  ut 
nihil  sit).  Primum  philosophice  pro- 
blema  est  invenire  id ,  quod  nequeat 
absolute  cognosci  tamquam  ens.  System 
des  trascendentalen  Idealismus ,  seu 
Systema  idealismi  transcendentalis  , 
Tubing.  1800  ,  vol.  iii ,  pag.  43-49» 
Hinc  demom  perabsurdi  conatas  om- 
nes  neo-Germanica  philosophiae ,  qu« 
dno  Ego  ,  alteram  scilicet  phcBnome^ 
nicum,  alterum  substantiale  y  anum 

22. 


340 


TRA.CT.    DE    lOCrS    THEOIOGIGIS. 


animus  ideam  existentiae  suae ,  nullo  alio  ralionis  principio  inter- 
posito ,  nuUius  ratiocinationis  ope ,  sed  omnino  directe  percipit ; 
atque  hinc  propriae  existentiae  veritas  demonstrationem  non  pa- 
titur,  cum  in  facto  consistat ,  sed  eo  ipso  quod  in  dubium  vo- 
cetur ,  affirmatur ,  eaque  contumaciter  denegata ,  nulli  superest 
cognitioni,  nulli  cogitationi  locus  (1). 


subjectivum ,  aUeruin  ohjectivum  dis- 
tingaens  ,  inquirit ,  qaomodo  phwnO" 
menicum  Ego  effici  substantiale  pos- 
sit,  quomodo  ex  subjectivo  in  objectivum 
ac  reale  transire.  Nempe  omnia  hasc  ex 
abstractioais  abusa  profluunt ,  quo  vi- 
delicet  isti  philosophi  supra  id  omne, 
qaod  est  subjectum  et  objectum,  se 
extollere  volunt ,  ac  ad  purum  cogitare 
aut  sentire ,  nimirura  omni  prorsas  sub' 
Jecto  ac  objecto  carens  pervenire,  quod 
quidem  implicat  in  terminis.  Jure 
proinde  scribebat  Bautain  ,  in  cit.  Psy- 
ckologie  experim»  tom,  l,  pag.  229. 
11  y  a  en  general  dans  le  mouvement 
philosophique  de  VAllemagne  plus 
dHmagination  que  dHntelligence ,  et  il 
en  sort  plutdt  des  abstractions  de  la 
pensee y  formulees  en  images  ou  repre- 
seniees  en  symboleSj  que  de  viritables 
idees.  Uxc  tamen  dum  de  hujus  phi- 
losophiae  indole  pro  veritate  observa- 
mas ,  non  ita  intelligenda  sunt ,  quasi 
Germatfiam  totam  incasare  velimas. 
Fervent  atique  ibidem  atiliam  discipli- 
narum  sladia ,  egregia  florent  ingenia  , 
optima  in  lucem  opera  prodeant ,  ac 
in  pluribus  certe  Catholicis  solida  scien- 
tia  cum  sincera?  Ueligionis  amorecon- 
jancta  viget, 

(1)  Hoc  argamento  potissimnm  jam 
nsas  erat  Aagustinus  ad  scepticos  con- 
fandendos  ,  de  qaibas  ipse  adnotat , 


De  Trinit,  lib.  xv,  cap.  12  :  Cum 
enim    duo    slnt    genera    rerum  quce 
sciuntur,  unum  earum,  quce  per  sen- 
sus  corporis  percipit  animus,  alterum 
earum   quce  per  seipsum ,    multa  illi 
philosophi  garrierunt  contra  corporis 
sensus  ,  animi  autem  quasdam  firmis- 
simas per  se  ipsum  perceptiones  rerum 
verarum,   quale  illud  est  quod  dixi, 
scio  me  vivere,  nequaquam  in  dubium 
vocare  potuerunt,  Sed  cfr.  ibid.  sab- 
tilis  Augustini  ea  de  re  in  acaderaicos 
dispulallo.    tloc     ipsum    argumentum 
mulfo  ante  adhibuerat  TuIIias ,  Tuscul, 
lib.  I ,  cap.  22  ,  23  ,  ubi  inter  cetera 
scribit  :  Sed  si  qualis  sit  animus,  ipse 
animus  nesciat ,  dic  quceso ,    ne  esse 
quidem  se  sciet?  ne   moveri  quidem 
se?  Sentit  igitur  animus  se  moveri; 
quod  cum  sentit  ^  illud  una  sentit,  se 
vi  sua,  non  aliena  moveri,  Ita  hanc 
veritatem  propria  quisque  evidentia,  ac 
commnnis  hominum  sensus  semper  ag- 
noscere  debuit  ex  ipso  evidentissimo  ac 
certissimo  perceptionis  faclo ,  quo  po- 
silo  incompossibilis  est  ipsius  non  exis- 
tentia.  Nescio  igitur,  cur,  si  qais  ad    j 
recentiores  sceplicos  ac  idealistas  refel- 
lendos  ex  hoc  indabitato  facto  primi- 
tivo   philosophando    exordiatnr,   apud 
nonnnllos  rationalismi  et  extra-chri- 
stianismi  uolam  incurrere  debeat.  Aba- 
808  certe  abstractionis  eliminandi  sont ; 


PART.    III.    SECT.    I.    GAP.    I.    DE  RAT.    ANT.    FID.    SPEGT.        341 

19.  Item  ex  hoc  factorum  empyricorum  ordine  sensum  inti- 
mum  seu  conscientiam  liabemus  earum  ,  quae  in  nobis  accidunt 
affectionum ,  tum  scilicet  illarum ,  quas  in  nobis  a  nobis  ipsis 
excilari  ac  fieri  senlimus ,  quarumque  proinde  nos  ipsos  princi- 
pium  agens  esse  inluemur,  tum  illarum,  quae  in  nobis  quidem, 
sed  non  a  nobis ,  immo  nobis  etiam  invitis,  fieri  persentimus, 
sic  ut  in  iis  principium  tantum  patiens  nos  esse  evidenter  cognos- 
camus.  Hae  porro  omnes  sunt  veritates  facti  seu  experientiae ,  quas 
propria  cuique  conscientia  immediate  revelat ,  et  de  quibus  ne- 
mini  possibile  est  dubitare.  Sunt  veritates  objective  reales,  cum 
orda  sensibilis  sit  omnino  realis  et  concretus ,  ordo  sit  existentiae; 
neque ,  duni  sentit  animus ,  fieri  potest ,  ut  non  sentiat. 

20.  At  enim  veritates  ejusmodi ,  utpote  in  facto  singulari  et 
contingenti  positae ,  necessitatem  quidem  babent ,  bypotheticam 
tamen;  nequeunt  proinde  per  se  absolutam  illam  necessitatem 
atque  universahtatem  humanae  cognitionis  gignere ,  ex  quibus 
scientia  vere  ac  proprie  conficitur.  Haec  igitur  subhmiora  cogni- 
tionis  elementa  ab  altiore  ordine,  nimirum  rationaU  atque  ideali, 
sunt  repetenda.  Ad  hunc  porro  spectant  abstractae  illoe  atque 
universales  notiones ,  quae  in  omnibus  ratiociniis  inveniantur 
oportet,  et  sine  quibus  nullum  unquam  posset  ratiocinium  con- 
chidi.  Ad  hunc  pertinent  suprema  illa  rationis  principia,  quibus 
mens  vere  intelllgens  ac  rationahs  constituitur,  quae  evidentia 
sua  semper  fulgent,  atque  absolutam  ceteris  cognitionibus  firmi- 
tatem  impertiuntur  (1).  Haec  vero  principia  evidentissima  cum 


sed  non  idcirco  quod  verissimum  est  rum ,  circa  quce  non  decipitur  (i.  p. 

debet  improbari ,    atque  at  cbristiana  q.  I2,  art.  3).  Ea,  quce  naturaliter 

Religio  Tindicetur  ,  a  cerlitudine  pro-  rationi  sunt  insita ,  verissima  esse  con- 

priae  sui  existenliae  ,  quod  plerique  fa-  stat ,  in  tantum ,  ut  nec  falsa  esse  sit 

cere  videntur  ,  infirmanda  inilium  du-  possibile  cogitare  {Cont,  Gent,  lib.  l, 

cere.  cap.  21  ).  Fer  lumen  nalurale  inteU 

(l)Cerfi7u<fosciew<i(F,  aitS.Thomas,  lectus  redditur  certus  de  his,  quw  lu^ 

iota    oritur    ex    certitudine    princi-  mine  illo  cognoscit,  ut  inprimisprin" 

piorum    (  De   verit,  q,     xi ,    art.  i).  cipiis  (ibid.  lib.  m,  cap.  i5),  Inve- 

Intellectus  semper  est  rectus ,  secun-  nitur  aliquid  verum ,    in   quo  nulla 

dum   quod  intellectua  est  principio-  falsitatis  apparentia  admisceri  potest, 


342 


TRAr.T.    nH    IO(,IS    THROior.iaiJi. 


sint^  aologioam  necessitntem  pm  vKo  ferant.  nulla  tfpve  queunt 
l>n>]i.MtI<Mi(' (1"^  \tt;utuMi  pn>pter  intinuiin  tioxunu  (|uo  veritates 
oiuiKus  alvsolnU'  noiwssano;  inter  se  copulanlur,  analytice  revo- 
cantur  ;ul  prinripium  illud,  quod  oontrtteftottonis  dicitur,  quo 
uiMnjH'  mn  hfittd  aiiter  vsst*  posse  mens  intuetur,  siquidem  esse 
siuud  ac  non  esse  wquationem  perfectam  cum  nil)ilo  absoluto 
constituit ,  ut  ne  co>;itari  quidem  possit  (2).  Hinc  igitur  luunana 
ratto  supretuum  lumeii  sutun  mtitnatur ;  hinc  normam  ac  regu- 
lam  generalem  Kabet^  eamdeuu|ue  ttrmissimam  veritatis,  secun- 
dum  quam  de  statu  animi  stii  in  ordine  ad  cognitionem  veri 
dijudicat  (3).  De  quo  tamen  ^  ut  res  rite  explanetur ,  singillatim 
est  aliquid  declarHndum. 


hct^s  noH  piHfst  S¥htttfuy$r«^  qmn 
iUi  Mttntimtnr  ( ii  dUt.  q.  i5  >  «rt.  a ). 
All*  innamom  ex  S.  Thonu  colligi  po^- 
•tat,  ut  elacent  contm  nonnutlo»  re> 
Ofntior«»  •!▼«  ptiilo«ophOxi  nivf»  theoto- 
fo»  ,  qui  pertitudinem  principiorun) 
Mtionis  inlirnunt  «ut  cliain  ci>nY«Uunt , 
qaautopere  S.  IK>ctor,  qui  ct  pKiloso- 
pKus  ct  tKcologaf)  pttriikti|(nis  mt «  i(>- 
•is  «(iversetur.  NecMMtitttcm  idc«ram 
anivemliam  ct  aiion\atum  tiit  scien- 
tiam  constitucnitAm  vdli^ie  Lcil>nilius 
vindicnvit  contm  l<ocli»m ,  in  />««A>- 
fHM  d9  PkiM^.  Kfnof^in  Kno  d«  n» 
contm  finpyrico«,  nominiilistM,  ooa* 
ceptualistiis  veteres  «c  recentiom  ImiIMI 
Bnldinotti  in  op.  dt.  T^ntomin.  Al«> 
Hftk}fi9fmm  ,  cnp.  4  «  ^^  vtro. 

(1)  Haud  recte  [Mroinde  a  P«sc«l ,  in 
•uis  Ptns^^  tto,  «econda  |»nrt,  iirt.  4, 
frimn  principin  indcmonstrtbili»  este 
dicuntur  ob  inrirmiutem  liuBMii»  rt« 
tioiiit :  OiH9  impmisnmc^  m  t^neini 
•utM  cA«ie  fm  k  fitikkm  db  mif 
fi^f  mmis  mn  jms  tinmHhti*  db 
«••  tmtnmistmntts,  Non  enim  ex 


infirmitate  mtioDis  id  provenit ,  sed  ex 
i)>SA  nAtum  principioruin  illorum  ,  iu 
quibus  veriliis  intuitiv«  evidentia  ood- 
spicitur ,  itt  ut  «nimus  nil  in  ipsis  uttm 
possit  requirere.  Uoc  ijvsum  docet  S.TK. 
tocis  nuper  «ll^atis.  GetQrum  nimis 
forte  n  i^ssctl  nntumlem  Kuman»  m* 
tionis  certitudinem  depresstm  foiseo, 
•dnotArunt  de  Gemndo  ,  Gtllopio^  « 
Ro«minius  ,  C^msc.  Fik>S9fi9i »  Ml- 
Un,  1827  ,  vol.  I ,  i^g.  91 ,  •liiqoe. 
P«sc«Iio  Kaud  p^ruin  usus  est  L«men- 
ntis ,  in  iin  quie  contm  rttionem  indi- 
vidutm  Kominis  congessil. 

(S)  Principium  coMlr«rfieliJ«ii»t(qiiod 
tlii  per  principium  id^nHtntis  expH^ 
mont)  cst  cerle  univerttlis^imum  om- 
niom  principiornm ,  atqoe  omniom  to* 
lot  tpex ,  com  idotm  ttnlom  0niis 
prtttoppontl,  qo»  q«M«n  etl  objrctom 
primtrfom  tc  oniverstte  intellectns.  Ul 
enim  scribil  S,  TK.  Dt  rertV.  q.  \  , 
tH.  I  :  JHmdf  qmpd  primo  int^Utcims 
tomcif^ii  fmosi  noHssimmm ,  H  in  fm 


(9)  Criloriom  genenlo,  qood  oHimt 
normt  sit  v«ri,  disiinguitor  pltne  t 


VAHf «   tll.   MQf «   1«   04»,  I»   11  «tlr  4llf .   VIB.  tflQf .      S4S 

21,  Ac  i^oie  quidoiu  uerlitudo  potest  deiiiiiii  firma  #1  roli*o- 
nabtlii  ammi  persuaim  dk  ^rOah  r^ioogniim  s  firma  ttoilioet, 
qiia;  oiuntivi  <  ii.nuli  fbrmidinem  ^oludat^  «io  ut  animus  rei  ve« 
riluli  udluncai ;  nitionahUii^  qu«  ex  logitimo  judionndi  inotivo 
proveniat,  Unde  oonsequitur^  oerUtudinem  omnem,  i  in  ne 
spectetur^  %a  inddtmibili^  utita  dioam^  positam  esse;  dqui(I<Mii 
lirniii  illa  ;»»•  niloiialnlis  pcrsuiisl»»  v<'l  luilv<'iur  \v\  non  liabotur% 
liil  inodiuiii  c\sl;  ac  niillo  |iiujiLciv.»  |>.i«(«>  potcsi  <'rM'titu<l«>  onin 
probabilitato  quantnmvia  maxima  (ouiiniili.  !\)iio  <  uui  (.«  i.itio 
nubilii)  |Mi  iM  !o.  <  v  ({iia  oertitudo  gignitur ,  non  ex  oaoo  quo- 
dam  inNtiiutii  pioiit  im  i  <li<ondatit,  sedextpso  veritatis  lumine^ 
que  monlom  culiuhtiaL,  cjusque  aibi  suo  jure  vindioat  aasensum, 
semper  ex  evideniia  ^  soilioet  ex  neoessitate  aliqua  propoiiHoHii 
promanet  oportet^  qua  nu  ■■ .  .ul  veritatem  agnosoendam  ettenen* 
dam  impellatur ,  duin  iia  et  non  mlitor  rem  «sse  evidenter  oog- 
nosoit  (1).  l%et  proinde  humana  mens  legitimis  validisque  mo- 


«rUttriit  ptrtiouUriboi ,  qu«  viurii»  pr«» 

•QntfoAtibui  atqM  initraiiittiitrai  uudo 

?erittttum   ooguitio   deiuiuitur }    liino 

•oholaitid  illud    orilQrium  «feMfi«f«iiH 

^Hod  I  hoo  ortterium  f^  qnod  nunou- 

)>«bant«  Primo  iilo  •entu  pot^etprtiiot*- 

pium  eonimdkHmU  •peotari  veluti  ge« 

nerile  oriterium  «eu  norina  yeri ,  non 

quAteno^  iptum  per  «e  tttntum  ullaiii 

nmlitatom  ol^^inHitam  probnre  viileret, 

aon  quetenu^  omne^  verlittte^  deberent 

id  /e$fteafM  «i«e««i«*lale«i  iUlui  prinoi- 

pii«  Qt  vertt  •int,  revooAri  po^^e,  quM 

qnidem  omnte  ^••ent  fiil»ii^imA)  •ed 

quatenus  animu»  in  illo  «Qpremo ,  evl- 

dentitdmo  eo  flrmi^almo  prinolpio  hi- 

bet ,  unde  Judioet  de  diomu  verltitum 

nitori ,  io  de  divono  oertttQdini^  ge- 

nere  ei  Ui  oon^equente.  Ntm,  dum 

inimui  In  quioumque  verilite  flrmiter 

conquteaolt ,  td  ex  eo  provenit ,  quod 

ittt  et  MOH  i/fVer  rom  ei«e  dlJudloAt , 


iilroirum  quii  videt ,  tn  ne  otffunoli» 
iliquim  oppoaiti  impotiibiiiiutom  t 
uempe  iut  •N«IOf>Ay««oam|  iut|iAy««- 
cam,  iut  morukm^  juiti  diver«um 
verititum  gen«i|  td  quod  migii  ex  di- 
oendi^  deoliribitar»  Dlot  ergo  poi^et| 
bnno  e^se  veluti  ohirioterem  qQomdim 
«ei(f««il«'fli  ip«iQ^ ,  qul  lllim  •emper  eo* 
mlteturi  eju^que  niturim  eipItnet.Ulno 
noi  nullo  pioto  ibhorremui  ib  lU ,  qui 
in  «viW«<«lt'«  crlterium  hujuimodl  ool* 
looint. 

(1)  C^Hitudo ,  inqult  S.  Th.  3.  dlit. 
q«  2 ,  irt.  a ,  ^tifli  ott  in  9oiontiu  «I 
tf«if«//eoli« ,  ««I  •#  ipta  «e«flf«Nl«o  «ontiN , 
p^m  eorta  ««««  d«*e«««»fi«r.  £i  porro  evl- 
dentli  •apponlt  aliquam  neoes^ititem 
propoiitionio  olere  peripeotcm ,  qoi  flt , 
Qt  inimu»  ritionibillter  iUQm  eJQ^  tt* 
rititi  conien^Qm  denegtre  non  poMll. 
Por  pr^jtooitionm  gtntrttlm  hto  tnttl- 
llgimuN  quimoimiqut  verititom  ilve  fO* 


344  TRAGT.    DE    lOGIS    THEOLOGICIS. 

tivis,  quse  illam  necessitatem  ostendant;  et  quoniam  motiva 
ejusmodi  pro  diversa  objecti,  quod  animo  obversatur,  natura , 
diversa  esse  queant ,  hinc  certitudo  diversi  itidem  generis  ,  quod 
probe  attendendum  est ,  exurgit. 

22.  Haec  porro  motiva  vel  intrinseca  sunt  vel  extrinseca. 
Intrinseca  dicimus,  qua3  veritatem  propositionis  sive  necessita- 
lem  nexus  inter  subjectum  et  praedicatum  intrinsece  ostendunt. 
Id  quod  dupliciter  evenire  potest,  nimirum  vel  ahsolute,  cum 
scilicet  ostendunt  necessitatem  absolutam  propositionis  seu  a 
priori  ex  ipsa  objecli  natura  dimanantem  (1);  vel  co?ittngenter, 
cum  necessitatem  hypotheticam  seu  a  posteriori  propositionis 
exhibent,  quae  videHcet  ex  ahquo  facto  contingenti  profluit ,  quo 
posito  fieri  nequit,  ut  propositio  necessario  vera  non  sit  (2). 
Praeterea  motiva  illa  intrinseca  ,  sive  necessitatem  absolutam 
propositionis  sive  hypotheticam  exhibeant,  id  aut  immediate  aut 
mediate  efficere  queunt.  Aliae  quippe  propositiones  sunt  per  se 
sive  intuitive  evidentes ,  ahae  vero  ad  quas  certo  cognoscendas 
per  ratiocinium  adducimur ,  quaeque  propterea  veluti  illationes 
ex  primis  veritatibus  intuitivis  eruuntur,  unde  conficitur  demon- 
stratio.  Et  quoniam  primitivae  hae  veritates  ex  jam  praejactis  , 
duplicis  ordinis  sunt ,  sciUcet  vel  logicae ,  vel  psychologicae ,  du- 
plex  etiam  demonstrationis  genus  datur ,  alterum  nimirum  a 
priort,  alterum  aposteriori y  prout  ab  illis  vel  istis  primis  veri- 
tatibus  ratiocinando  concluditur.  Utraque  tamen ,  si  rite  sit  insti- 
tuta,  nempe  si  necessarium  nexum  inter  veritatem  intuitivam 
atque  eam  quae  inde  deducitur  ostendat,  apodictica  dicitar  et 
est,  ac  verilas  proinde  deducta  ejusdem  evadit  certitudinis  cum 
principio ,  a  quo  deducitur. 

23.  Ex  iis  porro,  quae  hic  enucleavimus,  patet ,  motiva  intrin- 


ttonii  sive  factiy  qaae  nimiram ,  qna-  sariis  relationibas  exnrgit. 
Ibcamqne  demum  ea  sit ,  per  aliquam  (2)  Tales  sunt  verilates  facti  interni, 

propositionem  semper  potest  enunciari.  quae  scilicel  ab  ipsa  interiore  cujusque 

(1)  Tales  sunt  omnes  veritales  ma-  conscientia  immediate  revelantar,  uti 

thematicaj ,  axiomata ,  etc.  cujas  vide-  propria  existenlia  ,  etc. 
llcet  necessitas  ex  ipsis  idearam  neces- 


PART.  III.  SECT.  I.  CAP.  I.  DE  RAT.  ANT,  FID.  SPECT.   345 

seca  certitudinis ,  seu  intrinsecos  fontes  cognoscendi ,  ex  quibus 
illa  dimanant ,  esse  sensum  intimuni  quoad  facta  interna ;  senst- 
bilitatem ,  quam  vocant ,  externam ,  quoad  facta ,  quse  aliunde 
proveniunt,  ac  demum  rationem ,  quatenus  vel  prima  necessaria 
atque  universalia  principia  exbibet,  vel  alias  veritates  ex  abis 
jara  certis  ratiocinando  deducit.  Patet  insuper,  certitudinem , 
quam  diversa  ejusmodi  motiva  gignunt,  esse  vel  logicam  aut 
metaphysicam y  ye\ phi/sicam  dumtaxat,  prout  certitudinis  mo- 
tiva  ab  uno  alterove  ex  illis  fontibus  desumuntur  (1). 

24.  Per  motiva  autem  eoctriiiseca  certitudinis  ea  proprie  intel- 
ligimus ,  qujB  nobis  nullo  pacto  aperiunt  veritatem  intrinsecam 
propositionis ,  seu  necessarium  nexum ,  quo  subjectum  ac  prse- 
dicatum  intrinsece  copulantur ,  sed  lamen  nobis  praebent  indi- 
cium  vel  connotatum  aliquod  certum  de  nexu  illo,  ac  proinde 
de  ipsius  propositionis  veritate  (2).  Hujusmodi  porro  indicium 
potissimum  est  auctoritas  ^  sive  testimonium  aliorum;  quoties 


(1)  Logica  ac  metaphysica  necessi- 
tas  pro  Dna  eadernqae  a  veteribas  acci- 
piebatur  acetiam  nunc  accipitur.  Pleri- 
que  lamen  logicam  ad  necessitatem 
intrinsecam  ex  relationibus  idearum 
exurgentem ,  metaphysicam  ad  facla 
sensus  iutimi  immediate  referunt.  Nos 
metaphysicam  necessitatem  dicimus , 
tum  quae  in  intrinseca  idcarum  conve- 
nienfia  vel  repuguantia  sita  est ,  quae- 
que,  absoluta  cum  sit,  cum  logica  ne- 
cessitafe  idenlificatur ;  tum  quae  in  facto 
sensus  intimi  immediato  nitilur,  quae- 
que  metaphysica  hypothetice  est.  Cer- 
tiludo  physica  duplicis  est  generis  ; 
quandoquidem  talis  est  tum  illa ,  quae 
ex  sensibilitate  externa  immediate  pro- 
venit,tum  illa  quae  parlim  nititurhuic 
sensibili  immediatae  perceptioni ,  par- 
tim  vero  principio  firmo  rationis  in  le- 
gum  physicarum  constaulia  fundato.  Ila 


dum  corpus  aliquod  video,  cerlus  sum 
physice,  illud  gravitate  pollere ,  eliam 
ante  omne  experimentum. 

(2)  Egregie  duplicem  hunc  cognos- 
cendi  modum  ac  certitudinis  fontem , 
intrinsecum  et  e&trinsecum  ,  explicat 
cl.  Gerdilius,  in  sua  Jntroduz,  allo 
studio  della  religione ,  edit.  Rom. 
tom.  IX ,  pag.  27  :  Per  conoscere  la 
veritd  0  ta  falsitd  di  una  proposizione 
conviene  sapere ,  se  Vattributo  che  si 
afferma  o  si  nega  convenire  al  sog- 
getto ,  a  lui  conviene  realmente  0  non 
conviene,  Ora  due  sono  le  maniere 
d'investigare  cotesta  convenien&a  , 
Vuna  traendo  daW  idea  del  soggetlo 
e  delV  attrihuto  argomenli  0  evidenti, 
0  verisimili ,  che  una  tal  convenienza 
dimo&trino  0  additino,  Ualtra  ma- 
niera  si  adopera  ,  quando  nel  soggetto 
e  nelV  attrihuto  considerati  verso  di 


346 


TRACT.     DE    LOGIS    THEOLOGIGIS. 


propterea  certitudo  habetur  de  connexione  hujus  indicii,  nimi- 
rum  auctoritatis  y  cum  propositione ,  de  qua  agitur,  ac  simul 
certitudo  de  illius  indicii  veritate,  certi  omnino  reddimur  de 
veritate  ipsius  propositionis  (1).  At  quoniam  haec  certitudo  non 
inde  provenit,  quod  illius  veritatis  rationem  intrinsece  perspi- 
ciamus,  sed  ab  extrinseco  cognoscendi  fonte  ,  scilicet  auctoritate, 
hinc  nos  veritati  iUi  ob  auctoritatem  assentiri,  id  est,  credere 
dicimur.  Quo  fit  ut,  si  auctoritatis  veritas  evidens  sit,  proposi- 
tio,  quae  per  eam  innotescit ,  evidenter  credihilis  fiat.  Auctoritas 
vero  sive  testimonium  cum  vel  Dei  ipsius  possit  esse  vel  hominis, 
fides  vel  divina  erit  vel  humana. 

25.  At  enim  quamnam  certitudinem  de  illius  extrinseci  indicii 
veritate,  sci^iGet  auctoritatis ,  assequi  possumus,  et  quaenam  inde 
aecessitas  assensus  dimanat?  Si  auctoritas  illa  in  Dei  ipsius  testi* 


loro  niente  appare,  che  ne  scuopra  la 
lor  convenienza,  o  ripugnanza ,  onde 
forzati  siamo  di  ricorrere  ad  argo" 
menti  estrinsecij  che  di  quesia  convc 
nienza  ,  o  ripugnanza  ne  facciano 
certi.  NelV  adoperare  la  prima  ma- 
niera  il  giudizio  che  si  fa  della  veri- 
ta ,  0  falsita  di  una  proposizione , 
nasce  dalla  conoscenza  diretta ,  chesi 
ha  della  verita ,  o  falsita  di  quella  con- 
siderata  in  se  medesima,  vogliodire^ 
che  si  vede,  o  s^intende  in  qualche 
modo  la  connessione  o  ripugnanza , 
che  passa  tra  Videa  del  soggetto  e  delV 
attributo ,  e  si  sa  pertanto  non  solo , 
ch^  e  vera,  ma  di  piii  quale  d  la  ra- 
gione ,  che  intrinsecamente  ne  deter- 
mina  la  verita,  Colla  seconda  maniera 
si  pub  saper  soltanto ,  che  sono  gli  es- 
iremi  connessi ,  o  ripugnanti ,  senza 
che  aver  si  possa  una  diretta  cono- 
scienza  della  lor  connessione ,  o  ri- 
pugnanza  :  onde  sta  la  sicurezza  ^ 
che  una  cosa  k  vera  senza  veruna  in- 


telligenza  della  sua  verita,  giacche  ia 
verita  obbiettiva  consiste  nella  connes- 
sione  delle  cose»  Yidesis  latinani  ver- 
sionem  hajasloci  ad  calcem  volaininis. 
Hanc  ipsam  theoriam  pertractat  pag.  1 35 
et  seqq.,  eamdemque  applicat  Myste- 
riis  christianae  revelationis.  Qaamvis 
porro  auctoritas  praecipae  pertineat  ad 
hunc  cognoscendi  fontem  extrinsecum , 
non  ea  tamen  sola  ipsam  constitait ; 
etiam  quae  dicuntar  apogogicce  demon- 
slrationes  seu  ab  absurdo ,  ab  extrin- 
secis  argnmentis  procedunt. 

{!)  Certeetiamsi  ex.gr.qaisnun^uam 
viderit  Londinum ,  ac  proinde  haud  vi- 
deat  quomodo  attribulum  existentiae 
realiler  conveniat  ei  civitati ,  tamen  cum 
tanta  testimoniorum  ac  monuraentorum 
copia  illam  propositionem  facti,  quod 
Londinum  existit ,  suffultam  cogno- 
scat ,  extrinsece  quidem  ,  sed  omnimo- 
dam  acqairit  certitudinem  ,  quod  haec 
propositio  facti  verissima  sit. 


TART.    III.    SECT.    I.    CAP.   I.    DE    RAT.    ANT.    FID.    SPECT.      347 

monio  posita  sit,  absolutam  ac  metaphysicam  certitudinem  parere 
per  se  patet.  At  si  de  hominum  testimonio  circa  sensibilia  facta 
sit  sermo,  illud  certe  per  se  errori  obnoxium  esse  posse  quis 
neget  ?  Attamen  hoc  ipsum  testimonium  adeo  plerumque  omni- 
bus  spectatis ,  ac  pra^sertim  si  pluribus  testibus  confletur ,  ine*^ 
luctabile  evadit,  ut  firmam  illam  ac  rationabilem  de  veritate  rei 
cognitae  persuasionem ,  propriam  scilicet  veramque  certitudinem 
parere  possit  ac  debeat.  Ex  una  etenim  parte  probari  plerumque 
potest  testium  scwntia  vel  cognitio  facti ,  quae  nimirum  certitu- 
dine  physica  nititur,  quaeque  connexionem  testimonium  inter  et 
factum  certissime  ostendit;  ex  altera  vero  parte  firmiter  adeo 
potest  probari  eorum  veracitas ,  ut  evidenter  constet ,  eos  illis 
in  adjunctis  non  modo  non  esse  mentitos ,  sed  nec  potuisse  qui- 
dem  actu  mentiri.  Id  namque  si  quis  negare  aut  in  dubium  revo- 
care  tunc  velit,  eo  deveniat  oportet,  ut  effectum  omnino  sine 
causa  dari  posse  asserat,  ac  principium  proinde  metaphysice 
certum  inficietur  (1). 

26.  Haec  igitur  veracitas  in  iis  fundatur  legibus,  quae  naturae 

hominum  morali  alte  insident,  quasque  constantissimas  esse, 

ex  perpetua  omnium  setatum  ac  locorum  circa  mores  agendique 

rationem  hominum  observatione  est  apertissimum.  Hinc  certitudo 

I      moralis  vocatur ,  quae  quidem  in  humana  vita  latissime  patet , 

cum  non  fides  modo  omnis  historica ,  sed  scientiae  pohticse ,  legis- 

I     lativae,  judiciales,  oeconomicae,  quibus  humana  societas  guber- 

^'    natur ,  suum  in  ipsa  habeant  fundamentum.  Humana  igitur  auc- 

toritas,  hcet  saepe  probabilitatis  fines  non  excedat,  plerumque 

ad  veram  certitudinem  assurgit ,  qu3e  non  possit  ab  homine  ratione 

utente  respui ,  quin  sibi ,   saltem   quandoque ,    haud  minorem 

inferat  vim ,  quam  si  veritatem  aliquam  logica  necessitate  pol- 

(1)  Rem  hanc  mirifice  illustrat  cit.  Philosophicce  institutiones  cl.  collegae 

Gerdilius,  Saggio  d'in8truzione  theo-  mei ,  nanc  in  Greg.  coll.  theol.  dogm. 

hgica ,  art.  Della  storia  umana ,  cit.  profess.  P.  Aloysii  Dmowslii ,  Lovanii 

edit.  tom.  x,   pag.  270.  Cfr.   etiam  primum  cusae,  ac  postea  Romsc  recu- 

D^fense  du  Christianisme  ou  Confe-  sae ,  tom.  1,  logicae  part.  11,  art.   10, 

rences,  etc.  parMgr,  De  Frayssinous,  De  auctoritaie. 
Du    T^moignage ,   nec   non    egregiae 


348  TRACT.    DE    tOGIS    THEOLOGIGIS. 

lentem  oppugnet  (1).  Quare  omnino  rejicienda  veluti  hujus  cer- 
titudinis  eversiva  ea  est  philosophica  doctrina ,  qua;  illam  dum- 
taxat  repetit  ex  officio  morah,  quo  nos  hisce  in  casibus ,  propter 
rationis  practicae  dictamen ,  tenemur  ad  assensum  testimonio 
aliorum  pracstandum  (2).  Nam  quamvis  id  daretur,  cum  veritas 
hujus  testimonii  probabihtate  tantum  constat,  qua  quidem  una 
in  plerisque  vitse  negotiis  homines  prudenter  agere  possunt ,  fal- 
sum  tamen  de  vera  moraH  certitudine  esset.  Haec  enim  theore- 
tice  etiam  ,  scilicet  in  ratione  ipsa  theoretica,  persuasionem  illam 
ingerat  oportet ,  quae  firma  et  rationabihs  sit ,  quaeque  omnem 
errandi  formidinem ,  omneque  dubium  excludat  (3).  Nam  si  in 
ratione  theoretica  semper  maneret  mera  probabihtas  licet  summa, 
ac  nonnisi  per  rationis  practicae  seu  morahs  dictamen  vera  fieri 
deberet  certitudo ,  jam  nunquam  ad  hanc  certitudiuem  perve- 
niretur,  quippe  per  meram  iliam  practicam  acquiescentiam  nec 
rerum  immutaretur  natura  ,  nec  theoretica  ratio  firmam  illam 
persuasionem ,  quaedubium  omne  amovet ,  unquam  assequeretur. 
27.  Patet  itaque,  1°  certitudinem,  sive  iogicam  ac  metaphy- 
sicam ,  sive  physicam ,  sive  moralem ,  in  natura  verae  certitu- 
dinis  seque  convenire;  2®  pro  diversa  tamen  objecti  natura  ac 
diverso  motivo ,  ex  quo  gignitur ,  non  eamdem ,  sed  diversam 
propositionis  necessitatem  requiri ;  3°  ea ,  quae  sive  intrinseca 
necessitate  a  priori,  sive  necessitate  intrinseca  in  ipso  imme- 
diato  sensus  intimi  facto  fundata  nituntur ,  ejusmodi  intuitiva 


(1)  Recol.   saperias  dicta  in  nota.  erit  sermo. 

Verissime    iteram    adnolat    Gerdilius ,  (3)  Certitado  non  polest  nisi  ad  ra- 

cum  agitar  de  probabilitate  licet  raaxi-  tionem  theoreticam  pertiuere ,  atqae  ex 

ma  ,   persaasionem  animi  potias  ferri  hujos  firma  persuasione  progigni;unde 

ad  facilitatem,  quod  factum  ita  se  ha-  ratio  practica  nil  certi  imperare  potest, 

bere  possit;  sed  in  certitudine  morali,  nisi  in  ratione  iheoretica  fundatum  sit, 

judicium  animi  ferlur  directe  in  ipsara  Secus  non  erit  nisi   mere  pratica  fides 

existentiatn   ac  veritatem  facti,  atque  et  acquiescentia ,  quam  etiam  sceptici 

in  ea  conquiescit.  Cfr.  Diss,  deW  orig»  etacataleptici  uUroadmittebant  ,quam- 

delsensomorale,  tom,  ii,opp.  pag.  20i.  que  recentiores  Kantiani ,  Ficlitianique 

(2)  HancesseG.Hermesii  doclrinam,  ultro   ac  libentissime  veluli   naufragi 
nemo  est  qui  nesciat ,  de  qua  alibi  fusior  tabulam  arripiunt. 


PART   III.    SECT.    I.    CAP.   I.    DE    RAT.  AKT.    FID.    SPECT.         349 

evidenlia  falgere,  ut  intellectus  assensum  omnino  rapiant  ac 
extorqueant ;  quse  vero  ex  primis  veritatibus  intuilivis  longiore 
deductione  eruuntur,  item  quae  pliysica  vel  morali  certitudine 
tantum  constant,  non  eamdem  immediate  vim  in  intellectum 
habere,  propterea  in  iis  assentiendo  voluntatis  influxui  magis 
aditum  patere  posse  (1);  4°  scientiam  ac  fidem  in  eo  prcesertim 
discriminari ,  quod  in  illa  intrinsecam  propositionis  veritatem, 
seu  rationem  ejusdem  clare  pervideamus,  ac  rem  proinde  per 
causas  suas  cognoscamus,  in  bac  vero  nuliatenus  perspiciamus 
intrinsece ,  sed  indicium  dumtaxat ,  certum  tamen ,  habeamus , 
ex  quo  nobis  extrinsece  propositionis  veritas  constat. 

28.  Non  igitur  scientia  ac  fides  simul  sunt  permiscendae ;  quod 
quidem  facere  videntur,  qui  nuperrime  statuunt,  scientiam  om- 
nem  sine  fide  satis  haud  esse  ad  reaHtatem  objectivam  rerum 
conslituendam  (2);  scientiam  seu  scire  nonnisi  necessitatem  cogi- 
tandi  et  cognoscendi  gignere  posse,  sed  non  necessitatem  pro 
vero  ac  reali  objectum  cogitatum  ac  scitum  tenendi;  hoc  tantum 
haberi,  cum  scientiaB  praeviae  accedit,  veluti  novus  ac  omnino 


(1)  Certe  ,  dam  intellectns  directe  pareat.  Ita  in  cerlitudinepraeserlim  mo- 

percipit   ea  ,    qaae   iDtoiliva   evidentia  rali  ileri  potest.  Binc  est  qaod,  ut  sani 

pollent,  nil  potest  in  iis  voluntas ;  ta-  omnes  philosophi  doeent,   ad  inquisi- 

meu  quoad  ilias  ipsas  veritates  in  cog-  lionem  veri  nimis  inlerest ,  ut  voluntas 

niuone  reflexa  posset  voluntas  saltem  recte  ac  sincere  procedat.  Fuse  distin- 

conari  inlellectus  evidentiam  obscurare ,  clionem  inter  directam  et  reflexam  cog- 

aut  certe  alio  ejas  altentionem  diver-  nitionem  enucleat  cl.  Rosmini ,  in  op. 

tere  ,  ne  veritatum  illarum  fulgore  per-  Origine  delle    idee ,   Romie  vol.   iv  , 

cellatur.  Ita  porro  agunt  sceptici  om-  pag.  3o3. 

nes ,  si  quidem  eo  dementiae  progredi  (2)  Uxc  doclrina  ex  Hermesii  fon- 

queunt,  dum  primitivas  ipsas  veritates  tibus  fluxit ,  uti  suo  loco  videbimns. 

rationis  et  facli  in  dubium  revocant.  Attamen  eam  magis  evolvit  ac  illustra- 

Gum  autem  veritas  immediate  non  ful-  vit  prof.  Baltzer ,  a  nobis  jam  citatus, 

get,  cum   ratiocinalione  opus  est ,   el  qui  nempe   eam  omnino   necessariam 

praesertim  si  ha3C  plarium  factorum  con-  existimat ,  ut  absurda  Kantiana  et  Fich- 

tingentium  examini  nitatur,  volunlas,  tiana  principia  de  certitudine  objectiva 

si   male  comparata  sit,    polest  multo  convellantur.   Cfr.  op.   cit.   fascic.  i, 

facilias  ordinem  idearum  perturbare,  §i4»  Glauben  und  fVissen ,  seu  Cre- 

ita  nt  Teritas  intellectai  satis  non  ap-  dere  et  scire. 


350 


TRAGT.    DB    lOCIS    THEOLOGIGIS. 


distinctus  psychologicus  status ,  fldes,  qua  credimus  firme  veritati 
illius  cognitionis,  ac  objectorum  per  eam  cognitorum  realitati  (1). 
Unde  certitudo  non  ex  scientia  licet  intuitivae  evidentiae  ,  sed  ex 
accedente  illi  fide  suam  psychologicam  genesim,  ut  loqui  adamant, 
agnoscit.  In  eo  vero  fidem  scienticB  ac  fidem  auctoritatis  seu  his- 
toricam  discrepare ,  quod  una  sit  fides  sciens ,  ac  proinde  neces- 
saria,  altera  fides  non  sciens,  ac  propterea  libera.  Ex  quibua 
arguunt,  scientiam  seu  scire  semper  in  quavis  cognitione  fidei 
subordinari  (2).  Haec  certe  nobis  probari  non  possunt ;  1^  quia 
scientia  cum  fide,  scire  cum  credere  proprie  dicto,  confunditur, 
idque  non  sine  aliquo  saltem  fidei  supernaturaHs  periculo ;  2**  quia 
a  sensu  vocabulorum  ab  omnium  philosophorum  ac  theologo- 
rum,  quin  immo  ab  ipso  communi  hominum  judicio  ac  usu  fir- 
mato,  recediturj  3<>  quia  supponitur ,  scire  nil  aliud  esse  nisi 
purum  cogitare  ac  cognoscere.  Atqui ,  quidquid  de  transcen- 
dentalibus  sit,  certe  scire  est  judicium  de  aliqua  re  firmum  ob 


(1)  Ila  exemplo  rem  explanat  prof. 
Baltzer  :  Cum  ego  ex.  gr.  cogito  sim- 
pliciter,  quod  Deus  existatf  nil  haC' 
tenus  habeo  nisi  cogitationem ,  ideam- 
que  Dei  in  conscientia  mea  ,  ac 
consequenter  cognosco  et  scio  Deum, 
quatenus  homines  de  eo  loquuntur  ve- 
luti  de  ente,  quod  prmupponunt  a  se 
ipsis  du^alistice  contradistinctum ,  sed 
nondum  habeo  prcBSuppositionem  in 
me  realitaiis  Dei,  quem  cogito,  Hwc 
realitas  tantum  mihiprcebetur  ex  Fide, 
qucB  ad  cogiiationem  superaccedit ,  in 
qua  quidem  fide  ego  determinor  ad 
realitatem  Dei  cogitatitenendam ,  tan- 
quam  entis  revera  extra  me  exiitentis. 
Ibid.  pag.  66. 

(2)  Certe ,  ot  eodem  exemplo  ntar 
Anctoris ,  cam  ego  scio ,  Deum  exis- 
tere,  non  cogito  damtaxat  de  Deo, 
illamqae  eognosco  velat  ens  quoddam 
possibile  et  abstractum ;  sed  ex  prin- 


cipio  metapbysico  causalitatis  cognosco 
illum  velali  ens  revera  ac  necessario 
existens,  ac  evidenter  video  ,  impossi- 
bile  metaphysice  esse ,  ut  non  existat, 
Igitur  in  hoc  scire  de  Deo  incloditar 
judiciam,ac  proinde  assensus  intelie- 
ctus  realitati  ipsius.  Verum  est ,  quod 
ad  hoc  ,  ut  persuasio  hac  de  re  firma 
et  immota  maneat,  adhaesio  etiam  ex 
parle  voluntatis  in  actibus  reflexis  re- 
quiratur  ;  sed  cura  judicium  iliud ,  quod 
intellectum  directe  determinat  ad  as- 
sensum  ,  sit  "evidentibus  rationibus  snf- 
faltum  ,  voluntas ,  nisi  suara  rationali- 
tatem  oppugnare  velit ,  eidem  adhaerere 
debebit;  quod  cum  faciat  non  ex  fidey 
sed  ex  veritate  evidenter  cognita  ,  id 
facere  voluntas  dicenda  est.  Falsum 
suppositum  hujus  systematis  in  eo  vi- 
detur  esse,  quod  assensus  realitati  ob- 
jectivae  tantum  volnntati ,  non  etiam 
intellectai  tribuatar  ,  qaod  falsum  est. 


PART.    III.    SECT.    I.    GAP.    1.    DE    RAT.    AWT.     FID.    SPECT.      351 

perspectas  intime  rationes  habere,  quod  necessario  mentis  assen- 
sura  veritati  ac  realitati  rei  debet  includere;  qui  quidem  assensus 
non  a  fide,  sed  ab  ipsa  veritatis  intelligentia  progigtiitur  (1).  Qua- 
mobrem,  licet  latissimo  quodam  modo  et  conscientiae  aliquid 
interius  revelanti ,  et  principiis  ipsis  intuitivis ,  et  rationi  neces- 
sarias  illationes  inde  deducenti ,  ac  demum ,  ut  aiebat  Augusti- 
nus ,  veritati  ipsi  nos  credere  dici  possimus  (2),  bajc  tamen  ver- 


(1)  Sic  etiam  Aristoteles   de   primis 

principiis  ait  :   Sunt  enimvero  hcec  et 

vera  et  prima  ,  quce  non  ah  altis,  sed 

a  seipsis  fidem  habent.  (  Topic,  lib.  i ); 

onde Aligherius  noster,  Aristolelis  coltor: 

.     Fia  per  se  noto 

A  guisa   del  ver  primo  a  che   Vuom 

crede  (  Parad.  n ,  v.  44  )• 

Ita  etiam  TertoUianas,  lib.  J)e  testim» 
animcB ,  aiebat  :  Ut  et  naturoe  et  Deo 
credas ,  crede  animce ;  sed  haec  lato 
modo  dicta  esse  apparet.  Certe  Auga- 
stinus  ,  cujus  auctoritatem  ad  se  prof. 
Baltzer  trahere  vellet,  semper  inter 
scientiam  et  fidem  apprime  distinxit. 
Quod  inielligimus ,  dehemus  rationi  ; 
quod  credimus ,  auctoritati,  Lib.  De 
utilit,  cred,  cap.  1 1  ,  n.  25.  Sed  ma- 
gis  philosophice  rem  attingit,  Reiract, 
lib.  1,  cap.  i4,  ubi  scribit  :  Proprie 
quippe  quum  loquimur,  id  solum  scire 
dicimur,  quod  mentis  firma  ratione 
comprehendimus,  Cum  vero  loquimur 
verbis  consuetudini  aptioribus ,  sicui 
loquitur  etiam  divina  Scriplura ,  non 
dubitemus  dicere  ,  scire  nos  ,  et  quod 
percipimus  nostris  corporis  sensibus , 
et  quod  fide  dignis  credimus  testibus , 
dum  tamen  inter  hcec  et  illud  quid 
distet  intelligamus,  Ex  quo  patet ,  tan- 
tum  abesse,  ut  Augastinus  omne  «c«Ve 
ad  credere  rcvocet ,   ut  potius,  juxta 


communem  loqaendi  modam ,  credere 
ipsum  ad  scire  revoeari  posse  fateatar, 
quamvis  philosophice  loqaendo  omnino 
inter  se  discriminentur.  Nil  opus  est  de 
S.  Thoma  dicere ,  fideli  Augustini  dis- 
cipulo ,  quique  certe  inler  scire  et  cre^ 
dere  eamdem  distinctionem  accurafe 
servavit ,  prout  luculentias  ex  dicendis 
patebit. 

(2)  Prof.  Baltzer  confidit,  se  posse 
hoc  systemate  Kantii  principium  con- 
vellere,  qui  in  scala,  ut  ita  dicam , 
psychologica ,  primo  opinari  posuil , 
deinde  credere  ,  tertio  scire  tanquam 
supremum  statum  psychoIogicum.Certe 
hoc  principium  falsissimum  est  ex  ea 
parte ,  quod  tantum  scire  dare  possit 
nobis  realitatcm  objectivam  (quanquam 
in  Kantiano  systemate  scire  ipsum  non- 
nisi  phaenomena  exhibeat);  cum  etiam 
credere,  dum  ex  validis  extrinsecis  ar- 
gumentis  fiat ,  nos  de  realitate  reram 
objectiva  certos  reddere  queat.  Quis 
enim  non  aeque  certus  sit  de  existentia 
objectiva  ac  reali  urbis  Romae ,  si  eam 
propriis  oculis  videat,  ac  proinde«cia^, 
aut  si  ex  tot  testium  auctoritate  cogno- 
verit,  ac  proinde  credat?  Igitur  ex  hac 
parle  scire  et  credere  in  eodem  psycho- 
logico  gradu  sant.  Vcrum  quis  neget, 
relate  ad  vim  iutelligendi ,  scire ,  cum 
intimas  rerum  rationes  aperiat ,  nobi- 


352  TRACT.    DE    tOCIS    THEOLOGIGfS. 

borum  latitudo  ac  {mproprietas  amovenda  est,  cum  notiones 
proprie  ac  philosopbice  debent  constitui  ac  definiri;  nec  ex  eo, 
quod  criticistae  ac  transcendentales  nil  nisi  scire  admittant,  eoque 
pessime  abutantur  xxlfidem  omnem  rejiciant,  debet  verum  inter 
fidem  ac  scientiam  discrimen  elevari. 

29.  Ex  bactenus  declaratis  ad  nonnullas  pbilosopbicas  notiones 
enuncleandas ,  quae  nimis  arcte  cum  re  nostra  conglutinantur , 
liceat  nobis  quaedam  inconcussa  principia  statuere ,  quae  funda- 
mentum  tractationis  nostrae  siiit,  et  sine  quibus  quaevis  de  rationis 
ofiicio  ejusque  recto  usu  ante  fidem  disputatio  baud  rite  susci- 
peretur.  Sunt  autem  : 

30.  lo  Humanam  rationem  non  ad  falsum,  quod  intrinsece 
absurdum  esset ,  et  Auctori  suo  injuriosissimum ,  sed  ad  verum 
natura  sua  comparatam  esse,  illudque  proinde  naturabbus  me- 
diis ,  quibus  poliet ,  posse  saltem  in  abquibus  tuto  assequi. 

31.2°  Aliquas  dari  primitivas  veritates  sive  facti  sive  rationisj 
quae  intuitiva  evidentia  omnibus  fulgent ;  qua3  a  nemine ,  quia 
naturam  suam  rationalem  oppugnet ,  in  dubium  revocari  queunt; 
quai  non  ideo  verae  sunt ,  quia  ab  omnibus  necessario  agnoscun- 
tur,  sed  ideo  ab  omnibus  necessario  agnoscuntur,  quia  verae 
sunt ;  quaeque  cum  iis  judiciis,  quae  facile  ac  sponte  veluti  con- 
sectaria  inde  fluunt,  communem  bominum  sensum  rationalem 
constituunt.  \  •,    u     i^}A|      .x 

32.  3»  Non  igitur  de  omnibus  ratiocinandum  esse ,  non  omnia 


liorem  cognoscendi  esse  modamP  Hinc  cavit ,  hanc  ipsam  realitatem  infirmet. 

certe  in  ipsis  religionis  mysteriis  ,  quae  Nam ,  quamvis  ipse  inter  se  et  Fichteum 

nuncipev speculum  et  in  enigmate^  ni-  hocstatuat  discrimen  ,  quod  \\n\Q.  fidei 

mirum  per  ddem  conlemplamur  ,   in  etiam  scire  necessarium  prajcedere  de- 

altera  vita,   Deo   dante,   intelligentia  bere  ipse  supponat  (id  quod  Fichteus 

comprehendemus  ,  quantum  nempe  li-  non  agnovit ) ,  nimis  tamen  Fichtiano 

cetHnitae  menli.VideatceterumBahzer,  placito  affine  ac  periculi  plenum  esl 

quamvis  optimo  hac  in  re  animo  pro-  contendere  ,    realitatem    quamcumque 

cedat,  ne,  dum  Fichtei  principia  ex-  objectivam ,  etiam  in  intuiliva  eviden- 

tollit  (in  quo  Hermesium  nimis  imita-  tia  fundatam ,  non  posse  demum  nisi 

tur),  qui  in /?c?e  tantum ,   non  autem  per  ac^ww  crerfewd*  tuto  certoquearripi. 
in  scientia  realitatem  ohjectivam  collo- 


PART.  III.    8ECT.    I.    CAP.    /.   DE  RAT.    AWT    FID.    SPEGT. 


353 


demonstranda  (1);  quando  nec  omnia  demonstrationis  capacia 
sunt ,  et  si  res  ita  se  haberet ,  nulla  unquam  ratiocinatio ,  nuUa 
foret  possibilis  demonstratio. 

33.  4°  Licet  certitudo ,  cum  subjectivus  animi  status  sit ,  possit 
relativa  etiam  esse ,  dari  tamen  pro  humana  ratione  in  ahquibus 
certitudinem  absolutam,  quae  nimirum  pro  omnibus  certitudo 
esse  debeat ,  eademque  prorsus  ohjectiva  ^  quae  scihcet  faUibilis 
esse  nequeat ;  quod  qui  negaret ,  nae  ille  rationis  ipsius  naturam 
ex  dictis  destruere ,  de  ejus  Conditore  sapientissimo  male  sen- 
tire,  ac  latissimam  scepticismo  non  philosophico  tantum,  sed 
etiam  rehgioso  viam  aperire  dicendus  esset  (2), 


(1)  Optime  S.  Th.  De  verit,  q,  i , 

art.    I    :   Sicut  in  demomtrahilihus , 

inquit,   oportet   fieri  reductionem  in 

aliquaprtncipia  per  se  intellectui  nota , 

ita  investigando  quid  est  unumquod' 

que;  alias  utrobique,  in  infinitum  ire- 

tur ,  et  sic  periret  omnis  scientia  et 

cognitio  rerum,  Sapienter  itaqoe  Bal- 

dinolti :  Ratione  quidem,  scribit ,  sem- 

per  utendum  est ,  ratiocinio  non  sem- 

per;  id  est  impossihile;  hasis  namque 

et  fundamentum  ratiocinium  habere 

opus  est,  non  autem  in  alio  ratioci- 

nio,  quod  ad  progressum  in  infinitum 

cogeret,   Aliquid   igitur  est ,  de  quo 

ratiocinandum   non  est.   Qui   deinde 

pergit  ostendere ,  tales  esse  primitivas 

verilales  tum  rationis  tum  facti,  quas 

nt  mens  assequatur ,  rationem  non  de- 

bet  exercere;  suificit  nt  percipiat,  cum 

in  hoc  simplici  ac  primitivo  perceptio- 

nis  facto  veritas  ipsarum  afFuIgeat ,  at- 

que  inde   earum  cerlitudo  firmissima 

oriatnr.    op.   cit.    cap.    7,   De  vero , 

pag.  248.  Hinc  satis  apparet  absurdi- 

tas  transcendentalium ;  qui,dumnul- 

lam  primitivam  ejusmodi  veritatem  ag- 

T.  IX. 


noscere  volunt,  ac  philosophiam ,  quam 
dicnnt  Voraussetzunglos ,  omni  scili- 
cet  prcBvia  suppositione  carentem,  in- 
quirunt ,  aut  in  scepticismnm  ruunt , 
aut  demum  ad  aliquid  omnino  ^rra^Mi/o 
ac  falso  supponendum  necessario  deve- 
niunt ,  super  quo  totum  poslhac  suum 
philosophicum  systema  construunt.  Ita 
Fichteus  ab  ahsoluto  Ego  supponendo 
profectus  est ;  ita  Schelling  intuitionem 
immediatam  ahsoluti  gratuito  supponit; 
ita  Hegel  in  ipsa  idea  suhjectum  et  oh» 
jectum  ,  cogitare  et  esse  identificari 
prorsns  admisit.  Ita  e  contra  philosophi 
alii ,  qui  rationis  vim  infringunt ,  evi- 
dentis  intuitivae  primarum  veritatnm 
certitndinem  subtrahentes ,  eam  gra- 
tuito  prorsus  tribuunt  vel  caeco  cuidam 
instinctui  ,  vel  naturali  cnidam  fidei , 
vel  demum  anctoritati. 

(2)  Si  omnis  profecto  certitudo  re- 
lativa  esset ,  num  aliqua  pro  omnibus 
hominibus  veritas  in  quocnmqne  ordine 
certa  ac  firma  daretur  ?  Male  porro  ar- 
gumentantur ,  qni  dicunt ,  omnem  ra- 
tionis  certitudinem  esse  humanam ,  in 
Deo  solo  scire  et  esse  identificari ,  ac 

23 


364 


TRACT.    DE    LOCIS    THEOLOCICIS. 


34.  50  Hanc  ahsolntnm  certitudinem  posse  in  aliquibus  dari 
in  ordine  cognitionis  seu  jo^ycAo/o^/ce  independenter  ac  prwcise, 
ut  scholae  vocabulis  utar ,  etiani  ab  ipsa  Dei  cognitione  Deique 
veracitate ,  quamvis  in  ordine  essendi  seu  ontologico  a  Deo  ente 
necessario  atque  absoluto  omnia  entia  necessario  pendeant.  Hu- 
mana  quippe  ratio ,  sicut  quidquid  aliud  est  entis  contingentis , 
certe  non  existeret  ontologicej  nisi  Deus  esset;  sed,  dum  psg-- 
chologice  cognoscit,  non  posset  vel  Deum  ipsum  ut  existentem 
ac  veracem  certo  cognoscere  ac  tenere ,  nisi  absoluta  certitudine 
sese  ipsam  existere  sciret  (1). 

35.  6°  Nexum  illum ,  de  quo  tantopere  transcendentales- 
secum  certant ,  inter  subjectum  et  objectum ,  in  ipsa  sensibili 
ac  intelligente  hominis  natura  fundari ;  quandoquidem  humanus 
animus  ex  duplici ,  quem  habet ,  cognitionum  ordine ,  empyrico 
atque  ideali,  dum  seipsum  sentit  ac  percipit,  fit  necessario  certus 


proinde  absolutam  certitadinem  dari. 
Esto  enim ,  qood  hominis  ratio  humana 
sit ,  ac  proinde  fallihilis ,  num  prop- 
terea  nil  infallibiliter  poterit  cogno- 
scere  ?  Nam ,  ut  loquar  cam  D,  Thoma , 
divini  luminis  impresaionem  non  ha- 
bet?  Et  qasB  haec  esset  impressio,  si 
nil  certi  absolute  posset  cognoscere ,  si 
ne  qaidem  se  existere ,  se  percipere  ab- 
solate  hac  certitadine  sciret?  Ad  rem 
Malebranchias  ,  qaem  adversarii  velati 
testem  non  rejicient  :  De  la  il  est  Svi" 

dent  qu'il  y  adu  vrai  et  du  faux 

e%  eela  d  V^gard  de  toutea  les  intelli-' 
gences.  Que  ce  qui  est  vrai  a  Vegard 
de  rhomme  f  est  vrai  d  V^gard  de 
VAnge  et  d  Vigard  de  Dieu  meme» 
TraitS  de  morale,  prem.  part.  pag.  5, 
Lyon  170^. 

(I)  Dei  veracitas  et  existentia,  at 
probe  adnotat  Baidinotti ,  veri  fons  eat 
et  causa  omne  verum  comprehendens , 


non  est  cognitionis  humanm  criterium  ; 
op.  cit,  pag.  214.  Duplicem  hanc  ordi- 
nem,  essendi  ac  cognoscendi,  apprime 
semper  distinxere  scholastici  omnes. 
Certe  si  principiam  contradictionis  ac 
evidentiam  ex  Dei  veracitate  probemas, 
nndenam  statuemas,  Deam  esse  vera- 
cem?  Anquia  evidenter  percipimus  ab- 
solatam  oppositi  impossibilitatem  ?  At- 
qai  hic  esset  diallelus  ille  sea  circalas 
vitiosas ,  in  qaem  Gassendas ,  aliiqae , 
ac  recentias  etiam  Biihle ,  Cartesiam 
incidisse  contendebant.  Quanquam  im- 
merito  id  opponebatur  Cartesio ,  qaippe 
qui  nanquam  certitudinem  existentiae 
suae ,  ac  intaitivam  evidentiam  ex  Dei 
veracitate  probandam  duxit ,  ab  eaque 
sese  accusatione  defendit  in  R^ponse 
aux  secondes  objections,  Cfr.  quae  hac 
de  re  habet  egregie  Gallnppius ,  Sag» 
gio,  etc.  tom.  i,  pag.  33i  etseq. 


PART.    111.    SBGT.    1.    GAP.     I.     DE    RAT.     AWT.    FID.    SPEGT, 


a55 


de  realitate  sua  objectiva;  atque  in  seipso  actibusque  suis  invenit 
intrinsecam  rationem  principiorum  illorum  necessariorum  a 
priori)  quod  non  datur  accidens  sine  substantia  y  nec  effectus 
sine  causa ;  quae  proinde  principia  non  synthetica  a  priori ,  sed 
prorsus  analytica  et  identica  sunt ,  non  logica  tantum ,  sed 
metaphysica  ac  ontotogicaj  et  ad  realitatem  objectivam  demon- 
strandam  firmissima  (l). 

36.  7°  Demum  eam  semper  prae  oculis  habendam  esse  phi- 
losophicam  distinctionem ,  quae  inter  ordinem  logicmn  ac  ordinem 
chro7iologicum  cognitionum ,  atque  ordinem  factorum  historicum 
intercedit  (2).  Ordo  quippe  logicus  intrinsecum  inter  cognitiones 


(1)  Qai  cam  laade  inter  recentiores 
ideologiam  excolaerant ,  conveniant 
omnes ,  principiam  suhstantice  ac  prin- 
cipium  causalitatis  esse  qaidem  apriori, 
qaippe  non  ab  experientia  ac  inductione 
pendeant ,  ati  Humias  contendebat ;  sed 
tamen  ea  esse  omnino  ana/^^/ca  ^  cam 
notio  accidentis  et  notio  efTectus  non 
conaectantar  cum  notione  sabstantiag 
et  cum  notione  causae  ex  qaadam  caca 
rationis  synthesi^  ut  Kantias  asseruit, 
sed  ex  Ipsa  intima  earum  relatione  , 
qaa  fit  at  anam  in  altera  includi ,  seu 
nnam  cum  altera  veluti  praedicatom 
com  subjecto  necessario  connecti ,  ratio 
pervideat;  notiones  vero  illas  non  mere 
abstractas  ac  logicas  esse ,  sed  concretas 
ac  psychologicas  f  quandoquidem  in 
ipsa  nostri  conscientia  substantiw  ideam 
invenimus ,  ac  in  ipsis  actibus  nostris 
actiyis  tum  intellectus  (uti  ex.  gr.  in 
ratiocinatione ),  tum  praesertim  volun- 
tatis  habemus  notiones  reales  caussce 
ac  effectus,  Si  igitur  haec  principia  lo- 
gicam  necessilatem  habent,  cum  sint 
a  priorij  et  tamen  in  ipsa  realitate  ob- 
jectiva  fundantur  ,  quoties  legitime 
quidqaam  ex  ipsis  infertur,  necessario 


ad  objectivam  realitatem  addacunt.  Non 
sunt  enim  meraj  leges  subjecti  perci- 
pientis ,  sed  omnino  objectorum  per- 
ceptorum  sunt  leges.  fiaec  attigisse  pro 
re  nostra  sufBciat ,  nos  ceterum  remit- 
tendo  ad  eos  egregios  philosophos,  qal 
haC  de  re  ex  professo  pertractant,  ac 
varios  modos  probandi  realitatem  mundi 
externi  adversus  idealistas  ac  trascen- 
dentales  expendunt. 

(2)  Ordo  chronologicus  cognitionum 
veritatum  est  relativus  ,  siquidem  pen- 
det  ex  subjecto ,  quod  earam  veritatum 
notionem  acqoirit ,  ac  ex  tariis  adjun- 
clis,  quae  facnltati  cognoscendi  subsidio 
vel  impedimento  esse  possunt.  Ordo 
logicus  veritatnra  est  absolutuSy  qoippe 
statoit  intimas  idearom  relationes  ac 
nexos ,  qaae  ex  ipsa  rerum  natura  exiir- 
guut.  TJt  exemplo  rem  declarem  :  po- 
test  qaaeri ,  quonam  pacto  homines  pri- 
mitus  ideam  ac  certitudinem  Teritatis 
alicnjus  acquisierint ;  et  praelerea  nom 
haec  veritas  talis  sit ,  ut  qoeat  ratione 
cognosci  ac  probari.  Hae  sont  quaestiones 
plane  distinctae  ac  independentes.  Altera 
ad  facta  ,  ad  historiam ,  ad  traditionem 
pertinet ;  altera  ad  idearam  nataram , 

23. 


356  TRACT»    DB    LOCIS    THEOLOGIGIS. 

nexum  persequitur ;  quomodo  una  ex  alia  pendeat ,  una  in  altera 
contineatur ,  edocet;  ac  proinde,  an  et  quomodo  ex  suis  quaeque 
veritas  principiis  deraonstrari  possit ,  ostendit.  Ordo  autem  chro- 
nologicus  exhibet  naturalem  genesin  cognitionum  ,  scilicet  unde- 
nam  illarum  derivatio  incoeperit ,  et  quomodo  ipsarum  evolutio 
gradatim  ac  sua  veluti  sponte  facta  fuerit.  Primus  est  ordo  cogni- 
tionum  philosophicus  ac  abstractus ,  alter  ordo  facti  atque  con- 
cretus.  Ordo  vero  factorum  historicus  non  respicit  ordinem 
cognitionum  in  mente ,  sed  facta  generatim ,  quae  in  humani- 
tatis  historia  successive  evolvuntur.  Harum  vero  distinctionum 
usus  ex  dicendis  luculenter  patebit. 

37.  Haec  nos  praenotanda  ac  statuenda  esse  duximus,  ut  rectum 
rationis  usum  ante  fidem ,  id  est ,  ad  Reh'gionem  inquirendam 
ac  capessendam  expenderemus.  Quod  quidem  nunc  aggredimur 
per  continentem  seriem  propositionum ,  ut  veritas  suo  in  lumine 
collocetur ,  atque  ab  erroneis  hinc  inde  doctrinis  defendatur. 

PROPOSITIO  I. 

Plures  veritates  naturalis  ordinisy  quce  tanquam  prceambula 
fidei  spectari  possunt ,  absque  supernaturalis  revelationis 
subsidio,  recta  ratio  omnimoda  certituditie  cognoscere  potest. 

38.  Praeambula  fidei  cum  S.  Thoma  (1)  ac  communi  saniorum 
theologorum  consensu  vocamus  praecipuas  illas  veritates ,  quae 
tum  animi  humani  naturam  spirituaUtate ,  libertate ,  immorta- 
litate  praeditam  ostendunt ,  tum  Dei  existentiam ,  ejusque  per- 

ac  hamanam  cognoscendi  vim.  Itaqae  parallelae  ,  quae  confundi  non  possunt , 

«tiamsi  ex.  gr.  probaretur  ,  homines  ex  sed  quaenam  vera  inter  ipsas  relatio  de- 

facto  per  alia  media  ad  eam  veritatem  tur ,  accurate  statuendum.  Haec  in  an- 

ccrlo    cognoscendam   pervenisse  ,    hoc  tecessum  sint  dicta. 
non  conficeret  eam  ratione  cognosci  ac  (l)  I  p.  q.  2,  ad  i  :  Deum   esie 

probari  absolute  non  posse  ,  cum  haec  et  alia  hujusmodi ,  quce  per  rationem 

quaestio  alterius  ordinis  sit  ,  et  ex  ipsa  naturalem  noia  possunt  esse  de  Deo, 

rei  natura  pendere  debeat.  Hmc  traditio  ut  dicitur  Rom,  i,  non  sunt  articuU 

historica  ac  ratio  sant  Teloti  dase  lineae  fidei,  sed  prceamhula  ad  articulot. 


PART.    III.    SEGT.    I.    CkV.    1.    DB    RAT.    AWT.    FID.    SPECT.       357 

fectissima  attributa  demonstrant ,  tum  demum  legem  moralem 
circa  actiones  intrinsece  bonas  vel  malas  versantem ,  qua  homo 
ad  ultimum  finem  suum  naturaliter  dirigi  debet.  Naturales  porro 
hae  veritates  sunt,  quia  hominem  in  ordine  duntaxat  naturae 
spectant ,  ac  ab  ordine  supernaturali  omnino  proescindunt. 

39.  Instituitur  haec  propositio  adversus  supernaturalistas  (1), 
quos  vocant ,  qui  omnium  hujusmodi  veritatum  fontem  ac  crite- 
rium  esse  divinam  positivam  revelationem  primitus  homini  fa- 
ctam,  acdeinde  per  traditionem  in  omnes  homines  propagatam, 
contendunt.  Itaque  juxta  istos  humana  ratio ,  revelatione  illa 
seposita,  nunquam /)er  «e  pervenire  potuisset  aut  posset  sive  ad 
cognoscendas  sive  ad  demonstrandas  fundamentales  illas  verita- 
tes ,  sic  ut  quaevis  earum  scientia  a  positiva  fide  suum  agnoscere 
principium  debeatac  fundamentum.  Rationem  aiunt  impotentem 
plane  esse  cuicumque  metaphysico  problemati  apodictice  resol- 
vendo ;  rationales  discussiones  ad  quidpiam  certi  ac  absoluti  non 
ducere ;  quidquid  a  ratione  argumentis  logicis  probari  queat , 
ejusdem  generis  argumentis  oppugnari  ac  destrui  facile  posse. 
Quare  philosophiam  omnem ,  quse  ex  meris  rationis  principiis 
proficisceretur ,  nunquam  veritatem  assecuturam ,  atque  chri- 
stianae  fidei  indoli  adversantera  decernunt  (2). 

(I)  £txxm  supernaturalistarnmnomQn  velationem  ae  fidem.  Hac  porro  poste- 

aeqnivocam  sit ,  et  tum  in  bonnm  tnm  riore  significatione  hoc  Tocabnlam  hic 

in  deteriorem  sensam  snraatur,  ne  mi-  usarpamas. 

nas  peritis  confusionem  ingeneret  du-  (2)  Tales  sunt  D.  Bautain  et  qui  hac 

plex  ejusdem  acceptio  ,  animadvertere  in  re  ejus  placitis  adhaerent.  Jamadmo- 

debemus  ,  si  cum  rationalistis  ac  my-  nuimus,  D.Bautaincommendabiliplane 

thicis  res  sit ,  5t*jDerwa/Mro/i«<a«  vocari ,  docilitate  se  recepisse  ab  ejusmodi  do- 

qui  divinam  immediatam  ac  superna-  ctrinis  ,   in  cujus  rei  testimonium  hic 

turalem  revelationem  et  inspirationem  subjicimus  declarationem ,  quam  sub- 

divinarum   Scripturarum  propugnant ;  scripsit  una  cum  sociis  suis ,  Paris.  8  Sep- 

si  vero   agatur  de  quaestionibus ,  quae  tembris   iS^o  ,    sibi   oblatam   a    novo 

modo  agitantur  circa   rationis   vim  et  coadjutore    Argentoratensi ,  D.  Rsess , 

officium  ,  aupernaturalistarum  nomine  his  verbis  expressam  :  D^airant  nous 

eo8  significari ,  qni  omne  adimere  vel-  soumettre  a  la  doctrine  qui  nous  a  ^t^ 

lent  rationi  jus  et  ofBcium ,  ac  omnia  proposee  par  M^  VEveque,  noussous- 

transferre  in  solam  sapernaturalem  re-  signis  d^clarons  adhirer ,  aans  restria- 


35S 


TRACT.    DB    LOCIS    THEOtOaiCIS, 


40.  Nlmis  porro  longum  esset  et  a  nostro  instifuto  alienum, 
quod  contendimus ,  ostendere  de  singula  quavis  ex  recensitis 
naturalibus  veritatibus;  hinc  nos  ad  unam  tantum  probationes 
nostras  coarctabimus ,  ad  naturalem  cognitionem  scilicet  ac  de- 
monstrationem  existentiae  Dei ,  quae  sane  veritas  et  praecipua 
inter  illas  est ,  et  potissimum  argumentum  fuit ,  contra  quod 
adversarii  machinas  suas  admoverunt.  Et  quamvfs  hac  de  re 
satis  superque  in  tract.  deDeo  disputaverimus ,  hic  tamen  directe 
oppugnamus  eos ,  qui  negant  ,  eam  nativo  rationis  lumine 
cognosci  ac  demonstrari  posse ;  id  quod  et  Scripturarum  oraculis 
adversans,  et  constanti  Patrum  doctrinae  oppositum,  ac  denique 
revelationi  christianse  infensum  sic  esse  probamus. 

41.  Ac  primo  quidem  Scripturarum  oraculis  adversari  novum 
hoc  systema  exinde  evincitur,  quod  istae  perpetuo  supponant, 
hominem  ex  adspectabili  hoc  universo  assurgere  posse ,  imo  et 
debere  in  cognitionem  Dei.  Etenim,  Job  XXXVI ,  25,  legitur  : 


tion  aucune,  aux  propositions  sui' 
vantes  :  i°  Le  raisonnement  peut 
prouver  avec  certitude  Vexistence  de 
Dieu  et  l'infiniti  de  ses  perfections, 
La  foi,  don  du  ciel ,  suppose  la  r^- 
vSlation;  elle  ne  peut  doncpas  conve- 
nablement  etre  all^gu&e  vis-d-vis  d*un 
athee  en  preuve  de  Vexistence  de  Dieu, 
2°  La  divinit6  de  la  rdvelation  mo- 
satque  se  prouve  avec  certitude  par  la 
tradition  orale  et  Scrite  de  la  syna- 
gogue  et  du  christianisme.  3°  La  preuve 
tir^e  des  miracles  de  J,-C,y  sensihle 
et  frappante  pour  les  timoins  oculaires , 
«'a  point  perdu  sa  force  avec  son  eclat 
vis-a-vis  des  gen^rations  subsequentes^ 
Nous  trouvons  cette  preuve  en  toute 
certitude  dans  Vauthenticite  du  N.  T,, 
dans  la  tradition  orale  et  ecrite  de  tous 
les  chrStiens;  et  c^est  par  cette  double 
tradition  que  nous  devons  la  d^mon- 
trer  A  Vincridule  qui  la  rejelte ,  ou  d 


ceux  qui,  sans  Vadmettre  encore ,  la 
disirent,  4°  On  n*a  point  le  droit  d^at" 
tendre  d^un  incridule  quHl  admette  la 
resurrection  de  noire  divin  Sauveur , 
avant  de  lui  en  avoir  administre  des 
preuves  certaines ,  et  ces  preuves  sont 
ddduites  par  le  raisonnement.  5**  Sur 
ces  questions  diverses  la  raison  pricede 
la  foi  et  ddit  nous  y  conduire,  6°  Quel- 
que  faihle  et  obscure  que  soit  la  raison 
par  le  pech6  originel ,  il  lui  reste  as- 
sez  de  clarte  et  de  force pour  nous  gui- 
deravec  certitude  d  Vexistence  de  Dieu , 
d  la  rivelation  faite  aux  juifs  par 
Moise ,  aux  chrettens  par  notre  ado- 
rahle  Homme-Dieu,  Voat  haec,  tantum 
abest,  nt  putemas  eidem  cl.  auclori 
quidpiam  detrahere  nostra  hac  confu- 
tatione  ejus  sjstematis  ,  at  potins  ei  ex 
corde  gratulemur ,  ac  rem  ipsi  gratam 
nos  facere  confidamus ,  ne  ceteri  tali 
doctrina  abutantur. 


PART.    III.    SECT.    I.    CAP.    I.    DB    RAT.    ANT,    FID.    SPBCT.        369 

Omnes  homines  vident  eum,  unusquisque  intuetur  procul  (1), 
8ap.  XIII,  1 ,  luculentius  adhuc  dicitur  :  Vani  autem  sunt  omnes 
homines  y  in  quibus  non  subest  scientia  Dei;  et  de  his  ^  quce 
videntur  bona  ^  non  potuerunt  intelligere  eum,  qui  est;  neque 
operibus  attendentes,  aijnoverunt y  quis  esset  artifex.  Et  rursum  : 
A  magnitudine  enim  speciei  et  creaturw  cognoscibiliter  poterit 
creator  horum  videri{Tj.  Quapropter  Apostolus,  Act.XlV,  14  et 
seqq.  :  Qui  fecity  iiiquit,  ccelum  et  terram,  et  mare,  et  omnia^ 
quce  in  eis  sunt;  qui  in  prceteritis  generationibus  dimisit  om- 
nes  gentes  ingredi  vias  suas;  et  quidem.  no7i  sine  testimonio 
semetipsum  reliquit^  benefaciens  de  ccelo  y  dans  pluvias  et  tem- 
pora  fructiferay  implens  cibo  et  lcetitia  corda  nostra,  Jam  vero 
inane  prorsus  esset  ejusmodi  testimonium  ,  quod  de  se  Deus 
hominibus  in  creaturis  reliquit ,  si  homo  ratione  sua  ex  ipsis  ad 
Deum  cognoscendura  assurgere  non  posset.  Ast  ratiocinatione 
opus  non  est ,  cum ,  quod  intendimus ,  idem  Apostolus  aperte 
declaret  in  Epist.  ad  Rom.  1 ,  20 ,  dicens  :  Invisibilia  ipsius, 
a  creatura  mundi,  per  ea  quce  facta  sunt,  intellecta  conspi* 
ciuntur  :  sempiterna  quoque  ejus  virtus  et  divinitas  y  ita  ut 
sint  ineoscusabiles ;  quia,  cum  cognovissent  Deum  y  non  sicut 
Deum  glorificaverunt. » .  dicentes  enim,  se  esse  sapientes  y  stulti 
facti  sunt,  Ex  quibus  postremis  verbis  intelligimus ,  Paulum  de 
philosophis  praecipue  hic  esse  locutum ,  qui  non  soium  cognoscere 
Deum,  verum  etiam  ejus  existentiam  ratione  ostendere  ac  de- 
monstrare  potuerunt  (3).  Omittimus  porro  brevitatis  gratia  non 
pauca  similia  Scripturarum  eloquia,  quae  eamdem  veritatem  con- 
firmant  (4). 


(1)  In  quem  loc.  cf.  qnae  docte  scribit  Vid,  etiam  Corn,  a  Laplde ,  Cotnment, 
Joan,  De  Pineda  S.  J.  circa  naturalem  in  honc  locam. 

Dei  cognitionem  ex  creataris  haastam,  (3)  Cfr.  Card,  Toletas,    Comment. 

Comment.  in  Job,  tom,  ii ,  pag.  So^,  in  epist,  ad  Rom.   Romae  1602,  in 

Venet.  1604,  hanc  loc;  item  Salmeron ,  Comment, 

(2)  Ibid.  V,  5.  Ex  quibas  patet ,  non  in  epist,  B.  Pauli.  Colon.  Agrip. 
de  prohahili  Dei  agi  cognitione  ,  ut  iom,ii\Uyin  epist,  acf  Aom.  diss.  i3; 
nonnulli  autumant ,  sed  de  cognitione  Estius  ,  in  hunc  loc. 

omnino  C6r/a^  haurienda  ex  creaturis.  (4)  Ps.  xviii,  2;  Ps.  cii ,  22.  Ut 


360 


TRACT.    DE    lOClS    THEOLOGIGIS. 


42.  Nec  alia  insedit  Patribus  sententia ;  uno  siquidem  animo 
omnes  prorsus  docent ,  hominem  ex  creaturis  bene  ratione  uten- 
tem  potuisse  ac  debuisse  de  Deo  ejusque  unitate  cognitionera  sibi 
comparare.  Ne  prolixiores  simus,  unius  aut  alterius  afferemus 
testimonia ,  remittentes  quoad  cetera  studiosiores  ad  auctores , 
qui  data  opera  illa  coUegerunt.  Itaque  S.  Irenaeus  :  Hoc  ipsum, 
inquit ,  omnia  cognoscunt ^  quando  ratio  mentibus  inficca  mo- 
veat  ea  ac  revelet,  quoniam  est  unusDeus  omnium  Dominus  (1). 
TertuUianus  vero  scribit  :  Deum  habere  testimonia  totum  hoc, 
quod  sumus,  et  in  quo  sumus  (2).  Qui  praeterea  luculenter  dis- 
tinguens  inter  cognitionem  Dei  supernaturalem  seu  salvificam, 
quam  babemus  ex  revelatione  positiva ,  et  naturalem  ,  quam 
habemus  ex  creaturis ,  haec  habet :  Nos  defi,nimus  ,  inquit ,  Deum 
primo  ?iatura  cognoscendum ,  dehinc  doctrina  recognoscendum ^ 
natura  ex  operibus,  doctrina  eos  prcedicationibus  (3).  S.  Cypria- 
nus,  ethnicum  alloquens,  ait  :  Heec  est  summa  delicti  ^  nolle 
agnoscercy  quem  ignorare  fwnpossis  (4).  S.  Basilius,  aut  saltem 
antiquus  auctor  comm.  in  Isaiam,  sic  Deum  loquentem  inducit : 
Me  non  intellexit,  quem  coelum  commonstrat,  quem  terra  et 
ma/re  declarant,  quem  sol  et  luna,  stelloe  et  omnes  res  creatce 
indicant  (5).  Et  S.  Greg.  Naz.  :  Nimis,  inquit,  hebes  et  stolidus 
est,  quisquis  non  huc  usque  sponte  sua  progreditur ,  natura- 
liumque  demonstrationum  vestigiis  insistit,  cttque  adeo  hoc  sibi 
persuadet,  ne  id  quidem  Deum  esse ,  quod  vel  imagine  quadam 
animo  concepimus  velinformavimus{^).  Sic  ceteri  passim ,  quin 


in  aliis,  in  qnibas  Proplieta  creaturas  (5)  'Efci  cC  o-uv^Kt ,  r^y  ^t'  cifttuZ 

omnes inTitat  adlandandam  Dominam ,  yfwptt^ifcevav*  t^v  ^td  yiis  xeti  B-etXua-a-tjg 

scilicet  objective  per  propriam  existen-  ^UKvvfcevov*  r^v  hei  tjXlov  K«tt  TtXtjvtjs , 

tiam,  ordinem  et  palchritadinem.  Item  tjj»  hu  reHv  uo-Ttpttv  Kett  ^tei  Treicrfjf  Ttis 

Job.  xn,  7  et  seqq.  etc.  etc.  KTiff-tas  KetTafittjwefctvcv,  In  cap.  i  Isa. 

(1)  Cont,  hteres,  lib,  ii,  cap.  6,  n.  i5.  tom.  i,  p.  388.  De  qao  anctore 
nam.  i.  cfr.  admonit.  edit.  Maar.  tom.  i,  opp. 

(2)  Advers.  Marcion,  lib.  i ,  cap.  i  o.  pag.  877. 

(3)  Ibid.  cap.    18.  (6)   Aletv  etyvufitiv  0  fc^  fctxf'  TouTm 

(4)  De  idolor,  vanit,   edit.  Maar.  TFfcimv   tKova-las ,   Koit   tu7s   (pvTtKetHs , 
pag«   237.  ivcfctves   «TFc^til^tcriv  ,    «^AA*   cvit  tcStc 


PAET.  III.  SEGT.  1.  GAP.  I.  DB  EAT.  AKT.  FID.  SPECT.   361 

uUus  excludi  possit  (l).  Neque  his  contenti ,  plures  ac  varias  de 
Dei  existentia  demonstrationes  metaphysicas ,  physico-theologicas 
ac  morales  confecerunt  (2),  imitantes  hac  in  parte  ethnicos  ipsos 
philosophos,  qui  pariter  plura  argumenta  ex  ratione  petita  ad 
Dei  existentiam  evincendam  attulerunt  (3). 

43.  A  Patrum  autem  vestigiis  non  recesserunt  scholastici,  ex 
quibus  satis  nobis  sit  commemorare  S.  Anselmum  et  S.  Thomam, 
quos  rehqui  passim  secuti  sunt  (4).  Etenim  S.  Anselmus  fortasse 
omnium  primus  demonstrationem  dedit  de  Dei  existentia ,  a 
priori  vulgo  nuncupatam  (5).  S.  Thomas  non  solum  quinque 
demonstrationes  de  Dei  existentia  proposuit  (6) ,  verum  etiam 
data  opera  eos  refelht,  qui  docebant,  qnod  Deum  esse  nonpotest 
per  rationem  inveniriy  sed  per  solam  viam  fidei  et  revelationis 
est  acceptumj  et  vocat  errorem  (7).  Quae  quidem  doctrina  identica 
plane  cum  sit  cum  doctrina  adversariorum  nostrorum ,  patet  ^ 
quod  in  antecessum  de  ea  protulerit  judicium  S.  Doctor.  Atque 
cum  eumdem  errorem  renovaverit  Socinus  cum  nonnullis  asse- 
clis  suis ,  non  solum  nostrates ,  verum  ipsi  etiam  Protestantes  in 
illum  insurrexerunt  (8). 

44.  Demum  revelationi  Christianae  infensum  esse  ejusmodi 
systema ,  ex  eo  facile  liquet ,  quod  nisi  Dei  existentia  tanquam 

ttfai    06«ir  ,    Wtf     ((pccfTec<r6tj/tctf  ,    9  diam  Golamnam ,   qai   negavit ,   allo 

aftTwciTM/At^ei ,   ^    Ticyos    vTriypw^i/tf,  argamento ,  et  Gard.  De  Alliaco  ac  per- 

Orat,  xxiiv  ,  quae  est  u  De  Theologia ,  paacos  alios,  qai  censaerant,/?rOi&aj&«7t 

n.  n.  cit.  edit.  Paris.  tom,  i ,  pag.  54o,  solam  argomento  demonstrari  Dei  exis- 

(1)  Gfr.  De  Valentia  ,  Comment.  tenliam  posse,  qaiqae  a  reliqais  om- 
iheologic,  tom.  1,  disp.  i,  qoaest.  a,  nibas  refellantar  et  impagnantar,  ce- 
pancto  1 ,  Quibus  modis  prohari  poS'  teri  ananimes  sant  in  adstraenda  Dei 
sitf  Deum  ease,  jdn  non  solum  ex  fide,  existentia  per  veram  demonstrationem. 
»ed  e^iam  erirfenter,  edit.  Lngd.  i6o3,  (5)  In  Proslogio,  cap.  2  et  seqq, 
pag.  66  et  seqq,  Hano ,    nt  compertara   est ,  adoptavit 

(2)  Cfr.apad Petaviam,  De  Deo,  lib.i,      Gartesias, 

cap.   I  et  a,  et  praesertim  apad  Tho-  (6)  i  p.  q.  3 ,  art.  3. 

massinnm  ,  Theologic.  dogm,  tom.  1 ,  (7)  Contr.  gent.  lib.  i,  cap.  12,  nbi 

lib.  1,  cap.  21  et  seqq.  late  hanc  errorem  plaribas  argomentis 

(3)  Gfr,  ibid,  refellit. 

(4)  Si  anam  fortasse  excipias  Mgi-  (8)  Sane   Sociaas  ,   in    Miscellan. 


362 


TRAGT.    DE    LOGIS    THEOLOGIGIS, 


fidei  praeeambulum ,  ut  loquitur  Angelicus  doctor ,  supponatur , 
nequeat  valide  factum  ostendi  revelationis ,  quae  Dei  existentiam 
praeexigit;  seposita  enim  Dei  existentia ,  revelatio  divina  ne  con- 
cipi  quidem  potest.  Si  quis  porro  incredulo  Dei  existentiam  infi- 
cianti,  hanc  veritatem  suadere  vellet,  num  id  ex  sola  revelatione 
conficiet?  Atqui  lioc  veluti  petitio  principii  ab  incredulo  illo 
repelleretur ,  siquidem  jam  Deum  existentem  necessario  supponit 
revelatio.  Qui  igitur  autumant  ex  sola  fide  seu  revelatione  posse 
Dei  existentiam  constare,  validam  e  medio  tollunt  viam  incre- 
dulum  de  ipsa  revelatione  convincendi  (1). 


respons.  ad  objeclion.  5  Culten ,  scri- 
bit  ;  Homo  ipse  per  se  nec  seipsum, 
nec  Deum  ejusque  voluntatem  cogno- 
scere  potest ;  sed  necesse  est ,  ut  hcec 
illi  Deus  aliqua  ratione  patefaciat,  Et 
in  Prcelect,  theolog,  cap.  2 ,  coin  pro- 
posqerit  receptiorem  sna  ajtate  senten- 
tiam  de  cognitione  Dei  homini  ejosque 
auimo  naturaliter  insita ,  eam  rejecit 
etiara  his  argumentis  :  i°  qood  Deus 
ab  initio  creationis  se  primo  homini  pa- 
tefecisset :  Quiprimua  homo  cum  non- 
gentis  triginta  annis  vixerit ,  posteros 
suosfacile  divinitatis  opinione  imhuere 
potuit,  2"  Quia,  si  divinitatis  opinio 
cunctis  naturalis  esset,  certe  ea  non 
esset  ex  fide ;  atqui  ex  fide  eam  esse 
docet  epistola  ad  Hebrceos  xi,  6. 
Deinde  pergit  aliorum  exponens  senten- 
tiam ,  et  ea  est ,  de  qua  hic  agimus , 
scribit  :  At  sunt  qui  dicant ,  id  sal- 
tem  negari  non  posse ,  ex  sola  hujus 
mundi  machina ,  si  quis  animum  ad- 
vertat,  posse  quemlibet ,  non  solum 
Deum  esse,  manifeste  cognoscere^  ve- 
rum  etiam  rebus  humanis  eum  pro- 
epicere,  plane  percipere.  Immo  com- 
plures  addunt ,    ex   eadem  machina 


omnes  satis  intelligere ,  quidquid  opus 
est  ad  eam  Dei  notitiam,  ex  qua  om- 
nis  religio  proficiscitur»  Senientia  ista 
similiter  vel  ex  eo  falsitatis  arguitur , 
elc.  in  Bihlioth.  fratrum  Polonorum , 
tom.  1,  pag.  537  et  seq,  Uinc  Ostoro- 
dus,  socinianus ,  in  Instit.  relig,  Christ. 
cap.  I  ,  pag.  10,  haec  habet  ;  Quan- 
tum  homines  de  Deo  aut  deitate  sciunt, 
id  non  habent  a  natura,  neque  ex  con- 
sideratione  creaturarum ,  sed  ex  au- 
ditu,  Ab  initio  enim  Deus  se  se  homi' 
nibus  peUefecii,.  Porro  ex  nostria  hanc 
doctrinam  socinianam  confutarant  , 
quotquot  Dei  existenliae  deraonstralio- 
nera  confecerunt.  Ex  Protestantibus  in- 
terceteros  ex  professo  refellit  hanc  sen- 
tentiam  Calovius  ,  op.  cit.  Scripta 
anti'SOciniana ,  tom.  1.,  pag.  5i.  in 
diss.  De  exislentia  Dei  ejusque  natU' 
rali  cognitione, 

(1)  Hinc  apposite  observat ,  S.  Joan. 
Chrysost.  Aposlolum  Paulum,  Athc- 
nienses  de  divini»  alloquentem ,  non  ex 
Scripturis ,  sed  rationibus  atque  ex  prin- 
cipiis  ab  illis  ethnicis  admissi^  procea- 
sisse.  Hom,  iii ,  in  Ep,  ad  Tit,  Prae- 
terea  revelatio  praeter  Dei  existentlam 


PART.     III.    SECT.    I.    CAP.    I.    DB    RAT.     ANT.    FID.    SPECT.       ^^63 

45.  Itaque ,  seclusa  positiva  Dei  revelatione  atque  ante  fidem , 
dari  potest  ac  debet  naturalis  eaque  certa  cognitio  ac  demon- 
stratio  existentiae  Dei ,  qua  posita ,  ex  ipso  conceptu  entis  neces- 
sarii  ac  infiniti  omnes  ejus  perfectiones  seu  attributa  sua  veluti 
sponte  dimanant ,  id  quod  S.  Tbomas  continenti  eoque  firmis- 
simo  ratiocinio  in  libris  praesertim  contra  gentes  ostendit.  Quod 
vero  de  naturali  Dei  cognitione  ostendimus,  id  ipsum  de  animi 
humani  spiritualitate ,  libertate  ac  immortalitate  ,  dequ^  immu- 
tabili  justi  atque  injusti  norma  nativo  rationis  lumine  cognita 
dicendum  est ;  quandoquidem  bae  veritates  ex  primitivis  sive 
facti  interni  sive  rationis  veritatibus ,  ex  rationali  bominis  na-- 
tura,  atque  ex  ipsius  Dei  attributis  necessario  nexu  deducuntur, 
prouti  innumeri  pbilosopbi  atque  apologetae ,  qui  bac  in  re  ver- 
sati  sunt ,  egregie  praestiterunt  (!)• 


sapponit ,  Deam  esse  certo  locutam , 
hominesque  morali  officio  oranino  ob- 
slringi  ad  hocDei  verbum  snscipiendam. 
Atqui  nisi  haec  independenter  a  reve- 
latione  cognoscenda  probentur,  quonam 
innitentur  fandamiento  ? 

(1)  Eminet  inter  istos  Gerdilius ,  in 
cajus  prxclaris  philosophicis  operibus 
tot  extant  de  metaphysicis  istis  ac  mo- 
ralibus  veritatibus  demonstrationes ,  eo 
principiornm  nexu ,  ea  ratiocinii  seve- 
ritate  confectae ,  ut  omnimodam  certi- 
tudinem  pariant ,  ac  plurimae  mathe- 
maticam  fere  evidentiam  prae  se  ferant. 
Utinam  perillustris  hajus  ac  vere  chri- 
stiani  philosophi  opera  magis  hac  aetate , 
apud  exteros  praesertim  ,  cognita  ac  in 
honore  essent !  At  enim  quis  non  mi- 
rabitur,  dum  audiat,  Gerdilium  ab 
aliquo  e  recenlioribus  supernatnralistis 
ac  traditionalistis  raiionalismi  incusari , 
quod  scilicet  legitimam  rationi  vim  cog- 
noscendi  tribuerit?  Sunt  verocompla- 
res  alii ,  quos  Germanicae  philosophiae 


abstractiones  magis  delectent ,  et  nimis 
antiquam  existiment  eam  philosophiam , 
quae  in  illis  veritatibus  demonstrandig 
operam  impendit.  Sic  porro  Hegel,  in 
sua  FFissenschaft  derLogik,  seu  Scien- 
tia  logicce ,  vol.  l,  Niirnberg  1812, 
pag.  3 ,  4  >  praefator  :  Id  quod  ante 
hanc  cetatem  metaphysica  dicebatur, 
fuit  f  ut  ita  dicam  ,  e  solo  radtcitus^ 
evulsaf  ac  ex  scientiarum  numero 
evanuit,  Quis  amplius  modo  sibi  quid" 
quam  oggeri  pateretur  de  veteri  onto- 
logia,  de  psychologia  rationali,  de 
cosmologia ,  aut  etiam  de  theologia  na» 
turali  temporis  anteactiP  Investiga- 
tiones  ex.  gr,  de  animi  immateriali- 
tate,  de  causis  mechanicis  etfinalibus, 
ubi  possent  adhuc  studium  excitare  ? 
Etenim  illcB ,  quce  dicebantur  demon- 
strationes  existentios  Dei,  afferuntur 
tantum  historice ,  aut  ad  fovendam 
cedificaiionem  animique  excitamentum. 
Hac  facti  res  est  :  siudium  partim 
quoad  substantiam ,  partim  quoadfor' 


364  TRACT-    DE    LOCIS    THEOLOGICIS, 

DIFFICULTATES. 

46.  Obj.  prima.  Dei  notiliam  una  cum  loquela  non  potuit 
primus  homo  sibi  comparare  nisi  per  Dei  ipsius  manifeslationem 
ejusque  locutionem.  IUe  utramque  filiis  seraeque  posteritali  trans- 
misit.  Ergo  ad  eum  modum  ,  quo  lingua  a  proto-parentibus ,  sic 
Dei  notitia  propagata  est  in  omnes  populos  via  traditionali. 
2fi  Hinc ,  si  quis  in  silvis  natus  esset  ac  enutritus  extra  ceterorum 
hominum  societatem ,  nunquam  ex  sola  terrse  caelique  inspectione 
Dei  notitiam  mutuaretur;  sed  stupidus  ac  sine  loquela  adole- 
sceret ,  intuereturque  omnia ,  quae  illum  circumstant ,  objecta  bru- 
torum  animantium  more,  prout  experientiae  facta  ostendunt; 
multo  vero  minus  Dei  existenliam  sibi  demonstrare  poterit  hu- 
mana  ratio ;  3®  quippe  demonstratio  jam  praesiipponit  veritatem 
cognitam  ab  eo ,  qui  eam  conficere  nititur ,  ac  optatam  credi- 
tamque  ab  eo ,  in  cujus  gratiam  demonstratio  fit.  4°  Hoc  magis 
elucet,  si  naturam  et  conditiones  ratiocinationis  spectemus;  ra- 
tiocinari  enim  est  vel  deducere  vel  inducere;  porro  deductio 
supponit  principium  cognitum  atque  antea  constitutum  ab  eaque 
independens ,  siquidem  est  ejus  basis ;  inductio  vero ,  quae  ex 
consequentiis  ad  principium ,  ab  efiectibus  ad  causam  ascendit , 
anteriorem  includit  factorum  ,  quibus  innititur,  cognitionem. 
Porro  quis  principium  praebet  in  priori  casu ,  quis  factorum  tri- 
buit  cognitionem  in  posteriori?  Seu  unde  proveniunt  majores 
omnium  ratiocinationum  ?  Nonne  in  his  majoribus  praeconti- 
nentur  certitudo  et  veritas  conclusionum  ,  quae  ut  legitimae  sint, 
contineri  debent  in  praemissis  nec  eas  excedere?  Jamdiu  igitur 
habebatur  veritatis  certitudo  ante  ratiocinationem ;  seu,  quod 
idem  est ,  scientia ,  quam  in  praesenti  habet  homo ,  fundatur  in 
fide  in  primum  principium ,  in  majoretn  absolutam ,  atque  ut 

mam  anfiiqua   metaphysiccB ,  partim  tatores  in  Logica  toti  vereantar ,  ac  to- 

vero  quoad  utrumque ,  omnino  extin-  tam  metaphysicam  ac  ontologiara  in  ea 

ctum  esse.  Adeo  ne  igitar  veritates  rae-  coUocare  videntar ,   qaasi  nempe  per 

taphysicae  et  raorales  etlam  quoad  sub-  mere  dialecticum  processam  a  priori 

atantiam  viluerant ,  al  veluti  ohsoletm  omnia  entia  ipsa  objectivo-realia  sint 

haberi  possint  ?  Hegel  vero  ejasque  sec-  constituenda. 


PART.  III.  SEGT.  I.  GAP.  I.  DE  RAT.  ANT.  FID.  SPEGT.   365 

recte  dictum  est ,  fides  est  principium  rationis,  5^  Sane ,  ratio 
admittit  necessario  principia  et  axiomata  absque  illorum  demon- 
stratione;  sunt  igitur  axiomata  ac  principia  totidem  ppstulata, 
quae  pr^eexigit  ratio,  ut  possit  exerceri;  fides  proinde  in  prin- 
cipia  anterior  est  cognitione ,  ratione  ejusque  exercitio ;  est  praeam- 
bulum  necessarium,  proutS.  Augustinus  ipse  adnotavit,  scribens : 
NaturcB  quidem  ordo  se  habety  ut^  cum  aliquid  discimus, 
rationem  prcecedat  auctoritas.,.,  Auctoritas  fidem  flagitat ,  et 
rationi prwparat  hominem  (1).  6°  Quare,  quod  consequens  est^ 
demonstrationes  omnes  existentige  Dei  totidem  sunt  paralogismi , 
quia  Deus,  ens  entium,  est  principium  absolutum  totius  exis- 
tentiae,  et  affirmatio  zo  esse,  major  est  absoluta  cujusvis  ratio- 
cinii ,  ac  proinde  necessario  praesupposita  in  omnibus  proposi- 
tionibus  ad  eam  adstruendam  adscitis.  7°  Demum  ejusmodi 
demonstratio  est  logice  impossibilis ;  etenim,  si  fiat  per  dedvk' 
ctionemy  unde  sumet  principium  suum  ,  quaenam  erit  altioridea, 
ex  qua  inferri  possit  existentia  Dei?  Si  vero  fiat  per  inductio- 
nem ,  quomodo  concluderet  ex  finito  ad  infinitum  ?  Nonne  con- 
clusio  magis  pateret  quam  praemissae  (2)  ?  Ergo. 

47.  Ad  !•»,  Dist,  cons.  Propagata  est  Dei  notitia  una  cum 
lingua  per  traditionem,  trans.  vel  conc;  ita  propagata  est,  ut 
homo  per  solam  rationem  eam  sibi  comparare  non  potuerit  aut 
possit,  neg.  Duo  hic  permiscentur ,  quae  distingui  apprime  ab 
invicem  debent,  ordo  scilicet  chronologicus  sive  etiam  historicug 
ac  ordo  logicus.  Aliud  est  primum  hominem  ad  supernaturalem 
statum  evectum  Dei  nolitiam  ex  ipsa  Dei  manifestatione ,  atque 
etiam ,  si  lubet ,  excitationem  ac  veluti  rudimenta  qusedam  ad 
determinatum  loquelae  usum  a  Deo  habuisse,  ac  inde  propterea 
una  cum  hngua  Dei  notitiam  ad  posteros  pervenisse ;  aliud  vero , 
quod  vdAAoper  se  sola  potis  non  fuerit  aut  sit  ad  certam  Dei  noti- 
tiam  assu^ere.  Primum  est  historicum  factum  et  quidem  veris- 

(1)  De  morib»  Eccl.  cap.  i ,  et  De  commun,  pag.  i3  etseqq.  ubi  systema 
vera  religione  ,  cap.  24.  suam  pancis  sed  dilacide  exponit.  Ea- 

(2)  Ita  Bautain ,  in  opasc.  cit.  Quel-  dem  fasius  inveniunlar  passim  in  PAt- 
^ues  rkflexion»  sur  la  doctrine  du  aens  iosophie  du  Chriatianiame. 


366  TRACT.     OE    LOCIS    THEOLOGIGIS. 

simum ;  alterum  est  logica  affirmatio ,  quae  falsa  omnino  con- 
vincitur  :  1°  intrinsecis  rationibus ,  quippe  et  necessitas  causae 
necessariae  et  contemplatio  hujus  universi  et  natura  rationalis  ac 
moralis  hominis  ipsius  totidem  invicta  suppeditant  argumenta 
existentiae  Dei;  2°  rationibus  extrinsecis;  nam,  ut  vidimus,  ea 
assertio  Scripturae,  Patribus,  theologis  omnibus ,  quibus  praeclare 
consonat  Catechismus  Romanus  (1),  nec  non  christianaB  revela- 
tioni  adversa  fronte  refragatur.  Nec  vero  duo  illi  ordines ,  histo- 
ricus  et  logicus  ,  traditio  nimirum  et  ratio,  inter  se  pugnant;  sed 
veluti  duae  lineae  parallelae  ab  ipso  humani  generis  exordio  pro- 
gressae ,  optime  cohaerent  mutuoque  se  juvant.  Nam  ex  una  parte 
traditio  facilem  ac  veluti  familiarem  Dei  notitiam  diffundebat; 
ex  altera  ratio  id ,  quod  ex  traditione  acceperat ,  nativo  lumine 
suo  verum  ostendebat  magisque  firmabat;  atque  ubi  «ut  traditio 
deficeret,  aut  obscurata  esset  ac  corrupta ,  potuit  ipsa  ratio  ho- 
minem  ad  certam  germanamque  supremi  Conditoris  sui  notitiam 
revocare,  sic  ut,  teste  Apostolo,  inexcusabiles  facti  sint,  qui 
ejus  lumen  in  se  extinxerint  aut  obscurarint  (2). 


(1)  Haec    enim   habet    Catechismua  tema   nititur ,    nempe    impossihilitaa 

Rom.    Prwf,   sect.  i ,  n.   i   i  Ea  est  physica  et  metaphysica,   qood   homo 

humancB  mentis  et  intelligentiw  ratio ,  loquelam    per    se    institaere    potaerit 

ut  cum  alia  muUa ,  quce  ad  divina-  ( ande  ex  facto ,  quod  homines  loquan- 

rum  rerum  cognitionem  pertinent ,  ipsa  tur ,  argumentantur  ad  primitivam  ex- 

per  se  ,  magno  adhibito  lahore  et  di-  trinsecam  Dei  revelalionem)  haud  pau- 

ligentia ,  investigaverit  ac  cognoverit,  cis  difficultatibus  obnoxiam  est.  Ac  i"  at 

Et  part.  1,  Desymb.  fid,  cap.  2,  n.6:  bapc  ipsa  impossibilitas  certo  constet , 

Hcec  quidem  ( hajas  seculi  sapientia )  nonne  opus  est  ratiocinio  eoque  firmis- 

naturalis  tantum  luminis  ductu ,  ah  simo  illam  probare,   ad  hoc  ut  certa 

effectihua  et  ah  iis,  quce  sensibus  per-  sit  hsec  praemissa,  ex  qua  tota  concla- 

cipiuntur ,  paulatim  progressa ,  non-  sio  pendet  ?  Ergo  oportet  jam  suppo- 

nisi  post  longos  lahores ,  vix  tandem  nere  in  homine  per  se  valida  ac  certa 

inmsihilia  Dei  contemplatur ,  primam-  cognoscendi  media ,  quod  adversarii  non 

que  cmnium  rerum  causam,  et  aucto-  concedunt.  i°  Impossibilitas  ilia  qaoad 

rem  agnoscit  atque  intelligit,  ^Via  eju.8'  institutionem    ioquelfe    articulatae    est 

xnodi  testimonia  inferius  dabimus.  quaestio  philosophica ,  qaa?  jamdiu  ab 

(2)    Ceterum    fundamentam    pracci-  egregiis  philosophis  hinc  inde  magna 

panm  ,  quo  lolam  adversarioram  sys-  contentione  agitatur ;  et  quamyis  prae- 


PART.    111.    SEGT    I*    GAP.    1,    DE    RAT.     AKT.    FID.     SPECT.         367 

48.  Ad  2™,  Dist,  Ex  defectu  exercitii  atque  evolutionis  propriae 
facultatis  rationalis ,  trans.;  ex  defectu  insito  facultati  ipsi,  neg, 
Cum  loquimur  de  facultate ,  qua  pollet  humana  ratio ,  Deum 
cognoscendi  ejusque  existentiam  demonstrandi ,  eam  significamus 
satis  exercitam  atque  evolutam,  quod  fit  ope  societatis  atque 
adminiculorum ,  quae  in  societate  reperiuntur,  quaeque  certe  sibi 
comparare  haud  potest ,  qui  extra  ceterorum  hominum  consor- 
tium  nutritur  et  adolescit.  Qui  in  siivis  natus  esset ,  illius  exer- 
citii  et  evolutionis  defectu  non  modo  Dei  notitiam ,  ut  liberaliter 
etiam  adversariis  demus ,  sed  neque  ceterarura  rerum  ad  vitae 
cultum  spectantium  cognitionem  et  usum  acquireret ,  quas  nemo 
tamen  dicet  per  solam  rationem  obtineri  non  posse.  Nimis  ergo 
probat  hoc  exemplum ,  ac  nihil  propterea  probat. 

49.  Ad  3™,  Dut.  Praesupponit  demonstratio  ex  parte  illius , 
qui  eam  conficit,  veritatem  rei  demonstrandae  hypothetice^  conc; 
absolute  y  neg,  Hic  enim  efFectus  est  demonstrationis.  Sic  etiam  : 
ex  parte  illius ,  in  cujus  gratiam  fit  demonstratio ,  veritas  tenetur 
ut  demonstranda ,  conc;  ut  demonstrata ,  neg.  Antequam  enim 
alicujus  veritatis  demonstratio  fiat ,  potest  ejus  qualiscumque 
haberi  cognitio,  de  qua  aliquis  dubius  ac  incertus  existat;  at 
postquam  vim  demonstrationis  percepit ,  eam  quodammodo  ra- 
tione  sua  intuetur ,  convincitur ,  et  omnimodam  certitudinem 
assequitur,  quam  antea  non  habebat,  aut  saltem  non  habebat 

sertim  cl.  De  Maistre  ac  de  Bonald  nec  igitar  in  qasestione  admodam  implexa 

non  recentins  Rosmini ,  Opusc.  filos»  fundamentum  realitatis  ac  certitudinis 

cit.  tom.  I,  pag.  5^  et  seqq.  etDmows-  hurnanarum  cognitionam  collocari  po- 

ki,  Instit.  philos.  tom.  i,    Psychol,  terit?  3°  Licet  admittamas,  argamen- 

pag.  3^2  et  seqq.  aliique  vaiidis  sane  tum   ex  origine  loqnelse  depromptam 

argumentis  eam   cvincere   studuerint ,  ntiliter  posse  Teluti  in  sabsidiam  ad- 

non  pauci  tameu  inter  recentiores,  re-  vccari  ad  hominis  veram  originem  phi- 

ligiosi  eliam   philosophi ,   ati  Gallup-  losophice  evincendam ,  non  adeo  tamen 

pius,  Bonellius  ,  etc.  refraganlur,  ac  ineluctabile  videri  posset,  ac  adversarii 

praesertim  Cl.  Forichon,  in  op.  Le  f»a-  existimant.  Sed  hoc  etiam  concesso  , 

Urialisme  et  la  phr^nologie  combattus  num  non  erit  vera  philosophica  ac  ra- 

dans  leurs  fondements,   Paris  iS^o,  tionalis  demonstratio  de  sapremi  Nami- 

pag.  2i6  et  seqq.  Bonaldi  et  de  Lamen-  nis  existentia  ,  id  quod  adversariorum 

nais  argumenta  infirmare  conatar.Num  principia  satis  per  se  convelieret? 


368  TRACT.    DE    LOGIS    THEOLOGICIS. 

nisi  ab  extrinseco  cognoscendi  fonte ,  scilicet  aiictoritate  vel  tra- 
ditione ,  non  vero  ab  intrinseco  veri  criterio ,  quod  intimas  rei 
rationes  patefacit.  Nihil  porro  refert ,  quod  aliquis  optet  aut  credat 
veritatem,  quam  sibi  vult  demonstrari;  alioquin  fieri  non  posset 
aut  optari  demonstratio  alicujus  theorematis ,  quod  aliquis  aliunde 
scit  esse  verum,  sed  cujus  demonstrationem  ignorat  (1). 

50.  Ad  4"*,  Transmissa  illa  argumenti  parte,  quae  afficit  cfe- 
ductionem,  cum  post  S.  Thomam  theologi  ac  philosophi  plerique 
inficientur ,  posse  efficaciter  a  priori  ostendi  Dei  existentiam , 
aliis  tamen  refragantibus  (2);  negamus  quoad  alteram  partem, 
quae  inductionem  attingit ,  qua  nempe  ck  effisctibus  argumenta- 
mur  ad  causam.  In  hac  porro  argumentatione  debet  utique 
assumi  ut  certa  anterior  cognitio  factorum  contingentium,  quae 
ostenduntur  esse  totidem  effectus ,  ut  procedi  inde  possit  ad 
ostendendam  certam  existentiam  causoe  necessariEC.  Ast  haec  cog- 
nitio  haberi  potest  ac  debet  independenter  a  cognitione  existen- 
tiaeDei,  constituitquema;*oremillam,  quam  exigunt  adversarii  (3). 
Quod  si  quis  realem  corporum  existentiam  in  dubium  ideahstice 
revocare  vellet,  eaque  ut  mera  phaenomena  spectare,  num  ipsa 
phsenomena,  quae  certe  si  apprehenduntur  nihil  non  sunt,  ac 
ipsa  saltem  proprii  Ego  existentia ,  quae  a  nemine  oppugnari 
potest,  quaeque  in  se  necessariam  rationem  essendi  habere  ne- 
quit ,  satis  haud  essent  ad  necessitatem  causae  absolutae  et  neces- 
sariae  demonstrandam  (4)?  Concludamus  falsum  esse,  certitu- 

(1)  Atqoe  hic  animadvertendum  est,  quod  ipse  est,  quod  habet  esse,  et  quod 
hanc  ipsam  difficallatem  sibi  jaradiu  non  semper  fuit ;  et  ex  hoc  bene  scit, 
proposuisse  S.  Thomam ,  Contra  gent.  quod  initium  aliquando  habuit,  Tunc 
lib.  I,  cap.  12,  arg.  2.  sequitur ,  quod  aliud  ietnpus  erat ,  in 

(2)  Recolantnr  ,  quae  scripsimus  in  quo  ipse  non  fuit.  Sed  quando  non  ^ 
tract.  De  Deo  part.  i ,  cap.  i ,  propos.  i ,  fuii,  tunc  nullo  modo  se  ipsum  facere  \ 
n.  2i,cam  notaapposita  ,  t.l2  ,  p.  II.  potuit.  Ideo  oportet  necessario  quod 

(3)  Hanc  pariler  difficultatem  sibi  una  res  sit ,  quce  dat  omnibus  esse, 
objicit  S.  Th.  loc.  cit.  hoc  est,  a  qua  omnia  sunt,  etc.  Ce- 

(4)  Hoc  ipsum  argumentura  evolvit  ternra  Patres  maxime  deleclati  sant  iis 
egregie  Edmundus  Cantuariensis  ,  in  argumentis  ad  evincendam  Dei  existen- 
Speculo  B^clesix,  cap.  -27  :  Quilibet  tiam,  quae  ex  ipsa  animi  humani  na- 
homo ,  ait ,  bene  potest  videre  in  se ,  tura  ac  dotibns  depromuntur.  Ita  Basi- 


PART.  III.  SECT.  I.  CAP.  I.  DB  RAT.  AWT.  FID.  SPECT.   369 

dinem  veritatis  demonstrandae  ante  demonstrationem  nos  babere : 
nam  tunc  psycbologice  ac  logice  nonnisi  certitudinem  alicujus 
facti ,  ac  principiorum  universalium  rationis  babemus ,  quibus 
ut  medio  rite  utimur  ad  demonstrationem.  Haec  autem  facta  et 
principia  non  fundantur  in  fide ;  quandoquidem  ea  non  ex  alio- 
rum  auctoritate,  non  ex  criterio  extrinseco  cognoscendi,  sed  et 
sensu  intimo ,  et  externa  sensibilitate  ,  ac  firmissimis  rationis 
judiciis  intrinsece  percipimus  (1). 

51.  Ad  5™,  Dist.  Axiomata  non  demonstrantur,  quia  in  ipsa 
enunciatione  eam  immediatam  evidentiam  prae  se  ferunt,  qua 
patet ,  ea  falsa  esse  non  posse ,  conc;  quia  ob  aliquam  aucto- 
ritatem  credantur ,  neg,  Certe  axiomata  ab  omnibus ,  qui  velint 
ratiocinari,  admitti  debent;  sed  ideo  admittuntur,  quia  fieri 
nequit ,  ut  ineluctabilis  veritatis  vis  declinetur ,  cum  ea  imme- 
diate  menti  elucescit.  Ea  igitur  praeexigit  ratio ,  at  non  supponit 
tanquam  gratuita  postulata ;  nec  fidem  illis  adhibet ,  quasi  ex 
caeco  quodam  ac  subjectivo  instinctu ,  multoque  minus  ex  posi- 
tiva  quavis  auctoritate ;  sed ,  uti  animadvertimus  (2) ,  ea  imme* 
diata  evidentia  intuetur,  intrinsecam  et  ultimam  rationem  illo- 
rum  pervidet ,  eaque  se  aliter  babere  non  posse  certissime 
cognoscit  (3).  Perperam  autem  auctoritas  urgetur  S.  Augustini. 
Etenim  S.  Doctor  in  primo  ex  allegatis  textibus  loquitur  de 
praeeminentia  auctoritatis  supra  rationem  in  ea  quastione ,  quam 
adversus  Manichaeos  circa  mores  versabat  Ecclesiae(4).  In  altero 

lias ,  in  homilia  ad  illud  :  Attende  tihi  (I)  Cfr.  PrcBnotanda,  qaae  paalo  ante 

ipsi ,  tom.2,pag.  i6.  Ita  Athanasias,  praemisimas. 

Orat,  contra  Gent.  tom.  i,  n.  3o.  Ita  (2)  In  cit.  Prwnotandis, 

Nyssenus,   Orat.\\,de  beat,  Praeclare  (3)  Cfr.  S.  Th.  2.  2,  q.  i,  art.5, 

Auct.  libri  De  inter,  domo ,  Bernardo  ubi  scribit  ;  Oinnis  scientia  habetur 

adscripti  :  Prwcipuum    et  principem  per  aliqua  principia  per  se  nota,  et 

speculum  ad  videndum  Deum  est  ani-  per  consequens  visa,  et  ideo  oportet, 

mus  rationalis  inveniens  se  ipsum.  Si  qucecumque  sunt  scita ,  aliquo  modo 

enim  invisihilia  Deiper  ea,  qucefacta  esse  visa,  Eadem  habet  in  3,  dist.  q,  2 , 

sunt ,  intellecta  ,  conspiciuntur ,  ubi  art,  2  ,  q.  3.  0.  et  alibi  passim  ,  praB- 

quceso  quam  in  ejus  imagine  cogni-  sertim  Contra  gent,  lib.  3,  cap.  i54, 

tionis  ejus  vestigia  eaepressius  impressa  De  verit.  q.  ii,  art,  i. 

reperiuntur  ?  (4)  Totas  siquidem  in  eo  est  Aaga- 

T.  IX.  24 


370  TRAGT.    DB    LOGIS    THEOLOGIGIS. 

vero  contrarium  aperte  docet  ei ,  quod  adversarii  contendiint ; 
immediate  enim  post  allata  verba  subdit  :  Ratio  ad  intellectum 
cognitionemqve  perducit,  Qifanquam  neqne  auctoritatem  ratio 
penitus  deserit,  cum  consideratur y  cui  sit  credendum;  et  certe 
summa  est  ipsius  jam  coijnitce  atque  perspicuce  veritatis  aucto- 
ritas.  Suas  igitur  partes  Auguslinus  rationi ,  suas  tribuit  aucto- 
ritati ,  ac  inter  eas ,  ut  ratio  discernat,  cui  auctoritati  credendum 
sit ;  adeoque  per  ipsum  piaecedit  auctoritatem  ratio ,  non  autem 
sequitur.  Dum  igitur  dicit :  Auctoritas  fidem  flagitat ,  et  rationi 
prceparat  hofninem^  non  aliud  significat,  quam  fidem  praeparare 
hominem  ad  ea  cognoscenda ,  seu  potius  intuenda ,  quae  nunc 
per  fidem  et  auctoritatem  credit,  scilicet  in  coelo;  et  si  agatur 
de  cognitione  aliqua  iraperfecta ,  etiam  in  terris  (1). 

52.  Ad  6*",  Dist,  Ex  principiis  adversariorum ,  conc;  ex  do- 
ctrina  Scripturarum,  sc.  Patrum ,  theologorum  eorumque  agendi 
ratione ,  7ieg.  Deum  esse  ens  entium,  principium  absolutum , 
veritatum  omnium  primam  ,  imo  et  fontem  in  ordine  ontologico 
et  essendi,  nemo  inficias  iverit,  neque  de  hoc  agitur;  sed  agitur 
de  ordine  psychologico  et  logico  seu  cognoscendi  quoad  nos. 
Quaeritur  enim ,  utrum  et  quomodo  hominura  ratio  possit  certo 
cognoscere  ac  sibi  demonstrare  entis  entium ,  principii  absohiti 
ac  necessarii  existentiam.  Atqui  nos  contendimus  ex  probatis, 
hoc  fieri  a  ratione  posse,  idque  per  logicam  necessariara  illatio- 
nem ,  hcet  perfacilem  et  cuique  ratione  utenti  perviara ,  quge 
aUquo  facto  psychologico  innixa  sit.  Ergo  oportet ,  quod  facti  istius 


tinns  hoc  in  libro  ,  nt  evincat  discri-  aperit  consilinm  Aagustinns. 

men  inter  veram  fncatamqne  virtntem ,  (1)  Qaod   patet   ex   totias  orationis 

qnalem  profitebantnr  Manichaei,  Incipit  serie  ,  et  scopo,  (juem  sibi  hic  propo- 

vero  ab  ostendendo,  qnaenam  sint  verae  snit  S.  Paler,  Sane  ipse  in  Epist,  cxx  , 

virtntes  ,   tum  ex  ratione ,  tnm  ex  au-  ad  Consent.  n.  3  ,  ita  scribit :  Si  ra" 

ctoritate  librorum  Novi  Test.  qnossolos  tionabile  est,  ut  ad  magna  quoedam, 

admittebanl  illi  haeretici,  qaamvis  hac  quoe  capi  nondum  possunt ,  fides  prce^ 

in  re  dicat  S,  Doctor  satius  fuisse  inci-  cedat  rationem ,  procul  duhio  quantu- 

pere  ab  anctoritate  ;  ut  tamen  eis  mo-  lacumque  ratio  ,  qum  hoc  persuadet, 

rem  gerat ,   exorditnr  a  ratione.   Gfr.  etiam  ipsa  antecedit  fidem, 
«jasdem  libri  capnt  1,  in  qno  snnm 


PAHT.    III.    SEGT.     I.    GAP.    1.     DB    RAT.    Ar«T.    FII).    SPEGT.        371 

Hcet  minimi  cognitio ,  ut  ex.  gr.  propria  sui  existentia ,  cerfa 
in  orcline  logico  et  psychologico  per  se  sit ,  etiamsi  nonduin 
certitudo  de  Dei  existentia  supponatur.  NuUa  i^jitur  repugnantia , 
si  ordinem  essendi  ab  ordine  cognoscendi  apprime  distinguas  (1). 

53.  Ad  7*",  Neg.  Fit  autem  demonstratio  inductione  ab  efFe- 
ctibus  ad  causam,  quse  nondum  immediate  deprelienditur  infi- 
nita ,  sed  mediate ,  spectata  nimiruin  primse  causae  necessariae 
natura,  quae  nequit  ullo  esse  limite  circumscripta.  Atque  ita 
occurritur  objecto  incommodo ,  quod  nempe  contra  logicas  regu- 
las  magis  conclusio  pateat  quam  prsemissse  (2). 

54.  Obj.  secunda.  Quousque  humana  ratio  ope  reflexionis  suae, 
sensilibus  perceptionibus ,  ac  logicis  abstractisque  notionibus  tan- 
tum  innixa ,  certam  sive  Dei  sive  aliarum  veritatum  cognitionem 
sibi  voluerit  comparare ,  1°  semper  in  formalismi  ac  intellectus 
abstracti  laqueis  hserebit ,  nec  ad  lealitatem  ac  veritatem  perve- 
niet.  2»  Nunquam  poterit  ipsa  vitalern  Dei  cognitionem  assequi, 
sine  qua  nec  poterit  sese  in  vitali  ac  intima  relatione  cum  prima 
et  maxima  veritate  collocare.  3°  In  hoc  porro  philosophia  pa^ 
gana  essentiahter  differt  a  christiana  philosophia;  nam  illius 
tantum  proprium  fuit  veritates  omnes  e  suo  veluti  fundo  promere 
velle ,  atque  ita  mundum  in  ordine  morah  ac  rehgioso  perdidit. 
4°  Cbristiana  vero  philosophia  pro  inconcussa  basi  conscientiam, 
luce  veritatis  revelatae  edoctam ,  et  jam  in  vitali  relatione  cum 


(1)  Vid.   PrcBfiotanda,   Hinc  nobis  «o*/rfl  certos  esse  posse ,  nisi  prins  Denm 

probari  non  polest,  qaod  in  cl.  prof.  certo  existere  crederemns.  Hinc  omnis 

Klee,  nuper  vita  functi ,  Dogmaiica,  de  Dei  existentia   probatio  concideret. 

Mognnt.  i835,  tom.  I ,  pag.  9  et  seq.  Caeterum,    quod  contendimus  ,  inde- 

legiiur  :  Sine  fide  in  rationem  pri-  pendens  est  a  quajstione ,   utram  Dei 

niam ,  a  qita  nostram  existentiam  ac  idea  sit  mediata  vel  immediataf  con- 

rationem  hahemus ,  possibilis  non  est  genita  vel  acquisita  ;  quidquid  enim 

ulla  rationalis  fides  in  rationem  nos-  de  hoc  sit,  quod  non  definimQs,  sem- 

tram  ipsam ,  quoad  suum  sive  iheo-  per  dari  debet  efficax  modas  Dei  exis- 

reticum  sive  practicum  munus ,    ac  tentiam  probandi. 
proinde ,  ne  quidem  ulla  fides  exte-  (2)  Hoc  jam  sibi  objecerat  ac  solve- 

riori  mundo,  Ex  quibus  verbis  sequi  rat  S.  Thoraas  i ,  p.  q.  a ,  art.  a. 
videretur ,  nos  ne  de  existeniia  quidem 

24. 


372  TRAGT.  DB    LOGIS    THEOLOGIGIS. 

geterna  veritate  positam,  assumpsit;  quo  factum  est ,  ut  ratio  ac 
revelatio  sese  mutuo  compenetrarint.  5o  Amicum  hoc  foedus  ad 
Cartesium  usque  perseveravit ,  a  quo  tandem  per  summum  nefas 
dissolutum  est.  6°  Inde  rationis  autonomia;  inde  ralio  ac  Religio 
ab  invicem  separatae  ac  hostiles  eflfectae.  7»  Undenam  enim  pul- 
lularunt  tum  sensismus  ac  materialismus  ^  qui  empirismo  sen- 
sibili  innituntur,  tum  idealismus  ao  pantheismus  spiritualis- 
ticuSy  qui  in  empirismo  psychologico  fundantur;  tum  kantismus , 
hegelismus,  rationalismus ,  et  aiia  id  genus  monstra ,  nisi  ex 
principio,  quod  debeat  humana  ratio  per  se  ^  ac  ex  proprio  ipsius 
penu ,  independenter  a  positiva  revelatione,  veritatem  invenire? 
Qualem  profecto  Deum  sibi  hoc  modo  poterit  effingere  ratio, 
nisi  8<^  entitatem  pure  logicam  (1);  9®  subjectam  ipsi  creaturae , 
quod  maxime  Creatorem  dedecet  (2);  lO^idolum  demum,  coram 
quo  posthac  homo  tanquam  operi  suo  prosternitur  ac  thus  ado- 
let  (3)?  11°  Abjiciamus  ergo  rationales  omnes  ejusmodi  demon- 
strationes,  quarum  inanitatem  antinomice  kantianae  evidenter 
ostendunt  (4),  12^  ac  praeterea  factum  ipsum  probat;  nam,  si 
illae  logicam  necessitatem  inducerent ,  quinam  dari  possent ,  qui 
de  hisce  veritatibus  dubitarent  ?  Atqui  tamen  plerique  sunt  (5). 
Ergo. 

(1)  Ita   Baatain  ,    Philosophie    du  monstrationia   agnoscendus ,    de    suo 
christianisme ,  tom.  i,  pag.  192.  gradu    dejectus  sub    axiomate  finito 

(2)  Ita  Klee,  op.  cit.  voi,  11,  pag.  ^:  finili  proprii  Ego ,  existens  per  fini-' 
In  sentenfia,  quod  Deus  possit  ac  de"  ^am  operationem  in  demonstralione  ao 
beat  demonstrari ,  jam  hoc  ipso  nega-  determinatione ,  non  est  Deus  ,  sed 
iur, —  Quatenus  enim  ille  non  agno'  vanum  ,  confictum  idolum,  coram  quo 
scitur  tanquam  primum  postulatum ,  nulla  rationalis  creatura  adorandd 
inconditionatum  et  continens  condi-  procidere  potest,  Dogm,  loc.  cit. 
tionem  omnium ,  et  quatenus  debet  (4)  Ita  fiaotain  ,  op.  cit.  pag.  172. 
sine  voluntate  sua  et  contra  ipsam  de-  (5)  Qaas  hactenas  attalimas  diiE- 
duci  ad  cognitionem  nostram  et  alio-  caltates ,  commanes  omnes  sant  Baa- 
rum ,  eatenus  Deus  exponitur  et  sub-  tainio  caeterisqae  faatoribus  sjstematis, 
jicitur  creaturce»  qaod  refellimas  ,  tam  in  Galiiis   tam 

(3)  Ita   Baatain ,   op.   cit.  tom.   i ,  in  Germania  ,  nt  patet  ex  eoram  ope* 
pag.  195,  cai  consonat  apprime  Klee  :  ribas  tjpis  valgatis. 

Deus  demonstrandus  et  tantum  vi  de^ 


PART.    III.    6ECT.    1.    CAP.    I.    DB    RAT.    AWT.     FID.    8PECT.         373 

55.  Resp,  Ad  1™,  Dist.  Si  ratio  reflexione  et  abstractione 
abutatur ,  conc;  si  orania  cognoscendi  media  rite  adhibeat ,  neg, 
Abusum  intellectus  ac  mere  logicarum  abstractionum  veritati  ac 
realitati  assequendae  in  primis  infensum  esse,  in  eoque  maximum 
neoterica3  pliilosophiae  germanicae  vitium  consistere ,  libenter  cum 
adversariis  agnoscimus  et  dolemus  (1).  Idcirco  amicum  foedus 
inter  ordinem  empiricum  et  rationalem ,  inter  facta  concreta  ex- 
perientiae  et  abstracta  rationis  principia  nunquam  satis  incul- 
candum  est.  Quod  quidem  si  rite  servetur ,  nullus  erit  mero 
formnlismo  locus.  Ast  adversarii  ex  eo ,  quod  trascendentales 
intellectuipessime  abusi^sunt,  illum  veluti  veritatis  hostem  tra- 
ducunt ,  et  perpetuum  conflictum  inter  illum  ac  rationem  expa- 
vescunt.  Quasi  nempe  intellectus  et  ratio  realiter  distinctae  facul- 
tates ,  et  non  potius  una  eademque  essent  cognoscendi  facultas, 
licet  diversum  munus  obeuntes  ;  quasi  intelligendi  vis  ad  verum 
comparata  suapte  natura  non  esset ;  ac  ea  facultas ,  qua  homo  a 
brutis  essentialiter  secernitur,  Deoque  maxime  assimilatur,  fal- 
sitatis  ac  perditionis  instrumentum  per  se  esse  deberet  (2). 


(l)  De  hoc  abstractionam  abasa  in  tnagis  recesaerunt  ab  eo ,  quod  gene- 

neo-germanica  philosopbia  plara  jam  ratim  est  intelligibile ,  ac  gradua  istius 

diximas.  Nonnulli  ex  ipsis  philosophis  recessionis  a  cOmmuni  cogitandi  et 

Germanicis  id  repetant  etiam  ex  ver-  loqnendi  modo  tandem  quodammodo 

nacalae  lingaae  in  philosophando  abasa.  effectus  est  veluti  philGsophici  ingenii 

Ita  Ancillonias  :  En  mettant  Varticle  mensura,   ProBfat,    ad   Coasin ,    etc. 

devant  un  infinitif,  ils  changent  (\es  Stattgart  i834. 

metaphysiciens  allemands)  ce  quily  a  (2)  Nos  non  abnaimas,  inoperandi 

de  plus  indelermink  dans  un  Stre  d^-  modo  aliqaid  concipi  discrimen  debere 

terminS  f  et  l'on  ne  croirait  pas ,  au  intellectam  inter  ac  rationem.  Intellec- 

premier  coup  d*ceil ,  quelle  influence  tos ,   ait  D.  Th.  i  p.   q.   79,  art.  8, 

d^cisive  cette  facilit^ ,  quelquefois  utile,  ceritatem  intelligibilem  apprehendit  ac 

si  souvent  funeste ,  a  eue  sur  la  phi-  intaetar ,  ratio  vero  de  uno  intellecto 

losophie,Essaide  Phihsophie,tom,i,  ad  aliud  ad  veritatem  cognoscendam 

pag,  327  et  seqq.  Vide  etiam  qaae  Krag  procedit,  Sed  illad  semper  certissimam 

habet,  in   sao   scripto  Schelling  und  est,  qaod  ana  eademqae  sant  potentia 

Hegel,  Lips.  i835,  Qaid?  quod  ipse  intellectus  et  ratio;  id  cajas  philosophi 

Scheliing  aperte  fassas  est  :  Specula"  neoterici   videntar  obliti.   Eodem  ipsi 

tiones  ac  lingua  Germanorum  semper  pacto  rationem  theoreticam  ac  practi'- 


374  TRACT.    DE    LOGIS    THEOLOGIGIS. 

56.  Ad  2™,  Dist.  Si  per  vitalem  cognitionem  Dei  intelligas 
specialem  ac  vere  salvificam  cognilionem,  conc;  si  generalem, 
imperfectiorem  ac  naturalem ,  ?ieg,  Semper  in  eo  sunt  adver- 
sarii ,  ut  confundant  duplicem  hanc  tlieologiam  ,  alte|;am  nempe 
supernaturalem  ac  vere  salutarem ,  alteram  mere  naturalem  ac 
veluti  poedagogicam ;  quam  sane  distinclionem  a  Scripturis ,  a 
Patribus ,  a  theologis  omnibus  calholicis ,  atque  a  Catechismo 
Rom.  aperte  etconstanter  traditam  probavimus.  Hoc  autem  quid 
aliud  est  nisi  naturam  et  gratiam  undequaque  permiscere  ?  Hinc , 
ut  ostendant,  rationem  per  se  nec  Deum  certo  cognoscere  nec 
ad  eum  se  extollere  posse ,  ad  Ecclesias  decreta  adversus  Semi- 
pelagianos  edita  ,  praesertim  a  Conc.  Arausicano  H,  cap.  V, 
VI  et  VH  recurrunt.  Atqui  hsec  decreta  omnia  quo  aho  spectant, 
nisi  ad  eam  cognitionem  Dei,  qua  credimns ,  speramus  ac  dili' 
gimus  y  sicut  oportet,  nempe  ut  justificatio7iis  gratiam  conse- 
quamur{\)l  Haec  igitur  ad  ordinem  supernaturalem  pertinent, 
neque  cum  cognitione  mere  naturah  Dei ,  de  qua  agimus ,  quid- 
quam  habent  commune;  quae  certe  hoc  sensu  vitalis  non  est, 
nec  nos  in  vitali  cum  Deo  relatione  ponit,  quippe  haec  beneficia 
nonnisi  a  Christi  reparatione ,  atque  in  eos  qui  ejusdem  parti- 
cipes  sunt,  dimanant. 

57.  Ad  3™,  Neg.  in  primis  intrinsecum  illud  discrimen  inter 
philosophiam  paganam  et  christianam ;  una  quippe ,  si  rei  na- 


cam  ita   (Ii?idere  ac  scindere  solent,  tiofidei,  ipsoque  credulitatis  affectu, 

perinde  ac  si  duas  re?era  rationea  in  quo  in  eum  credimus ,   qui  justificat 

homine  existerent.  Qoid  igitor  dicen-  impium  ;  de  misericordia ,  qua  creda- 

dnm ,  cum  audias  ab  istiusmodi   plii-  mus ,  velimus,  ceteraque  praestemus , 

losophis  decerni ,  philosophiam  debere  sicut  oportet ,  per  infusionem  et  inspi- 

omnino  in  contradictione  cum  intel'  rationem   Spiritos  Sancti ;   de  gratia , 

lectu  sitam  esse  P  Cfr,  Baltzer ,  op.  cit.  qua  cogitemns ,  ut  expedit  ad  salutem ; 

fasc.  1,  pag.  6i.  qaa3  omnia  ad  ordinem  supernaturalem 

(1)  Satiserit  oculos  conjicere  in  ob-  spectant.  Confer  etiam  Tridentini,  quae 

jecta  capitula,   ut   pateat,    haec   nihil  huc  pertinent ,  loca  ,  sess.  v  et  vi.  Nos 

commune  habere  cum  quaeslione ,  quam  autem  agimus,  ut  patet ,  de  cognitione 

hic  agitamus  ;  etenim ,  nt  constat  ex  mere  naturali  natnralium  veritatum. 
ipsis  Concilii  verbis,  illic  agitor  de  ini- 


PART.    111.    SEGT.    I.    CAP.    I.    DE    RAT.    ANT.    FID.    SPEGT.       875 

turam  spectes,  seiuper  debuit  esse  plnlosophia,  sive  ab  ethnicis 
sive  a  Christianis  exculta ,  scientia  nempe  veritatis  in  ordine  na- 
turali ,  recto  rationalium  facultatum  usu  comparata.  Magna  tamen 
fatemur  huic  ipsi  scientiae  ex  christiana  revelatione  commoda 
accessisse ,  de  quo  inferius.  Interea  falsum  est ,  pagani  mundi 
perditionem  philosophiae  esse  adscribendam ,  sed  humanis  tantum 
cupiditatibus ,  praejudiciis ,  opinionibus,  ac,  si  adversarii  volunt, 
philosophiae  etiam  ipsius  abusibus.  Vera  autem,  hcet  ethnico- 
rum  ,  philosophia ,  in  tanta  iiia  humanarum  mentium  caecitate 
et  corruptela ,  plures  veritates,  ad  theologiam  naturalem  legesque 
morum  spectantes ,  nativo  rationis  lumine  agnoscere  potuit ,  id 
quod  Apostoh  etiam  eloquia  testantur.  Quod  si  philosophi  iili 
veritatem  cognitam  in  injustttia  detinuerunt ,  id  humanae  per- 
versitatis  ac  maHtiae ,  non  philosophiae  vitium  fuit.  Hinc  Clemens 
Alex.  scribere  non  dubitavit  :  Atque  erat  quidem  ante  Domini 
adventum  philosophia  Grcecis  necessaria  ad  justitiam;  nunc 
autem  est  utilis  ad  pietatem,  cui  7iecessario  prcemittenda  est  ab 
iis ,  qui  fidem  eoe  demonstratione  percipiunt  (1).  Magna  et  proe- 
clara  hcec  sunt ,  ait  Catechismus  Rom.,  quce  de  Dei  natura.,. 
ex  rerum  effectarum  investigatione  philosophi  cognoverunt  (2). 

( 1 )  'Hy  ft,iv  ovK  ^po  rv;  rov  Kufiou  dilins ,  in  op.  Introduzione  allo  8tu- 
^eipovrietg  us  ^tKettcTuvi}9'EX?\.i^a-tv  uyety-  dio  della  religione  ,  tom.  ix  opp. 
kmU  ^tXicro(pict'  9vv)  ^t  pf^ft]Tlficti  jrpoV  Excessus  igitar  hac  in  re  omnino  sant 
B-to<riQitu,v  ylvirctt ,  TrpoTreit^iU  rtg  obrce,  vitandi.  Nec  enim  ita  philosophia  sive 
To7f  r^v  wio-rtv  ^t'  uTfo^ii^taf  Kctfvow  rationalis  sive  moralis  ethnicoram  illo- 
fiivotf.  Lib.  1  ,  Strom,  §  5,  edit.  Pot-  rum  collaudanda  est,  ac  si  ea  perfeeta 
terii,  Venet.  tom.i,  pag.  33i.  Quaravis  esset  et  ahsolata  ,  longe  qaippe  ab  hoc 
haec  recto  sensu  inlelligenda  esse,  oh-  illa  abest ;  nec  ea  deprimenda ,  ac  si 
servavimus  in  tract.  De  gratia  p,  i.  philosophi  iili  nil  nisi   errores  protule- 

(2)  De  primo  artic,  symb.  n.  6.  rint.  Hanc  mediant  viam  a  Patribus 
Sed  cfr.  totas  hic  locus  Catechismi  constanter  servatam  ease,  egregie  pro- 
Rom,  qao  nil  lacuientius.  Quantopere  bat  P.  Bahhus ,  in  op.  Jugement  des 
philosophi  illi  in  veritate  pervidenda  SS.  Pkres  sur  la  morale  de  la  philo' 
progressi  essent,  ostendit  August.  Steu-  sophie payenne.  Hinc  nobis  probari  non 
chus  Eugubinus ,  in  op.  de  Perenni  possunt  sive  veteres  sive  recentiores  , 
philosophia,  Sed  longe  exactius  ad  cri-  qui  philosophos  illos  omnes  velati  atheos 
tices  leges  rem  tolam  expendit  cl.  Ger-  aat  pantheistas  traducant ,  id  quod  So- 


376 


TRAGT.    DK    LOGIS    THEOLOGIGIS. 


Et  post  haec  aliaque  ejusmodi ,  quae  afFerri  possent  testimonia , 
philosophiam ,  quamvis  paganam,  damnare  quisquam  audebit? 

58.  Ad  4*»,  Neg.  Tametsi  enim  per  aliquot  secula  apud  Chri- 
stianos  philosophia  ac  revelatio  simul  conjunctse  fuerint ,  nunquam 
tamen  sua  rationi  jura  d<3negata  fuerunt,  nec  illa  philosophiae 
ac  revelationis  compenetratio  contigit,  quam  praedicant  adver- 
sarii.  Num  enim  quisquam  ex  revelationis  fonte  processit  ad 
veritates  immediata  evidentia  fulgenles  admittendas ,  uti  exis- 
tentiam  sui ,  axiomata  ,  etc.  ?  Veritates  ipsae  metaphysicae  ac 
morales,  Hcet  revelationis  etiara  praesidio  firmari  identidem  sole- 
rent ,  tamen  argumentis  e  sola  ratione  petitis  praecipue  evince- 
bantur;  cujus  rei  testimonio  est  luculento  ipse  S.  Thomas ,  in 
cujus  operibus  perfecta  de  rebus  philosopliicis  rationahbus  trac- 
tatio,  a  revelatione  plane  independens,  invenitur  (1).  Semper 
igitur  haec  inter  phiiosophiam  ac  revelationem  cognita  fuit  dis- 
tinctio,  semper  rationi  vis  objecta  naturae  suae  proportionata 
cognoscendi  ac  demonstrandi  tributa  (2). 

59.  Ad  5«»,  Neg,  Nam  partim  faJsa,  partim  exaggerata  sunt, 
quae  passim  nunc  temporis  in  Cartesium  congeri  solent  (3).  Quid- 


cinas  jam  praestitit.  Cfr.  loc.  cit.  cap.  4« 
Optabile  porro  faissel,  atcl.  ab.  Maret, 
in  egregio  sao  opere  :  Essai  sur  le 
Panthiisme  dans  les  socidtis  modernes, 
Paris  1840,  banc  scopalam  caatias 
declinasset. 

(1)  flincProf.  Coasin  ipse  Sammam 
D.Thomaeappellat,  Un des plus grands 
monumens  de  Vesprit  humain  au 
moyen^age ,  et  qui  comprend  avec  une 
haute  m^taphysique  un  systeme  entier 
de  morale  et  m^me  de  politique.  Hist. 
de  la  Philosophie ,  tom.  i,  pag.  312. 

(2)  Ita  jam  S,  Thomas  ,  1  p.  q.  1 , 
art.  I  ,  0.  res  accarate  distinxerat  : 
Necessarium  fuit  ad  humanam  salu- 
tem  esse  doctrinam  quamdam  secun- 
dum  revelationem  divinam  proBterphi- 


losophicas  disciplinas,  quce  ratione 
humana  investigantur,  Ita  qaidem  in 
edit.  Rom.  iSyo,  tom.  x.  Nam  in  re- 
liquis  edilionibus  ,  qnas  contuli ,  legi- 
im  proBter  physicas  ;  si  vera  haec  lectio 
esset ,  non  in  alio  sensa  hanc  S.  Doctor 
vocem  asurpavit  qaam  in  generali  phi- 
losophicB  naturalis,  ut  palel  excontextu. 
(3)  Certe  in  Cartesio  aut  doctrinam 
aut  methodum  spectas.  Si  doctrinam  , 
ea  omnino  religiosa  ,  ac  ut  modo  lo- 
quuntar  ,  plane  spirUualistica  est  , 
eamque  philosophi  religiosissimi  cum 
christianae  fidei  emolumento  sectati  sunt. 
Quod  81  impias  Spinosae  pantheismas 
e  castris  Cartesianse  philosophiae  pro- 
diisse  dicatur  ,  satis  est  legere  ,  quae 
jamdia  Gerdillias  scripsit  in  saa  dissert. 


PART.    III.    SEGT.    I.    CAP.    l.    DB    RAT.    ANT.    FID.    8PECT, 


»77 


quid  lamen  sit,  theologi  non  est  hujus  vel  ilhus  philosophi  vin- 
dicias  suscipere.  Quod  si  Cartesii  nomine  impetitur  realis  ipsa 
ac  essentiahs  distinctio  inter  scientiam  philosophicam  mere  na- 
turalem  et  scientiam  theologicam  revelatam ,  negamus  omnino, 
eam  a  Cartesio  primo  invectam  fuisse,  cum  semper  in  christiana 
traditione  agnila  fuerit  (1).  Haud  abnuimus,  ex  analytica  Cartesii 


Jncompossibiliie  desprincipes  de  Des- 
cartes  et  de  Spinoza ,  opp.  tom.  iv , 
ac  recentius  Galluppi ,  Leitere  filoso" 
fiche,  Napoli  i838,  ut  contrariam  prin- 
cipiorum  naturam ,  quibus  illi  philoso- 
phati  sont ,  apprinie  elucescat.  Si  vero 
de  Cartesii  methodo  loquaris  ,  ac  de  ge- 
nerali  sua  duhitatione,  certe  prima  ve- 
luti  fronte  reprehendenda  illa  videtur, 
Sed  si  mentem  Cartesii  perspexeris, 
dubitatio  ejusmodi  nonnisi  fictitia  ac 
hypothetica  esse  patet ,  qua  nempe  ille 
nsus  est ,  ut  animum  in  rebas  philoso- 
phicis  a  praejudicatis  opinionibns  expar- 
garet,  ntveritatem  severiori illo  examine 
magis  liquidam  exhiberet ,  ntque  aliquo 
inconcusso  fundameuto  humanse  cogni- 
tionis  praejacto  scepticos  confundere  pos- 
set ,  haud  aliter  quam  adversus  academi- 
008  philosophice  processerat  Augustinus. 
Hinc  in  secunda  ipsa  meditatione  jam 
dubium  omne  a  se  rejecerat ,  ac  posi> 
tive  omnino  postea  progreditor.  Quid? 
quod  Cartesius  ipse  in  lib.  de  Methodo, 
§  3 ,  has  sibi  leges  praescripserat  ?  Ut 
iegibus  et  institutis  patrice  obtempera- 
rem ,  finniterque  illam  religionem  re- 
iinerem ,  quam  optimam  judicaham , 
et  in  qua  Dei  henepcio  fueram  ab 
ineunte  cetaie  institutus,  —  Postquam 
vero  me  his  regulis  instruxissem ,  illas- 
que  simul  in  rebus  fidei,  quce  sevtper 
apud  mepotissimcB  fuerant ,  reservas- 


sem ,  quantum  ad  reliqua ,  quibus 
olim  fueram  imbutus ,  non  dubitavi, 
quin  mihi  liceret  omnia  ex  animo  meo 
delere.  Quae  igitur  nirai»  certe  singu- 
laria,  in  prima  praesertim  ejus  medita- 
tione,  occorrunt,  sunt  juxta  hanc  nor- 
mam  intelligenda.  Caeterum  hypothetica 
haec  dubitatio ,  quae  inservit  ad  analy- 
sim  cognitionum  instituendam ,  innocue 
a  plerisque  adhibita  fuit ,  ac  ipsi  scho- 
laslici ,  D.  Thoma  praeeunte  ,  illa  pas- 
sim  usi  sunt.  Ast  non  negamus ,  eam 
ex  humani  ingenii  licentia  ,  et  nova 
systemata  cudendi  omniaque  veteris  sa- 
pientiae  fundamenta  convellendi  lobi* 
dinc  ,  apud  neotericos  quandoque  per- 
niciosam  effectam  esse. 

(1)  Augustin.  praegertim  in  lib.  De 
magistro  ,  nec  non  S.  Thom.  loc.  modo 
cit.  atque  alibi.  Bautain  ipse  agnoscit, 
hanc  distinctionem  invaluisse  in  scholis 
christianis  longe  ante  Cartesiura.  Sic 
enim  scribit,  Philosophie  du  Christ, 
tom.  1,  pag.  267  :  La  dialectique  s^Stait 
glissie.,,  dans  les  ^coles  chrStiennes 
du  moyen-dge ,  et  elle  avait  rSussi  a 
faire  croire  presque  g^nSralement  que 
Vhomme  pouvait ,  par  la  seule  force 
de  son  esprit ,  s^elever  a  la  connais- 
sance  des  viritSs  fondamentales  de  la 
metaphysique ,  telles  que  Vexistencede 
Dieu,  1'immortalitS  de  Vdme,  etc. 


378 


TRA.GT.    DB    LOGIS    THEOLOGIGIS. 


inethodo,  qua  psychologica  facta  ad  crisis  regulas  exactius  revo- 
cata  sunt ,  novam  in  hac  parte  formam  philosophiam  induisse. 
Sed  ,  praeter  quam  quod  hujus  psychologicae  analyseos  specimina 
in  ipsis  Patribus  ac  praesertim  in  Augustino  inveniuntur,  nil  ea 
per  se  exhibet  improbandum.  Immo  quo  magis  animi  humani 
natura  ac  proprietates  investigentur ,  quo  magis  intimi  ejus  sen- 
sus  ac  ingenitae  propensiones  consulantur ,  fieri  non  potest ,  quin 
animus  ipse  ad  supremum  suum  Conditorem  agnoscendum  ala- 
crius  impellatur.  Hinc  Carlesius  in  ipso  pene  philosophiae  suae 
vestibulo  ad  Deum  recta  contendit ,  atque  ex  hac  veritatum 
omnium  fonte  reliquas  veritates  aut  deducit  aut  firmat.  Haec  certe 
cujusque  philosophiae  vere  psychologicae ,  quae  nempe  ad  empi- 
rismum  non  deflectat,  sed  cum  principiis  ontologicis  rite  con- 
nectatur,  spontanea  progressio  est.  Si  qui  ea  abusi  sunt,  vide- 
rint  ipsi. 

60.  Ad  6"^,  Negamus  proinde,  quod  hic  objicitur  de  rationis 
auto7iomia,  ac  de  fidei  cum  scientia  dissidio;  nam  hsec  omnia 
non  a  Cartesio  repetenda  sunt ,  sed  potius  a  philosophis  protes- 
tantismi ,  Humio  scilicet ,  qui  scepticismi  jecit  fundamenta  , 
Lockio ,  qui  nimis  ad  empirismum  decHnans  fundamenta  etiam 
revelationis  philosophice  infirmavit(l),  Kantio  autem  potissimum 
ceterisque  neo-germanicae  philosophiae  parentibus,  qui  per  ab- 
stractionis  ac  phantasiae  abusum  rationem  humanam  non  solum 
fidei  hostilem ,  sed  secum  ipsam  pugnantem  effecerunt.  At  enim 
adversarii  per  autonomiam  rationis  intelligunt  nativam  ac  legi- 
timam  ejus  vim  in  veritatibus  demonstrandis ,  oranemque  ita 
vellent  metaphysicam  destruere  ,  ac  philosophiam  ehminare  , 
quod  ferendum  sane  non  est ,  et  fidei  tantum  hostibus  oppor- 
tunum  posset  accidere. 

61.  Ad  7™,  Dist,  Omnia  recensita  philosophica  monstra  ex 
falsis  philosophandi  principiis  falsaque  methodoprodeunt,  conc; 


(1)  PraBterdabiamdeanimaeimniate-  principia  de  morali  cerlitadine  ac  tra- 

rialitateacimmortalitate,eaLockius,tam  ditione  ponit ,  qaae  fandamenta  Reli- 

in  sao  Specimine  humani  intellectua,  gionis  christianae  omnino  convellant. 
tum  in  8U0  Christianismo  rationabili, 


PART.    III.    SEGT.    I.    GAP.    I.    DE    HAT.    ANT.    FID.    SPEGT. 


379 


ex  ipsa  rationis  ac  philosophiae  natura ,  uti  adversarii  conten- 
dunt,  7ieg,  Etenim,  si  !<>  sensibiHa  tantum  facta  ac  realia  ob- 
jecta  spectes  ,  notiones  vero  universales  veluti  arbitrarios  mentis 
foetus ,  ac  principia  rationalia  veluti  inanem  tautologiam  rejicias , 
statim  sensismo  ac  materialismo  patebit  aditus  (1);  2«  si  philo- 
sophiain  omnem  a  priori  construere  volueris ,  nuUa  factorum 
habita  ratione,  ac  semper  ratiocinari,  quin  in  aHqua  necessaria 
ac  per  se  evidenti  veritate  insistas ,  in  scepticismum  prolabaris 
oportet  (2);  3°  si  immediatam  ac  concretam  absoluti  ac  infiniti 
intuilionem  pro  tuae  philosophiae  sumas  exordio,  viam  in  pan- 
theismum  facile  sternes  (3);  4°  si  horainem ,  tanquam  Ego  purum 
et  abstractivum  in  tota  philosophia  considerari  debere  conten- 
das ,  rationahsmus  vel  idealismus  consequetur  (4).  Atqui  si  omnia 


(1)  Id  probat  empirismns  Lockii,  ac 
mnlto  magis  Gondillacii,  qai  tandem  in 
Helvetio ,  Cabanisio,  etc.  ad  param 
materialismam  decidit.  Gerte  nil  est 
qaod  magis  animi  simplicilatem  acspi- 
ritualitatem  ostendat ,  quam  facaltas 
percipiendi  noliones  nniversales ,  cum 
sensus  corporeas  nonnisi  id  quod  sin- 
gulare  est  et  individaam  possit  attingere. 
Haec  veritas  philosopliicam  S.  Thomae 
mentem  minime  effugerat, 

(2)  Ita  trascendentales  idealistae  vel- 
lent  apriori  rationem  logicam  de  ipsis 
veritatibas  facti  seu  exislentijE  habere , 
ac  semper  frustra  qaserunt  illad  aliquid 
inconcussum  ,  ex  quo  possit  philoso- 
phia  eiordiri, 

(3)  Hoc  fait  initiam  ac  postulatum 
philosophia;  Schellingii ,  Bouterweclii 
aliorumque  trascendentaliam  realista- 
rum  ,  qui  proinde  scientiam  Dei  abso- 
lutarn  e  sola  natura  rationis  Imjusque 
intuitu  immediate  provenientem  sibi 
vindicarant.  Hinc  Schellingius  statue- 
rat  :  Deus  est  est  principium  maxime 


omnium  indemonstratum  ,  ac  maxime 
indemonstrabile  f  ac  maxime  sineomni 
ratione;  ita  sine  ratione,  quemadmo' 
dum  suprem  um  principium  Criticismi  : 
Ego  sum.  Philos.  Schrift.  seU  Scripta 
phitosophica f  Landshut  1809,  pag.  i52. 
Pantheisticae  horum  auctorum  ex  his 
principiis  dedactiones  satis  notae  sunt. 
(A)  Distinguunt  trascendentales  inter 
Ego  purtim  f  positum  in  jsuro  conceptu 
ac  in  ente  mere  cogitabili,  et  Ego  em- 
piricum  seu  concretum  et  existens.Gon- 
tendunt  porro  in  philosophia  unice  de 
Ego  puro  institui  posse  sermonem.  Ipse 
Rrugius,  qui  tamen  idealismum  accri- 
ticismum  refellit,  et  sjnthetismum  pro- 
'fitetar ,  philosophiam  nil  aliud  esse 
vellel  nisi  scientiam  formce  originaria 
puri  Ego,  Nunquam  ergo  homo  rea- 
lis,  ens  nimirum  rationale  ac  sensibile, 
in  ista  philosophia  attingitur.  Gfr.  inter 
ceteros  Imre  ,  Amicum  fmdus  rationis 
cum  experientia ,  Philos.  pars  3 ,  Me- 
taph.  applic,  pag,  3o2-3o6. 


380 


TRACT.    »B   LOGIS    THEOLOGICIS. 


illa  philosophica  commenta  excutiantur,  ea  uno  alterove  ex  his 
vitiis  intime  invenientur  afFecta ,  ac  proinde  ab  ipsa  recte  philo- 
sophante  ratione  damnantur  omnino ;  minime  vero  eo  nomine , 
quod  revelationem  divinam  pro  basi  philosophandi  non  assumpse- 
rint  illorum  auctores.  Atque  hic  paululum  declarandum  est  prin- 
cipium  illud ,  quod  ratio  philosophica  deheat  in  proprio  fundo 
veritatem  mvemre,  quodque  ut  omnino  anti-christianum  ad- 
versarii  traducunt.  Id  enim  vel  absolute  vel  hypothetice  intelligi 
potest.  Atque  iis  quidem  ,  qui  christianam  revelationem  ignorant, 
absolute  profecto  opus  est,  ut  in  proprio  etiam  rationis  fundo 
veritates  naturales  quaerant  ac  inveniant ,  quandoquidem  ad  id 
homini  a  supremo  opifice  Deo  indita  recta  ratio  est(l).  Christiano 
autem  philosopho  nonnis;  hypothetice  ea  competere  inquisitio 
potest  atque  detectio.  Cum  enim  ipse  probe  sciat,  veritates  ipsas 
naturales  sive  metaphysicas  sive  morales  a  divina  revelatione 
clarius,  uberius  firmiusque  patefactas  esse,  num  poterit  illas  in 
dubium  positive  revocare ,  ut  illas  dein  in  proprio  rationis  fundo 
longo  labore  inveniat?  Absit.  llle  igitur  maximum  inde  manans 
naturah  ipsi  rationis  lumini  emolumentum  ac  praesidium  hbenter 
profitebitur ;  inteUiget  in  antecessum ,  quo  demum  rationales 
suae  omnes  inquisitiones  veluti  ad  fixam  ac  definitam  metam 
spectare  ac  diiigi  debeant;  sciet  veluti  peritus  nauta,  quinam 
sibi  cursus  tenendus  sit ,  ut  toto  portum  attingat ;  normam  de- 
mum  habebit ,  ad  quam  inquisitiones  illas  pure  philosophicas 
redigat,  ac  ita  ab  omni  errore,  si  forte  irrepserit,  tutetur.  Inte- 
rea ,  tamen  hypothetice ,  eas  ipsas  veritates  in  proprio  rationis 
fundo  quaBrit ,  ut  nempe  earum  principia ,  fundamenta  ac  pro- 
bationes  ibidem  detegat,  ubi  certe  delitescant  oportet,  eo  ipso 
quod  illae  naturalium  ac  rationalium  veritalum  naturam  non  ex- 
cedant.  Ita  psychologice  et  logice  procedit;  ita  unamquamque 

(l)  Id  qaod  de  iis,  qoi  revelationem  inde  colpandi ,  nam  melius  non  erit, 

ignorant ,   aifirmamas ,    de  iis  qaoqae  nt  ratione  saa  veritates  ipsas  natarales 

dici  opas  est ,  qui  ex  perversitate  animi  de  Deo ,  de  animac  natara  ,  de  lege  mo- 

mentisqae  caecitate  fidem ,    et  revela-  rali  investigent ,    qaam  in  omnimoda 

tionemjamcognitametsasceptam,  ami-  incredalitate  permaneant? 
serant.  Qaamvis  enim  isti  magnopere 


PART.    III.    SEGT.    I.    CAP,    I.    DE    RAT.    AST.    FID.    SPECT.       381 

veritatem  suo  in  gradu  ac  lumine  coUocat;  ita  pbilosophiam 
suam  independentem  a  revelatione  construit,  quanquam  igno- 
rare  non  possit ,  hanc  ipsam  revelationem  magno  illi  adjumento 
fuisse  ad  rectum  rationis  iter  semper  ac  tuto  tenendum  (1).  Haec 
philosophias  ac  revelationis  concordia  est  ,  integris  cujusque 
juribus ,  atque  huic  tot  praeclari  philosophi  cum  magno  rationis 
ac  religionis  fructu  quovis  tempore  institerunt. 

62  Ad  8™,  Dist,  Si  animus  rationahs,  qui  sentit,  se  existere, 
se  cogitare  ,  se  velle ,  totusque  hic  mundus  adspectahilis  entitates 
T^uTO  logicce  essent,  conc;  si  sint  realesy  neg,  Ex  effectibus,  qui 
sint  enlia  realia ,  legitime  ac  necessario  argumentamur  ad  causam 
non  logicam,  sed  realem;  siquidem  nexus  effectum  inter  et  cau- 
sam  realis  est;  innititur  namque  principio  necessario  apriori, 
analytico  quidem ,  uti  adnotavimus ,  at  in  reaU  natura  rerum 
fundato.  Quoniam  vero  omne  ens  contingens  rationem  existentiae 
suae  in  se  habere  non  potest ,  necessitate  metaphysica  inferimus 
existentiam  causae  necessariae  realissimce ,  nempe  Dei. 

63.  Ad  9°^,  Dist,  Subjicitur  Deus  creaturae,  id  est,  cognitio 
certa  Dei  supponit  loyice  in  creatura  ahquod  principium  cogno- 
scendi ,  conc;  fit  Deus  ontologice  pendens  a  creatura ,  neg,  ^imis 
futile  sophisma  hocest;  quandoquidem ,  dum  Deum  demonstra- 
mus  existere ,  hoc  ipso  demonstramus ,  omnia  alia  entia  ab  illo 
necessario  pendere;  quin  imo  ex  hac  ipsa  necessitate,  qua  fit 

(1)  Ubi   maxime   adnotandam  est ,  ?iz  qnidem  in  plaribns  certo  asseqae» 

longe  difficiliusesseveritatem  t«ren*Ve,  retar  ,  nisi  a  christiana  revelatione  de 

qaam  aliquo  modo  cognitam  c/emow-  illis  prius  fuisset  edoctas.  Egregie  de 

strare.  Ita  georaetrae  ,  cum  aliqaas  ve^  hoc  disserit  ipseLockius,  inop.  Chris» 

ritates  practice  ac  empirice  jam  sciant ,  tianismo  rationahili ,  cap.   1 4 »  ande 

indastria  ac  investigatione  modum  tan-  concladit ,  maximas  revelationi  grates 

dem  inveniunt  eas  8cientifi.ce  demon-  habendas.  Hinc  certe  ingratos  se  pro- 

strandi ;  qaod  forte  assecatari  haud  es-  dunt  nostrae  xtatis  philosophi  illi ,  qai 

sent,  nisi/7rac<2ca  illa  veritatis  cognitio  hoc  revelationis  sabsidiam  non   agno- 

antecederet,  Haad  aliter  contingit  chri-  scunt ,  et  malto  magis  calpandi  sunt , 

stiano  philosopho,  quinempe  veritatum  si ,  cum  tot  prae    ethnicis   philosophis 

natnralium  in  rebus   metaphysicis    ac  habeant  praesidia,   in  veritatis  perni- 

moralibns   iirmissimam    demonstratio-  ciem  ratione  sna  abatuntur. 
nem  invenit ,  quam  tamen  vix  aut  ne 


382 


TRAGT.    DE    LOGIS    THEOtOGIGIS. 


ut  creaturae ,  utpote  contingentes ,  debeant  ab  alio  quidquid  ha- 
bent  repetere ,  cognoscimus ,  eas  habere  debere  ultimam  exis- 
tendi  rationem  in  Deo.  Quod  si,  ut  hoc  percipiamus  aliquo 
indigemus  ratiocinio,  ac  proinde  ah*quo  principio  logico  utimur, 
non  Deum  subjicimus  nobis,  non  contra  ejus  agimus  voluntatem, 
«ed  ea  adhibemus  cognoscendi  media  ,  quibus  nos  Deus  ipse  ad 
eum  facile  cognoscendum  hberahter  instruxit. 

64.  Ad  10«»,  Neg.  Piget,  doctos  ac  rehgiosos  viros  serio  haec 
proferre.  Num  enim  dum  Scripturge  oracuia,  dum  Patres  Eccle- 
siae  nos  provocant,  ut  ex  contemplatione  creaturarum  ad  certam 
Dei  notitiam  assurgamus,  ad  idololatriam  rationis  nos  provocant? 
Num  recta  ratio,  dum  in  seipsa  ac  in  operibus  natura^  supremi 
Auctoris  sui  vestigia  recognoscens ,  eum  existentem  ceitissime 
discernit  et  coHt ,  idolum  sibi  confingere  dicenda  est?  Dicant  id 
porro  adversarii  de  iis  tantum  philosophis  dehrantibus ,  qui  se 
<jreare  Deum  jactant ,  aut  dum  naturae  illum  identificant ,  pro- 
prium  Ego  ad  absolutam  naturae  divinae  conditionem  superbis- 
sime  extollunt. 

65.  Ad  11*»,  Dist  Si  Kantianae  antinomiae  rationis  pura?  essent 
verae  ac  reales,  co7ic. ;  si  apparentes  tantum,  ?ieg,  Nimis  com- 
pertum  est,  antinomias  ilias  non  prae  se  ferre  nisi  dialecticas 
argutias  ac  sophismata  jam  pluries  sub  ahis  vocabuhs  prolata , 
quae  quisquis  in  rebus  philosophicis  mediocriter  exercitatus  facile 
dissolvere  potest  (1). 

66.  Ad  12°»,  Dist.  Si  humana  perversitas  veritati,  saltem  non 
immediate  evidenti  ,  refragari  utcumque  non  posset ,  conc; 
secus  ,  neg,  Non  omnes  quidem ,  hcet  firmissiraas  ac  plenam  per- 

(1)  Qaonam  paclo  ex.  gr.  Kantiasre-  realibos  contingentibas  ad  caasam  ne- 

jicit  argaraentam  metaphysictim  (qaod  cessariam  argumentaraar,  nonamplias 

ipse  vocat  cosraologicara )  pro  existentia  in  mero  ac  abstracto  concepta  sistimas ; 

Dei?   Qaia  nempe  resolvitur  in  arga-  atimur  nempe  eo  ratiocinio  mixto,  ex 

mentam  ipsam  a  priori  ^  quod  appel-  facto  reali  et   ex    principio   rationis  a 

lat  o»^o/o^2CMm^  Atquinil  magisfalsam.  priori  conflato  ,  qaod  proinde  ad  rea- 

Esto  enim  ,  quod  ex.  meroconceptu  en-  litatem  oranino  ducit,  et  cujus  mathe- 

tis  perfeclissirai  neqaeat  probari  realis  raaticae  physicis  applicatJB  innumera  ac 

ejas  existentia.  Ast  dum  ex  effectibas  ineluctabilia  exhibent  exempla. 


PART.    III.    SECT.    I.    CAP.    I.    DB    RAT.    ANT.    FIB.    SPECT.       383 

suasionem  inducentes,  probationes,  quibus  evincitur  existentia 
Dei ,  apodicticae  evidentiae  capaces  esse  concedimus ;  sed  eam 
certe ,  quae  metaphysica  dicitur ,  qua  nempe  qx  ente  ah  alio 
necessitatem  entis  a  se  inferimus,  apodicticam  omnino  esse  et 
geometricse  posse  demonstrationi  gequivalere ,  confidenter  asse- 
rimus;  quippe  ad  principium  revocatur  contradictionis,  Nec  mi- 
rum  tamen ,  si  huic  tam  evidenti  veritati  aliqui  obluctari  valeant. 
Nonne  enim  sceptici  prima  etiam  principia  ac  existentiam  sui  in 
dubium  revocarunt?  Nonne  Sextus  Empiricus,  in  libris  adversus 
mathematicos ,  geometricam  ipsam  evidentiam  oppugnavit?  Nonne 
Hobbesius  demonstrationes  mathematicas  esse  failaces  posse  con- 
tendit  ?  Addimus  praeterea ,  hic  agi ,  non  de  veritate  immediate 
evidenti  ac  per  se  nota,  quae ,  statim  ac  termini  intellecti  sint, 
mentis  extorquet  assensum ,  sed  de  veritate  mediate  evidenti , 
quae  deductione  scilicet  ac  ratiocinatione  conficitur.  Unde,  etiamsi 
ad  apodicticam  demonstrationem  pertingat,  potest  ei  humana 
voluntas  aliquo  modo  ex  perversitate  animi  refragari. 

PROPOSITIO  11. 

Ratio,etiam  individualis ,ac propterea  absque  consensus  generis 
humani  stibsidio,  potest  sibi  in  pluribus  veritatibus  certitu^ 
dinem  comparare, 

67.  Si  de  quaestione  mere  philosophica  circa  veritatis  criterium 
hic  ageretur,  eam  ultro  philosophis  excutiendam  dimitteremus. 
Verum  cum  ejus  fautores  commenti  fuerint ,  non  alia  nos  ratione 
quam  per  consensum  generis  humani  posse  certiores  fieri  de 
veritatibus  tum  naturalis  tum  supernaturalis  ordinis,  cum  prae- 
terea  hunc  eumdem  consensum  supremam  ac  unicam  esse  cre- 
dendorum  et  agendorum  regulam  proclamaverint ,  sic ,  ut  ista 
veram  constituat  basim  christianae  Religionis  ac  theologiae ,  nos- 
trarum  essepartium  ducimus ,  falsum  hoc  et  perniciosum  systema 
refellere  (1). 

(1)  Valgatnm  est  sectatoruin  hajas-      modi  systematis  adagiam  :  La  foi  ca^ 


384  TRACT.    DB    tOCIS    THEOIOGICIS. 

68.  Et  quoniam  illius  propugnatores  saepe  vocabula  immuta- 
runt,  ac  docuerunt  modo  ad  certitudinem  assequendam  opus 
esse  consensu  vel  auctoritate  generis  hmnani,  interdum  con- 
sensu  communi,  aliquando  sensu  comjnuni ,  quandoque  etiam 
ratione  nniversali,  eademque  ambiguitate  laborarunt  circa  no- 
tionem  rationis  individualis ,  quam  passim  commiscent  cum  no- 
tione  spiritus  privati,  nonnulla  ad  perspicuitatem  praemittenda 
sunt  (1). 

69.  Itaque  consensus  generis  humafii  significat  conspiratio- 
nem  omnium  hominum  cujusvis  aetatis  in  re  aliqua  adstruenda 
aut  rejicienda.  Minus  vero  patet  consensus  communis ,  siquidem 
coarctari  potest  ad  plurimorum  aut  etiam  plerorumque  conspi- 
rationem  in  eamdem  sententiam ;  sensus  demum  communis  di- 
citur  ea  naturalis  animi  propensio,  quam  omnes  invincibiliter 
experiuntur  ad  quaedam  evidentia  judicia  ,  constantia  ac  unifor- 
mia  circa  aliquas  veritates  sive  rationales  sive  morales  efFormanda. 

70.  Sic  ratio  individualis  est  ratio ,  quae  unicuique  homini 
inest ,  quaeque  si  rite  adhibeatur ,  non  modo  nos  in  errorem  non 
ducit ,  sed  potest  plerumque  omnimodam  veritatis  certitudinem 
aflferre;  quo  fit  ut  rationis  individuaHs  vox  in  bonam  partem 
accipi  soleat.  Contra  vero  spiritus  privati  nomine  significatur 
illa  animi  dispositio ,  qua  quis  pecuHarem  animi  sui  sensum  op- 
ponit  aut  etiam  praeponit  auctoritati  legitimae  ad  quaestiones  fidei 
dirimendas  a  Deo  constitutae,  catholicae  nimirum  Ecclesiae;  nun- 
quam  proinde  nisi  in  deteriorem  partem  usurpatur. 

71.  Profitemur  porro,  nos  haud  agere  de  sensu  totius  naturae 
communi,  quem  Ubenter  admittimus  velut  unum  ex  criteriis 
saltem  extrinsecis  veritatis  (2);  ita  etiam  concedimus ,  certitu- 

tholiqtiiB  n'e8t  que  le  sens  comtnun  dans  sur  la    doctrine   du   sens  commun  , 

les  choses  de  Dieu,  Cfr.    Catichisme  pag.  25. 

du  sens  commun  ,  pag.  66.  (2)  Ita  scepticos  ipsos  ad  sensum  na- 

(1)  Ad  rem  Baotaia  observat  :  Le  turae  communem  utiliter  provocamos  : 

sens  commun ,   dans  la  doctrine   du  non  quod  judicia  ,  sive  rationalia  sive 

sens  commun,  est  un  Protee  qui  re-  moralia,  (luaeilliusobjectum  efFormant, 

tit  mille  formes  et  qu'on  ne  peut  sai-  evidentia  per  se  ac  intrinsece  non  sint , 

sir  sous  aucune,  Quelques  r^flexion»  ut  quisque  proinde  ralione  sua  indivi- 


PART.    III.    SEGT.    I.    CAP.    I.    DB    RAT.    ANt.    FID.     SPECT.       385 

dinem  gigni  quandoque  posse  ex  totius  humani  generis  mora- 
liter  sumpti  consensione  (1).  Negamus  vero  ,  ejusmodi  sive 
sensum  sive  consensumrecimYi  absolute  ad  obtinendam  certitu- 
dinem;  multo  vero  magis  inficiamur ,  illum  regulam  supremam 
credendorum  et  agendorum  constituere ,  aut  basim  christianae 
Rehgionis  ac  theologiae.  Dum  autem  de  ratione  loquimur  indi- 
viduali  ,  eam  in  communi  significatione  accipimus  ,  quatenus 
nempe  a  spiritu  privato  proprie  discriminatur. 

72.  Quibus  ita  compositis,  sic  ad  thesim  evincendam  accedi- 
mus.  Si  humana  ratio,  quatenus  individuahs  est,  haud  posset 
sibi ,  absque  subsidio  istiusmodi  consensus  generis  humani ,  ve- 
ritatis  certitudinem  ullo  modo  comparare ,  necessario  de  qua- 
cumque  veritate  incerta  ac  dubia  fluctuare  deberet.  Atqui  hoc 
esset  in  absurdum  scepticismum  dilabi.  Ergo.  Major  luculenter 
ostenditur.  Auctoritas  ac  proinde  testimonium  generis  humani, 
sensus  ipse  naturae  communis  ,  ac  universahs  etiam ,  si  placet , 
ratio ,  sunt  totidem  veritates  objectivae ,  quae  sciHcet  sicut  alia 
quaevis  veritas  nequeunt  in  subjecto  certitudin^m  gignere,  nisi 
ab  ipso  apprehendantur ,  atque  ita  apprehendantur ,  ut  eas  ita 
et  7ion  aliter  esse  evidenter  cognoscat ,  ac  proinde  omni  dubi- 
tatione  seclusa  iisdem  rationabiliter  ac  firmiter  adhaerere  debeat. 
Porro  si  humana  ratio ,  independenter  ab  illo  generis  humani 
sensu  vel  consensu ,  nequiret  per  ullum  ahud  "cognoscendi  me- 
dium ,  nec  per  sensum  intimum ,  nec  per  sensus  externos ,  nec 
per  immediatam  conceptus  evidentiam ,  nec  per  rationem ,  cer- 
tam  iilam  firmamque  ullius  veritatis  cognitionem  acquirere ,  jam 

daa  possit  illa  non  pervidere,  iisqae  time  dimanant,   si  consensio  hamani 

refragari ;  sed  qaia  haec  veluli  extrinseca  generis  moraliter  sumpti  in  iis  habea- 

norma  adhibita  ,  eos  ,  qai  nativam  ra-  tar  ,   hajasmodi   consensio  non  potest 

tionis  laroen  ita  in  se  extingaere  po-  veritatibas  illis  novum  saltem  extrin- 

tuerant ,  ad  illad  in  se  denuo  excitan-  sece  robar  non  addere.  Nam  tunc  ma- 

dum  ac  adhibendum  impellamus.  gis  elucet,   veritates  illas  in  ipsa  ra- 

(1)  Certe  cum  agitur  de  nonnullis  tionali  hominis    natura    fundamentam 

verilatibus  ,  quae ,  licet  ratiocinio  ali-  habere.  Sic  etiam  consensio  illa ,  quoad 

qao   nilantar ,   tamen   ex   nataralibus  facta  historica  ac  traditionalia ,  maximae 

principiis  sive  facti  sive  rationis  legi-  aactoritatis  vim  habet. 

T.  IX.  25 


3S6 


THAGT.    DB    LOCIS    THEOLOGICIS. 


non  posset  nec  de  illo  sensu  vel  consensu  communi ,  nec  de  illa 
auctoritate  generali,  quam  dicunt,  et  infallibili  fieri  certa;  ac 
proinde  in  maxima  cujuscumque  veritatis  dubitatione  fluctuare 
necessario  deberet ,  seu  in  pleno  scepticismo  versari  (1). 

73.  Tanti  ponderis  argumentum  ejusmodi  est,  ut  nulli  det 
locum  effugio;  quare  supervacaneum  est  pluribus  hoc  systema 
impetere.  Nihil  igitur  dicemus  de  fluctuatione ,  in  qua  perpetuo 
adversarii  versantur,  dum  volunt  sive  constabiUre  numerum, 
pondus ,  quaUtatem  eorum ,  qui  concurrere  debent  in  ahquo 
asserendo  ac  attestando ,  ut  dici  possit  consensus  generis  humani , 
communis  consensus  ,  etc.  (2);  sive  determinare  organum ,  inter- 
pretem  ac  tribunal  ejusdem  humani  generis ,  a  quo  qua*  occur- 
rent  tolii  tuto  possent  ac  dirimi  controversiae  (3);  sive  assignare 
originem  et  fontem  infallibiHtatis  auctoritatisque ,  quam  eidem 
consensui  tribuunt  aut  tribuere  debent,  ut  cogere  homines  possit 
ad  assentiendum.  Nec  demum  cetera  persequemur,  quae  ex  ejus- 
modi  systemate  absurda  plane  ac  exitiaHa  sua  veluti  sponte 
dimanant  (4). 


(1 )  Sane  qaot  jam  Teritates  firmiter 
certas  praeexigit  generalis  hajusraodi 
auctoritas?  Nain  opus  est,  ut  qaivis 
homo  jam  certo  sciat ,  et  se  existere  et 
alios  existere  homines ,  at  eorum  tes- 
timonium  generale  suscipiat ,  ut  hajus 
testimonii  sensam  probe  intelligat ,  at 
demum  certo  teneat ,  homines  illos  in 
eo  veraces  esse ,  ac  proinde ,  qaidqaid 
ab  ipsis  generali  illa  auctoritate  asseri- 
tar ,  omnino  esse  infallibile.  Atqui  haec 
omnia  qaibasnam  veri  criteriis  appre- 
bendentar  ? 

(2)  Cfr.  Baatain,  opp.  cit.  Psycho- 
logie  expSrimentale  f  preface  pag.  44 
et  seqq.  nec  non  Quelques  reflextons, 
etc.  pag.  25 ,  26 ,  ubi  etiam  allegat 
loca  ex  Essaif  D^fense ,  CaUchisme 
du  sens  cdmmun. 

(3)  Etenim  ad  dirimendas  controver- 


sias  inter  alia  jurisdictio  requiritar  nec 
nontribunal;  porro  ubinam  existit  ha- 
jusmodi  tribunal,  in  quo  nomine  to- 
tius  generis  humani  controversiae  diri- 
mantor  ?  In  rebus  vero  fidei  et  morum 
ad  infaiiibiiem  controversiarum  decisio- 
nem  requiritar  prajterea  divina  adsi'- 
stentia,  quae  cum  soli  Ghristi  Ecclesiae 
promissa  ac  concessa  sit ,  ipsa  quoque 
sola  in  iis  judex  est  controversiarum. 

(4)  Inter  cetera  illud  sequeretur  , 
cum  Ecclesia  catholica  non  sit  nisi  pars 
generis  humani ,  ab  hoc  eam  mntuari 
debere  suam  infallibilitatem.  Pleraque 
alia  hujus  systematis  absurda  fuse  perse- 
quitnr  laudatus  Baatain  ,  locis  citatis  , 
abi  ostendit,  illud  esse  anti- philoso- 
phicum  ,  anti-catholicam  ,  immorale , 
anti-politicam ,  etc. 


f 


PART.    III.    SECT.    I,    GAP.    I.    DB    RAT.    AKT.    F£D,    SPEGT.        S87 

74.  Potius  juverit  hoc  alio  argumento  disciplinae  nostroe  magis 
proprio  idipsum  ,  quod  proposuimus ,  conficere.  Si  ratio  indivi- 
dualis  independenter  a  consensu  generis  humaiii  haud  posset 
certitudinem  assequi ,  Deus  tum  in  veritatibus  revelandis ,  tum 
in  mediis  quibus  usus  est ,  ut  credibiles  fierent ,  perperam  egis- 
set ,  quod  impium  est  afiirmare.  Sane  Deus  veritates  suas  mani- 
festavit  singularibus  individius ,  Adae  scilicet ,  Noe ,  Abrahae , 
Moysi ,  Prophetis ,  etc.  Christus  in  universam  terram  Apostolos 
misit  ad  praedicandum  gentibus  Evangelium  suum  (1);  Paulus 
pariter  et  Barnabas  missi  sunt  a  Spiritu  Sancto  ad  idem  minis- 
terium  (2).  Ut  aulem  sibi  fidem  conciliarent ,  data  ipsis  potestas 
est  prodigia  patrandi  (3).  Jam  vero  semel  admissa  absoluta  ne- 
cessitate  consensus  generis  humani  ad  veram  certitudinem  asse- 
quendam  ,  inprimis  qui  immediatam  revelationem  habuerunt , 
nec  certi  de  illa  esse ,  nec  Deo  revelanti  credere  potuissent  aut 
debuissent.  Cur  enim  suspicari  ac  timere  non  potuissent  aut  de- 
buissent.  se  esse  deceptos?  Quomodo  potuissent  itidem  aut  de- 
buissent  aurem  fidemque  praebere  populi  Apostohs  Evangelium 
annunciantibus ,  cum  universum  pene  humanum  genus,  quippe 
polytheismo  ac  idololatriae  addictum  ,  eorum  praedicationi  adver- 
saretur?  Prodigia  vero  ab  illis  patrata  nonne  veluti  totidem 
prsestigias  aut  magicas  operationes  jure  aspernari  potuissent? 
Cum  igitur  hoc  systema  totam  evertat  divinae  revelationis  sive 
immediatae  sive  mediatae  oeconomiam ,  plane  consequitur ,  et  in 
se  falsum  esse  et  divinae  revelationi  contrarium. 

DIFFICULTATES. 

75.  Obj.  prima.  1°  Ratio  individuahs  est  essentialiter  finita, 
proindeque  falHbilis ,  quare ,  nisi  fulciatur  medio  ahquo  infalli- 
bili,  nunquam  poterit  non  esse  errori  obnoxia.  2°  Hoc  porro 
medium  aliud  esse  nequit  quam  generis  humani  consensus ,  seu 
ratio  universahs,  quae  sola  infallibihs  est  et  auctoritas  suprema, 

(1)  MaUh.  sxviii,  19;  Act.  i,  8.  (3)  Marc.  xvi ,  17  et  seqq. 

(2)  Act.  xiii ,  2. 

25. 


388  TRACT.    »E  LOCIS    THEOLOGIGIS. 

quippe  qu3e  aliud  non  sit  nisi  emanatio  rationis  Dei,  imo  ratio 
Deiipsius(l).  3®  Sine  ista  de  nulla  unquam  re ,  nec  de  propria 
sui  existentia  ratio  individualis  certa  esse  potest.  4«  Multo  vero 
minus  poterit  actum  fidei  elicere ;  secus  enim  ratio  fallibilis  elice- 
ret  actum  infallibilem  ,  quod  implicat.  5°  Praeterea  ipsa  Dei  exis- 
tentia  ,  immortalitas  animorum,  aliaequeejusmodi  veritates,  quse 
naturalis  ordinis  dicuntur,  a  cujusque  individualis  rationis  arbi- 
trio  penderent ;  his  vero  innileretur  fides  veritatum .  quas  super- 
naturales  vocantur.  Id  vero  quid  esset ,  nisi  basi  luteae  statuam 
auream  imponere  (2)?  Ergo. 

76.  Resp.  Ad  1™,  Neg.  vel  Dist,  Ratio  individualis  fallibilis 
est  hoc  sensu,  quod  interdum  falli  ac  decipi  possit ,  conc, ;  quod 
semper  et  in  omnibus  falli  ac  decipi  debeat^  neg,  Nam  ad  eum 
modum,  quo  individua  ratio  essentialiter  fallibilis  est,  individua 
voluntas  est  natura  sua  peccato  obnoxia.  Porro  quis  inde  inferet, 
voluntatem  semper  et  in  omnibus  peccare  (3)?  Itaque  in  propo- 
sito  argumento  adversarii  plura  inconsulto  permiscent  :  ac  !<>  in- 
fallibilitatem  cum  certitudine  j  quasi  nempe  eadem  utriusque 

(1)  Ita  De  Lamennais  ,  op.  cit.  Essai  Mais  tout  en  reconnaissant  que  la  rai- 
sur  Vindiff^rence  y  vol.  ii ,  pag.  98,  son  individuelle  est  faillibie ,  qti^elle 
CQJus  verba  haec  sant  :  Noble  emana-  se  trompe  souvent,  s'ensuit-il  qu^elle 
tion  de  la  subslance  de  Dieu ,  notre  se  trompe  toujours  n^cessairement  et 
raison  rCest  que  sa  raison  ,  notre  pa-  sur  ioutes  choses  P  De  ce  qu'elle  peut 
role  n^est  que  sa  parole.  errer  ^  faut-il  qu'elle  erre  sans  cesse? 

(2)  Ita  D.  Gerbet ,  Bes  doctrines  De  ce  que  Vhomme  a  par  sa  libertS  le 
philosophiques  sur  la  certitude ,  etc.  pouvoir  de  faire  le  mal,  est-ce  une 
Paris  1826,  pag.  3i  et  seqq.  Jam  pro-  n^cessitd  qu'il  ne  fasse  que  le  malP 
fessi  sumas,  nolle  nos  detrahere.  cl.  au-  La  raison  humaine  pourrait-elle  rf^- 
ctori ,  dum  ejus  doctrinam  refellimus  ,  vier,siellen^etaitcapablederectitude? 
quum  notum  sit ,  ipsnm  ab  his  placitis  Mais  a  quel  signe  Vhomme  reconnaU 
Tecessisse.  Caeterum  citatum  opus  va-  tra-t-il  quHl  est  dans  le  vraiP...  Qui 
lide  ac  docte  confutatum  fuit  a  P.  Ro-  le  lui  dira  ?  La  lumiere  naturelle  qui 
zaven  S.  J.  in  libro  Examen  d'un  le  met  en  rapport  avec  les  objets  «a- 
ouvrage,  elc.  Avignon,  i833,adquem  tureU,  les  lois  de  sa  raison  qui  pr^- 
libenter  remittimus  lectores  nostros  pro  sident  d  sa  pens^e^  la  conscience  quHl 
pleniori  hujus  controversiae  cognitione.  a  de  son  sentiment  intime ,  etc.  Psych. 

(3)  Sed  praestat   hic  audire  Bautain  Exp.  preface ,  pag.  47* 
ipsum ,  egregie  hoc  systema  refellentem  : 


PART.  III.  SEGT.  I.  CAP.  I.  DE  RAT.  ANT.  FID.  SPECT.   389 

ratio  esset ,  in  quo  tanien  oppido  aberrant.  Infallibilitas  enim  in 
suo  conceptu  plenara  importat  immunitatem  in  omnibus  ab 
errore ,  ipsaque  errandi  possibilitate ,  neque  propria  est  nisi  unius 
Dei ,  cujus  essentia  veritas  est ;  per  participationem  vero  potest 
etiam  creaturis  intelligentibus  inesse ,  quibus  et  quo  modo  eam 
Deus  communicare  voluerit.  Certitudo  autem  in  suo  conceptu 
non  postulat  nisi  rationabilem ,  plenam  ac  firmam  persuasionem 
alicujus  veritatis ,  quam  quis  pro  veritatis  natura  e  pluribus  cog- 
noscendi  fontibus  baurire  polest.  Quo  fit  ut  aliquis  possit  esse 
infallibiliter  certus  de  aliqua  veritate ,  quin  sit  per  se  infallibi- 
lis ,  quamvis  non  possit  esse  infaliibilis  nisi  certus  existat ,  quippe 
infallibilitas  latius  patet  quam  certitudo.  2°  Attributum  permis- 
cent  essentiale  cum  accidentali  seu  dono  superaddito;  infalli- 
bilitas  non  est  essentialis  creaturae  rationalis  proprietas ,  adeoque 
ei  non  competit  neque  in  singulis  individuis  neque  in  tota  illorum 
coUectione ,  unde  genus  bumanum ,  ratio  generalis ,  etc.  per  se 
fallibilia  sunt.  Quod  si  alicui  sive  individuo  sive  hominum  coetui 
competit ,  id  ex  libera  Dei  communicatione  contingit ,  prout 
scimus ,  hoc  donum  in  iis  omnibus  ,  quae  ad  fidem  moresque 
pertinent ,  fuisse  a  Deo  communicatum  Ecclesiae  ,  quae  confundi 
nequit  cum  genere  humano.  3°  Subjectivitatem  confundunt  cum 
objectivitate ;  subjectum  enim  et  quidem  individuale  illud  solum 
est ,  quod  apprehendere  deberet  ac  suum  facere  medium  (nimi- 
rum  auctoritatem  generalem),  quo  juxla  adversarios  certum  fieret 
ac  infaUibile ;  porro ,  quidquid  de  medio  sit ,  subjectum  haud 
posset  suum  facere  ejusmodi  medium  nisi  per  facultates  suas.  Quid 
igitur,  si  in  hisce  nunquam  a  deceptione  ac  errore  tutaretur  (1)? 

(1)  Oplime  Bautain  perslringit   aa-  celles-ci  voua  les  reconnaissez  failli- 

ctorem  hujus  systematis :  Qu^est-ce  donc  bles  ,  et  de  plus  vous  les  diclarez  inca- 

que  cette  raison  g^n^rale   a  laquelle  pables  de  science,  de  v^ritk ,  de  cer-^ 

V0U8  accordez  si  lib^ralement  le  pri-  titude,  Est-ce  en  rassemblant  toutes 

vilege  de  Vinfaillibdit^P  Esi-ce  la  rai-  les  incertitudes  des  raisons  privSes  que 

8on  de  tout  le  monde ,  ou  au  moins  vous  obtiendrez   une  certitude  gSne- 

du  plus  grand  nonibre  ?  Elle  se  com-  rale ,  et  la  colhction  des  erreurs  de  tous 

pose  donc  de  la  totalit^  ou  de  la  ma-  les  hommes  finirait-elle  par  former  la 

jorit^  des  raisona  particulieres,  Maia  vSritiP  loc.  cit.  pag.  47» 


390  TRACT.   DB  lOGIS    THEOLOGIGIS. 

77.  Ad  2*»,  Neg,  In  ordine  namque  naturali  praesto  sunt 
rationi ,  licet  per  se  fallibili ,  plura  media  ,  quibus  rite  pro  cujus- 
que  veritatis  natura  adhibitis ,  potest  sine  ulla  erroris  formidine 
sibi  certitudinem  comparare.  In  ordine  vero  supernaturali  me- 
dium  universale ,  perpetuum ,  infallibile  ,  quod  constituit  regu- 
lam  fidei  proximam ,  non  est  nisi  sola  Ecclesia  Christi  (1).  Asse- 
rere  autem  ,  rationem  universalem  emanationem  esse  rationis  ac 
substantiae  Dei,  immo  rationem  ipsam  Dei,  pantheismum  om- 
nino  redolet  (2). 

78.  Ad  3™,  Neg.  Hoc  scepticismi  culmen  est,  quod  jamdiu 
S.  Augustinus  refellerat  in  academicis  vahdissime  (3). 

79.  Ad  4«»,  Dist,  Si  ratio  faUibilis  deberet  per  se  sola  fidei 
actum  elicere ,  conc;  si  divinae  gratiae  auxiho  praeventa  et  adjuta, 
neg.  Opportunior  de  hoc  inferius  occurret  sermo. 

80.  Ad  5°*,  Dist,  Id  est ,  posset  ratio  ita  has  sibi  demonstrare 
veritates ,  ut  certa  de  illis  redderetur ,  conc. ;  posset  illas  pro 
lubito  admittere  aut  respuere,  neg.  Quid  porro  sibi  volunt  ad- 
versarii ,    dum  affirmant ,  quod  naturales  illae  veritates  ab  arbi- 


(1)  Prout  ostendimas ,  tum  in  prima  failliblement  par  la  raison  g6n6rale, 
hnjus  tractatus  parte  ,  sect.  i,  cap.  iv,  Cest  Dieu  lui-meme  incarnS  ^  pour 
art.  2  ,  prop,  i ,  tam  in  secnnda  ,  ainsi  dire ,  dans  le  sens  commun  de 
sect.  I,  cap.  II,  prop.  i,  n.  ii6  et  tous  les  hommes,  Loc.  cit.  p.  54» 
seqq.  tum  denique  in  tract.  De  vera  (3)  In  tribus  libris  Contr.  Acade" 
Relig*  part.  ii,  prop.  ii.  m«co*,  praesertim  lib.iii;  itemZ^e  TrimV. 

(2)  Si  c^est  la  (apposite  scribit  Bau-  lib.  xv  ,  cap.  i2  ,  et  alibi  saepe.  Cete- 
tain)  le  dernier  mot  du  systeme,  cer-  rnm  praBclare  observatum  est,  in  sys- 
iainement  son  auteur  ne  Va  pas  com-  temate  quod  refellimus  ,  asserere  indi- 
pris;  il  aurait  recule  devant  Vahomi-  vidualem  rationem  per  se  de  omnibus 
nation  du  panthSisme,  Cest  d  cet  ac  de  propria  existentia  incertam  esse, 
ahyme  que  sa  doctrine  ahoutit,  aussi  nisi  accedat  consensus  generis  humani , 
hien  que  V^clectisme,  Comme  lui  elle  perinde  esse  ac  si  caeco  surdo  ac  mutQ 
fait  peu  cas  de  Vhomme  individuel ,  a  nativitate  praeberetnr  optimus  codex , 
elle  deprime  la  raison  particuliere  pour  ut  eo  sapiens  efficeretur.  Qth,  Annales 
exalter  la  raison  gMrale ,  comme  lui  de  Philosophie  chrStienne,  n.  i3  , 
elle  dSclare  ahsolue  ,  nicessaire ,  in-  an.  iB^i  ,  Plan  d'une  demonstration 
faillihle  cette  idole  de  Vesprit  propre,,,  du  caiholicisme ,  art.  i ,  pag.  26  et  seqq. 
C*esi  la  voix  de  Dieu  se  rivdant  in- 


PAHT.    lU.    SBGT.    I.    GAP.    1.     DB   AAT.    ART.    FID.    SPEGT.       391 

trio  cujusque  peiiderent?  Num  quod  in  liominis  voluntate  posi- 
tum  esset  nativo  rationis  lumine  vel  recte  uti  vel  pessime  abuti, 
atque  iis  veritatibus,  quae  saltem  evidentia  per  se  immediata 
non  fulgent ,  per  summam  posse  perversitatera  refragari  ?  Id 
quidem  verissimum  est ,  et  alibi  jam  declaravimus.  Sed  si  intel- 
ligant,  in  hominis  esse  arbitrio,  non  per  sophismata ,  sed  per 
solidas  rationfes  vim  demonstrationibus  adimere,  quibus  illae 
veritates  probantur ,  negamus  ornnino.  Nec  enim  in  potestate 
hominis  est  efficere ,  ut  illud  verum  non  sit ,  quod  in  se  verum 
est,  quippe  ex  indubiis  principiis  legitimo  nexu  promanat.  Fal- 
sum  vero  est  et  illud  quod  additur ,  fidem  supernaturalem  illis 
veritatibus  inniti;  sed  illis  suppositis  tanquam  fidei  praeambulis, 
ut  loquitur  S.  Thomas,  progreditur  homo  ad  motiva  expendenda 
credibilitatis ,  quibus  certior  fiat ,  Deum  esse  locutum ;  credit 
vero ,  quae  Deus  revelavit  ,  innixus  Dei  ipsius  revelantis 
auctoritati  ,  prgeventus  nempe  atque  adjutus  divinae  gratiae 
subsidio. 

81.  Obj.  secunda,  !<>  Atqui  si  ratio  individualis  habere  posset 
certitudinera  eorum,  quae  objecta  etiam  fidei  sunt,  nullum  am- 
plius  meritum  haberet  in  actu  fidei.  2»  Esset  independens  ab 
auctoritate  Ecclesiae  ac  judex  constitueretur  veritatum  ommum, 
quarum  numerum  aut  restringeret  aut  amphficaret ,  prout  autu- 
maret,  se  assequi  certitudinera  posse  demonstrationis  via.  S^Porro 
quodnam  medium  nisi  universahs  ratio  potest  nobis  suppeditare 
testimonium  infalhbile  eorum ,  quae  Deus  manifestavit?  4°  Immo 
ex  facto  ipso  aperte  constat,  non  ah'a  ratione  quam  per  consen- 
sum  humani  generis  voluisse  Deum ,  ut  singufis  individuis  veri- 
tates  omnes,  quas  ipse  revelavit,  innotescerent ;  Adam  enim  eas 
filios  suos  docuit ,  fiUi  docuere  nepotes ,  et  ita  porro ,  idque  ex 
divina  plane  ordinatione.  5°  Ahoqui  nulla  ad  fidem ,  ac  proinde 
ad  salutem  via  suppetiisset  iis  omnibus  ethnicis ,  qui  ante  Christi 
vixerunt  adveiitum.  6«  Post  Ghristum  vero  haec  divinae  oecono- 
miae  ratio  immutata  non  est;  siquidem  fides  in  Ecclesiara  non 
est  nisi  applicatio  principii  auctoritatis  generalis ^  quae  funda- 
mentum  constituit  certitudinis.  7°  Quid  enim  Ecclesia  catholica 
aUud  credendum  proponit,  nisi  qiwdsemjper^  quod  ubique,  quod 


392  TRACT.    DB    LOCIS    THEOLOGICIS. 

ab  omnibus  creditum  est,  quodque  solum  catholicum  est,  juxta 
celebrem  Vincentii  Lirinensis  regulam  (1)  ?  Ergo. 

82.  Resp.  Ad  1^%  Dist,  Si  haberet  cognitionem  ac  evidentiam 
intrinsecam  de  veritate  Jiorum  objectorum  ,  trans.;  si  extrinse- 
cam  tantum,  nimirum  quatenus  cognoscit  a  Deo  certo  revelata 
esse ,  neg,  Sublata  hac  gequivocatione  difficultas  per  se  concidit ; 
imo  addiraus ,  certitudinem ,  quod  Deus  ea  revelaverit ,  esse  om- 
nino  necessariam ;  alias  posset  elici  actus  fidei  innixus  proba- 
bilitati,  quod  est  absurdum  ac  damnatum  (2). 

83.  Ad  2™,  Dist,  Id  est,  posset  ratio  independenter  ab  Eccle- 
siae  auctoritate  sibi  comparare  cognitionem  et  certitudinem  veri- 
tatum  ordinis  naturahs,  conc;  ordinis  supernaturaHs ,  7ieg,  De 
his  certe  posterioribus  nulla  esse  qusestio  potest ,  cum  homo  eas 
credat  ob  auctoritatem  Dei  revelantis  et  Ecclesiae  proponentis; 
de  primis  vero  nihil  vetat ,  quominus  illas  ratio  individualis  etiam 
per  se  cognoscat  et  vi  demonstrationis  certo  teneat,  ut  in  prae- 
cedenti  propositione  ostendimus;  quamvis  necesse  non  sit,  ut 
omnibus  per  hanc  demonstrationis  viam  innotescant.  Quod  vero 
adjicitur  de  judicio  veritatum  omnium  earumque  coarctatione 
aut  amplificatione  ex  arbitrio  cujusque ,  paulo  ante  disjecimus  (3). 

(1)  ItaGerbet,  in  cit.  op.  pag.  34  et  jasti  atqne  injnsti  lex,  poenae  vel  pras- 
seqq.  mia  in  altera  yita  retribaenda;  qaas 

(2)  TJt  patet  ex  prop.  xxi  inter  dam-  facile  qaisque  attingere  potest.  Ceteras 
natas  ab  Innocentio  xT  :  ^»«e««M«  ^rfej  aatem  primis  illis  sobordinatas  ,  qao 
supernaturalis  ei  utilis  ad  salutem  stat  majori  vel  minori  qaisqae  ingenii  vi , 
cum  notitia  solum  probabili  revelatio-  qao  magis  vel  minus  extrinsecis  subsi- 
nis  :  immo  cum  formidine ,  qua  quis  diis  est  inslructus ,  majori  vel  minori 
formidet,  ne  non  sit  locutusDeus.  In  numero,  nativo  rationis  lamine  potest 
quam  thesim  cfr.  Viva ,  §  7  et  seqq.  cognoscere  ac  demonstrare.   Atque  hic 

(3)  Sane  distinctio  inter  veritates  na-  divina  bonitas  ac  maxiraum  revelationis 
tarales  ac  supernaturales  in  ipsa  veri-  beneficium  se  prodit  ,  quod  nempe 
tatum  natura  fundatur;  naturales  enim  Deus ,  ut  omnium  bono  a;que  prospi- 
illae  sunt ,  quae  rationis  nativam  intel-  ceret ,  eas  etiam  veritates ,  quas  absO' 
ligentiam  non  excedunt ,  supernaturales  lute  humana  ratio  cognoscere  posset  ^ 
quae  illam  superant.  Rursum  ex  natura-  per  posilivam  eliam  revelationem  pate- 
libus  aliae  sunt ,  quae  ceterarum  veluti  fecerit ;  uti  egregie  declaratS.Th.  Con^ 
fandamenta  sunt ,  uti  Dei  existentia ,  ^en^  lib.  i,  capp.   3  et  4«  Qao  etiam 


PAET.    III.    SECT.    I.    CAP.    I.    »B    RAT.    ANT.    FID.    SPBCT.        ^3 

84.  Ad  3"^,  Neg,  Mediaenim,  quibus  ratio  individualis  po- 
test  certo  cognoscere  existentiam  revelationis ,  plura  esse  queunt; 
potest  nempe  per  visum  ex.  gr.  per  auditum ,  per  testimonium 
hominum ,  per  illa  demum  omnia  credibiiitatis  motiva  ,  quibus 
evidens  illi  reddatur,  reipsa  a  Deo  revelationem  factam  esse.  Si 
vero  sermo  sit  de  certitudine ,  quae  singulos  afficiat  articulos , 
vel  collectionem  articulorum ,  qui  revelatione  continentur ,  ea 
certe  haberi  unice  potest  per  Ecclesiae  infallibilis  auctoritatem. 

85.  Ad  4",  Dist.  Idest,  valuitDeus,  ut  veritates  proto-pa- 
renti  a  se  revelatae  transmitterentur  ad  seramusque  posteritatem 
per  traditionem  sive  domesticam  sive  publicam  ,  conc;  per  tra- 
ditionem  publicam  tantum ,  seu  per  consensum  generis  humani 
tanquam  unicum  medium  ad  earumdem  assequendam  certitudi- 
nem ,  neg,  Ha2c  duo  apprime  secernenda  ab  invicem  sunt ;  pri- 
mum  enim  verissimum  est,  quamvis  non  omnes  parentes  suo 
functi  munere  sint ,  unde  repeti  debet  apud  plures  populos  pri- 
maevoe  revelationis  corruptio  aut  etiam  obhteratio  (1);  alterum 
vero  est  falsum ,  aHoquin  cum  deperdita  aut  saltem  foede  cor- 
rupta  apud  plerosque  populos  fuisset  primaeva  revelatio,  nulla 
reipsa  in  adversariorum  hypothesi  individuis  illius  certitudinem 
assequendi  superfuisset  via ,  nec  ulla  propterea  ad  salutem  per- 
veniendi. 

86.  Ad  5™,  Dist,  In  adversariorum  hypothesi  juxta  dicta  , 

refernntar,  qnae  praeclare  docet  Cate-  ut  rerum  notitia ,  qucB  fidei  disciplina 

chismus  Rom.  part.  i,  cap.  2  ,  d.  6,  comparatur ,   multo  certior  atque  ab 

nbi  postqaam  celebravit ,  qnae  philo-  omni  errore  purior  in  mentibus  nos- 

soplii  ex  sola  Datarae  contemplatione ,  tris  insideat,  quam  si  eas  ipsas  res , 

nativo  rationis  Inmine,  de  Deo  ejasqne  humana  sapientia  comprehensas ,  ani- 

attribatis  disseraerant,  pergit :  QMom-  mus  intelligeret, 
quam  in  eo  etiam  ccelestis  doctrince         (1)  Nec    ideo   dicendam   est,    illos 

necessitatem  agnoscimus ,  si  animad-  popalos  destitatos  esinde  omni  salatis 

vertamus,  fidem  non  solum  hoc  prce-  medio  faisse ;  nam,  ati  ostendimas  iu 

stare ,  quemadmodum  supra  dictum  tract.De^ra^ia,  part.  i,cap.  3,n. 238, 

est,  ut  qucB  viritantum  sapientes  longo  Deas  semper  praesto  est  aaxilio  sao  in- 

studio  consecuti  sunt,  ea  rudibus  quo-  terno  et  sabsidiis  etiam  externis  orani 

queet  imperiiis  hominibus  statimpa-  facienti  qaod  in  se  est,  adeo  at  nallas 

teani  atque  in  promptu  sint  :  verum  nnqaamperierilaatpere^itnisiculpasua. 


394  TRACT.    DB    LOCIS    THEOLOGIGIS. 

conc;  in  sententia  nostra,  neg,  Nam  satis  erat  doraestica  tra- 
ditio  praeter  alia  media,  quibus  identidem  divina  providentia 
usa  est  ad  primae  revelationis  notitiam  disseminandam  (1). 

87.  Ad  6™,  Dist.  Quatenus  immutari  nequit  quod  nunquam 
extitit,  cowc;  secus,  neg,  Vidimus ,  Deum  prius  singularibus 
hominibus  veritates  suas  patefecisse  ea  lege ,  ut  a  parentibus  in 
filios  continenter  propagarentur.  Cum  vero  illi  passim  officium 
ejusmodi  negligerent,  aut  veritates  illas  turpiter  commacularent, 
ne  prima  penitus  oblivioni  daretur  revelatio,  peculiarem  sibi 
familiam  selegit  Deus  in  Abrahara ,  quae  custos  fidelis  iUius  reve- 
lationis  existeret.  Cumque  haec  ipsa  familia  in  populum  crevis- 
set,  eumdem  constituit  suae  revelationis  depositarium  ,  eique 
speciali  prorsus  providentia  prospexit,  ne  muneri  deessetsuo 
per  successionem  Prophetarum,  donec  venit  plenitudo  temporis  , 
in  qua  misit  Deus  Filiurn  suum.  Christus  porro  instituit  Eccle- 
siam ,  quam  infaUibilitate  communivit ,  ut  usque  in  seculi  finem 
revelationem  plenam  atque  integram  intemerate  custodiret ,  et 
omnibus  gentibus  annunciaret.  Hic  et  non  aUus  divinae  provi- 
dentiae  extitit  ordo  in  revelatiorie  sua  sive  conservanda  sive  pro- 
paganda.  Itaque  Ecclesia  estquidem  organum  Christi^  non  autem 
generis  humani,  quod  est  perabsurdum. 

88.  Ad  7"*,  Dist,  Ecclesia  nihil  aliud  proponit  credendum  , 
nisi  quod  semper,  etc.  ab  Ecclesia  catholica ,  trans. ;  ab  uni- 
verso  humano  genere,  et  quidem  a  mundi  priuiordiis  usque 
nunc,  neg,  Etenim  praeterquaro  quod,  ut  saepe  alias  animad- 
vertimus  (2),  Lirinensis  effatum  habet  sensnm  positivum ,  non 
autem  negativum^  nequit  illud  accipi  nisi  de  eo ,  quod  credi- 
tum  est  in  Ecclesia  cathoHca  ,  painime  vero  de  eo ,  quod  a 
genere  humano  creditum  est.  Hoc  commentum ,  utpote  novitium, 
plane  ignotum  Patribus  fuit.  Ceterum  nec  illud  dimittendum ,  \ 

(1)  Tale?  faere  freqaentes  hebraici  terat,  at  notitia  revelationis  ad  varios  i 

popali  apad  plares  gentes  captivitates  ,  popolos  perveniret. 
migrationes  Judaeoram  apud  dissitas  na-  (2)  Praesertim  in  tract.  De  vera  Relig. 

tiones ,  dispersiones ,  commercium ,  ete.  part.  n,  prop.  in  ,  n.  56,  cum  nota 

qaiba8  vicissitudinibas  facjle  fieri  po-  adnexa. 


PART.    III.    SEGT.    1.    CAP.    I.    DE    RAT.    AHT.    FID.    SPECT.      395 

esse  quidem  regulam  a  Vincentio  traditam  unum  ex  criteriis 
cognoscendi  catholicam  veritatem ,  sed  neque  unicum ,  multo 
vero  minus  prcBcipuum  ac  supremum  esse.  Tale  enim  non  est 
nisi  juge  ac  semper  vivens  Ecciesiae  magisterium  (1);  celera  omnia 
huic  subjecta  sunt,  ab  eoque  pendent. 


89.  Vindicavimus  hactenus  rationis  etiam  individuae  vim,  qua 
ad  veritates  intra  ordinem  naturas  conclusas,  quaeque  veluti 
praeambula  spectari  queunt,  valeat  per  se  sola  ahsolute  did  c^m' 
dem  cum  proprie  dicta  certitudine  pertingere;  ac  proinde  pro- 
bavimus ,  dari  inter  eas  naturales  veritates  intrinsecum  ordinem 
logicum,  quo  una  ex  alia  legitimo  principiorum  nexu  posait 
argumentando  deduci. 

90.  Sed  aliud  est  de  absoluta  rationis  potentia  disserere  , 
aliud  de  ejusdem  potentia  morali;  illa  quippe  ad  ordinem  logi-^ 
cum  pertinet,  haec  pertinet  ad  historicum,  Nimirum  potentia 
morahs  complectitur  illa  omnia  elementa  facti ,  in  quibus  humana 
ratio  seu  potius  hominum  genus ,  non  abstractivo ,  sed  concreto 
ac  reali  modo  spectatum  ac  morahter  simul  sumptum ,  juxta 
consuetum  rerum  ordinem  versatum  sit  ac  per  se  debeat  ver- 
sari.  Huc  porro  spectant  ea  omnia  sive  intrinseca  sive  extrinseca 
impedimenta ,  quae  semper  hominibus  collective  sumptis  in  cog- 
nitione  iilarum  ipsarum  veritatum  per  solum  rationis  lumen 
assequenda  obstare  debuerunt.  Huc  spectat  maxima  difHcultas 
in  veritatis  investigatione ,  quae  semper  longa  et  implexa  est, 
constanter  ex  rectis  rationis  legibus  procedendi ,  ardentes  cohi- 
bendi  animi  cupiditates ,  ac  veritatis  unius  studium  sectandi , 
ita  ut ,  quod  praeclare  evolvit  S.  Thomas  ,  nonnisi  pauci  ac  post 
longum  tempus  atque  cum  admixtione  multorum  errorum ,  eas 
veritates,  quae  etiam  ratione  investigari  possent ,  assequeren- 
tur  (2).  Huc  demum  spectat  factum  ipsum ,  in  quo  haec  omnia 
impHcite  continentur ,  indubitatum ,  universale ,  perpetuum ,  ex 

(1)  Recolantur,qnaB8cripsimu8paulo      cap.  ii,  §  i. 
ante  ,  CDm   ageremus   de  Traditione ,  (2)  Contr»  geni,  loc.  cit. 


396  TRACT.    DB    LOCIS    THEOLOGICIS. 

omnium  populonim  historiis  depromptura ,  quod  scilicet  nulius 
populus  divina  revelatione  destitutus  dignum  Deo  cultum  exhi- 
buerit ,  ac  in  absurdos  contra  sanae  ethices  errores  delapsus  non 
sit;  quod  nulla  liumana  sapientia  aut  industria  ab  universali  illa 
defectione  revocare  homines  valuerit ;  quod  humana  denique  ratio 
ex  se  motiva  sufficientia  non  praebeat  ad  homines  in  officio  con- 
tinendos  atque  a  vitiis  retrahendos.  Ex  hisce  porro  omnibus 
exurgit  non  utilitas  tantum  ,  sed  necessitas ,  moralis  tamen ,  non 
autem  absoluta  (1),  illius  extraordinarii  subsidii ,  divinaenimirum 
positivae  revelationis ,  qua  hominum  morahter  sumptorum  indi- 
gentiae  in  ipsis  etiam  naturahbus  veritatibus  provisum  esset.  Hac 
porro  via  nos  ipsi,  in  tractatu  De  vera  Religione,  per  varias 
propositiones  arcte  simul  connexas  processimus;  unde  superva- 
caneum  hic  esset  ostendere  pecuHari  propositione ,  rationem  indi- 
vidualem  posse  per  se  possibilitatem ,  utilitatem  ac  necessitatem 
divinae  revelationis  certo  cognoscere  ac  demonstrare. 

91.  IUud   unum  tantum  hic  adnotamus  ,  quod    consequitur 
ex  dictis,  moralem  hanc  necessitatem  revelationis  exurgere  ex 


(1)  Diximus  Dece8sitatem   moralem  qaam  per  hxreditariam    noiam   con- 

exurgere  positivae  revelationis ,  non  au-  traxit;  ut  enim  cetera  praeleream  ,  ad- 

tem  absolutam ;  &\c^mditm  absoluta  ejus-  strueretar  necessitas  revelationis  adver- 

modi  necessitas  ex  nullo  capite  potest  sus  incredalos  et  naturalistas  ex   ipsa 

probari.  Non  ex   necessitate   instaura-  revelatione ,  in  quo  haberetur  manifesta 

tionis  hominis  lapsi  in  ordinem  super-  petilio  principii.  Urgere  possem  statum 

naturalem ,  ex  quo  per  peccatum  exci-  infidelium  negativorum  ,  qui  destituti 

derat,   cum  haec  instauratio  ^ra^mVa  essent  medio  afeso/uife  necessario  ad  con- 

prorsus  sit ,   nec  homini  debita  ;  non  sequendum  suum  flnem ;  possibilitatem 

ex  conditione  sua  naturali ,  alioquin ,  praeterea  status  purac  naturae ,  aliaque 

si  bomo  absolute  indigaisset  revelatione  ejusmodi ,  qaae  aperte  ostendunt,  ab- 

ad  cognoscendas  veritates  naturalis  seu  solutam  positivae  revelationis  necessita- 

moralis  ordinis  ,  praeterquam  quod  vi-  tem  adstrui  nullo  modo  posse.  Ex  quo 

deretur  destitutus  aliquo  essentiali  suae  patet ,  haud  satis  sanae  theologiae  ac  re- 

naturie  constitutivo,  Deus  absolote  ob-  ligionis  bono  prospicere  eos,  qui  nimio 

strictus  fuisset  ad  eam  homini  dandam,  forte  ejusdem  religionis  amore  abrepti, 

cum  tamen   omnes  fateantur,  revela-  veilent  absolutam  revelationis  necessi- 

tionem  positivam  gratuitum  Dei  esse  be-  tatem  propugnare.  Ne  quid  nimis ,  ut 

neficium  ;  non  denique  ex  infirmitate,  vetus  fert  adagium. 


PART.    III.    8ECT.    I.    GAP.    I.     DE    RAT.    ANT.    FID.    SPECT.       897 

coniiexione  inter  ordinem  logicumac  historicum;  quandoquidem 
logicus  ille  ordo  ostendit,  quid  ahsolute  ratio  humana  efficere 
potuisset ;  sed  logicus  ille  ordo  cum  historico  comparatus  osten- 
dit ,  quid  reipsa  humana  ratio  prsestiterit ,  atque  adeo  quid  mo' 
m/i/er  efficere  potuerit  aut  possit.  Rationalistae  in  humana  ratione 
nonnisi  potentiam  logicarn  spectant,  nempe  hominem  tantum 
in  abstracto  et  a  priori  considerant;  sed  qui  vere  ac  complete 
philosophantur,  hominem  etiam  in  concreto  spectare  debent, 
nimirum  in  iis  circumstantiis  positum,  quas  perpetuo  historia 
revelat.  Id  autem  multo  magis  theologi  erit  officium ,  cujus  est 
omnes,  naturales  etiam,  cognoscendi  fontes  rimari.  Hinc  nuUo 
modo  secum  ipse  pugnabit  theologus^  dum  ex  una  parte  nati- 
vam  rationis  tuetur  vim,  ex  altera  vero  necessitatem  raoralem 
divinae  revelationis  ostendit.  Atque  ita  etiam  deteget  nexum ,  et 
quamdam  veluti  conciliationis  viam  patefaciet ,  inter  sententiam 
illorum,  qui  totum  logicce  methodo  deferunt,  atque  oppositam 
illorum,  qui  methodo  historicce  nimium  adhaerent. 

PROPOSITIO  III. 

Potest  humana  ratio  certo  cognoscere  motiva ,  quce  vocant  cre- 
dibilitatis ,  ac  per  ea  sibi  comparare  certitudinem  existentice 
divince  revelationis, 

92.  Haec  propositio,  quae  veluti  legitimum  corollarium  fluit 
ex  propositionibus  hactenus  vindicatis ,  duas  complectitur  partes , 
tum  sciHcet  humanam  posse  rationem ,  et  quidem  certo ,  cogno- 
scere  motiva  ,  seu  quas  etiam  nuncupant  notas  divinae  revelatio- 
nis ,  tum  per  haec  credendi  motiva  ad  plenam  posse  certitudinem 
de  ilHus  revelationis  existentia  pervenire.  Impetit  proinde  directe 
sententiam  1°  illorum ,  qui  nimium  rationi  detrahentes  existi- 
mant ,  aut  nunquam  illam  valere  ita  de  ejusmodi  motivis  fieri 
certam,  ut  omnem  errandi  formidinem  ac  dubitationem  a  se 
amoveat ,  aut  motiva  illa  apta  per  se  non  esse  ad  talem  certi- 
tudinem  gignendam ;  2^  illorum ,  qui  rentur ,  hanc  certitudinem 
,  ab  ipsa  natura  veritatis  revelatae  repelli ,  quippe  cum  ista  hberum 


398  TRAGT.    DE    LOCIS    THEOLOGIGIS 

exposcat  assensum  ,  negant,  sine  dispendio  fidei  de  veritate  chris- 
tianae  revelationis  contici  posse  demon^trationem ;  licet  hoc  alte- 
rum  ,  ubi  in  secundo  capite  agemus  de  fide  ,  peculiari  modo 
refellamus. 

93.  Interea  ex  principiis  praejactis  ac  vindicatis  ita  progre- 
dimur  :  Potest  ratio  per  se  cognoscere  tum  veritates  logicas , 
metaphysicas ,  psychologicas ,  morales ,  physicas ,  tum  earumdem 
plenam  saepe  certitudinem  assequi ,  diversi  nimirum  generis  , 
prout  diversa  illarum  natura  ac  varius  cognoscendi  fons  patitur 
aut  expostulat.  Atqui  credibilitatis  motiva  constant  partim  ex 
veritatibus  facti,  quae  sive  sub  sensuum  experientiam  cadunt, 
sive  ex  indubio  humanae  auctoritatis  testimonio  accipiuntur, 
partim  ex  principiis  logicis  ac  metaphysicis ,  quae  ilhs  facti  veri- 
tatibus  legitime  appHcantur ;  consequitur  ergo ,  veram  a  ratione 
de  iliis  motivis  haberi  certitudinem  posse. 

94.  Sane  cum  Deus  hominibus  voluerit  revelationem  suam 
evidenter  credibilem  efficere ,  ut  tuto  cognosceretur ,  et  a  qua- 
vis  secerneretur  hominum  fraude ,  talibus  illam  necessario  debuit 
argumentis  communire ,  quae  ab  omnibus  recta  ratione  utenti- 
bus  facile  ac  tuto  possent  agnosci ,  ac  firmiter  teneri  deberent. 
Rursum  :  Nisi  Deus  ejusmodi  argumentis  suam  firmasset  reve- 
lationem ,  quisnam  teneretur  illam  uti  divinam  admittere  ?  Quam- 
nam  moralem  induceret  obHgationem ,  ac  quomodo  qui  illam 
respueret,  gravis  culpse  reus  esset,  aeternoque  addicendus  sup- 
plicio  ? 

95.  Praeterea  assensus  ,  qui  divinae  revelationi  praestari  debet, 
prudens  ac  rationabihs  sit  oportet.  Atqui,  si  firma  illa  atque 
indubia  motiva  credendi  deficerent ,  imprudens  omnino  foret ; 
ac  deberet  voluntas  firmiter  veritati  illius  adhaerere ,  dum  tamen 
intellectus  in  dubio  aut  in  mera  tantum  probabihtate  ,  quod  Deus  | 
sit  revera  locutus ,  versaretur  ;  quod  tamen ,  ut  vidimus ,  falsum  1 
damnatumque  est  (1). 

(1)  Cerlitudo  fideiy  adnotat  Snarez ,  dinem  speculativam  de  credihiliiate  sui 
non  est  tantum  prapticaf  sed  specu-  objecti;  nam  impossihile  videiur,  ho- 
lativa  ,  et  ideo  requirit  etiam  certitu-      minem  determinari  ad  credendum  ali' i 


PART.  III.  SEGT.  1.  CAP.  I.  »B  RAT.  ANT.  FID.  SPECT.   399 

_,,.  96.  Facile  autem  esset,  siquidem  in  re  tam  manifesta  esset 
opus,  hoc  ipsum  tum  sacris  Litteris  tum  sanctorum  Patrum  auc- 
toritate  firmare.  Cum  enim  Deus  Moysen  misit  ad  populum  suum 
atque  ad  Pharaonem ,  ut  fidem  apud  eos  obtineret ,  potestatem 
ei  contuHt  signa  ac  prodigia  patrandi ;  ad  prodigia  item  in 
iEgypto  patrata  Hebraeos  perpetuo  prevocat  Deus,  ut  de  aetati- 
bus  insequentibus  sileamus.  Christus  vero  miracuhs  omnigenis  ac 
vaticiniis  ,  tum  eventu  jam  comprobatis  tum  in  posterum  com- 
probandis,  divinam  suam  missionem  ostendit.  Ad  haec  motiva 
constanter  incredulos  adversarios  suos  provocat  (1) ,  immo  vero 
profitetur,  immunes  eos  a  peccato  in  sua  incredulitate  futuros 
fuisse ,  nisi  signa  fecisset  (2).  Patres  et  interpretes  in  hoc  una- 
nimes  plane  sunt  (3).  Hinc  S.  Thomas ,  in  hb.  Cont.  Gentes , 
ejusmodi  motiva  ad  ethnicos  convincendos  adhibuit ;  ac  merito 
concludebat ,  in  Summa  loquens  de  fidei  objectis  :  Non  crederet 
(  homo  ) ,  fitsi  videret ,  ea  esse  credenda  y  vel  propter  evidentiam 
signorum ,  vel  propter  aliquid  hujusmodi  (4). 

97 .  Haec  vero  jam  evincunt  etiam  alteram  propositionis  par- 
tem.  Nam ,  cum  ea  motiva  necessario  nexu  cum  divina  reve- 
latione  conglutinentur ,  aperte  conficitur,  posse  per  ea  humanam 
rationem  certam  omnino  fieri  de  ejusdem  existentia  revelationis. 
Sane  veri  nominis  miracula  ac  vaticinia ,  quse  praecipua  credi- 
bihtatis  motiva  constituunt ,   cum  nonnisi  a  Deo  vel  ejus  nutu 


quidfirmiier  et  certo,  si  cumformidine 
tantum  et  non  certojudicet  esse  credi- 
hile,  De  fide ,  disp.  iv,  sect.  2. 

(1)  Matth.  IX,  6;  Marc.  ii,  lo; 
Lnc.  V,  23;  Joan.  x,  87,  38;  siv,  10,  etc. 

(2)  Joan.  XV,  24* 

(3)  Gfr.  Salmeron  ,  Comment»  in 
Evang,  tom.  ix ,  tract.  61  ,  in  cit. 
verba  :  Si  opera  non  fecissem ;  nec 
non  Card,  Toletns ,  Comment,  in  Joan, 
in  cap.  111 ,  Annot,  1 ,  ubi  fnse  agit 
de  hoc  argnmento. 

(4)  2a.  2*.  qnaest.  i ,  art.  4,  ad  2.  Ad 


rem,  inbnnclocnm  D.Thomae,animad- 
vertit  Snarez  :  Notanda  est  distinctio 
et  variatio  illorum  verhorum  credere 
et  videre  :  nam  prius  dicit  ohscuri^ 
tatem  unde  posterius ,  ut  condistinctum 
ab  illo ,  dicit  claritatem  et  evidentiam, 
neque  illa  duo  repugnant ,  quia  ver- 
santur  circa  diversa ;  nam  creditur 
aliquid  sub  ratione  veri,  videtur  au^ 
tem  sub  ratione  credibilis,  Ibiqne  citat 
plnra  Patrnm  testimonia.  Gfr.  De  fide 
dispnt.  IV  ,  sect.  1, 


400  TRACT.    DE    LOGIS    THBOLOGICIS 

edi  possint ,  si  semel  proinde  liomini  certo  constiterit  patrata  aut 
edita  fuisse  ad  alicujus  missionem  comprobandam  ,  dubitare  is 
amplius  nequit,  quin  ex  Dei  nomine  ille  loquatur ,  quiduplici 
illa  facultate  a  Deo  auctus  sit ;  praesertim  si  adjuncta  omnia  tum 
intrinseca  tum  extrinseca  in  id  concurrant.  Haec  autem  majorem 
adhuc  firmitatem  accipiunt  ex  motivis  illis ,  ut  ita  dicam ,  sub- 
sidiariis,  quae  in  omnium  oculos  incurrunt  :  cujusmodi  sunt 
1°  sublimitas  et  prsestantia  doctrinse,  quae  ex  Dei  nomine  enun- 
ciatur  ;  2°  jugis  illius  conservatio  et  propagatio  ,  frustra  semper 
obnitentibus  utrique  cupiditatibus  humanis  ,  ac  perpetuo  adver- 
santibus  acerrimis  hostibus  domesticis  et  externis  prope  innu- 
meris ,  idque  fere  absque  mediis  tanto  moUimini  idoneis ;  3°  con- 
stantia  demum  et  fortitudo  Martyrum  ,  in  suis  omnibus  adjunctis 
spectata.  Haec  porro  omnia,  prout  sunt  totidem  objecta  vatici- 
niorum ,  quae  in  dies  complentur ,  eamdem  vim  ad  probandum 
obtinent  ac  vaticinia  ipsa ;  imo  eorumdem  vaticiniorum  totidem 
sunt  adimplementa  totidemque  probationes ,  quae  licet  intensive 
ejusdem  semper  sint  roboris,  eoetensive  tamen  novam  in  dies 
firmitatem  acquirunt.  Quse  sane  omnia  fuerunt  suo  loco  satis 
abunde  exposita  et  vindicata  (1). 

DIFFICULTATES. 

98.  Obj.  prima.  Facta  extraordinaria ,  quae  miracula  dicun- 
tur ,  nexum  necessarium  non  prae  se  ferunt  cum  existentia  divinae 
revelationis ;  tum  quia  miracula  ipsa  sunt  objectum  divinae  reve- 
lationis ,  adeoque  nequeunt  esseejusdem  credibilitatis  motiva  (2); 
tum  etiam  quia  assumere  miracula  uti  credibilitatis  motiva  est 
petere  principium .  Siquidem  verilas  evangelicae  revelationis  ( idem 
dic  de  Mosaica  ) ,  quae  miracula  enunciat ,  nequit  rationaliter 
per  miracula  probari;  ex  altera  vero  parte  assumendo  Aposto- 
los,  qui  tamen  homines  erant ,  non  potuisse  decipi  aut  decipere, 

(1)  In  tract.  De  vera  Relig*  part.  i,  seigneur  Lepappe  de  Traverne  y  etc. 
cap.  IV,  prop.  I  et  seqq.  Strasboarg  iSSy  ,  pag.  3. 

(2)  Ita    Bautain  ,    Lettre   d    Mon- 


PART.  III.  SEGT.  I.  GAP.  I.  DH  RAT.  ANT.  FID.  SPEGT.    401 

debet  supponi  factum  non  minus  extraordinarium ,  quam  sint 
miracula  ipsa  ,  quae  illi  referunt  (1). 

99.  Resp.  Neg,  Ad  prob.  Nihil  obest  miracula  divinse  esse 
revelationis  objecta ;  talia  quippe  sunt  quoad  eos,  quijam  reve- 
lationi  credunt,  minime  vero  quoad  illos,  qui  nondum  credunt. 
Pro  his  enim  sunt  solum  motiva  seu  media ,  quibus  cognoscere 
valeant  ,  revelationem ,  quae  Dei  nomine  proponitur^  reipsa 
divinam  esse,  prout  etiam  ex  adductis  S.  Thomae  verbis  constat. 
Itaque  miracula  possunt  esse  et  motiva  et  ohjecta  divinaa  reve- 
lationis ,  sed  diverso  plane  respectu.  Falsum  autem  est ,  peti  a 
nobis  principium  ,  dum  assumimus  miracula  veluti  motiva  cre- 
dibihtatis;  nec  enim  ea  assumimus  uti  taha ,  quatenus  ab  auc- 
toribus  inspiratis  ac  propterea  infallibilitate  praeditis  referuntur, 
sed  in  se ,  seu  quatenus  visa  sunt  et  oculis  usurpata  ab  iis ,  qui- 
bus  suadebatur  et  ostendebatur  immediate  divina  missio.  Quoad 
eos  vero ,  qui  miracula  immediate  non  conspexerunt ,  alio  iidem 
modo  potuerunt  aut  possunt  certiores  de  illis  fieri ,  nempe  aut 
traditione ,  aut  certissimis  historicis  monumentis ,  aut  ipsorum 
confessione  adversariorum ,  aut  testimonio  fidelium  ,  aut  etiam 
omnibus  hisce  simul  sumptis ,  ut  suo  loco  ostendimus  (2) ,  quae 
moralem  certitudinem  proprie  dictam  pariant.  Cum  vero  per 
ejusmodi  certitudinem  semel  consliterit  de  veritate  factorum 
extraordinariorum  ,  quae  miracula  dicuntur ,  assurgitur  ad  ex- 
pendendam  rationaliter  illorum  naturam  ,  utrum  nempe  notas 
illas  omnes  habeant  et  conditiones ,  quae  ad  miraculum  consti- 
tuendum  stiicte  requiruntur.  His  expensis ,  ex  certitudine  et 
veritate  miracuH  jure  omnino  infertur  divina  illius  missio ,  qui 
talia  edidit  signa  ad  eam  credibilem  faciendam.  Talis  est  pro- 
cessus,  qui  legitime  hac  in  re  instituitur,  quin  in  ulla  petitione 
principii  verseinur. 

100.  Obj.  Secunda.  Quidquid  de  iis  sit,  qui  miracula  ipsaim- 
raediate  viderunt ,  res  profecto  aliter  se  habet  quoad  eos ,  qui 
ea  nonnisi  mediate  cognoverunt.  Etenim  1°  isti  unde  cogno- 

(1)  Ila  in   Avertissement  sur  Ven-     boorg  i834,  pag»  22, 
seignement   de   M,    Bautain ,   Stras-  (2)  In  cit.  tract.  part.  i,  cap.  111. 

T.  IX.  26 


402  TRACT.     DE    LOGIS    THEOLOGIGlS. 

scunt  nisi  auctoritate  ducti  humana ,  quae  nempe  humanam  tan- 
tum  certitudinem ,  plurium  aut  paucorum  innixam  testimonio, 
prsebere  potest,  ac  nunquam  proinde  certam  ac  infallibilem  ? 
2«  Argumenta  omnia  licet  validissima  ,  ratiocinationes  omnes  etsi 
rigorosissimaj ,  quoties  innituntur  factis  sensibilibus ,  non  habent 
nisi  valorem  relativum  ac  pure  humanum.  S»  Quapropter ,  cum 
creditur  resurrectioni  ex.  gr.  Christi  Jesu,  ejusqne  in  coelum  as- 
censui ,  credi  quidem  debet  ob  solum  apostolicum  testimonium ; 
ast  non  prout  vulgo  fertur ,  ideo  quia  ApostoH  non  erant  decep- 
tores  aut  decepti,  quod  ostendi  absolute  nequit.  4°  Atque  ut 
resurrectioni  Christi  insistamus ,  ea  miraculum  non  fuit  ceteris 
simile ,  quod  operatus  sit  Jesus  coram  testium  multitudine.  Re- 
surrectio  Christi  testes  alios  non  habuit  nisi  seipsum;  neque 
postea  redivivus  apparuit  nisi  solis  discipulis  suis;  agens  simul 
fuit  et  subjectum  operationis  divinae  (1).  Ergo. 

101.  Resp.  Neg,xfint,  Ad  1™  prob.  Neg,  illationem  ^  nun- 
quam  scilicet  certam  ac  infaUibilem  esse  auctoritatem  humanam; 
quandoquidem  ,  si  necessariis  conditionibus  poUeat ,  talem  cer- 
titudinem  quandoque  parit,  quae  ad  firmam  ac  rationabilem 
quod  attinet  animi  adhgesionem  cum  ipsa  metaphysica  certitu- 
dine  comparari  queat,  uti  in  Prcenotandis  satis  declaravimus. 
Perinsignes  omnes  cujusque  aetatis  philosophi ,  atque  ii  etiam , 
qui  in  ipsis  mathesibus  maxime  exceUuerunt ,  in  hoc  communi 
hominum  sensui  fuerunt  plane  concordes  (2). 

102.  Ad  2°*,  Dist,  Si  Kantiana  principia  de  humanarum  cog- 
nitionum  reahtate  quidquam  valoris  haberent ,  conc, ;  si  secus , 
neg,  omnino.  Certe  si   admittatur,  rationem  theoreticam  nun- 

(1)  Ita  in  Philoaophie  du  christia-  qaae  omnes  sunt  de  hoc  argumento. 
nismoy  toiii.  i,  pag.  3oo,  3o3 ;  tom.ii ,  Recentius  vero  egregius  mathematicas 
pag.  4o8 ,  et  alibi.  Paulos  Roffini ,  in  op.  Riflessioni  cri' 

(2)  Gfr.  Leibnitias ,  tum  in  cit.  diss.  tiche  sopra  il  saggio  intorno  alle  pro- 
De  conform*  fidei  cum  ratione;  tam  in  habilita  del  signor  Conte  Laplace  , 
Tent»  TheodicecBf  part,  i,  §  54  et  Modena  1821,  Memoria  iv  ,  pag.  100 
seqq.  etalibi;  item  Ealeras,  in  Lettres  et  seqq.;  necnon  cl.  pariter  italus  ma- 
d  une  princesse  d'Allemagne,  Pa-  thematicus  Nic.  Fergola,  in  Teorica 
fis  1812,  tom.   li,  Lettres  cx?— cxx  de'  miracoli ,  Napoli  1839. 


PART.  III.  SEGT.  I.  GAP.  I.  DE  RAT.  ANT.  FID.  SPEGT.   403 

quain  de  veritate  ac  realitate  objectiva  rerum  esse  certam  posse , 
nil  nisi  phcBnomena  attingere,  principium  ipsum  causae  nonnisi 
subjectivam  cathegoriam  seu  formam  intellectus  esse  ,  qua  nempe 
intellectus  ex  caeca  quadam  et  subjectiva  necessitate  synthetice 
et  apriori  idea  eiFectus  cum  causae  idea  conjungit,  opposita  diffi- 
cultas  id  quod  contendit  evinceret.  Sed  haec  nimis  jam  a  prae- 
claris  philosophis  explosa  sunt ,  uti  in  Prcenotandis  exposuimus. 

103.  Ad  3°^,  Dist,  Ostendi  absolute  nequit  Apostolos  non 
fuisse  deceptores  in  facto  resurrectionis  testificando ,  si  gratuito 
assumatur  eos  fuisse  infaUibihtate  praeditos,  ut  objectio  supponit, 
conc. ;  adjunctis  omnibus  testimonii  illorum  spectatis  ,  neg.  Pri- 
mum  utique  esset  principium  petere ,  ac  viam  praecludere  veri- 
tatem  increduh*s  ostendendi  evangehcae  revelationis ,  quae  facto 
ilh  praecipue  saltem  innititur :  aUerum  vero  non  item ,  ut  suo 
loco  ostendimus  (1).  Tota  haec  difficultas  pendet  ex  jam  refu- 
tato  principio ,  nunquam  auctoritatem  humanam  veram  posse 
progignere  certitudinem.  Deinde  adjicimus ,  Apostolos  ad  fidem 
obtinendam  in  teslimonio ,  quod  reddebant  Christi  resurrectioni 
apud  gentes ,  communitos  fuisse  miraculorum  dono ,  quo  omnem 
ab  istis  dubitationem  removebant. 

104.  Ad  4™,  Dist.  Et  probatio ,  quse  petitur  ex  resurrectione 
Christi ,  innititur  illi  tantum  instanti ,  quo  haec  contigit ,  prout 
videtur  falso  supponi ,  neg.  innititur  apparitionibus  subsequen- 
tibus ,  C071C, ;  Probatio  namque  ex  facto  resurrectionis  deprompta 
suam  habet  firmitatem  in  multiphcibus  ejusdem  Christi  redivivi 
apparitionibus ,  quibus  se  ostendit  vere  ad  vitam  rediisse,  se 
discipuhs  suis  palpandum  praebuit,  manducavit  ac  bibit  cum 
ipsis  ,  idque  non  semel ,  ut  omnem  ex  illorum  animis  dubita- 
tionem  depelleret,  ac  demum  iisdem  conspicientibus  coelura 
ascendit.  Nisi  igitur  omnis  vis  sensibus  adimatur  ad  physicana 
certitudinem  producendam  ,  quomodo  discipuh  in  eo  decipi  po- 
tuerunt  ?  Porro  quod  viderunt ,  ahis  testati  sunt ,  eaque  firmi- 
tate  ac  constantia  ,  ut  se  omnium  odio ,  insectationibus ,  ac  morti 
demum  ipsi   exponere  non  dubitarint.  Num  ejusmodi  testium 

(l)  In  tract.  De  rera  Relig.  part..i,  cap.  1V|  prop.  i. 

26. 


404  TRACT.    DB    LOGIS    THKOIOGICIS. 

qualitas  sufficere  non  debet  ad  moralem  pariendam  certitudi- 
nem?  His  adjicienda  miracula  ,  quae  ipsi  ad  fidem  faciendam  de 
veritate  sui  testimonii ,  quod  paulo  ante  adnotabamus  ,  innumera 
pene  patrarunt. 

PROPOSITIO  IV. 

Potest  pariter  humana  ratio  certo  cognoscere   verce    Christi 
Ecclesice  existentiam, 

105.  Et  haec  propositio  sequitur  ex  praecedente ,  atque  cum 
ea  est  arctissimo  nexu  consociata.  Nam,  si  potest  humana  ratio 
certo  cognoscere  motiva  credibiiitatis ,  ac  per  ea  certitudinem 
assequi  de  existentia  divinae  revelationis  ,  poterit  profecto  eadem 
certitudine  existentiam  cognoscere  Ecclesiae ,  societatis  nempe  a 
Christo  institutae  ad  custodiendam  conservandamque  revelatio- 
nem  suam ;  ex  ejus  autem  essentiali  constitutione  ac  notis  ,  quae 
ex  iila  profluunt ,  eam  discernere  a  quavis  spuria  societate  ,  quae 
Ecclesiae  sibi  nomen  usurpet. 

106.  Sane  Christus  ita  suam  debuit  Ecclesiam  condere ,  ut 
facile  dignosci  possit  a  Satanae  synagogis  atque  ab  humanae  ma- 
litiae  ac  superbiae  monumentis ;  alioquin  excusari  possent ,  qui 
se  in  ejus  sinum  recipere  detrectarent  sub  obtentu ,  quod  vera 
Ecclesia  a  spuriis  coetibus  distingui  nequeat.  Attamen  Christus 
cunctis  praecepit  hominibus  illam  ingredi,  ejusque  fidem  profi- 
teri  ac  mandatis  obtemperare  sub  interminatione  aeternae  poenae, 
Eam  comparavit  civitati  in  monte  constitutae ,  quae  omnium  pa- 
teat  adspectui.  Quae  quidem  aliaque  ejusmodi  aperte  ostendunt 
Ecclesiam  ita  constitutam  ,  ut  facile  ac  tuto  ab  omnibus  rite  animo 
comparatis  cognosci  possit  atque  discerni. 

107.  Id  ipsum  vero  ex  principio  illo  constabiHtur ,  quod  in 
prima  tractationis  hujus  parte  firmiter  constituimus,  de  identi- 
tate  christianismi  et  cathoHcae  Ecclesiae,  adeo  ut  iisdem  plane 
motivis  simus  cathoUci,  quibus  christiani  sumus  (1).  Motiva  siqui- 

(1)  Cfr.  qaae  scripsimas  in  hujas  tra-  Bossaet ,  Instruction  pastorale  sur  les 
ctatas  part.  i,   prop.   i.  Gfr.  prxterea     protnesae»  de  fEglise,  pour  tnontrer 


PAKT.    III.    SEGT.     I.    GAP.    I.    DB    BAT.    AHT.    FID.    SPECT.        405 

dem  credibililatis  prcecise  militant  pro  Ecclesia  catholica  seu  Eccle- 
sia  Christi ,  cum  Christus  vere  et  proprie  non  instituerit  ac  fun- 
daverit  christianismum  veluti  in  abstracto ,  sed  Ecclesiam 
christianam  ,  eamque  unicam  ,  universalem  ,  visibilem  atque  per- 
petuam ,  quae  nec  est  nec  esse  potest  nisi  sola  Ecclesia  Catholico- 
Romana ,  uti  suo  loco  ostendimus  (1).  De  hac  Ecclesia  unice  et 
constanter  loquitur  Cbristus  in  EvangeHo ,  de  hac  unice  loquun- 
tur  ApostoH  ,  de  hac  Patres  et  scriptores  omnes  antiquitatis  (2). 
Si  igitur  ex  demonstratis  in  praecedente  propositione  potest  hu- 
mana  ratio  certo  cognoscere  motiva  credibiHtatis ,  et  per  se  acqui- 
rere  certitudinem  de  existentia  divinae  revelationis ,  poterit  simul 
certitudinem  obtinere  de  existentia  Ecclesiae  Christi. 

DIFFICULTATES. 

108.  Obj .  Si  propositiones  hactenus  statutae  verae  essent ,  seque- 
retur  omnino,  1°  posse  humanam  rationem  per  continentem 
logicam  veritatum  connexionem ,  ac  proinde  per  veram  demon- 
strationem  ab  existentia  proprii  Ego  ad  ipsum  factum  revelationis 
ac  ad  veram  Christi  Ecclesiam  ascendere.  2°  Atqui  hoc  est  quod 
in  Hermesii  systemate  ab  apostolica  Sede  damnatum  est.  3°  Quid 
enim  aliud  Hermesius  voluit  in  sua  Introductione ,  si\e  philo'^ 
sophica  sive  positiva^  quam  fundamentum  ponere  ad  demon^ 
strandum  christianismum  tanquam  revelationem  datam  a  Deo^ 
ac  demum  catholicismum  tanquam  verum  christianismum  ? 
4°  Sane  hoc  est  naturam  fidei  perverlere ,  quae  tota  supernatu- 
raHs  est ,  donum  Dei,  ac  nova  veluti  hominis  creatio  ex  nihilo^ 
tunc  autem  redderetur  per  eam  demonstrationem  merus  effectus 
naturce  y  quce  sese  vi  sua  evolvit,  5°  Hoc  est  theologiam  dogma- 
ticam  plane  pessumdare ,  quae  tunc  suum  fundamentum  neces- 
sarium  haberet  in  ipsa  philosophia ,  ac  fieret  cedificium  veluti 

aux  Rhmis ,  par  Vexpresse  parole  de  (1)  Tum   in  tract.  De  vera  Relig, 

Dieu  ,  que  le  m^me  principe  quinous  part.  u  ,  prop.  iv  ,  tam  ia  hujus  tracl. 

fait  chr^tiens,  nous  doit  aussi  faire  part.  i,  sect.  i,  cap.  iil. 

catholiques,    Opp.     edit.    Versailles  ,  (2)  Cfr.  ibid. 
tom.  xxii ,  p.  375  et  eeqq. 


406  TRAGT.     DE    LOCIS    THEOLOGIGIS, 

quoddam  piironim  principiorum  theoreticorum.  6^  Nec  dicas , 
fontes  clogmatum  tlieologicorum  esse  plane  diversos  a  fontibus 
philosophiae ;  nam  hoc  etiam  agnoscit  Hermesius,  nec  tamen 
ob  id  systema  ejus  minus  anti-catholicum  et  anti-theologicum  est. 
JoUnde  saniores  ipsi  Protestantes  hoc  systema  damnant  acreji- 
ciunt  (1), 

109.  Resp.  Ad  l^,  Per  logicam  conneocioiiem  ^  etc.  Dist.  veri- 
tatum  diversee  tamen  naturae ,  conc. ;  ejusdem  naturae ,  neg.  Ut 
qualis  sit  logicus  iste  nexus  dignoscatur ,  apprime  diversa  natura 
veritatum  est  discernenda.  Aliud  enim  est  loqui  de  veritatibus 
naturahbus,  quse  animam  humanam,  Deum,  legem  moralem  , 
etc.  spectant ,  ahud  de  iis ,  quse  motiva  credibiHtatis  ,  ac  exis- 
tentiam  sive  divinae  revelationis  sive  Ecclesiae  respiciunt.  Illae 
enim,  cum  ex  factis  internae  experientiae  atque  ex  immutabili- 
bus  rationis  principiis  pendeant,  necessario,  intrinseco  ac  me- 
taphysico  nexu  copulantur.  Istae  vero  factis  extrinsecis  totae 
innituntur ,  quae  sive  sub  sensus  immediate  aliquorum  hominum 
ceciderunt,  sive  ex  indubio  aliorum  hominum  historico  testimo- 
nio  accipiuntur;  hinc  nexus  inter  has  veritates,  licet  valido 
cognoscendi  medio  suffultus ,  ac  proinde  etiam  logicus ,  nonnisi 
tamen  ecctrinsecus  est ,  ac  moralem  tantum  certitudinem  gignit. 
Sed  nil  id  ofEcit  naturae  verae  demonstrationis ,  quae  nempe  firmam 
ac  rationabilem  mentis  adhassionem  veritati  rei  cognitae  gignat, 
nisi  si  quis  sophistice  contendere  velit ,  nullam  aliam  dari  et  vo- 
cari  demonstrationem  posse ,  quam  quae  mathematica  sit  in  quo 
merus  esset  lusus  verborum  (2). 


(1)  HaBcipsinobisobjicimns,  qaippe  ramns,  non  possumns  lamen  principiis 

hand  pauci  praesertim  in  Gerraania,  res  ejas  integre  sabscribere,  sive  circa  pro- 

band  sedulo  distinguentes ,  ex  damna-  bationes  divinae  revelationis  ,  sive  circa 

tione  doctrinae  Hermesianae  occasionem  existentiae  Dei  demonstrationem ,  quam 

capiant   ila  arguraentandi.  Vide  inter  ipse ,  iramedialae  cuidam  naturali  fidei 
caeterosarticulamjamcitatuminEphem.   ,  juxta  Jacobiam  adhaerens,  vix,  aut  ne 

Theol.  Tobing.  1839  ,  Ueher  Glauhen  vix.  quidem ,  in  communi  theologorum 

und  PPissen,  sen  De  scientia  et  fide  ^  sensu  ,  admittere  videtur. 
f'Ac.  pag.  439.  Gujus  quidem  auctori  (2)  Perbelle  huc  referas,  quae  doctus 

licet  scientiae  et  pietatis  laudem  defe-  habet  Petavius,  DeDeo,  lib.  1,  caf.  i, 


PART.    III.    SECT.    I.    GAP. 


DE    RAT.    ANT.    FJD.    SPEGT. 


407 


110.  Ad  1^^  Neg,  Nam  si  hac  proprie  de  causa  Apostolica 
Sedes  damnasset  Hermesii  systema  ,  damnasset  simul  apologetas 
omnes  christianae  et  catholicae  Religionis ,  qui  eumdem  sibi  finem 
proposuerunt ,  nempe  demonstratio7iem  evangelicam ,  demon" 
strationem  christianam  aut  catholicam  conficere.  Quod  quidem 
absurdum ,  ac  ab  Apostolica  Sede  maxime  alienum.  Methodus 
igitur  plane  singularis  ac  pericuH  plena  ,  qua  Hermesius,  demon- 
strationibus  a  ceteris  datis  omnino  rejectis  ,  novam  cudere  inten- 
dit  juxta  prineipia  sibi  propria  ac  nimis  kantinum  redolentia , 
ita  ut  motiva  ipsa  credibihtatis  non  tam  constitueret  quam  infir- 
maret ,  causa  fuit ,  ex  hac  parte  ,  ilhus  damnationis.  Ast  de  hoc 
ahbi. 

111.  Ad  3",  Dist.  Juxta  methodum  tamen  ac  principia  sua, 
quae  nec  christiano  philosopho ,  nec  theologo  probari  queunt , 


§  4  9  ^^  rem  nostram  :  Atque  illce  qui- 
dem  omnes  ( probationes ) ,  inqoit ,  non 
idcirco  contemnendce  erunt,  quiaain- 
gulas  non  necessario  et  uTro^etKTuSs 
evincunt,  neque  ex  anteriorihus  pri- 
misque  aunt  petitw  ;  sed  eo  magni  fa- 
ciendoB,  quia  collectm  in  unum  et 
coacervatcB  necessariam  propemodum 
fidem  faciunt  apud  eos,  qui  et  sui 
compotes  sunt ,  et  rationis  hab^ali- 
quid  ac  judicii,  Etenim  probationes 
illcB,  quibus  prudens  assensio  nititur, 
quas  morales  ideo  vocant ,  quod  ad 
gubernandos  mores  adhibentur ,  ple- 
rumque  non  minus  certam  in  suo  ge- 
nere  fidem  faciunt,  quam  in  rebus 
naturalibus  aut  mathematicis  demon" 
strationes  quwlibet  exactce.  Opportune 
etiam  cl.  Valsecchius  ,  in  op.  cit.  Dei 
fondamenti,  etc.  cap,  nlt.  animadver- 
tit ,  christianam  revelationem  eo  posse 
sensn  geometrice  deraonstrari ,  qood 
haec  demonstratio  formam  geometricam, 


strlctam  nimirum  ac  contextam  ratio- 
cinationum ,  habere  qoeat ,  non  vero 
naturam  quantitatis  geometricae ;  secus 
enim  Deus  ac  revelatio  objecta  mere 
rationalia  essent ,  pront  sunt  matheseos 
objecta.  Snam  hac  arte  idem  aoctor  con  • 
ficit  demonstrationem  de  facto  revela- 
tionis  ,  eo  nempe  metaphysico  nisos 
principio ,  qood ,  si  detor  complexus 
plurium  factorum  indubiorum ,  quae 
quidem  omnia,  ubi  aliqood  principium 
ponator ,  rite  ac  perfecte  explicantur , 
ubi  vero  principium  illud  toUatnr  e 
medio  ,  nulla  omnino  eorumdem  fa- 
ctorom  ezplicatio  soppetit  ,  evidenter 
probetor  connexio  factorom  illorom  cnm 
illo  principio.  Eom  adisis  loc.  Hoetius 
ipse ,  qui  certe  in  rationis  ac  rationa- 
lium  demonstrationum  vi  eztollenda  ui- 
mius  non  foit,  demonstrationem  hanc 
christianae  revelationis  apodicticam  di- 
cere  non  dubitavit ,  in  suae  Demonstr, 
evang,  Proleg. 


408  TRAGT.    DB    LOGIS    THEOIOGIGIS. 

cono,;  juxta  methodum  cbristianae  veritati  illustrandae  ac  adse- 
rendae  opportunam,   neg. 

112,  Ad  4°^,  Neg.  Haec  enim  aliaeque  ejusmodi  difEcultates  ex 
eo  proveniunt ,  quod  natura  et  analysis  fidei  supernaturalis  haud 
rite  perspecta  habeatur.  Nibil  quippe  tota  ejusmodi  demonstratio 
cum  fide  supernaturali  habet  commune ;  nec  enim  fidei ,  quae 
gratuitum  donum  est,  tali  demonstrationi  veluti  principio  et 
motivo  formali  credendi  innititur ,  quum  possit  esse  cum  illa  et 
sine  illa ,  sitque  ab  ea  omnino  independens.  Potest  utique  ali- 
quis  credere  sine  demonstratione  (1);  potest  e  contra  cognoscere 
demonstrationem ,  et  non  credere;  potest  credere  naturali  qua- 
dam  fide,  ilHus  demonstrationis  vi ,  et  tamen  6de  supernaturali 
ac  divina ,  nempe  siciit  oportet  ad  salutem ,  non  credere.  Hinc 
prorsus  falsum  est ,  quod  fides  tunc  foret  merus  naturae  sese  vi 
sua  evolventis  eflfectus.  Nisi  enim  Deus  gratia  sua  adesset,tota 
haec  evolutio  nunquam  ad  fidem,  de  qua  agimus,  pertingeret, 
qua)  in  aHo  prorsus  ordine  constituta  est.  Haec,  ut  confidimus, 
in  capite  sequenti ,  suo  in  lumine  coUocabuntur ,  ac  ibi  etiam 
novus  Hermesiani  systematis  error  patebit. 

113.  Ad  5«*,  Neg.  iterum.  Theologia  enim  suum  habet  fun- 
damentum  in  veritatibus  a  Deo  revelatis  et  ab  Ecclesia  propo- 
sitis ,  nec  uUa  prorsus  ratione  a  philosophia  aut  ab  uUo  philosophico 
systemate  pendet.  Verum  est ,  quod ,  sicut  fides  divina  ,  ut  loqui- 
tur  S.  Thomas,  cognitionem  naturalem  prcesupponit ,  ita  etiam 
theologia  ahquod  naturale  certi  ac  t^i  criterium ,  ahqua  natu- 


(1)  Assensus   fidei  snpponit  utiqDe  supplere ,  quidquid  ex  parte  evidentiae 

tanquam  ppaBviam  necessariam  condi-  rationalis  motivi  deesset,  utinde  eafir- 

tionem  ,    non    solum  practicam,   sed  roilaspersuasionis  enascatur,  sicutetiam 

speculativam  certiludinem ,  quod  Deus  rudes  rationabiliter  ac   prudenter  cre- 

sit  locutus.  Sed  haec  certitudo  opus  non  dant,  Cfr.  Suarez  ,  De  fide,  disp.  cit. 

est ,    ut    ex    demonstratione   exurgat,  HaBCcertehaudriteinlellexitHermesius, 

Quodcumquemotivum,  etiam  unicum,  cum    Detnonstrationem  ,     et    quidem 

quod  reddat  evidenter  credihilem  reve-  (  Zweifelsuchtig  )  duhia  studiose  con- 

lationem  Dei,  satis  ad  hoc  est.  Atque  quirentem,  asseruit  radicem  esse  pioB 

illud  etiam  adnolandum  ,  posse  Deum  fidei  et  conditionem,  Introd,  phiLMo' 

in  rudibus  intellectibus  gratia  sua  ita  nast.  1819,  pag.  17. 


PART.     III.    SEGT.    1.    CAP.    I.    DE    RAT.    ANT.    FID.    SPECT.        409 

ralia  principia  ac  veritates  supponere  debeat.  Sed  haec  non  sunt 
tlieologicae  disciplinge  fundamenta;  sunt  quaedam  veluti  condi- 
tiones  ac  praereqnisita ,  quibus  theologia  in  rem  suam  opportune 
utitur.  Ita  ,  cum  opus  est ,  philosophicis  etiam  argumentis  oblu- 
ctantes  illa  refelHt  atque  convincit. 

114.  Ad  6°%  Bist,  Ita  tamen  ut  firmitatem  horum  fontium 
a  philosophico  suo  systemate  pendentem  omnino  faciat  Herme- 
sius ,  ac  ipsorum  valorem  debitumque  inter  ipsos  ordinem  rite 
non  constituat ,  conc, ;  secus ,  neg,  Aliquid  de  hoc  pauio  post 
attingemus ;  ut  nil  praeterea  dicamus  de  erroribus  theologicis  Her- 
mesii  in  applicatione  illorum  fontiumad  singula  dogmata. 

115.  Ad  7°»,  Resp,  hoc  tantum  ostendere ,  cum  a  trita ,  regia , 
omnibusque  theologis  ac  apologetis  probata  via  receditur  pro 
novitatis  cujusdam  lubidine ,  neque  Catholicis  neque  ipsis  Pro- 
testantibus  satis  fieri. 


116.  Ex  iis  porro ,  quae  hactenus  in  praecedentibus  proposi- 
tionibus  vindicavimus ,  hanc  veluti  rerum  summam  jure  optimo 
colligimus ,  qua  disputationem  nostram  de  recto  usu  rationis  ante 
fidem  concludimus. 

117.  l^  Potest  humana  ratio  per  metaphysice  certam  verita- 
tum  naturahum  (  qu3e  sunt  veluti  praeambula  fidei )  cognitio- 
nem ,  nec  non  per  moraliter  certam  cognitionem  eorum  credendi 
motivorum  ,  quibus  et  revelationis  et  Ecclesiae  existentia  nititur, 
ad  hanc  veritatem  facti  certo  tutoque  agnoscendam  pervenire. 

118.  2°  Potest  hinc  jure  optimo  theologus,  per  eamdem  viam 
logica  methodo  ratiocinio  factisque  contexta  ,  demonstrationem  , 
quae  plenam  probandi  ac  adversarium  convincendi  vim  habeat, 
conficere ;  unde  nil  vetat ,  quominus  sana  ac  solida  philosophia 
quoedam  veluti  praeparatio  ac  quasi propcedeutica  ad  fidem  dicatur. 

119.  3^  Quoniam  vero  christiana  ac  catholica  veritas  subplu- 
ribus  variisque  aspectibus  utiliter  inspici  ac  probari  potest ,  ne 
rejicienda  quidem  est  methodus,  quam  dicunt  historicam,  qua 
nempe  per  continentem  historicam  omnium  populorum^  reli- 
gionum ,  sectarum  philosophicarum  comparationem  ostendatur, 


410 


TRAGT.    DE    LOCIS    THEOLOGICIS. 


cliristianam  et  catholicam  Religionem  eam  tantum  esse,  quae 
bominis  humanaeque  societatis  universae  necessitati  ac  destinationi 
plenissime  ac  perfectissime  respondeat  (1). 

120.  4o  Omnes  tamen  ejusmodi,  licet  validissimge ,  sivemagis 
logicae  sive  magis  historicae  probationes  sint,  voluntatem  in 
Religionis  veritate  inquirenda  bene  ac  sincere  comparatam  re- 
quirunt.  Quare  nil  magis  quam  rectae  ejusmodi  animi  disposi- 
tiones  sunt  cuivis  a  theologo  inculcandae,  ut  philosophia ,  quae 
donum  etiam  Dei  est ,  suum  recte  munus  verae  divinae  fidei  cog- 
noscendae  praestare  queat  (2). 

ARTIGULUS  II. 
De  abusu  rationis  ante  fidem, 

121.  Abunde  satis  de  recto  rationis  usu  ante  fidem  hactenus 
disseruimusj  superest,  ut  juxta  preestitutum  nobis  ordinem  de 
ejusdem  ante  fidem  rationis  abusu  nonnulla  saltem  breviter  adji- 
ciamus.  Rationis  porro  ante  fidem  abusus  nomine  scientifica  illa 
placita  seu  systemata  philosophica  significamus ,  quae  cum  sus- 

m 

(1)  Digoi    sant  qai    leganlar ,    hac  fensionis  methodam  magis  hisloricam 

saper  re,  dao  articali  in  Annales  de  (licet  et  altera  historiae  eliam  innitatnr) 

Philosophie   chr^tienne  ,    num.    i3  ,  velati  in  subsidiam  adsciscit.  En  un 

Janvier,  et  n.  i6 ,  Avril  iS^i  ,  Plan  mot,  ait,  Vhiatoire  tout  entiere  peut 

d'une  dSfense  du  Christianisme ,    et  devenir  une  priparation  et  une  di- 

plan  d'une  dSmonstration  du  Catholi-  monstration  dvangilique  dans  despro- 

ciimepar  la  mdthode  historique ,  au-  portions  colossales.  kvX.  i,  pag.  3i. 
ctore  prof.  ab.  H.  De  Valroger.  Longis-  (2)  Hinc  cl.  Gerdilias  sapienti  con- 

sime  porro  hic  aactor  abest  a  legitima  silio  operi  suo  philosophico ,  Introdu" 

rationis  vi  infirmanda ,  qain  immo  re>  zione  allo  studio  della  religione,  aliad 

felKt  placita  Lam«nnejana,  ac  probat  praemiserat  :  Delle  disposizioni  dello 

omnino  methodum    ratiocinii  seu  /o-  spirito  nello  studio  della   religione , 

giccB  deduciionis,  quam  tot  apologetx  quod  atinam  pervulgatam  esset  apud 

utiliter  secuti  sunt.  Sed  tamen  pro  va-  illos   aetatis   nostrae    philosophos  ,    qai 

rietate  ingeniorum  ac  temporum  nos>  christianismum  nescio  quem  a  priori 

tforam  ratione,  quae  stodiis  historicis  sibi  confingunt. 
imprimis  delectatur ,  hanc  novam  de> 


PART.     III.    SEGT.    I.    GAP.    1.    DE    RAT.    AWT.    FID.    8PECT.      411 

ceptione  fidei  componi  nullatenus  possunt ,  sive  quia  directe  viam 
in  antecessum  illi  omnino  prsecidunt,  sive  quia  indirecte  idipsum 
efficiunt,  dum  basim,  ut  ita  dicam ,  ac  fundamentum  latenter 
subruunt  ac  demoliuntur ,  cui  illa  inniti  debet ,  ac  subjectum 
ineptum  reddunt  ad  earadem  fidem  suscipiendam.  De  utraque 
ejusmodi  placitorum  classe  distinctis  paragraphis  agemus,  in 
quarum  altera  de  philosophicis  illis  doctrinis  disseremus ,  qua? 
directe  fidei  susceptioni  opponuntur ,  in  altera  vero  de  illis ,  quae 
indirecte  eidem  obsistunt.  Quum  autem  ex  prsejactis  Prcenotandis , 
atque  ex  iis ,  quae  in  totius  praecedentis  articuH  decursu  consti- 
tuimus,  facile  innotescant  ejusmodi  systemata  ,  hinc,  ut  brevitati 
prospiciamus ,  soluta  methodo  in  classes  ea  redigemus ,  oppor- 
tunas  interserendo  animadversiones ,  quae  junioribus  theologis 
commodo  ac  usui  esse  poterunt.  Nec  enim  nobis  propositum  est 
systemata  ejusmodi  philosophica  ex  professo  refellere ,  cum  haec 
aUorum  provincia  sit ;  sed  unice  ea  spectare  debemus  in  relatione, 
quam   habenl  ad  fidem. 

§1- 

De  philosophiccB  doctrince  placitis,  quce  directe  fidei  susceptioni 

adversantur. 

122.  Nihil  dicemus  de  atheismo  formalt,  tum  quod  ratum 
habeamus,  nuUos  dari  atheos  posse  speculativos ,  tum  quod  si 
reipsa  darentur ,  spectari  deberent  veluti  rationalitatis  humanae 
monstra ;  nec  ahter  sentiendum  de  iis  qui  talem  Deum  admit- 
tunt,  qui  Deus  non  est,  cui  sciHcet  providentiam  denegant, 
bonitatem  ceterasque  divinitatis  proprietates.  His  igitur  dimissis, 
quos  suo  loco  refellimus  (1)  ,  de  pantheismo ,  materiahsmo ,  fata- 
lismo  ac,  ut  vocant,  determinismo  pauca  singillatim  dehbabi- 
mus  (2). 

(1)  In  tract.  De  Z?copart.  i ,  cap.  i,  debeamas  inferias  de  illo  agere,  ejas- 
prop.  1,  et  part.  iv ,  cap.  i ,  prop.  unica.  qne  genesim  ac  varias  velati  phases  ex- 

(2)  Nihil  hic  speciatira  de  Rationa-  ponere.  Tantam  adnotamas ,  rationa- 
lismo  proprie  dicto  attingimas,  eo  quod  lismam  esse  vel  stricte  theologicum  vel 


412 


TRACT.    DB    LOCIS    THEOLOGICIS. 


I.  De  Pantheismo, 

123.  Pantheismus ,  qui  quovis  tempore  plus  minus  philoso- 
phiara  infecit,  getate  hac  nostra  longe  lateque  difFusus  est,  ita 
ut  vere  hcBresis  seculi  XIX  fuerit  nuncupatus  (1)»  Multiplices 


pore  philosopkicum,  Primum  impelit 
fnndamenta  revelationis ,  miracula,  pro- 
phetias ,  inspirationem  sacr.  Librorum , 
ac  singula  dogmata  christianae  (idei.  AI- 
terum  pertinet  ad  illud  philosophandi 
genns ,  quod  progreditur  ex  puris  con- 
ceptibus  abstractis  intellectus ,  atque 
ab  iis  realitatem  objectivam  rerum  a 
priori  educit.  flinc  comprehensionem 
Gujusque  rei  scientiamque  absolutam 
exigit ;  logicam  demonstrationem  in 
primis  ipsis  principiis  ac  internis  factis 
requirit ;  certitudinem  omnem  prajter 
mathematicam  rejicit;  quidqnid  positi- 
vum  ac  historicum  est ,  repudiat.  Phi- 
losopkicus  iste  rationalismus ,  qui  vel 
ad  idealismum  vel  ad  pantheismum  du- 
cit ,  cum  rationalismo  theologico  intime 
connexus  est,  ut  per  se  patet.  Atque 
haec  de  vero  rationalismo,  Nil  enim 
opus  esl  dicere  de  pessimo  illo  maxi- 
meque  dolendo.abusu,  quo  ejusmodi 
vox  aetate  hac  nostra  usurpata  est  in 
illos,  qui  legitima  rationis  jura  circa 
veritates  metaphysicas  ac  morales,  nee 
non  circa  credendi  motiva  revelationis 
vindicant.  Ex  quo  consequeretur ,  Pa- 
tres  ac  doctores  Ecclesiae  rationalistas 
fuisse ,  ac  Ecclesiam  ipsam  per  plura 
secula  in  scholis  suis  philosophicis  ac 
theologicis  rationalismum  ^uhiqne  do- 
ceri  impune  tolerasse ! 

(1)  Cfr.  Maret ,  Essai  sur  le  pan- 
thHsme  dans  les  sociHks  modernes , 


Paris  l84i  ,  Pref.  pag.  i6 ,  in  quo 
quidem  opere  plura  sunt  vaide  utilia  et 
commendanda,  licet  non  orania  nobis 
probentur.  Maximum  porro  argumen- 
tum  pantheismi  aetate  hac  nostra  inva- 
lescentis  sunt  praeconia ,  qneis  impios 
Spinoza  ejusque  atheismus  philosophi- 
cus  tum  in  Germania  tum  in  Galliis 
extollitor.  Recte  dixeris ,  hanc  esse  ve- 
luti  normam  quamdam  infallibilem , 
qua  de  pantheistica  tendentia  scripto- 
rum  judicare  possumus.  Sane  Schleier- 
macher  vocat  Spinozam  Sanctum  re- 
pudiatum,».  qui  ideo  solus  relictus  est  > 
quia  plenus  erat  religione  ac  Spiritu 
SanctOf  etc.  Haec  aliaque  ejusmodi  ha- 
bet  in  Reden  iiber  Religion,  seu  Ser- 
mones  de  religione,  iS^i ,  iv  edit.  Sic 
Ahrens ,  Cours  de  philosophie ,  Pa- 
ris  i838,  Spinozam  ab  atheismo  ac 
pantheismo  mordicus  defendens ,  hanc 
accusationem  ab  iis  proficisci  dicit,  qui 
8'enfoncent  dans  une  ignorance  com- 
plke  sur  la  nature  de  Dieu,  et  qui 
veulent  ainsi  attaquer  de  Vignorance 
dans  les  choses  divines  le  savoir  de 
Spinoza ,  ou  qui,  comme  Hegel  dit 
tres-bien ,  veulent  combattre  avec  leur 
rhe  de  Dieu  Spinoza  ^ceiM  en  Dieu, 
tom.  1 ,  pag.  23^.  Lerminier  suspicit  in 
Spinoza  soblimem  divinitatis  adorato- 
rem.  Quis  demum  non  miretur,  cum 
audiat  Gousin  ipsum  (de  cnjus  doctri- 
nis  nallam  ferre  volamus  jadicium), 


PART.    III.    SBCT.    I.    GAP.   I.    DB    HAT.    AWT.    FID.    SPEGT.      413 

porro  sunt  formae ,  sub  quibus  modo  aperte  se  prodit ,  modo 
occulte  se  tegit ,  semper  tamen  idem  deprehenditur  velut  fidei 
eversivus ,  ejusque  irreconciliabilis  hostis.  Ejus  enim  characte- 
risticae  notae  sunt  identificatio  finiti  cum  infinito ,  cujusvis  hmi- 
tatae  intelligentiae  cum  absoluta ,  confusio  Dei  cum  mundo  ,  unitas 
substantiae,  etc.  Ex  quo  suapte  natura  dimanant  necessitas  ac 
fatalismus,  boni  ac  mali  moraiis  destructio,  ah*8eque  ejusmodi 
non  minus  absurdae  quam  impiae  consecutiones.  Ad  tres  prgeci- 
puas  species  revocari  pantheismus  potest ;  est  enim  aut  ratio- 
nahsttcus  ^  aut  htstoric us  ^  ant  mysticus, 

124.  Pantheismus  rationalisticus ,  ex  principiis  rationahbus 
a  priori  procedens ,  sese  per  immediatam  ac  concretam  intellec- 
tuaiem  intuitionem  illico  transfert  in  Esse  reahssimura  absolu- 
tum ,  in  quo  invenire  sibi  fingit  identitatem  absolutam  omnium 
entium,  naturae  ac  spiritus ,  toD  E(jo  et  Non-Ego,  subjecti  et 
objecti ,  puri  cogitare  et  puri  esse.  Hinc  de  scientia  rerum  omnium 
absoluta  ac  de  ipsius  Esse  absoluti  comprehensione  sibi  blan- 
ditur.  Ad  hanc  pantheismi  speciem  facile  jam  inducebat  systema 
absoluti  Ego  uti  fontis  cujusvis  reahtatis  a  Fichteo  excogitatum ; 
ast  notum  est ,  Schellingium  illum  fuisse  ,  qui ,  ad  oppugnandum 
ideaUsmum  constituendumque  reahsmum  absolutum  ,  systema 
theoretice  invexit  «V/ewjf^Ya^/s,  asseruitque,  naturam  esse  fun- 
damentum  ewistenticB  Dei  (1) ,  eamdemque  in  Deo  consubstan- 
tialem  esse  spiritui,  quamvis  in  externa  tantum  manifestatione 
ac  forma  sit  ab  illo  diversa.  Verum  materiahstica  ejusmodi  phi- 
losophia  naturae  ,  utpote  omniphilosophico  fundamentodestituta, 
uti  poesis  potius  quam  philosophia  habita  a  plerisque  est,  et 

in  snis  Fragmenis philos.  Parls.  i838,  qui  suis,,,  Vauteur  ,  auquel  ressem- 

tom.  1  ,  pag.  164  et  seq.  dicentem  :  ble  le  plus  ce  pritendu  ath^e ,  estVau-' 

Loin  d'etre  un  ath^e,  comme  on  Ven  teur  inconnu  de  Vlmitation  de  J^sut" 

accuse ,  Spinoza  a  tellement  le  senti-  Christ, 

ment  de  Dieu,  quHl  en  perdle  senti-  (1)  Gf.    Schelling  ,   Philosophische 

m9fit  de  Vhomme,..   Ce  livre  est  au  Schrift.,    seu   Scripta  philosophica , 

fond  un  hymne  mystique,  un  ilan ,  pag.  4^9  5  Ballzer ,   op.  cit.    fasc.  1, 

un  soupir  de  Vdme  vers  Celui  qui  seul  pag.  ^i  et  seqq. 
peut  dire  Ugitimement  :  Je  suis  celui 


414  TRAGT.     DE    tOGIS    THEOLOGICIS. 

ab  auctore  ipso  prius  varie  modificata ,  demum  etiam  ,  saltem  ex 
parte,  reprobata  fuisse  videtur  (1). 

125.  Ast  longe  subtilior  est  pantheismus  spiritualisticus  Hege- 
lianus ,  qui  quoniam  magnum  adhuc  in  Germania  et  in  GalHis 
influxum  exercet ,  nec  paucos  etiam  catholicos  sinceros  ad  quam- 
dam  sui  admirationem  illexisse  videtur,  absonum  haud  erit, 
lineamenta  saltem  quaedam  iUius  hic  designare.  Hegel  itaquenon 
naturam  ,  uti  SchelHngius,  sed  spiritum  in  Deo  qugesivit;  ipse 
non  spectavit  Deum  velut  Ens,  quod  existit  ab  aeterno  in  abso- 
luta  identitate  sua  ,  sed  veluti  Ens,  quod  evolvitur,  quodque 
in  diversis  hujus  suae  evolutionis  gradibus  diversos  constituit  ac 
successivos  existentiae  seu  entium  ordines.  Deus  in  logica  conci- 
i^itwv  in  se ,  in  seternitate  suarum  essentiarum  fundamentaUum. 
A&t ,  cum  in  hoc  statu  consistere^  non  possit ,  necesse  est ,  ut 
sese  evolvat  extra  se  in  multipiiciate  externa  entium  naturae; 
hinc  habetur  philosophia  naturcs,  Verum  neque  potest  in  hoc 
statu  exterioritatis  ac  transitionis  subsistere ;  sed  opus  est ,  ut 
ex  hac  multipUcitate  se  iterum  recipiat  in  unitatem  sui  esse ,  et 
Spiritus  evadat;  exinde  oritur  philosophia  spiritus,  Tunc  de- 
mum  Ens  absolutum  acquirit  cognitionem ,  conscientiam  sui , 
fitque  personaUtas  infinita.  TaUs  est  Trinitas  logica  continua 
HegeUi.  Deus  hoc  logico  processu  prius  seu  immediate  revelat 
se  naturae  universae ,  deinde  immaiienter  in  hominis  conscientia 
ethic  se  complet ;  ita  ut  ,asserente  HegeUo ,  sine  homine  et  mundo 
Deus  completus  non  esset^  nequeadhuc  esset  Deus  [2),  Pantheis- 
mus  hujus  systematis  evidens  est ,  quin  iUum  pluribus  evinca- 
mus  (3). 

(l)  De    variis    hisce    Schellingianae  de  ses  enseignemens.    Cest   attacher 

doctrinae   vicibns ,    praeter   Revue    du  peu  dHmportance  a  la  v^ritk  que  de 

Nord^  Paris  i835,  Aniand  Sainles,  in  tarder  a  en  faire  jouir  ceux  qui  ne 

Histoire  critique  du  rationalisme  en  peuvent  bien  vivre  que  par  elle. 
Allemagne^   Paris   iS^i  ,  pag.   Sa^ »  (2)  HegeVs  Religions  philosophie , 

haec  habel  :  Dans  la  suite  la  doctrine  sea  Philosophia  religionis,  opp.tom.  xi, 

de  Schelling  a  subi  diverses  transfor-  pag.  \^o^  tora.  xu  ,  pag.  i5i  et  33o. 
mations ;  on  assure  qu'il  ne  donnera  (3)    En    qaid    Germanicas    aactor 

qu*a  la  fin  de  ses  joura  le  dernier  mot  Weisse  ,   a   Baltzer  relatus,  habet  de 


PART.     III.    SEGT.    1.    GAP,     I.    DE    RAT.    AWT.     FJD.    SPECT.        415 

126.  Pantheismus  historicus  est  necessaria  Hegeliani  syste- 
matis  emanatio.  Quippe  cum  Hegel  Deum  in  continua  evolu- 
tione  sui  in  mundo  et  in  humanitate  spectet ,  sequitur ,  historiam 
hominis  complecti  necessarias  manifestationes  Dei  ipsius.  Hinc 
historia  scientiam  omnem  continet ,  totam  vitam ,  moralitatem , 
religionem ,  artem ,  in  formis  multiplicibus  suis  consideratas ; 
proindeque  errores  quoque  omnes  morales  ac  religiosi ,  quos  refert 
historia,  non  sunt  nisi  necessarise  Dei  evolutiones.  Idcirco  his- 
toria  nuncupata  fuit  iiiflexihilis  geometriay  in  qua  omnis  epo- 
cha  omnisque  doctrina  lege  quadam  fataH  immutabiliter  evolvitur. 
Exinde  apotheosis  errorum  omnium  hominis  in  Deo.  Deus  est 
in  omnibus,  omnia  efficit,  est  omne  (1);  exinde  systema />ro- 
gressus  indefiniti ,  perfectibilitatis  indefinitcehxxmdimiaXis ;  exinde 
denique  lex  jugis  transformationum  et  immutationum ,  uti  me- 
diorum  progressus ,  quam  adeo  deprsedicat  Lerminierius  (2). 


pantheismo  Hegeliano  :  In  Hegeliana 
philosophia  videmus  pantheismum  ad 
eum  apicem  perductum ,  in  quo  ne- 
cesae  est ,  ut  ipse  se  talem  ,  qualis  re- 
vera  est ,  aperte  declaret ,  dum  prius 
poterat  quodammodo  se  abscondere  sive 
in  idecB  (absoluti),  quoe  ejus  funda- 
mentum  est,  indeterminatione  nondum 
scientifice  superata,  sive  in  difficul- 
tate  partiali  eam  cognoscendi.  Reli- 
gibse  Zeitschrift ,  etc.  sea  Ephemeri- 
des  religioscB  pro  catholica  Germania, 
i833,  tom.  1,  fasc.  i,  pag.  ^o.  Ipse 
Ahrens  ,  qai ,  qaidqaid  de  se  asserat , 
pantheistice  omnino  philosophator ,  tale 
de  Uegelio  profert  jadiciara ,  op.  cit. 
pag.  6o  :  Quand  Hegel  dit  que  la  na" 
ture  aboutit  a  Vesprit ,  comme  a  sa 
conclusion  ,  il  ouvre  un  large  champ 
a  Vimagination ,  apres  Vavoir  fermk 
a  Vintelligence,  De  queique  maniere 
qu'on  veuilie  representer  cette  idie, 
jamais ,  si  on  n^adopte  pas  les  hypo- 


theses  matdrialistes ,  on  ne  fera  con^ 
cevoir  comment  la  nature  pourra  se 
ddvelopper  d  devenir  esprit.  Unde  patet , 
omnes  istas  spiritualisticas  doctrinas 
pantheisticas  in  abjectam  demom  ma- 
terialismam  omnino  recidere. 

(l)  Uesprit  humain  ( ait  Lerminier , 
qoi  hanc  theoricam  historicam  exhibet) 
est  une  perpituelle  et  n^cessaire  rivi- 
lation  de  Dieu,  Dieu  ne  parait  sur  ' 
cette  terre  que  dans  Vhomme  et  que 
par  Vhomme,  Dieu  renouvelle  sa  face^ 
d  des  ipoques  fatales ,  etc.  Cfr.  Maret , 
op.  cit.  pag.  4i  et  seqq. 

C^)  Le  droit ,  ait  ipse  ,  la  sociabi- 
liii ,  la  science  se  dSveloppent  en  se 
d^truisant  d'^oque  en  ipoque,.»  JLa 
religion  est  d  la  fois  et  successivement 
une  philosophie ,  un  gouvernement , 
une  tradition.,,  Quand  la  religion 
s^arrite ,  la  philosophie  poursuit  et 
prdpare  pour  les  sociit^s  d'autres 
croyances  et  d^autres   symboles ,  etc. 


416 


TRACT.    DE    LOCIS    THEOLOGICIS. 


127.  Pantheismus  mysticus  innititur  vago  et  indefinito  cui- 
dam  interiori  sensui  {sentime^ito) ^  quo  animus  immediate  appre- 
liendit  vitam  suam  consubstantialem  in  Deo  ,  qui^  utpote  infinitus 
amor,  se  manifestat  in  spiritu  et  natura.  Idcirco  haec  pantheismi 
species  non  in  speculatione  tantum  metaphysica  sistit ,  uti  ratio- 
nalisticus  y  sed  sese  effundit  in  mentis  enthusiasmum  atque 
jugem  animi  activitatem  (1).  Ejusmodi  pantheismus  constituit 
doctrinam  essentialem  sansimonianismi ,  qui  in  ea  fundat  novam 
illam  reconstructionem  seu  reordinationem  societatis  humanae , 
illumque  neo-christianismum ,  cui  jugiter  adlaborat  (2).  Ex  san- 
simonianismi  sinu  aha  prodivit  schola ,  ad  pantheismum  item 
declinans ,  juxta  quam  vita  hominis ,  constituitur  in  traditione 
vivente  et  actuali  humanitatis ,  et  in  hac  traditione  fundatur 
magnum  progressus  et  perfectibiHtatis  continuae  dogma  (3). 


Cfr.  Maret ,  loc.  cil.  pag.  ^Z ,  qui  cl. 
aactor  prasterea  perseqaitar  ibi  theorias 
historicas  ,  ab  eclectisiui  sectatoribas , 
a  Micbelet  aliisqae  gallicis  scriptoribas 
adornatas ,  ac  ostendit ,  eas  omnes  ab 
Hegelianis  fontibas  promanasse ,  ac  pan- 
theistica  labe  corroplas  esse. 

(l)  Hoc  pantheismo  mystico  infecti 
faerant  medio  aevo  non  paaci  sectarii , 
uti  Amaaras  Garuotensis ,  David  de 
Dinando ,  Begaardi ,  Lollardi ,  fratres 
ac  sorores  spiritus  liheri,  aliiqae.  Cfr. 
Moehler.  Symbolique ,  tom.  i ,  pag.  i']^, 
necnon  secaio  xvi ,  Zwinglius ,  cnjus 
in  hanc  rem  plura  profert  lucuientissima 
testimonia  hic  idem  auctor ,  op.  et  loc. 
cit.  Eidem  doctrinae  adhxrere  visus  est 
recens  Schleierraacher ,  praesertim  si  ejas 
doctrinae  cum  iis ,  quae  de  Spinoza  prae- 
dicavit,  connectantur.  Cfr.  Saintes ,  op. 
cit.  Hist,  critique ,  etc.  pag.  362. 
Moehler ,  postquam  ostendit  Lutherum 
ad  errores  Gnosticorum  ,  Zwingliam  ad 
placita   pantheistaram    declinasse ,    ac 


proinde  systemata  philosophica  gnostica 
et  pantheistica  recentius  prolata  non 
esse  nisi  sequelas  necessarias  principio- 
rum  ,  quae  ab  illis  reformatoribus  con- 
stitnta  sunt,  concludit  :  Schleierma^ 
cher,  malgre  sea  nombreuses  deviations 
de  la  doctrine  de  ses  maitres ,  est  a 
notre  avis  le  seulvrai  disciple  des  ap6- 
tres  de  la  reforme,  Ibid.  pag.  282. 

(2)  Cfr.  quae  scripsimus  de  Sansimo- 
nianismo,  in  tract.  De  Deo,  part.  11, 
cap.  I ,  prop.  III.  Cfr.  etiam  Maret , 
op.  cit.  pag.  54  et  seqq. 

(3)  Talis  est  philosophica  et  historica 
doctrina  ,  quae  dicitur  du  progres  con- 
iinUf  quae  prius  se  prodebat  in  ephe- 
meridibus  sansimonianis ,  La  Revue  en- 
cyclopedique ;  sed  recentius  systematice 
evolvitur  in  nova  encyclopedia ,  VEn' 
cyclopedienouvellef  aLeroux,  Reynaud 
aliisque  redacta ,  veteris  Encyclopediae 
Gallorum  incredulorum  emulatrice.  Hoc 
porro  opns  est  indigestus  quidam  ac 
informis  syncretismas  e  placitis  philo- 


PART.    III.    SECT.    I.    GAP*    I.    DE    RAT.    ANT.    FID.    SPECT.        417 

128.  Jara  vero  pantheismus  ,  sub  quovis  triplicis  hujus  formae 
respectu  consideretur ,  non  obstante  enthusiasmo  ac  religioso 
affectu ,  in  quem  interdum  videtur  erumpere  ,  directe  ducit  ad 
destructionem  divinae  naturae ,  proindeque  et  ad  lidei  impossi- 
bilitatem.  Hinc  omnia  systemata  pantheistica  hujus  aetatis  in 
Germania  et  in  GalHis  eo  demum  tendunt ,  ut  considerent  Chri- 
stianismum  tanquam  Dei  manifestationem ,  quee  jam  praeteriit, 
ut  locum  cedat  novae  manifestalioni  divinae  perfectiori ,  hominis- 
que  indigentiae  magis  accommodatae.  Veritas  semper  mobilis  est, 
variaet  progressiva.  Religio  novis  continenter  formis  induitur  (1). 


sophicis  neo-germanicis ,  ex  my  thicismo 
ac  symbolismo  ,  ex  materialismo  ac  spi- 
ritnalismo  conflatas.  Qax  de  vita  ac 
eTolntione  hamanitatis,  de  infmitate  ac 
xternitate  mandi ,  «tc.  ibidem  profe- 
rnntur,  purom  redolent  pantheismam. 
Vide  praesertim  artic.  CieL  Optime  L. 
Montet,  aactor  articuli  circa  opas  : 
Etudes  sur  le  Timee  de  Platon  par 
M,  Henri  Martin,  Paris  iS^i  ,  in- 
serti  Bibliotheque  universelle  de  Ge- 
neve,  n.  «^3 ,  Janvier  \^^i  ^  adnotat 
de  pantheislicis  placitis  aniversim  :  Tous 
ces  systemeSf  qu^on  les  prenne  soit  en 
Allemagne ,  soit  en  Prance ,  soit  en 
Higel  ou  dans  M,  Leroux ,  ont  pour 
point  de  depart  une  hypothese,  et  re- 
posent  sur  un  fait,,,  que  lefiniet  Vin- 
fini  ne  sauraient  exister  en  mime  temps, 
Quod  principium  pantheismi  fundamen- 
tum ,  nt  notam  est ,  constitait. 

(1)  Uno  verbo,  neoterici  isti  hama- 
nitatis  instauratores  eo  spectant ,  at  ad 
novam 'philosophiam,  novum  bonarum 
artium  genus ,  novam  societatem  ,  no- 
vam  religionem,  christianismum  nempe 
humanitarium ,  creandam  perveniant. 
Horrel  porro  animns  referre  blasphe- 

T.  IX. 


mias ,  qnae  in  Religionem  christianam 
ab  islis  evomi  solent.  Auctores  Novae 
Encyclopediae ,  qui  in  iraditione  vitam 
humanitatis  coliocant ,  historicam  in- 
terea  veritatem  destruant,  omniaqae 
myrhis  symbolisqae  complent.  Chri- 
stianam  Religionem  a  connubio  enatam 
esse  aiunt  orienlalium  dogmatum  cum 
grceca  philosophia  ,  art.  Alexandre , 
tom.  I,  pag.  264;  ^^^"^  ethnicismum 
incunabula  ejusdem  fuisse,  art.  Aria- 
nisme,  tom.  i,  pag.  8ii.  Alibi  clare 
decernant :  La  philosophie  a  triomph6 
du  christianisme  en  Pattaquant  par 
son  c6l^  faible ,  c^est-d-dire  ,  en  pul- 
verisant  ses  mythes  et  ses  symboles, 
art.  Christianisme ,  tom.  in ,  pag.  556. 
Egregie  aactor  cit,  articuli  Bibliotheque 
univers.  de  Geneve,  postquam  retu- 
lisset  clamores  neotericoram  istorum  in- 
credulorum  :  Le  christianisme  estfini, 
il  a  fini  son  temps ,  il  a  d^pensS  ses 
forces  d  nous  mener  au  point  oii  nous 
en  sommes ,  concludit  :  Comme  si  le 
soleil ,  pour  Vavoir  ^claird  six  mille 
a?is ,  ne  jetait  pas  encore  au  monde 
ses  flois  de  lumieres  ! 

27 


418 


TRAGT.    DE    LOGIS    THEOLOGICIS. 


129.  Post  levem  hanc  veri  pantheismi  adumbrationem  ,  gequi- 
tas  postujat ,  ut  cathoHcos  aliquos  viros  a  nota  vindicemus ,  quam 
nonnulli  nimia  facilitate  eis  inurunt,  tendentiae  ut  vocant  pan- 
theisticae,  eo  quod  illi  interdum  minus  caute  locuti  sint,  aut 
quod  illecti  praesertim  ex  systemate  Hegeliano,  quod  fertur  imme- 
diate  in  Deum  ac  Deum  ubique  intuetur,  ad  ahquas  Hegelii 
ideas  philosophando  accesserint  (Ij.  Certe  majore  ipsis  cautela 
ac  magis  perspicua  doctrinarum  suarum  explanatione  opus  fui- 
set,  ne  suspicionem  de  seingererent;  verum  cum  aUunde  constet 
de  recta  ipsorum  fide  ac  religione ,  nuUa  est  ratio ,  quare  ob  incon- 
sideratas  loquendi  formulas  ubique  pantheismum  videre  debea- 
mus,  ac  non  potius  eas  ad  rectiorem  sensum  pertrahere  (2). 


(1)  Prot.  Baltzer  totas  in  eo  est,  ut 
onere  suo  pluries  a  nobis  citato  osten- 
dat  panlheismum ,  praesertim  Hegelia- 
num  ,  nnnc  temporis  non  modo  apud 
Protestantes ,  sed  etiam  apud  plures  Ca- 
tholicos  in  Germania,  lategrassantem. 
Hinc    pantheisticaj    alicujus   tendentiae 
haud  pancos  etiam  scientia  ac  pietate 
commendatos    viros  ,    Staudenmayer  , 
Klee ,  Drey ,  Oehler  ,  etc.  locis  eorum 
in  medium  ailatis ,   incusat ,  licet  in- 
genue  profiteatur,  se  nolle  quidquam 
religioni  illorum  detrahere ,  sed  tantum 
natnram  et  consectaria  persequi  doctri- 
narum.  Nos  aliquid  damus  Baltzerio  , 
ati*ex  iis,  quae  liic  proferimus ,  patet. 
Attamen  illud  etiam  addimus ,  plnra  ex 
allatis  ab  ipso  locis  posse  saniori  seusa 
intelligi ;  ac  praeterea  Baltzerium  non 
aliud  philosophandi  genusutlegitimum 
admittere  quam  snum   ( ab   Hermesio 
nempe  haustom,  licet  haud  parum  re- 
formatura),  quo  fil  ut  in  iis  ,  qui  se- 
cas  philosophantur,  facile  pantheismum 
ubique  sibi  videre  videatur. 

(2)  Certe  cum  aetas   nostra  adeo  ad 


pantheismum  prona  sit,  nil  catholicis 
scriptoribas  antiquius  esse  deberet  , 
quam  eas  locationes  hand  satis  deter- 
minatas  ,  aut  etiam  placita  devitare , 
quae  pantheisticae  hnic  tendentiae  ansam 
praebere  possunt.  Ut  aliquid  hac  de  re 
singillatim  atlingamus,  nobis  satis  pro- 
bari  non  possunt  aflirmationes  hujus- 
modi ,  quae  in  aliqoibus  egregiis  Ger- 
maniae  ac  etiam  Gallia?  scriptorihus 
catholicis  occurrunt.  i°Quod  conscien- 
tia  nostri  Ego  finiti  identiCicelur  cum 
conscientia  infiniti  et  ahsoluti,  nempe 
Dei ,  ifa  ut,  nisi  percipiamus  immediate 
absolatum  ,  ne  quidem  percipere  pos- 
simus  nostrum  Ego,  Hoc  recidit  in  prin- 
cipium  philosophiae  eclecticae  ,  quod  in 
primo  actu  perceptionis  anima  percipit 
se  ,  mundum  et  infinitum ,  velnti  Tri' 
nitatem  quamdam  in  unitate,  2"  Quod 
finitum  non  sit  nisi  ntera  negatio  in^ 
finiti,  ac  proinde  Non-ens,  quo  innui 
videretur  finitum  ac  conditionale  ne 
existere  qnidem  ,  atque  hinc  ad  placi- 
tam  neo-Germanicae  philosophiae  deve- 
niretar ,    quae  nempe  ,   confnndens  tc 


PART.    III.    SEGT.    I.    CAP.    I.    DB    RAT.    ANT.    FID.    SPEGT.       419 

130.  Sic  ab  omni  pantheismi  suspicione  multo  magis  alieni 
diceudi  sunt,  qui  cum  Petavio  praesertim  ac  Tiiomassinio  (1) 
tenent ,  Deum  seu  Spiritum  Sanctum  conjungi  cum  anima  justi 
ovaiCd^eg ,  ipsa  nimirum  substantia ,  non  autem  efficientia  dumtaxat 
ac  gratia,  uti  qualitate  quadam  creata.  Hsec  enim  substantialitas 


existere  per  se  et  existere  a  se ,  affir- 
mat,  qaidqaid  non  existit  per  se ,  id 
est ,  absoluto  roodo ,  non  esse  ,  ande 
conseqaitar,  anam  tantam  sabstantiam 
per  se  existere ,  scilicet  absolutam, 
3°  Qaod  nataralis  illa  revelatio  Dei  aat 
Verbi ,  qao  sive  per  animse  rationalis 
lamen ,  sive  per  opera  externa  mandi 
se  manifeslat ,  sit  incarnatio  Verbi , 
Tow  Aoyou  ,  in  qaovis  homine  ac  in 
mando.  Hinc  nonnalli  ex  dictis  aacto- 
ribas  loqaantar  de  nna  magna  et  i*wi- 
versali,  acde  SilieTai particulari  incar- 
natione  tow  Aeyou'^  hinc  eo  deveniant, 
nt  asserant ,  altitudinem ,  latitudinem , 
longitudinem  ac  profunditatem  uni- 
versi  esse  magnam  illam  cosmicam 
incarnationem  f^erbi.U.XG  certe  intem- 
perantis  ingenii  sea  potias  phantasiae 
snnt  ac  reprobanda,  Et  qaoniam  non- 
nalli  variis  modis  abatantar  hac  nata- 
rali  reveiatione,  sea  illuminatione  P^er' 
bi,  quw  illuminat  omnem  hominem 
venientem  in  hunc  mundum ,  libet 
praeclaram  S.  Cyrilli  Alex.  locam  ex- 
scribere ,  qai  Comment.  in  Joan,  edit. 
cit.  Parisiens.  i638,  opp.  tom.  iv , 
pag.  ^5  ,  ita  rem  explanat  :  'O  H  rou 
©86?    Aoyos     <l>a)Tt?^ii     TravTet    uv^fiaTrov 

tfPC^OfCiVOf    iis    TCV     KOCr^OV     OO   ^l^OiTKOlXt' 

kSs  ,  Kct6ci7rif  uyyiXot  Tvp^of  ,  ij  Ktct 
uy6pa7roi  ,  ecXXei  fcSXXov  ds  &tos  ^tj' 
/u,'iovfytxSs  fKUTTOf  tuv  tls  tI  tifcct  Kef 
XottfAwav  a-Tri^fcec  tro^itcs  ,   r,Ttt  ^toyiet- 


orius   fVTt^$jrt  ,   Kett  fit^etf  ffc^vTtvtt  rv~ 

flTtaSf  XoytKOV  Tt  OVTas  eCTOTlXtt  to  Z^uov 

Ttis  otKtiets  ^VTtas  fciTo^ov  ^TTo^etKVv  av , 
Koit    Ttjs   uCppcCTTOv    XetfCTFpeTtjTos    axrTTt^ 

TtVOtS  UTfCOVS  (^OiTOtl^ills  IvtilS  TUvS,  KOC^' 

ov  avTcs  oi^t  TfcTirov  t8,  ku)  Xoyov,,»  <p»- 
Ttt^it  Totyufovv  ^tjfciovfytKUs  ftfv  oftes* 
Dei  P^erbum,  inqait,  illuminat  om' 
nem  hominem  venientem  in  mundum, 
non  wocENDO,  ut  Angeli,  verbigratia, 
vel  homines,  sedpotius  wf  Deus  ,  crean- 
Do ;  unicuique  rei  in  ortum  eductcB  sa- 
pientice  sive  cognitionis  divince  semen 
indit,  et  intelligenti^  radicem  inserit, 
atque  ita  rationale  animal  efjicit ,  na- 
turcB  illud  sucB  particeps  reddens ,  et 
ineffabilis  sui  splendoris  lucidos  t?e- 
luti  quosdam  vapores  ejus  animo  im^ 
mittens  ea  ratione  ac  modo  ,  quo  ipse 
novit,,,  llluminat  igitur  ut  opifex 
Filius,  TJbi  etiam  attendendant  ex  Cy- 
rillo ,  Verbam  non  ^fjfcievpytKSs ,  sed 
^ t^uTKuXtKas ,  id  e&t ,  non  magistra- 
liter ,  sed  creative ,  scilicet  creando 
animam  illaminare ,  per  natarale  la- 
men  rationis.  Piures  aiijB  animadver- 
siones  fieri  possent  circa  locationam 
saltem  intemperantiam  .  qna;  etiam  in 
optimae  mentis  scriptoribus  ofFendan- 
tur ;  sed  nec  prolixi  nec  acerbi  nimis 
esse  volamas. 

(1)  Pelav.  De  Trinit,  lib.  viii  ,' 
cap.  5,  6,  7;  Thomass.  De  Incarn. 
lib.  VI,  a  cap.  10  ad  20. 

27. 


420 


TRACT.    DB    lOCIS    THE0L0GIGI8. 


ad  Deum  ipsum,  qui  se  comraunicat,  non  autem  ad  umonem 
refertur,  perinde  ac  si  anima  fieret  consuhstantialis  Deo,  aut 
Deus  cum  ipsa  hypostatice  uniretur ,  quae  absurda  sunt ,  et  a 
Patrum  ac  doctorum  mente  ,  qui  illam  sententiam  tuentur ,  om- 
nino  abhorrentia.  Hcec  enim  quantumvis  arctissima  uniosemper 
manet  et  est  accidentalis,  Ouapropter  immerito  nonnulli,  qui 
timuerunt ,  ubi  non  erat  tiraor ,  in  adversam  forte  sententiam 
prolabi  visi  sunt ,  non  aliam  fere  gratiam  sanctificantem  admit- 
tentes,  quam  quae  consistit  in  favore  quodam  Dei  ac  benevo- 
lentia  juxta  placita  Lutheranorura. 

131.  Neque  pariter  incusari  pantheismi  possunt,  quos  in  phi- 
losophia  sectari  delectataut  systema  de  ideis  innatis  ,  autsystema 
platonicum  aut  malebranchianum  (1).  Quidquid  porro  de  ejus- 
modi  placitis  philosophicis  sit ,  quorum  nostrum  non  est  hic  ferre 
judicium,  qui  professi  suraus,  ea  nos  haud  spectare,  nisi  quate- 
nus  relationem  habent  ad  fidem ,  non  possumus  tamen  eos  non 


{!)  Cum  nobis  proposilum  slt  eas 
tantum  philosophicas  doctrinas  altin- 
gere ,  qujE  absque  fidei  dispendio  susti- 
neri  nequeunt ,  hic  ad  rem  nostram 
animadvertimus  ;  i°  Doctrinam  ,  a  non 
pancis  etiam  theologis  olim  praesertim 
defensam  ,  de  aliquibus  ideis  humans 
menti  congenitis,  nil  habere  quod  tcI 
leviter  pantheismi  errorem  redoleat; 
Patres  etiam  quandoque  Dei  cognitio- 
nem  naturalem  dixerunt ;  etsi  ipsorum 
loca  commode  explicari  queant  de  fa- 
cillima  ac  veluti  spontanea  hujus  no- 
tionis  acquisitiune ,  juxta  S.  Thomae 
expositionem.  i°  Qui  ideas  saltem  uni- 
^ersales  immediate  a  Deo  ipso  animae 
exhiberi  defenderet ,  aut  unicam  in 
mente  hominis  universalem  ideam  exis- 
tere  tueretur,  quae  instar  cujusdam  su- 
premi  iuminis  a  Deo  inditi  ceteris  ideis 
fiflFormandis  facem  velnti  praeberet,  nil 
etiam  cum  pantheismo  haberet  com- 


mune.  3°  Malebranchii  demum  placi- 
tum  ,  quodque  etiam  a  Thomassinio 
jam  fuerat  defensum  ,  quo  res  in  ipso 
Deo  nos  videre  contendit ,  scilicet  in 
ideis  ipsis  archetypis  Dei ,  si  illae  ex- 
plicationes  prae  oculis  habeantur,  qui- 
bus  Malebranchins  ipse  snam  mentem 
aperuit  ,  ac  praesertim  eo  sensu  quo  a 
Gerdilio  fuit  explanatum  ,  pantheismo 
immnne  est ;  nec  possumus  effatum  illud 
Gousinii  non  improbare ,  dum  vocat 
Malebranchium  ie  Spinoza  chr^tien, 
Attamen  magna  certe  cautela  ac  prae- 
cisione  idearum  opus  est,  ne,  qui  tale 
sjstema  sectantur,  pantheismo  aditam 
aliquem  aperiant.  Certe  Malebranchius 
nunqoam  docuit,  nosabsoIuteDei  sub- 
stantiam  ,  aut  ipsam  essentiam  videre , 
quinimmo  id  a  se  repulit  (Gfr.  Gerdil, 
Defense  de Malebranche ,  opp.tom.  iv  , 
pag.  i64) ;  quod  tamen  nonnulli  re- 
centiores  sibi  permittunt. 


PART.    111.    SECT.    I.    CAP.    I.    DE    RAT.     AKT.    FID.    SPECT. 


421 


improbare ,  qui  horum  systematum  obtentu  vellent  omnes  exis  - 
tentiae  Dei  demonstrationes ,  quae  ex  creaturis  efficiuntur ,  veluti 
rationalisticas  eliminare  (1).  In  quo  isti  aperte  se  opponunt , 
ut  patet  ex  dictis ,  tum  Scripturis ,  tum  agendi  rationi ,  quam 
Patres  et  doctores  hactenus  tenuerunt.  Hoc  vere  esset  phiioso- 
phiam  cum  theologia  committere,  imo  cum  sensu  traditionali 
sacrie  totius  antiquitatis ,  quod  chrisliano  philosopho  multoque 
raagis  theologo  cavendum  maxime  est  (2). 

11.  De  Materialismo. 

132.  Materialismum ,  qui  totum  hominem  ad  meram ,  ut 
vocant ,  organisationem  revocat ,  cum  fide  haud  posse  consistere  , 
seu  verius  aditum  omnem  fidei  praecludere,  evidens  est ,  quin 
pluribus  id  persequi  sit  opus. 

133.  MateriaHstica  philosophia,  si  ita  Hcet  doctrinam,  quae 


(1)  Hoc  porro  fere  commune  vide- 
tur  iis  ,  qni  Hegelianis  placitis .  etiamsi 
ad  meliorem  sensum  revocatis,  inGer- 
mania  prajsertim  adhaerent.  Gum  enim 
ipsi  ex  ca  ,  quam  vocant  immediata 
immanentia  objecli  seu  Entis  absoluti 
ac  infiniti  proficiscantur ,  ac  tantum  ex 
ea  nos  posse  ad  Deum  ,  immo  ad  quid- 
quam  certi  cognoscendum  assurgere  af- 
firraent,  hinc  argumentum  metaphysi- 
cum  ex  creaturis  contingentibus  ope 
principii  causalitatis  deductum  ,  vel 
etiam  argumentum  physicum  ad  Dei 
demonstrandam  existentiam  parvi  aut 
nihili  faciunt.  Hi  porro  animadvertere 
deberent ,  id  certe  in  Hegelio  iisque , 
qui  cum  ipso  pantheismnm  seclantur, 
plane  cohaerere ,  quippe  qui  finitum 
cum  infinito ,  conditionale  cum  abso- 
Into  identificare  conantur ;  unde  eliam 
Ahrens,  Cours  de  Philosophie ,  tom.  2. 
pag,   159-266  ,  illa  argumenta   infir- 


mat ,  ac  nonnisi  ex  analjsi  ideaj  ab- 
soluti  ac  necessarii  cum  Krause  vere 
ad  Denm  ascendi  posse  contendit.  Ast 
in  catholicis  philosophis  ac  theologis , 
qui  certe  verum  inter  Creatorem  et  crea- 
turam  dualismum  admittere  debent , 
ac  quanivis  pantheismi  speciem  exhor- 
rere,  quid  magis  incongruens  esse  po- 
test ,  quam  illorum  argumentorum  vim 
cum  Kantianis  atque  Hegelianis  ele- 
vare?  Certe  qui  unquam  inter  catho- 
licos  vel  ideis  innatis  adhaesere ,  vel 
etiam  platonica  ant  malebranchiana  pla- 
cita  aliqoo  modo  amplexi  snnt ,  non 
ob  id  demonstrationes  illas  existentiae 
Dei  repudiarunt,  sed  eas  uti  validissi- 
mas  adhibuere.  Possent  hic  recenseri 
inter  ceteros  Bossuet ,  Fenelon  ,  Du 
Hamel ,  Gerdil ,  etc.  aliique  permulti , 
ut  de  Patribus ,  ac  praesertim  Auga- 
stino,  sileamus. 

(2)  Cfr.  superius  dicta. 


422 


TRAGT.    DE    LOClS    THEOLOGICIS. 


otnnem  destruit  philosophiam  ,  appellare ,  longe  lateque  seculo 
elapso  dominata  est ,  ilHque  innitebantur  systemata  fere  omnia , 
quae  religioni  christianag  erant  infensa  eamque  oppugnabant. 
Quamvis  porro  ob  tendentiam  spiritualisticam ,  quoe  obtinuit 
praesertim  in  Germania  ,  aetate  hac  nostra  minus  difFusa  sit  ma- 
teriahstica  doctrina ,  non  idcirco  tamen  destitit  ab  omni  pro- 
gresssu  atque  a  fructibus  exitialibus  producendis.  Circumvallavit 
se  quippe  in  scientiis  naturahbus ,  saltem  in  physiologia  ac  medi- 
cina;  hinc  islae  identificare  se  omni  ope  vellent  cum  ipsa  psy- 
chologia ;  quo  fit  ut  adhuc  in  non  paucis  ejusmodi  disciphnarum 
hbris  purus  doceatur  materiahsmus  (1).  Progressus  insuper  cra- 
niologia3  ac  phrenologia3 ,  sub  specie  novi  cujusdam  fontis  scien- 
tifici  parum  aut  nihil  hactenus  comperti ,  haud  parum  contulerunt 
ad  doctrinas  materiahsticas  disseminandas.  Gum  igitur  valde 
intersit  juniores  theologos  praemunire  adversus  influxum ,  quem 
pessime  exercent  novae  theoriae  pbysiologicae  ac  phrenologicae , 
juverit  hic  ahquid  summis  saltem  labiis  ex  iUis  attingere. 


(1)  Sou8  Vempire  du  maUrialisme 
philosophique ,  la  m^decine  elle^m^me, 
depuis  une  vingtaine  d^annSes ,  est 
devenue  toute  materialiste ,  tout  ana- 
tomique,  Ita  cl.  Debreyne  ,  Pens^es 
d'un  croyant  catholique ,  ou  consid^- 
rations  philosophiques ,  morales  et  re- 
ligieuses  sur  le  maUrialisme  moderne, 
Paris  iSSg,  pag.  44*  ^f^»  prajsertim 
Introduction,  Consonat  ipsi  cl.  Fori- 
chon  :  Le  maiirialisme  ne  futjamais 
aussi  positif  qu*aujourd'hui  ;  il  a  ses 
chaires  et  ses  feuilles  publiques ;  il 
veut  contribuer  a  Venseignement  du 
peuple  et  participer  aux  progres  de  la 
science,  Le  materialisme  et  laphr^no- 
logie  combattus  dans  leurs  fondemens , 
elc.  Paris  iB^o  ,  Preface,  pag.  loo  et 
seqq.  Gaeterum  ,  ne  opera  Darwinii , 
Richerandi    aiioramqae    nominemas , 


otpote  jam  nimis  antiqna ,  in  Manuel 
de  chimie  organique  de  Raspail  sermo 
est  du  fluide  qui  alimente  la  pensie 
et  ddtermine  la  volontS;  la  volonti  est 
le  risultat  d^une  combinaison  atomis- 
tique  entre  deux  Slemens  suhtils  et 
imponderables .  In  MagazinfUr  Seelen- 
kunde,  seu  CoUectio  pro  scientiapsy- 
chica,  a  doct.  Friedreich  redacta ,  i83o, 
fasc.  3  ,  pag.  Sy ,  legitar  :  Ce  qu^on 
appelle  ame  n*est  que  VactivitS  du  cer- 
veau,  et  en  gSneral  des  parties  supS- 
rieures  du  systeme  nerveux  ;  le  cerveau 
pense  comme  Vestomac  digere»  Sed  ne 
nimis  prolixus  sim  sat  est  citare  Journal 
des  applications  de  la  physiologie  ani- 
rnale  a  la  physiologie  sociale  par  Voh- 
servation  exacte,  periodicas  epheme- 
rides  trimestriales  ,  Parisiis  editas  ab 
an.   1837. 


PART.    III.    SECT.    I.    GAP.    I.    DE    RAT.   ANT.    FID.    SPEGT.  423 

134.  Errores  omnes  pliysiologiae  materialisticae  proveniunt 
inprimis  ex  eo ,  quod  ejus  cultores  nolint  distinguere  1°  inter 
sentire  et  intelligere ,  res  nimirum  essentialiter  diversas  (1) ,  2°  ih- 
ter  impressionem  ac  sensationem,  3«  inter  principium  sensi- 
/erMmetprincipium  sejitiens;  quofit  utpermisceant  physiologiam 
cum  psychologia  ,  facta  item  istius  cum  factis  iilius ,  id  est ,  facta 
simplicia  et  immaterialia  spiritus  cum  factis  materialibus  materise 
organicae.  Jam  vero  physiologia  attingere  nequit  nisi  observatio- 
nem  externam,  ac  medium,  quod  recipit  impressionem  eamque 
utpote  sensiferum  transmittit ;  ast  nuUo  pacto  potest  attingere 
observationem  internam^  facta  conscie?ttice ,  sensationem  proprie 
diclam  ,  quge  propria  est  principii  sentientis  ,  quodscilicet  nequit 
nisi  simplex  esse  ac  immateriale.  Totus  proinde  hic  secundus 
rerum  ac  elementorum  ordo  spectat  ad  psychologiam.  Verum 
quidem  est,  ambos  ordines  juvare  se  invicem  posse  ob  arctam 
communicationem  et  commercium ,  quo  duae  substantise,  unde 
oritur  humanum  compositum ,  inter  se  copulantur.  Hinc  damus, 
physiologum  ac  medicum  sedulo  posse  eifectibus  ac  habitudini- 
bus  studere ,  quas  super  organicam  substantiam  interiores  affec- 
tiones  facultatesque  animi  intellectuales  producunt ;  ast  id  nonnisi 
indirecte ,  quoniam  directa  cognitio ,  exclusive  deferenda  ad 
psychologum  est.  Sic  etiam  utiHter  potest  psychologus  iis  studere , 
quae  pertinent  ad  physiologiam ,  quippe  ex  variis  habitudinibus 
ac  functionibus  corporis  organici  cognoscere  valebit  relationes , 
quas  illae  habent ,  et  influxum  ,  quem  possunt  super  functiones 
intellectuales  ac  morales  spiritus  exercere;  ast  pariter  hoc  non- 
nisi  indirecte,  quia   cognitio  directa   physiologo    exclusive    est 


(1)  Nonnalli  e  recentioribas  a  Kantio  scholasti^i    doctoies    tradiderant  ,    sed 

repelunt  accuratiorem  distinctionem  in-  praesertim    S.    Thomas  :  Imaginatio , 

ter  sensutn  et  inteilectum  ac  functiones  ait  ipse ,  non  est  nisi  corporalium  et 

cujusque  proprias.  Quidquid  sit  de  hac  aingularium  ,  cum  phantasia  sit  mo- 

indirecta  utilitate  ex  Kantiana  philo-  tus  factus  a  sensu  secundum  actum , 

sophia  ,  quae  tamen  per  se  recta  ad  em-  intellectus  autem  universalium  et  in- 

pyrismum  ac  materialismum  ipsura  du-  corporalium  esl.  Contl  gent.  iib.    ii , 

cit,  distinctionem  illam  accorate   ipsi  cap.  67  ,  et  alibi  passim. 


424  TRACT.    DE    lOClS    THEOLOGIGIS. 

tribuenda.  Igitur  campus  proprius  observationis  externce ,  adeo- 
que  physiologioB  ,  est  corpus;  campus  proprius  observationis  in- 
ternae,  adeoque  psychologise ,  spiritns  est;  nec  debent  hae  duae 
scientice  inler  se  unquam  confundi,  cum  habeat  unaquaeque 
objecta  adeo  essentialiter  inter  se  distincta  ,  immo  oppositae  plane 
naturae  (1). 

135.  Phrenologia  definiri  potest  doctrina  de  multiplicitate 
organorum  cerebralium ,  ac  locatione  aut  sede  facultatum  intel- 
lectualium  ac  moralium,  Haud  dubium  est,  quin  ea  inservierit 
et  adhuc  inserviat  ad  fovendas  doctrinas  physiologicas  materia- 
listicas;  siquidem  ipsa  aUigat  tot  diversis  organis  functiones  ipsas 
multipHces  intelligentice  ad  eum  plane  modum y  quo  alligatae 
ipsis  sunt  functiones  sensationis,  Quidquid  porro  de  intentione 
fuerit  preecipui  hujus  doctrinae  fundatoris ,  doctoris  Gall ,  qui  se 
ab  impactis  notis  materialismi  ac  fataUsmi  purgare  adnisus 
est  (2) ,  nihilominus  post  egregia  opera  ,  quae  circa  phrenologiam 
recentissime  edita  sunt ,  insequentes  veritates  colligi  posse  viden- 
tur  (3).  Ac  1°  quod  phrenologia ,  pluribus  etiam  ex  factis ,  qui- 


(1)  Vide  Rosmini  ,  Origine  delle  agenduin  impulsiones  organornraexis- 
ideej  sect.  v,part.  v,  cap.  i6,  art.  4?  timat,  ac  sine  iis  eam  nullo  se  pacto 
Linea  di  confine  tra  la  fisiologia  e  ad  quidquam  determinare  posse ;  addit 
medicina  e  la  psicologia,  praeterea ,  quod  istae  impulsiones  finie- 

(2)  In  opere  Fonctions  du  cerveau^  sent  par  Vemporter ,  ibid.  pag,  281  , 
tom.  1,  pag.  23 1  et  scqq.  Certe  prin-  aliaque  hujusmodi ,  quae  nisi  mentem 
cipia  a  Gall  posita  saltem  periculi  plena  auctoris ,  doctrinam  saltem  ejus  valde 
sunt.  Les  facultSs  spirituelles  ^  ait  ipse ,  suspectam  reddunt. 

n'agissent  que  par  le  moyen  de  la  nia-  (3)  Inter  opera  recentiora ,  quae  phre- 

tikre,  Qnamvis  igitur  has  facultates  ab  nologicnm  systema  refeliunt,  eminent 

organismo  distinguat ,  ila  taraen  pen-  tum  illud  cl.  Debreyne  tum  iilud  cl. 

dentes  ab  iilo  facit ,  ut  nullam  imma-  Forichonii  jam  a  nobis  commemorata; 

terialem  operationem  praestare  ese  posse  qui   quidem   auctores,  cum  scientiam 

videantur  ;    quemadmodum  vis   attra-  anatomicam  ac  physiologrcam  apprime 

clionis  ,  vis  vegetativa  ,  etc.  Alibi  affir-  calleant ,   imo  profiteantur  ,  iidemque 

mat ,  que  la  liberte  morale  ne  saurait  sinceroreligioni8  8tudiopraBstent,magnaB 

exister  qu^avec  la pluralit^  des  organes,  hac  in  re  esse  debent  auctoritalis.  Re-  < 

Fonctions ducerveaUf  iom.i^  pag.So^.  censendum  eliam  est  opus  doct,  L.  Ce- 

Siquidem  Gall  necessarias  voluntati  ad  rise ,  Expos^  et  examen  crilique  du 


PART.    III.    SECT.    I.    CAP.    I.    DB  RAT.    ART.    FID.    SPEGT. 


425 


bus  innititur ,  admissis ,  non  existat  uti  scimtia  (1);  2»  quod 
naturalistae  praestantiores  aetatis  nostrae  niliili  eam  fecerint  (2); 
3°  quod  veris  adversetur  sanae  psycbologiae  principiis ,  atque 
ipsis  observationibus  patbologicis  evertatur  (3);  4°  quod  stulta  sit 


systeme  phrenologique ,  in  qno  pliira 
utilia  habentur  ;  altamen  aactor  sansi- 
monismo  addictus  falsa  ac  absurda  prin- 
cipia  s«a  ibidem  adraiscet ,  unde  et  a 
Debreyne ,  et  etiam  in  arliculo  inserto 
in  Journal  historique  et  litteraire  de 
Li^ge ,  fasc,  i,  Nov.  i838,  ob  id  op- 
porlune  censura  notatus  fuit.  Demum 
etiam  Ahrens,  cnjus  philosopbiam  pan- 
theislicam  vehementer  caeterum  impro- 
bamus ,  habet  satis  validam  refutatio- 
nem  systematis  phrenologici ,  in  op.  cit. 
tom.  I,  pag.  221  etseqq. 

(1)  Aliud  est  enim  loqui  de  singulis 
factis ,  aliud  de  tnodo  illa  explanandi , 
ac  de  legihus  constantibus  universali- 
bus  5  necessariis ,  quas  phrenologi  vel- 
lent.inde  eolligere.  Caeterum  cx  ipsis 
factis  observatis  plnra  legibus  istis  te- 
mere  confictis  refragari  ostendnnt  citati 
auctores. 

(2)  La  phrinologie,,,  comme  sys- 
thme  psychologique ,  c^est  une  concep- 
tion  contradictoire ,  comme  theorie 
anatomico — physiologique  ,  c^est  une 
hypothese  complhtement  denuie  de 
preuves,,,  11  est  notamment  remar" 
quable  qu^aucun  des  zoologistes  fran- 
gais  de  ce  siecle,  qui  ont  si  profond^- 
ment  ^tudie  Vorganisation  des  Stres 
vivanis  etla  haute physiologie ,  ne  s^en 
soit  occupe.  Cuviern^en  ajamaisparU 
qu'avec  dMain.MM.Blainville,  Geof- 
froy  Saint-Hilaire ,  Serres,  Flourens, 
Dutrochet,  Dumeril,  tous  les  physio- 
logistes  enfin  dont  le  nom  est  connu 


en  Europe,  y  sont  restSs  elranger», 
En  Angleterre  il  en  est  de  mSme ,  sauf 
M,  Comhe,,.  En  Allemagne ,  berceau 
de  Vorganologie,  ceStepr^tendue  science 
vHest  guere  connue  que  de  nom,  Ita 
Gazetie  medicale  de  Paris  i836 ,  apud 
Debreyne  ,  op.  cit.  pag.  260  ,  ubi  vide 
etiam  praeclarum  aliud  testimonium  ce- 
lebris  physiologi  Magendie,  qui  phre- 
nologiam  y ocdt pseudo-scientiam,  eam- 
que  lepide  irridet  ,  Physiologie  , 
Paris  i836,  tom.  i  ,  pag.  2^6  et  seqq, 
Potest  etiam  alius  addi  egregius  phy- 
sioiogus  Berard  ,  Doctrine  des  rapports 
du  physique  et  du  moral,  etc.  qui  sal- 
tem  indirecte  eam  refellit. 

(3)  Quantopere  phrenologica  facol- 
tatom  intellectoalium  ac  moralium  di- 
visio  ,  juxta  varia  organa  cerebralia  , 
arbitraria  sil  ac  anti-psychologica ,  os- 
tendit  egregie  Forichon,  op.  cit.pag.  112 
et  seqq.  nec  non  Ahrens  ,  Cours  de 
philosophie ,  tom.  1,  pag.  2^6  et  seqq. 
Ad  facta  palhologica  quod  attinet ,  plura 
afferuntor  ab  eodem  Forichon ,  quibos 
probator  :  1°  Laesiqnem  contigisse  or- 
ganorum  cerebralium  sine  iGesione  fa- 
cultatum  inlellectualium;  2°FacuItatum 
istarum  amissionem  accidisse  cum  lae- 
sione  organica  ,  sed  aliis  plane  punctis 
ab  iis ,  quibus  organa  respectiva  a  phre- 
nologis  assignantur,  ibid.  pag.  1 38- 148. 
Vide  etiara  ap.  Debreyne  ,  epistolam  ad 
ipsum  D.Spurzheim  conscriplam  dequo- 
dam  singulari  facto  systemati  phreno- 
logico  directe  adversante,  loc.  cit.  p.261. 


426  TRAGT.    DE    LOGIS    THEOLOGICIS. 

phrenologorum  praesumptio,  dum  se  contendunt  posse  tali  sys- 
temate  veram  construere  scientiam  humanae  naturse ,  novam 
ethicen  creare,  melioremque  humanae  societatis  institutionem 
atque  ordinationem  adducere  (1);  5°  quod  ejus  tendentia  facile 
sit  fatalistica  ac  materiahstica ,  cum  adeo  prona  sit  ad  confun- 
dendam  passivitatem  orgfanicam  cum  intellectuali  et  morali  ho- 
minis  activitate  (2) ;  6°  demum  quod  y  si  ex  fructihus  de  arbore 
judicandum  sit ,  aperte  pateat ,  in  manibus  recentiorum  phreno- 
logorum  eam  omnino  materialisticam  effectam  esse ,  ab  ipsisque 
spectari  veluti  scientificam  quamdam  materiaHtatis  animi  demon* 
strationem  (3). 

136.  Quae  cum  ita  se  habeant,  quamvis  nos  haud  veHmus 
quidquam  a  theologo  rejici,  quod  vere  scientificum  sit,  aut  ad 
utihtates  scientiarum  etiam  naturahum  quovis  modo  conferre 
valeat ;  quamvis  vehementer  optemus  ,  ut  facta  quaeque  observa- 
tionis  et  experientiae ,  quum  certe  de  ipsis  constet ,  Hhentissime 
excipiantur  ,  nihilominus  incHnamur  in  judicium  saniorum  scrip- 
torum,  qui  in  eo  ^conveniunt ,  ut  systema  phrenologicum ,  com- 
plexive  spectatum,  veluti  falsum  ac  perniciosum  traducant. 

III.  De  fatalismo  ac  determinismo, 

137.  Cum  animds  humanae  Hbertas  totius  morahtatis  funda- 
mentum  sit ,  cumque  ipse  salutaris  assensus  divinae  revelationi 
ab  ea  procedere  cum  divina  gratia  debeat ,  satis  per  se  patet , 

(1)  Ipse  Abrens  ait  de hoc systemate :  cit.  pag.  a^^.  GI.  Forichon  eam  appel- 
Sei  priitentions.,,  ne  sont  qu^un  ii-  lat  Cette  doctrine ,  mortelle  pour  la 
moignage  de  son  ignorance  profonde  science  autant  que  pour  la  morale, 
8ur  les  choses  qu'il  veut  r^former ,  pre'f.  pag,  i6, 

loc.  cit.  pag.  »46.  (3)  Satestnominare  doct.  Broassais, 

(2)  Fnse  haec  tractantur  in  opp.  citt.  ejusquescholam.Contrarecentioresistos 
tom  Forichon  tum  Debreyne  ,  nec  non  phrenologos  praeserlim  insurgunt  egregii 
apud  ipsum  Ahrens,  qui  praeterea  ad-  duo  auctores  gaUi   memorati ,  eorum-^ 
dit :  La  phrSnoIogie  tend  a  faire  de  qae  putidum  materialismum  in  lucem 
Vhomme  un  pur  animal,  en  animalv'  adspectumqae  proferunt. 

sant  presque  toutes  ses  facultSs,  loc. 


PART.  III.  SECT.  I.  GAP.  I.  DE  RAT.  ANT.  FID.  SPECT.   427 

quamcumque  doctrinam  scientificam ,  quae  illam  quoquomodo 
labefactet ,  fidem  divinam  impossibilem  eflicere.  Sed  in  hoc  accu- 
rate  attendendum.  Systema  enim  illud,  quod  fatali  hominem 
necessitati  subdit,  quodque  crassus  fatalismus  audit,  utpote 
nimis  absurdum ,  haud  plures  forte ,  praesertim  recentioribus 
setatibus,  nactum  est  sectatores.  Ast  aliud  est  fatahsmi  genus , 
subtilius  quidem  ac  latentius ,  quod  deterministce  profitentur , 
qui  nempe  animum  immunem  tantum  a  coactione  agnoscunt, 
sed  cum  rationibus  internis  ,  queis  resisti  non  possit ,  semper  et 
necessario  determinari  volunt.  In  hoc  haud  pauci  philosophi  vel 
animi  perversitate  vel  inconsulto  inciderunt  (1).  Nil  porro  de 
absurda  dicemus  Kantii  et  Kantianorum  sententia  ,  qui  dum  ani- 
mum ,  ut  phcenomenon  spectatum  ,  hberum  practice  dicunt , 
utrum  tamen  ut  noumenon  consideratum  seu  theoretice  Hber  sit , 
ignotum  plane  aiunt ;  quo  fit  ut  hbertatem  metaphysicam  ac  trans^ 
cendentalem ,  quam  ip^si  vocant ,  veram  nempe  Hbertatem ,  nisi 
subtrahunt  animae^  problematicam  saltem  relinquant  (2). 

138,  Nimis  igitur  interest  cum  cathohci  hominis  tum  praecipue 
theologi,  ut  in  quavis  quae  profertur  philosophica  doctrina  ap- 
prime  dispiciatur ,  utrum  natura  humanse  Hbertatis  recte  sit  defi- 
nita  ac  statuta ,  utrum  vera  ehgendi  vis  ac  avxoe^ouaia  in  tuto  posita. 

(1)  Essentialis  in  hoc  est ,  atsuoloco  terministas  fnit  germanicos  Basedow. 
probavimus,  distinctio  inter  actus  spon-.  (2)  Diatinguere  animam^  ait  appo- 

taneos  ,  voluntarios  ac  liberos ,  quam  site  Imre ,  in  phcenomenon  et  noume- 

qni  neglexerunt,  libertatis  humau^  na-  non  ,  ac  ita  ut  aupra  de  ejus  libertate 

turam  funditus  e?erterunt'.  Hinc  merito  statuere  mihi  idem  videtur ,    ac  ani^ 

improbata  est  definitio  libertatis  tradita  moB  ,  in  quantum  noscitur,  libertatem 

recenter  ab  italo  Romagnesio  ,  Introd,  denegare ,  attribuere  vero,   in  quan- 

al  diritto  pubblico ,  part.  2.  cap.  i,  tum  non  noscitur ;  anima  enimy  qua 

§   1 1 5   :   Activitas  entis  intelligentis  noumenon ,  est  =x  ;  est  aliquid  inde- 

quatenus  in  actibns  suis  ab  obstaculis  terminatum  ,  quod  tantum  cogitari per 

immunis  est.  Hoc  enim  libertatis  genus  prosdicata  negativa ,  sed  cognosci  nun- 

necessitatem  internam  niinime  exclu-  quam  potest  ;  et  tamen  vt  substratum 

dit ,  optimeque  aptari  posset  voluntati  suo  phcenomeno ,  quod  liberum  non 

in  bonnm  nniversim ,  seu  in  propriam  est,  invenitur,  P.  iii.  Metaph.  applic» 

felicitatem  tendenti ,  quae  certe  in  hoc  pag.  236. 
vere  libera  haudquaquam  est.  Inter  de- 


428 


TRACT.    DE    lOClS    THEOtOGICIS. 


Id  eo  magis  necessarium  evadit  ob  pessimas  ac  absurdas  nova- 
torum  seculi  XVI  doctrinas,  quae  magnos  ubique  influxus  habue- 
runt.  Ipsi  enim  veluti  ex  condicto  libertatem  animae  humanae 
tanquam  errorem  philosophicum  adorti  sunt ,  indeque  tot  errorum 
monstra  deduxerunt.  Id  praesertim  Lutheri  proprium  fuit,  id 
Melanchthonis ,  licet  suam  postea  senlentiam  revocarit  (1),  id 
Calvini  ejusque  asseclarum ;  atque  ex  hisce  corruptionis  fontibus 
nunc  aperte  nunc  latenter  in  Bajana ,  Janseniana ,  Quesnelhana 
placita  virus  dimanavit;  quae  omnia  suo  loco  fuerunt  a  nobis 
disputata  (2). 

139.  E  recentioribus  vero  philosophis  sunt,  qui  ita  liberta- 
tem  animse  humanae  cum  Dei  praescientia  committunt,  ut,  si 
logice  procedere  vellent,  alterutram  negare  dicendi  essent  (3). 
Sunt  qui,  dum  Hbertatem  homini  vindicant,  in  Deo  toUere 
videantur  (4).  Ab  ahis  adnotandis  supersedemus ,  quippe  audi- 
tores  nostros  ad  saniores  philosophos,  qui  ex  professo  hoc  de 
argumento  tractant ,  remittimus. 


(1)  Cfr.  Mohler,  Symbolique,  tom.  i , 
pag.  56  et  seqq. 

(2)  la  tract.  De  Deo  Creatore  , 
part.  111 ,  cap.  5  ,  n.  482  et  seqq.  nec 
non  in  tract,  De  Gratia,  part.  11 ,  cap.  1 , 
n.  47^  6t  seqq. 

(3)  In  hanc  scopalam  impegisse  vi- 
detar  recens  eclecticae  scholae  sectalor , 
Damiron,  Paychologie,  tom.  ir,  pag.  ^5, 
qai  hominem  ac  societatem,  qaibas- 
dam  ,  qaas  yocat ,  epochis  fatalihus 
sabjicit ,  qaae  nempe  divinse  praescien- 
tiae  sabsant;  in  iis  contra ,  quae  homo 
libere  agit ,  independenter  omnino  a 
divina  praescientia  eam  agere  afBrmat, 
ac  Deara  jaxta  hamanas  operationes 
saccessivas  consilia  saa  rooderari.  Cfr. 
qaoad  hoc  systema  atqae  consectaria , 
qaae  inde  manant ,  egregiam  opas  cl. 
P.  Aloisii  Taparelli ,  Soc.  Jes.  Saggio 


teoretico  di  diritto  naturale ,  Pa- 
lermo  iS^o ,  vol.  1 ,  pag.  25  et  164, 
abi  etiam  aactor  optime  ac  philoso- 
phice  Teram  libertatis  indolem  ezplanat 
ac  a  Tariis  erroribas  taetor. 

(4)  Creatio  divina  rerum  in  tempore 
ei  nihilo  absoluto  est  haud  paocis,  qai 
nanc  philosophantar  ,  magna  erroram 
occasio.  Siquidem  isti  non  distingaentes 
activitatem  ac  yitam  essentialem  ac  ne- 
cessariam  Dei  ad  intra  et  activitatem 
liberrimam  vitamqae  ejas  extrinsecam 
in  operibas  ad  extra ,  timent ,  ne  ,  si 
Deo  libertatem  in  mando  creando  tri' 
baant ,  omnem  illi  auferant  Titam  atqne 
activitatem ;  itaqae  nonnisi  necessita- 
tem  in  omnibas  actibas  divinis  agno- 
scere  volunt,  Accedit ,  qaod  iidem  no- 
lint  secernere  libertatem  in  se,  qa» 
simplex  perfectio  est ,  ab  iis  imperfe- 


PART.    111.    SEGT.    I.    CAP.    I.    DE    RAT.    ANT.    FID.    SPEGT.        429 

§  II. 

De  placitis  philosophicis  ^  quce  indirecte  Fidei  susceptioni 

ohsistunt. 

140.  Jam  satis  declaravimus ,  quid  nos  per  ea  systemata  ,  quae 
indirecte  christianae  fidei  viam  praecidere  possunt ,  intelligamus. 
Nunc  ut  de  iis  aliquid  singillatira  attingamus ,  ne  ex  una  parte 
nimis  prolixi  simus ,  ex  altera  vero,  quod  nostrorum  temporum 
ratio  postulare  videtur,  non  omnino  omittamus,  animadver- 
siones  nostras  ad  tria  tantum  philosophandi  genera  coarctabi- 
mus,  nempeadsensismummysticum,  adempirismum,acdemum 
ad  hermesianismum  philosophicum. 

I.  De  sensismo  mystico, 

141.  Ex  satis  abunde  in  priori  articulo  vindicatis  h*quet ,  scep^ 
ticismum  r^eligiosum  aut  mysticum ,  iJlum  scilicet,  quo  nativa 
rationis  vis  aut  extenuatur  aut  penitus  destruitur,  quasi  nempe 
facilior  hac  via  fidei  acquisitio  ac  susceptio  redderetur ,  e  con- 
verso  tendere  ad  evertenda  fundamenta  probationesque  chri- 
stian3Brevelationis(l).  Quapropter  opus  non  est  diutius  immorari 
in  ejusmodi  nihilismo ,  quem  ostendimus ,  originem  suam  ex  fon- 

ctionibas,  qnaslibertatem  coifnitantar  in  est  Vauteur,  de  m^me  quHl  Vest  de  la 

homine ,  et  proinde  ne  aliqaid  imper-  nature ,  Von  peut  dire  aussi  que  la 

fectionis  in  Deo  admittant ,  libertatem  rev^lation  est  une  raison  surnaturelle , 

ei  sastollunt.  Cfr.  de  his  erroribas  Gal-  c^est-ardire ,  une  raison  etendue  par 

loppi,  Lettere  filosofiche ,  Napoli  i838,  un  nouveau  fond  de  d^couvertes  ema" 

pag.  So^  et  seqq,  sed  praesertim  egre-  n^es  immddiatement  de  Dieu;  mais 

gius  articalus  philosophi  sicali ,  Salva-  ces  d^couvertes    supposent   que  nous 

toris    Mancino  ,    in  Ephem,    Siculis,  avons  le  moyen  de  les  discerner,  qui 

n.  ^6,  Janaar.   18^0  ,  pag.  23,  circa  estlaraison  mhne ;  et  la  vouloir pros- 

sententiam  Cousinii ,    de  libertate  di-  crire  pour  faire  place  a  la  revelation , 

vinae  voluntatis.  ce  serait s^arracker  les  yeus  pour mieuse 

(1)  Placet  hic  egregium  Leibnitii  lo-  voir  les  satellites  de  Jupiter  a  travers 

cum   afferre ,    qao   nil  opportunius  :  un  tSlescope»   Nouveaux   Essais  sur 

Comme  Von  peut  dire  que  la  raison  VEntend.  hum,  \iv.  i? ,  chap.  19. 
est  une  r^v^lation  naturelle  dont  Dieu 


430  TRACT.     DE    LOCIS     THEOLOGICIS. 

tibus  traliere  priorum  reformatorum.  Juverit  proinde  agere  potius 
de  alio  systemate  ,  de  sensismo  nimirum ,  seu  potius  (  sit  venia 
verbo  )  sentimentnlismo  mystico ,  de  ea  videlicet  doctrina ,  quae  , 
intellectus  ac  rationis  viribus  diffidens,  constituit  certitudinem 
veritatis,  praesertim  suprasensibilis ,  cujusmodi  est  existentia 
Dei ,  immortalitas  animi ,  lex  moralis,  etc. ,  ac  proinde  verita- 
tum  ad  religionem  spectantium  ,  in  interiore  quodam  ac  religioso 
animi  sensu. 

142.  Ut  ea  tamen,  qua  par  est  perspicuitate  progrediamur , 
praemitttimus ,  nos  haud  ablegare  ex  homine  interiores  illos  sensus 
(  sentij7ienti  ),  quos  beneficus  generis  humani  Conditor  indidit 
hominum  cordi  ad  illud  facilius  suaviusque  perducendum  in  id 
omne  ,  quod  verum ,  rectum  ordinatumque  est.  Admittimus 
sensum  quemdam  rationalem ,  vi  cujus  animus  ad  veritatem  im- 
peUitur,  in  ejusque  acquisitione  vehementer  delectatur;  admit- 
timus  moralem  sensum,  quo  suapte  natura  approbat  sibique 
complacet  de  actionibus  intrinsece  rectis  et  honestis ,  ac  pravas 
aversatur  ac  damnat  (1);  admittimus  sensum,  ut  ita  dicam  ,  cbs- 
thcticum  y  quo  homo  pertrahitur  ad  amandum  ac  gustandum  quid- 
quid  pulchrum ,  decorum  ,  debitisque  proportionibus  dispositum 
est.  Hinc  qui  ex  humano  corde  hos  sensus  convellere  niteretur , 
quos  Deus  ipse  inseruit ,  quique  oriuntur  a  duabus  iis  generaH- 
bus  ac  insuperabiUbus  propensionibus ,  quas  homo  secum  fert 
in  verum  ac  bonum  (2),  nae  ipse  humanam  naturam  parte  sua 
essentiali  destitutam  ac  veluti  mutilam  redderet.  Ast  ex  altera 
parte  pro  certo  tenendum  est ,  si  ejusmodi  sensus  utiha  subsidia 
sunt,  haud  tamen  esse  criteria,  seu  normam  suprenam  sem" 
perque  tutam  cognitionis  et  operationis  humanae.  Rationi  quippe 
atque  intelhgentiaj  divinus   Conditor  impressit  participatione  sui 

(1)  Ad  rem  aiebat  Aagnstinns : //a-  gustus  faucium ,  tion   ullus  corporis 

bemus  enim  alium  interioris  hominis  tactus  accedit.  De  Civit,  Dei,  lib.  i, 

sensum^  isto  (scilicet  sensa  corporeo)  cap.  23. 

longe  prcBstantiorem  j  quojusia  et  in-  (2)  Nemo  magisphilosophiceaclucu- 

justa  sentimus.,.  Ad  hujus  sensus  offi-  lenter  id  oslendit ,  quam  cl.  Gerdilias, 

cium  non  acies  pupillw ,  non  foramen  in  satis  nota  Dissertazione  suW  origine 

auriculce ,  non  spiramen  narium,  non  del  senso  morale  ,  etc.  opp.  tom.  2. 


PAAT.    III.     SEGT.     l.    CAP.    I.    DE    RAT.     ANT.     FID.    SPECT.        431 

(livini  luminis ,  ut  loquitur  S.  Thomas  ,  imaginem  ac  similitu- 
dinem  suara  (1).  Haec  proinde  solum  esse  possunt  criteria  suprema 
ac  tuta  in  ordine  naturali ,  quas  dirigere  hominem  debent  circa 
verum  et  honestum  ;  atque  etiam  in  ordine  supernaturaii  Deus 
intelligentiae  ac  rationi  proponit  revelationem  suam ,  tot  cha- 
racteribus  seu  motivis  credibilitatis  praeditam ,  ut  iilam  istorum 
ope  cognitam ,  cum  divinae  gratise  subsidio ,  rationabili  obsequio 
amplectatur.  Quapropter  sensismiis  mysticus,  qui  alia  via  ince- 
dit,  tantum  abest  ut  faveat  susceptioni  fidei,  ut  ejus  funda- 
menta  plane  labefactat. 

143.  Sane  1°  sentimentalismus  mysticus  res  est  caeca ,  sub- 
jectiva ,  instinctiva ;  idoneus  proinde  non  est  ad  certo  agno- 
scendum  quod  objectivum  est,  multo  vero  minus  cum  agitur  de 
veritatibus  non  immediate  evidentibus ,  cujusmodi  sunt  veritates, 
quas  memoravimus.  Haj  siquidem  exposcunt  ratiocinium,  quod 
constare  debet  ex  pluribus  etiam  factis  contingentibus.  2^  In 
sentimentalismum  phantasiae  vis  immediatum  exercet  influxum , 
qua  nihil  validius  reperitur  ad  mentis  illusiones  procreandas  con- 
fovendasque.  3°  Ipse  se  solo  nequit  probare  vahdamque  reddere 
veritatem,  quam  sentit ,  quippe  qui  proprius  eum  sit  subjecti, 


(1)  Ipaum  enim  lumen  intellectuale ,  rit.  q.  xi ,  iii ;  ad  conceptiones  univer- 

ait  D.  Thoma,  quod  est  in  nobis ,  nihil  aales ,  quce  statim  lumine  intellectus 

est  aliud  quam  qucedam  participata  agentis  cognoscuntur ,  per  quas  sicut 

similitudo  luminis  increati ,  in  quo  per  universalia  principia  judicamus 

continentur   rationes    wternoB,   p.    i  ,  de  aliis  ,  et  ea  prcBCognoscimus  in  ip^ 

q.  84 ,  art.  5.  Ah  ipso  ( Deo )  anima  sis,  ibid.  q.  x ,  art.  6.  Qaae  qaidem 

humana  lumen   intellectuale  partici-  aliaque  id  genas  inniimera ,  qaae  afiferri 

pat ,  secundum  illud  :  Signatum  est  poesent ,  etiam  ex  aliis  doctoribus  san- 

super  nos  lumen  vulius  tui,  Domine,  ctisqae  Patribas  ,  ab  iis  perpendi  velle- 

p.  I  ,  q.  79,  arl.  4«  I^lud  porro  adno-  mas,  qai  sepntant  veritatis  caasae  tunc 

tandam,  nunqaam  S.  Thomam  scien-  demum  prospexisse  ,  cam  intellectum 

tiam  ex   instinctu  aat   cseco   interiori  homanum ,  nobilissimam  nempe  poten- 

sensu  repetere  ,   sed  semper  assurgere  tiam,  divinique  intellectus  imaginem, 

ad  intelligendi  facaltatem  ,  ad  lumen  non  modo  infra  rationem ,  perinde  ac 

nempe  intellectuale ,  ad  notitiam /)r«-  si  ista  realiter  distincta  ab  illo  esset , 

morum  principiorum ,  quae  sunt  quasi  sed  infra  instinctivam  quamdam  sen- 

qu(Bdamseminariascientiarum,Deve'  sionem  depresserint. 


432 


TRAGT.    DE    LOGIS    THEOLOGIGIS. 


quod  eam  sentit ,  utpote  individualis ,  nequit  eam  sensui  alterius 
communicare.  4«  Idem  consequenter  efficit  veritatem  mere  rela- 
tivam  ac  rautabilem  ,  viamque  propterea  scepticismo,  etiam  cum 
agitur  de  revelatione ,  latissimam  sternit. 

144.  Hjbc  quidem  rationibus  intrinsecis  assumptum  evincunt. 
Ast  facile  esset  id  ipsum  experientia  multiplici  confirmare.  Liceat 
nobis  ad  ipsum  provocare  Joan.  Fredericum  Jacobi,  qui,  uti 
alibi  innuimus ,  veluti  princeps  hujus  sefiiimentalisttcce  doctvinaQ 
haberi  potest  (1).  Hic  porro  statuit  veluti  principia  :  !<>  quod 
instinctus^  utpote  rationis  energia ,  ad  Deum  tanquam  suam  per- 
sonalitatem  habentem  agnoscendum  impellat;  sed  intellectus 
impellat  directe  ad  pantheismum  ac  ?iihilis?num ;  2°  quod  scien- 
tiae  intersit  dissolvere  atque  annihilare  realitatem,  cum  haec  sola 
possibilis  sit  via  vere  ad  hanc  perveniendi;  siquidem  objectum 
e  medio  tollatur  oportet,  ut  sciri  illud  possit  (2).  Ex  his  porro 
principiis  in  nihilismum  et  idealismum  etiam  rehgiosum  idem 


(1)  Haod  nos  fagit ,  qaae  de  Jacobi 
dictari  snmus ,  haad  paacis  praesertim 
in  Germania  perraolesla  fore,  qui  nempe 
philosopham  hanc  in  deliciis  habent. 
Nee  vero  nos  eidem  orane  raeritum  de- 
mere  Tolumus ;   scimus ,   illum  haud 
param  contulisse  ad  excitatam  in  Kan- 
tium  ac  criticismum  admirationem  evel- 
lendam;  aciraus,  eum  prseclarae  indolis 
optimique  ingenii   fuisse ,    ac    sincero 
animo    philosophatam  esse.   Sed   haec 
omnia  naturam  systematis  soi  minime 
immntant.  Nos  porro  ,  quoniam  opera 
Jacobi  ad  manum  habere  nequivimus , 
loca  ex  eo  allata  decerpsimus  ex  opus- 
culo  germanico  ,  cujus  titulus  :  Apho- 
rismen.uber  Nichtwissen  und  ahsolutes 
Wissen  in  Kerhdltniss  zur  christli- 
chen  Glauhenserkenntniss ,  seu  Apho' 
rismata  circa  nihil  scire  et  absolututn 
scire  in  nexu  cum  cognilione   chri- 
stiancB   fidei ,    auctore    Carolo    Frid. 


G 1,  Berolini  1829.  Neque  vero  ob 

id  hujus  auctoris  Berolinensis  doclrinam 
probare  ullo  pacto  intendimus. 

(2)  Jacolji  ,     F^on   den   gdttlichen 
Dingen,  seu  Dedivinis  rebuSf  pag.  i52; 
item  epist.  Jacobi  ad  Fichte ,  pag.  i4»  / 
opusc.  cit.  pag.  18.  Ut  res  clarior  fiat, 
juvat  animadvertere  ,  quod,  cum  scien- 
tia  ex  nexu  inter  subjectum  et  obje- 
ctum  exorgat,  philosophi  neo-germanici 
contendunt ,  non  posse  dari  scientiam 
nisi  suhjectum  et  ohjectum  simui  com- 
penetrenlur ,  sed  in  hoc  opposilam  in- 
ter  se  viam   ineunt.  Alii  enim  volunt 
ohjectum  destrui  debere  in  cognitione , 
ut  transeat  in  subjectum,  atqueita  Ja- 
cobi ;  alii  e  contra ,  subjectum  debere 
destrui  ac  transire  in  objectum,  ut  cum 
illo  identificetur,  ita  Schelling,  Hegel, 
etc.  Inde  tol  absurda  utrinque  sive  «1- 
hilismi  ac  idealismi  sive  pantheismi, 
Certe  si  objeclum  ac  subjectum  iden- 


PART.    111.    SECT    !•    GAP.    U    DB    RAT.    AWT.    FID.    SPECT, 


433 


ipse,  logica  saltem  conseqiientia  ,  dilapsus  est.  Hinc  asseruit  veram 
religionem  destitui  debere  quavis  exteriore  forma  (1);  indiffe- 
rentem  plane  rem  esse ,  utrum  Christus  realis  fuerit  necne  (2) ; 
hincpariterfidemhistoricamchristianismi  confregit  (3) ;  Deumque 
se  manifestare  extra  animam  hominis  potuisse  ,  negare  visus 
est  (4),  ahaque  id  genus  plura.  Habes  porro  hic  totidem  asser- 
tiones  christianismi  essentiae  eversivas ;  quae  quidem  undenam 
suapte  natura  profectae  sunt  nisi  ex  eo  mysticismo ,  quo  egre- 
gius  aHunde  iste  philosophus  rationalem  instinctum  in  perpetua 
ad  intellectum  oppositione  constituit,  negavitque,  posse  ratio- 
nem ,  prout  intelhgens  ac  ratiocinans  est ,  sibi  Dei  existentiam 
ejusque  attributa  ,  animi  immortahtatem ,  credibiUtatem  positivae 
revelationis ,  aliasque  ejusmodi  veritates  demonstrare  ? 


tifiicari  deberent  in  cognitione ,  cognitio 
impossibilis  redderelur ,  quippe  quae 
dicat  per  se  dualitatem ,  nempe  dis- 
tinctlonem  inter  subjectum  cognoscens 
et  illud  qaod  cognoscitur. 

(1)  Jacobi ,  J^on  den  gottlichen 
Ding.  pag.  6i  et  seqq.  En  ejus  verba  : 
P^erce  religioni  tantum  abest  ut  ad- 
scrihi  possit  externa  aliquafonna  sicut 
forma  unica  et  necessaria ,  quin  e  con- 
tra  pertinet  ad  ejus  essentiam ,  nullam 
talem  formam  habere.  Opusc.  cit. 
pag.  22. 

(2)  Utique ,  quantum  ad  esseniio' 
lem  veritatem  mew  conceptionis  ,  est 
mihi  indifferens ,  quid  Christus  per 
se  fuerit  extra  me  ,  utrum  conceptui 
meo  in  realitate  responderit  vel  non 
responderit,  Quid  in  te  sit ,  hoc  est 
quod  tantum  inierest ;  ac  in  te  est  Ens 
vere  divinum ,  quia ,  quidquid  homo 
divini  intueri  potest ,  Christus  ima- 
gine  ac  nomine  id  reprcesentat.  P^on 
den  gottl.  Ding,  pag.  63 ,  opusc.  cit. 
pag.  23.  Ubi  haec  praelerea  ex  Jacobi 

T.  IX. 


doctrina  deducuntur  :  Homo  revelat 
Deum  sicuti  Jesum ,  dum  se  spiritu 
supra  naturam  extolUt ,  uti  Jesus ; 
ast  Jesus  non  est  Deus  ipse;  inipso 
habitavit  plenitudo  divinitatis ,  uti  in 
unaquaque  creatura  Dei ,  quce  nequit 
negare  Creatorem  suum.  Citaturob 
hasce  asserlioaes  Jacobi ,  f^on  den 
gbttl.  Ding.  pag.  189,  63. 

(3)  Jacobi  in  epist.  ad  Lavater  , 
vol.  u,  55  :  /n  quanium  christianis^ 
mus  est  mysticismus ,  est  ille  mihi 
unica  religionis phiiosophia ,  quce  con- 
cipi  potest ;  ast  eo  minus  ego  in  fide 
historica  incenio  undeproficiam.  Alibi 
fatetur ,  se  omnem  iheologiam  in  sua 
parte  mysiicapro  wque  vera,  in  parte 
sua  non  mystica  pro  ceque  erronea 
habere,  aut  etiam  in  alio  respectu pro 
ceque  insulsa  ac  perniciosa,  vol.  11 , 
pag.  146,  conf.  558,  opusc.  cit.  pag.  28, 

(4)  Tam  parum  potest  Deus  falsua 
esse  extra  animam  humanam ,  quam 
Deus  verus  potest  extra  ipsam  appa- 
rere,  Cfr.  opusc.  cit.  pag.  Sa. 

28' 


434  TRAGT.    DE    LOGIS    THEOLOGICIS. 

145,  Idem  contigit  recentiori  alteri  scholae  sentimentalisticce 
sectatori ,  Schleiermacher ,  qui  ex  suis  principiis  inductus  est  ad 
affirmandum ,  religionem  esse  infinitam ,  nec  sub  aliqua  forma 
determinata  concipi  oportere ,  sed  sub  quacumque  nobis  illa 
demum  appareat ,  religionem  cujusvisindividuiexpressionem  esse 
sublimis  veritatis,  eo  quod  statum  actualem  sensus  interni  expri- 
mat  in  homine  rehgioso  (1).  Nec  ahter  evenit  De  Wette,  alteri 
sentimentalistce y  juxta  quem  revelatio  universim  non  est  nisi 
prcBsensio  quaedam  regiminis  ilhus ,  quo  Deus  gubernat  mundum 
in  evolutione  historica  rehgionis;  quod  vero  christianismus  sit 
manifestatio  rehgiosa  divina  est  mere  receptus  fidei  articulus  ,  id 
est ,  jiidicivm  pure  ideale ,  quod  nulh  rationah  fundamento 
potest  inniti  (2).  Aha  recentiorum  Germaniae  scriptorum  adduci 
possent  exempla ,  qui  Christum  historicum  nonnisi  in  sensu  in- 
terno  mystico  quaerunt,  atque  ita  in  rationalismum  theologicum 
praecipites  ruunt  (3). 

146.  Ad  hanc  sentimentalistarum  classem,  praeter  Joan.  Jac. 
Rousseau  revelationis  hostem  acerrimum ,  pertinuit  etiam  Ben- 
jaminus  Constant ,  qui  conflictum  perpetuum  instituit  rationem 
inter  et  interiorem  mysticum  sensum  (4) ,  contenditque ,  sen- 


(1)  Cfr.  qaoad  Schleiermacher  ,  op.  la  certitude  scientifique. 

cit.  Histoire  critique  du  rationalisme ,  (3)  Cfr.  op.  cit.  Histoire  critique  , 

pag.   364   et   seqq.  ubi  auctor  varias  etc.  cap.  21,  22 ,  TkSologie  sp^cula- 

persequitnr  phases ,  qoas  illius  doctrina  tive  fondee  sur  le  sentiment ;  ex  quo 

subiit ,  seu  varia  potius  pe/amtna ,  qui-  patebit,  non  solum   ex  nimia  viriam 

bus  Schleiermacher   suam    doctrinam  rationis   exaggeratione ,   sed   etiam  ex 

obdnxit.  nimia  illarnm  depressione  viam  ad  ra- 

(2)  Cfr.  Histoire  critique  du  ratio-  tionalismum  patere. 

nalisme ,  pag.  382  et  seqq.  ubi  doc-  (4)  In  op.  De  la  religion  consideree 

trina  rationalistica  ipsius  De  Welte  ex-  dans  sa  source ,  dans  ses  formes  et 

penditur ,   ac  adnotatur  ,    eum    fuisse  ses  developpemens ,  ubi  scribit  :  Tout 

discipulum  philosophi  Fries ,  cujus  pla-  ce  qui  est  du  ressort  du  raisonnement 

citai^hWoiOTphicsi  serapprochentdeceux  est  variahle  et  contestable  par  son  es- 

de  Jacobi  par  la  valeurquHlaccordaU  sence,  La  logique  fournit  des  syllo- 

a  la  foi  et  au  pressentiment  de  V&ter"  gismes  pour  et  contre  toutes  les  pro' 

nelle  vAritS,  Subditnr  porro  ,  quod  De  positions, 
Wette  plaoe  le  sentiment  au-dessus  de 


PART.     III.    SECT. 


CAP,    I.     DB    RAT.     AWT.     FID.     SPECT. 


4:^5 


sum  istam  religiosum  homini  connaturalem  principium  esse 
religionum  omnium  5  eas  proinde  omnes  totidem  esse  hujusce- 
modi  sensus  formas ,  qui  suapte  natura  evolvitur  in  homine , 
tenditque  ad  suam  perfectionem.  Hinc  homo  haud  recepit  reli- 
giones  ex  rationali  animi  persuasione,  aut  quia  sunt  objective 
certae^  ac  verse ;  sed  eas  sibi  creat ,  quia  illis  indiget ,  et  veluti 
naturale  germen  ex  illo  interno  sensu  necessario  efflorescunt  (1). 
147.  Ex  eodem  plane  principio  profluxit  jampridem  pietis- 
miis  inter  Protestantes  (2) ,  ac  quackerismus  quoque  ad  illum 
veluti  ad  fontem  suum  revocatur  (3).  Jacobus  Bohme  ,  Schwe- 
denborg  aliique  visionarii  hoc  mysticismo  permoti  sunt  ad  reh- 
gionemchristianam  modo  suo  construendam  (4).  Ex  quoevidenter 
patet,  mysticismum  sentimentalem  nimis  esse  verae  fidei  non 
minus  quam  ipsi  scientiae  infensum.  Vera  siquidem  scientia  omnes 
complecti  debet  hominis  facultates  ,  neque  quod  magis  est  essen- 
tiale  ac  praestans ,  cujusmodi  intelHgentia  est,  excludere  (5). 
Caeterum  quse  de  mysticismo  hactenus  scripsismus,  falsum,  ut 


(1)  Ibid.  pag.  83  :  Les  dogmes, 
inquit ,  les  croyances ,  les  pratiques , 
les  c^rdmonies  sont  des  formes  que 
prend  le  sentiment  interieur,  et  quil 
brise  ensuite.  Deinde  sobdit ,  ibid  : 
Observez  comme  touies  les  notions  se 
groupent  antour  du  seutiment  reli^ 
gieux ,  et  dociles  a  un  moindre  signe 
se  modifient  et  se  iransforment  pour 
le  sercir.  Hoc  systenia  refellit  cl.  Ros- 
miDi ,  in  op.  Frammenti  di  una  storia 
delV  empietd,  quod  fuit  gallice  transla- 
tum  ,  Lyon.   i83^, 

(2)  Vide  pietismi  historiam ,  in  op. 
cit.  Mistoire  critique  du  Ration, 

(3)  De  hoc  Cfr.  M iihler,  Symbolique, 
tom.  11 ,  lib.  3  ,  cap.  2. 

(-i)  De  Schwedenborg  cfr.  Miihler  , 
Symbotique,  tom.  11,  lib.  n,  cap.  4> 
oec  non  quae  alibi  de  eodem  scripsimus. 


Jacobus  Biihme  vir  fuit  plane  singnla- 
ris ,  e  sutore  philosophus.  Ejus  scripta 
rudi ,  sed  ingenuo  stylo  exarata ,  ac 
mysticismo  plena  (sic  tamen  ut  fidei 
mysteria  praesertim  Trinitatis  eleven- 
tur),  fuerunt  recenliori  hac  aetate  in 
Germania  iterum  in  lucem  prolata  ac 
valde  decantata.  His  delectatns  est  ve- 
hementer  F.  Baader ,  qui  et  ipse  ex 
mysticismo  suo  a  recto  religionis  tramite 
late  aberravit. 

(5)  Apposite  ,  quamvis  protestans  , 
auclor  cit.  Hist.  crit.  du ration,  pag.  384 » 
ubi  de  rationalisnlo  sentime^ntalistico 
disserere  incipit ,  scribit :  Oest  sur  Ven- 
semble  desfacultSs  humaines  qu^il  faiU 
Uever  Vedifice  de  la  vdrttd ,  si  Von  ne 
veut  pas  quil s^Scrouie  d'un  c6ti,pen- 
dant  qu'on  Vddifie  de  Vautre, 

28. 


436  TRAGT.    DE    LOGIS    THEOLOGICIS. 

per  se  patet ,  mysticismum  impetunt ;  iiec  quid  habent  commune 
cum  religioso  animi  afFectu ,  qui  scripta  etiam  philosophica 
maxime  decet ;  nec  cum  vera  mystica  theologia ,  seu  Sanctorum 
scientia  ^  quam  Patres  etiam  tantopere  coluerunt ,  quaeque  ratio- 
nem  non  tantum  non  destruit ,  sed  supra  seipsam  mirifice  attollit. 

II.  De  empirismo. 

148.  Dum  empirismum  improbamus ,  haud  certe  mens  nobis 
est  quidquam  detrahere  propriae  dictae  experientioe  ac  sedulae 
factorum  observationi,  quam  non  modo  utilem  ,  sed  necessariam 
esse  saepe  diximus  ad  philosophiam  constituendam ,  cum  haec 
non  ex  meris  notionibus  abstractis ,  sed  ex  amico  foedere  ratio- 
nem  inter  et  experientiam  debeat  exurgere.  Unde  gratulandum 
est  recentioris  aetatis  philosophis ,  quod  magis  accurate  ad  hanc 
experimentalem  philosophiae  speciem  ,  non  modo  in  scientiis 
naturahbus,  sed  in  rationahbus  etiam ,  animum  appHcuerint. 

149.  Itaque  hic  tantum  reprehendimus ,  veluti  rehgioni  sal- 
tem  tudirecte  noxium ,  illud  philosophandi  genus ,  quod  in  meris 
factis  experimentalibus  sensus  sive  externi  sive  interni  sistit ,  in 
iisque  totam  scientiam  collocat ,  abstractas  autem  ac  ontologicas 
notiones  ac  principia  universaha  rationis  veluti  futiha  ac  nul- 
lius  roboris  ablegat ;  quo  fit  ut  facile  confundat  intelligere  cum 
sentire,  ac  proprietates  sensus  ad  cognitionem  transferat;  omnia 
ratiocinia  a  priori  aut  excludat ,  aut  cum  ratiocinio  a  po9teriori 
permisceat ;  ratiocinia ,  e  conceptibus  abstractis  ac  axiomatibus 
in  principiis  identitatis  fundatis  eruta ,  de  noto  ad  ignotum  dete- 
gendum  ducere  unquam  posse  neget;  atque ,  ut  verbo  dicam, 
exinde  fit  ut  quaevis  ontologia  imphcite  aut  expHcite  a  philoso- 
phia  eliminetur. 

150.  Ad  saniores  philosophos ,  qui  data  opera  hujus  philo- 
sophiae  intrinseca  vitia  persequuti  sunt ,  auditores  nostros  remit-    j 
tenteS,  ad  rem  nostram  adnotamus,  empirismum  hujusmodi,    \ 
1°  humanae  rationi  dignitatem  omnem  demere ,  quae  nempe  non 
in  meris  factis  sensibihbus  percipiendis  consistit ,  sed  in  iatrinsecis  . 


i 


PART.    111.    SEGT.    1.    CAP.    I.    DE    RAT.    ANT.    FID.    SPECT.       437 

idearum  nexibus  detegendis ,  in  principiis  universalibus  intuendis 
factisque  applicandis,  ac  novis  inde  veritatibus  deducendis;  quae 
omnia  in  alio  sublimiore  ordine  quam  experimentali  sita  sunt ; 
2°  scientiam  proprie  dictam  e  medio  tollere.  Facta  enim  etsi  innu- 
mera  ac  sedulo  observata  semper  in  individuo  versantur ;  nequeunt 
ergo  nec  universalitalem  nec  necessitatem  illam  gignere ,  quae 
ad  veram  scientiam  omnino  requiruntur  (1).  3^  Ex  quo  etiam 
consequitur ,  veritates  maximi  momenti  metaphysicas  de  anima 
ac  de  Deo  ita  in  hujusmodi  empirica  pbilosophia  constitui ,  ut 
facili  negotio  concutiantur  ac  concidant.  Quid  vero  de  morum 
scientia  dicendum?  IUud  certum  est,  omnia  moralitatis  syste- 
mata,  quae  inde  prodeunt,  morales  leges  earumque  obhgandi 
vim  ex  mera  utihtate,  ex  hujus  vitje  fehcitate,  ex  amore  socia- 
Htatis ,  ex  societatis  perfectibihtate  dimetiri ,  nunquam  altius 
assurgere;  ordinem  intrinsecum  ac  immutabilem,  in  ipsis  rerum 
essentiis  constitutum ,  absolutum  humanae  voluntatis  bonum , 
positum  in  ordinatione  etiam  naturaU  ad  Deum  veluti  princi- 
pium  ac  ultimum  finem  suum  ,  in  iis  empiricis  systematibus  plane 
ignorari.  Quod  sane  nil  ahud  est,  nisi  veram  et  intrinsecam  mo- 
rahtatem  ac  naturaha  hominum  officia  specie  tenus  adstruere, 
re  penitus  ehminare  (2).  4®  Quam  facihs  demum  ex  hoc  empi- 
rismo  ad  materiahsmum  ipsum  sit  descensus,  jam  fuit  a  nobis 


(1)  Cfr.qnaediximnsinPrcpwo/anrfM.  Roraagnosii,  etc.  eas  in  theOretico  em- 
Addimus  ,  in  ipsis  scientiis  phjsicis ,  pirismo ,  de  qno  loqnimur ,  fandatas 
qnae  ab  experientia  totae  pendeut,  non,  comperies.  Hoc  sensa  veram  est,  quod 
qui  plura  facla  observaront,  oplimede  gallicus  explanator  Kantii  ,  idemque 
illis  meritos  fuisse ,  sed  qai ,  notioni-  kantianus ,  Villers  profert :  Des  qu^on 
bus  ontologicis  ac  logicis  criteriis  me-  eut  place  les  sens  sur  le  trone  de  la 
lius  utentes,  leges  naturae  universales  meiaphysiquejVanalogieconduisitVin" 
ex  factis  colligere  ac  recte  stabilire  po-  terei  sur  celui  de  la  morale.  Philosophie 
tuerunt.  Qaanto  autem  id  magis  in  de  Kant,  Melz  i8oi  ,  pag.  \5g;  licet 
scientiis  ,  quae  rationales  vocantur  ,  hoc  improbemus  in  sensu  puristarum 
contingere  opus  est !  Kantianorum  ,    qui   virtutem  moralem 

(2)  Cerle  si  doctrinae  morales  eorum  destrui  docent ,  si  homo  ex  proprio  , 
omnium  ,  qui  audiunt  utilitarii  ac  «o-  licet  verce  ,  felicitatis  suae  araore ,  non 
cialistcB,  expendantur,  uti  Benthami,  ex  mera  legis  reverentia  honeste  agat. 


438  TRAGT.    DE    LOCIS    THEOLOGICIS. 

adnotatum;   Linc  in  ipso  Kantio  empirismus  suus  phgenomena- 
Hs  cum  materialismo  arctissirae  copulatur  (1). 

151.  Quantopere  porro  Ecclesiae  Patres  ac  doctores  ab  hac 
tam  abjecta  philosophandi  ratione  abhorruerint ,  compertum  est. 
Augustinus  sane,  qui  tum  ingenii  acumine  tum  diuturno  vete- 
rura  studio  in  rebus  philosophicis  adeo  valebat,  si  ad  observa- 
tionem  factorum  interiorum  solerter  provocat,  scientiam  tamen 
tum  Hietaphysicara  tum  moralem  non  ex  illis  tantum ,  sed  prae- 
sertim  ex  principiis  et  notionibus  ontologicis  repetit ,  ac  rationis 
in  eo  prasstantiam  et  cum  divina  mente  veiuti  cognationem  osten- 
dit  (2).  Inter  Graecos  Basilius  in  primis ,  Athanasius  ,  Damascenus, 
etc.  quoties  vei  de  anima ,  vei  de  Deo ,  vei  de  morum  iege  pliiloso- 
phantur,  eidem  insistunt  viae;  inter  Latinos  posteriores  doctores 
Anseimus  in  Prosoloyio  et  Monologio  ,  S.  Bonaventura  (3) ,  atque 
utceteros  omittara,  S.  Tiiomas,  iicetm^gis  Aristoteiis  quam  Pia- 
tonis  piacita  sectaretur ,  semper  principia  rationis  ac  universaies 
notiones  ontologicas  veiuti  necessaria  scientiarum  rationaiium 
eiementa  adhibet  (4).  Detur  igitur  psychoiogiae  empiricae ,  quod 
revera  ipsi  tribuendum  est;  sed  vera  ontoiogia  non  sejungatur 
ab  ea  ,  nisi  non  tam  pliiiosopliiam  quam  phiiosopiiiae  umbram 
iiabere  quis  veiit ,  quse  proinde  christian^  ipsi  fidei  exitiaiis  existat. 

(1)  Hoc  jam  attigit  Baldinottus,  op.  (3)  Retinetf  ait  egregie  S.  Bonaven- 
cit.  Tentam.  Metaph.  Appendix  de  tara ,  (mens)  scientiarum  principia 
Kantii  philosophandi  ratione ,  §  925.  et  dignitates,  ut  sempiternalia  et  sem- 
Sed  intimos  nexQS  inter  Kantianisraum  piternaliter,  quia  nunquam  potest  sic 
et  materialismum  in  apertissima  Ince  oblivisci  eorum  (  dummodo  ratione 
coUocavit  cl.  Galluppius ,  Saggio  cri"  utatur)  ,  quin  ea  audita  approbet  et 
ticO ,  etc.  eis  assentiat ,  non  tanquam  de  novo 

(2)  Cfr.  lib.  X  ,  De  Trinit,,  libri  iii ,  percipiat,  sed  tanquam  sibi  innata  et 
contray^cac/emecos,  sedprdesertimlib.il,  familiaria  recognoscat.  Itin,  mentis, 
De  libero  arbitrio  ,  cap.  7,  12,  ubi  etc.  cap,  3, 

Augustinus  ,  in  dialogo  cum  Evodio  ,  (4)  Cfr.   supra  pag.   ^S^i ,    nola  3. 

de  numerorum  ac  unitatis  ideis  philo-  Haud  inficiamur ,  aliquos  e  scholasticis 

sophando ,  ostendit ,  scientias  morales  esse  conceptibus  abstractis  abusos  ,  ac 

ac  metaphysicas  aeque  incoramutabili-  ontologiaro  saepe  non  tam  realem  quam 

bns  ac  aeternis  principiis  inniti  ac  res  nominalem  sectatos  fuisse ;  sed  abusus 

geometricas.  rei  veritati  minime  ofEcinnt. 


PART.   III.    SECT. 


GAP.    I.    DE  RAT.     ANT    FID,     SPEGT. 


439 


III.  De  Hermes2a?iis?no  philosophico. 

152,  Nimis  jam  comperta  est  historica  genesis  illius  philoso- 
phicae  doctrinae ,  quam  Georgius  Hermesius  haud  multis  abhinc 
annis  invexit  (1).  Hermesius  enim  superiorum  philosophorum 
ac  theologorum  scientiam  pauci  aut  nihili  faciens ,  cum  theolo- 
giam  omnem  in  tenebris  jacere  putaret  (2),  ac  in  gravissimis 
jamdiu  de  anima ,  de  Deo ,  de  revelata  reHgione  dubitationibus 
versaretur  (3)  ,  cumque  ex  philosophicis  scriptis  Kantii  et  Fichtei, 
quibus  inprimis  delectabatur ,  acrius  se  ad  ejusmodi  dubia  exci- 
tari  persentiret ,  novam  philosophandi  viam,  nullius  ante  pede 
tritam,  pertentare  aggressus  est.  Post  diuturnas  plurium  anno- 
rum  commentationes  emersit  e  dubio  (4) ,  ac  systema  tandem 
illud  philosophiae  confecit ,  quod  scientiae  metaphysicae  ac  morali 
iterum  construendae ,  revelationi  christianae  et  cat^iolicae  reHgioni 
demonstrandae,  ac  demum  ipsis  theologicis  dogmatibus  aedifican- 


( 1 )  Quoad  Germanicos  ,  plares  jam 
de  hoc  argumento  conscripserunt.  Quoad 
Ilalos ,  cfr.  si  lubet  articuli  duo  jam  a 
me  editi  ac  inserti  in  y4nnali  delle 
scienze  religiose ,  toI.  vn ,  fasc.  19, 
el  vol.  IX ,  fasc.  27. 

(2)  Philosoph.  Einleit.  seu  Intfo- 
ductio  philosophica ,  Monasteri  1819, 
praef.  pag.  4« 

(3)  Ibid.  pag.  4>  S.  Et  tamen  ego, 
inquit,  nondum  fundameniale  dubium 
{Grundzweifel),  utrum  reapse  Deus 
sit,  mihi  professus  eram,  usque  dum 
tandem  conscientia  viea  ,  autquocum- 
que  iandem  aptiori  eam  modo  appel- 
lare  quis  velit ,  vts  illa  insuperabilis 
inierior ,  quce  me  impellebat ,  ita  me 
iterum  iterumque  atque  acriter  incre- 
pabat  de  mala  fide,  qua  ego  me  super 
fundamento  rerum  omnium  illudere 
volebam ,  ut  me  tandem  deierminave- 
rim  ad  hanc  ipsam  etiam  qucestionem 


aperte  aggrediendam  ,  ctc. 

(4)  Et  nunc  iandem,  ait ,  (graiice 
oh  id  sint  Deo  meo ,  quem  iterum  in- 
veni) persuasionem  illam  nactus  sum, 
quam  tantopere  expetebam  ac  qucere- 
bam  :  ego  nunc  tandem  certus  sum, 
Deum  existere ,  me  exliturum  ac  vi- 
tam  habiturum  ceiernam  ;  certus  nunc 
sum ,  christianismum  esse  revelatio- 
nem  divinam ,  et  catholicismum  esse 
verum  christianismum,  ib.  pag.  12. 
Sed  dum  ego  doceo  ac  vindico  fidem 
meam,  nunquam  ullo  modo  illam  exis- 
timationem  ,  quce  dehetur  cceteris  di- 
versis  confesstonibus ,  violaho.  Quum 
aliquis  sine  ulla  requie  obluciatus  est 
per  viginti  et  amplius  aymos ,  ut  per- 
suasionem  acquireret ,  eamque  cordm 
tribunali  rationis  firmiter  stabiliret.», 
iste  sane  indulgens  erga  omnes  evadU. 
pag.  i3,   14. 


440  TRAGT.    DE    LOGIS    THEOLOGIGIS. 

dis  unice  aptuni  ac  firmuin  judicavit.  Illud  porro  in  sua  Intro- 
ductwne  philosophica  fuse  exposuit.  A  ceteris  liujus  doctrinas 
philosophicae  vicibus  coinmeraorandis ,  utpote  jam  notis,  hic 
supersedemus ;  sed  quoniam  tractationis  nostrae  ratio  idpostulat, 
nonnuUas  animadversiones  instituemus  1°  circa  methodum ,  2°  circa 
naturam,  3»  circa  applicationes  hujus  philosophici  systematis, 
quod  ex  nativa  origine  ac  instituto  suo  arcte  cum  fide  ab  auctore 
ipso  conjunctum  est. 

153.  l^Methodus.  Quoad  methodum  incipit  Hermesius  a  r/wHo, 
per  dubium  perpetuo  progreditur ,  ac  perseveratinc^t^Z>eo,  quous- 
que  vel  minima  dubitandi  ratio  supersit.  Dubium  porro  istud 
hermesianum  est  l^  universale  ^  quippe  complectitur  quamcum- 
que  veritatem ,  nuUa  excepta  ,  etiam  primitivam ,  etiam  eviden- 
tissimam  sive  facti  sive  rationis;  respicit  ipsum  principium 
contradictionis,  ipsam  existentiam  acreahtatem  objectivam  nostri 
Ego,  factum  ipsum  immediatum  conscientice ,  etiaim  subjective 
tantum  spectatum  (1).  2«  Est  serium  ac  positivum  ^  quia  de 
ejusmodi  dubio  expresse  loquitur  Hermesius ;  profitetur,  se  ex 
tah  serio  dubio  philosophando  processisse  ;  declarat ,  se  pro  iis 
scribere,  qui  eodem  serio  dubio  (2)  laborant;  hortatur  afios  ad 
hoc  ipsum  dubii  genus  in  seipsis  data  opera  excitandum  (3). 
3®  Est  ilUmitatum  ^  siquidem  dubia  in  omnibus  et  undequa- 
que  conquirenda  sunt ,  per  omnes  dubii  am^bages  transeundum  (4), 
eaque  retinenda  acfovenda  ,  nisi  omnino  necessitas  absolutaratio» 
nis  tandem  cogat  ad  aHquid  pro  vero  admittendum  vel  tenen- 
dum ;  secus  nihil  unquam  verum  ac  certum  esset,  sed  omnia 
aequo  jure  afiirmari  negarive  possent  (5).  Hoc  igitur  dubium, 
quod  basis  ac  fundamentum  systematis  hujus  est,  Hmiies  pror- 
sus  omnes  excedit  illius  dubii  mere  hypothetici ,  seu  potius  illius 


(1)  Id  ex  doctrinac  hermesianae  ana-  esse  debet,    prias  in  lahyrinto  duhii 
Ijsi  inferius  patebit.  per    omnes    euas    ambages    oberrare 

(2)  Ibid,  pag.  xi  ,   i^.  oportere, 

(3)  Ibid.  pag.  i5.  (5)  Pag.  lo,  ii .  Hermesii  loca  affe- 

(4)  Ibid.  loc.  cit.  nbi  affirraat  Her-  rnntnr  in  artic.  2°  nostro  italico  jam 
niesias  eam  ,  qai  praeceptor  religionis  citato ,  ad  qaem  remittimas. 


PART.  III.  SEGT.  l.  CAP.  I.  DB  RAT.  ANT.  FID.  SPECT.   441 

rnethodicce  ignoranticB ,  qua  philosophus  ad  cognitionum  analy- 
sim  instituendam ,  easque  suo  in  ordine  collocandas  ,  fingit ,  se 
nescire,  quod  inquirendo  tandem  detegit  ac  demonstrat.  Her- 
mesius  contra  data  opera  intendit  ad  omnes  possibiles  ac  serias 
dubitationes  quoscumque,  qui  secum  philosophantur,  de  qui- 
buscumque  veritatibus  impellere.  Et  quamvis  demum  ex  dubi- 
tatione  ad  dogmatismum  assurgat ,  ita  tamen  methodo  sujb  dubita- 
tivae  mordicus  adhajret ,  ita  res  evidentissimas  omnibus  dubii 
ambagibus  obnubilat ,  ita  dum  ahquid  certi  te  arripere  putas , 
in  dubii  pelagus  iterum  te  demergit ,  ut ,  qui  ejus  premit  vesti- 
gia  ,  perpetua  dubitatione  fluctuet  oporteat.  Hinc  ex  hac  methodo 
factum  est,  ut  Hermesius  ipse  in  iis,  quse  de  veritatis  ac  certi- 
tudinis  criteriis  se  demonstrasse  putat,  contradictiones  haud 
effugiat,  ac  in  circulo  vitioso  circumagatur ,  id  quod  probaturi 
sumus.  Nimis  igitur  evidens  est ,  nihil  esse  hac  methodo  ad  scep- 
ticismum  foveudum  aptius.  Quid  vero,  si  cogites,  hanc  metho- 
dum  ipsam  dari  tanquam  necessariam  conditionem  et  radicem 
christiance  fidei^  eamque  ad  revelatae  rehgionis  veritatem  demon- 
strandam  ab  Hermesio  ordinatam  fuisse  (1)? 

(1)  7wfrorf.joAt7.pr3ef.pag.  17.  Certe  ad  aliqaid  firmi  pervenit ,  nt  dobita- 

ex  hoc  ipso  cernitar  discrimen   inter  tiones  omnes  ex  animo  ita  jam  ad  da- 

dabitationem  methodicam  Gartesii ,  de  bitandam  assaeto  minime  dispellantar. 

qaa  saperias  locati  samus ,  et  eam  ab  Cartesias  ad  Deam  citissime  ascendit ; 

Hermesio  statatam.  Cartesias  professas  Hermesias  non  modo  mundum  inter- 

est,  se  methodo  saa  qaidqaid  ad  iidem  num,  scilicet  nostram  Ego,  sed  etiam 

pertinet  sartam  tectam  plane  relinqaere  mundmn  externum,   ac  legem  ipsam 

velle ;  Hermesias  a  saa  methodo  ratio-  moralem  perfecte  obligantem  jam  de- 

nahile  ipsam  ohsequium  fidei  pendens  monstrata  exigit ,  anteqaam  de  esisten- 

omnino  facit.  Cartesii  dabitatio  revera  tia  Dei  loqai   qaisqaam   possit.  Plara 

fait  philosophica  qusedam  ,   vel  etiam  alia  argeri  possent ;  non  qaod  nos  omni 

verius  dixeris ,  neXu.ipoetica  fictio,  quam  ex  parte  velimas  defendere  methodam 

ipse  statim  deserit ,  at  veritatem  avide  Cartesianam  ,    qnae   abasibas   obnoxia 

arripiat  firmiterque  stabiliat.  Hermesius  esse  potest  ,    sed   ut  eluceat ,    quod  , 

in  omnibas  dubii  ambagibus  serio  diu-  etiamsi  Hermesius  suam  dubitationem 

que  circa  omnem  etiam  primitivam  ve-  a  Cartesio  hauserit  (nisi  ea  verias  in- 

ritatem  versatur ,  teque  ita  haerentem  digena  hermesiani  criticismi  planta  di- 

ac  saspensum  detinet,  ut  quo  tandem  cenda  sit),  eam  certe  extra  omnes  can- 

evasurus  sis  nescias ;  ita  vero  tandem  cellos  protraderit ,  ac  maxime  saltem 


442  TRAGT.    DE    LOGIS    THEOLOGICIS. 

154.  ^^  Natura  systematis.  Ad  hanc  dignoscendarn  opus  om- 
nino  est  paucis  exhibere  summam  primae  illius  inquisitionis , 
quam  veluti  ceterarum  basim  Hermesius  instituit.  Cardo  versa- 
tur  in  eo,  an  detur  pro  humana  mente  certitudo  proprie  dicta 
de  veritate  ac  realitate  objectiva  rerum  (1).^  Duplex  juxta  Her- 
mesium  hujus  certitudinis  psychologica  origo  esse  potest  :  vel 
enim  determinatio  animi  circa  veritatem  nobis  necessario  impo- 
nitur ,  et  dicitur  tenere  pro  vero ;  vel  libere  a  nobis  admittitur , 
et  dicitur  admittere  pro  vero  (2).  De  utraque  ergo  in  duplici  sec- 
tione  inquirit  Hermesius. 

155.  Porro  tenere  pro  vero  (3)  est  ex  necessitate  immediata, 
si  enascitur  in  mente  ex  mera  repraesentatione  subjecti  ac  prae- 
dicati  et  nexus  inter  utrumque,  quin  tamen  intelhgatur  realitas 
talisnexus,  quin  uUa  intercedat  cogmtio;estyeroexcognitione[A)^ 
ac  proinde  ex  necessitate  mediata  y  si  iUius  nexus  realitas  intel- 
ligatur,  quod  tamen  contingere  potest  ex  vi  aut  intelligentice  aut 
phatitasice.  Prius  ergo  quaerit  Hermesius ,  utrum  detur  tenere 
pro  vero  tutum  ac  firmum  ex  cognitione,  quae  procedat  ab  intel- 
ligentia  aut  evidentia  rei  (5).  Cum  autem  hoec  intelligentia  aut 


pericalosam  effecerit*  Ex   hoc  factam  (1)  Hermesins  ita    rem    proponit   : 

est ,  ut  Prof.  Baltzer  vitium  hujas  me-  Estne  pro  homine  determinatio  aliqua 

thodi  in  praeceptore  suo  Hermesio  aliqua  auper  veritate ,  quos  tuta  sit  -per  quas 

ex  parte  dissimulare  non  potuerit,  Qui  vias  enascitur  illa  -  ac   una  ex   illis 

vult   Hermesium  eonsiderare ,   debet  potest  necne  aptari  ad  demonstratio- 

principia  ejus ,   non    formam   assu-  nem  chri8tianismi?Introd,Phil. p,S3, 

mere.,,Forma  apud  Hermesiumdebet  (2)  Ibid.  pag.   86.  Hiad  nobis  im- 

absolute  ob  plures  rationes  dici  gravis  poniturf  ita  ab  Hermesio  effertur ,  wird 

ac  implexa  ( schwerfallige )  ,  id  quod  uns  angethan. 

necessario  consequi  opus  erat  ex  me-  (3)   Tenere    pro    vero    (  das    Fiir- 

thodo  euristico-analytica    ita  severe  wahrhalten  )   consistit    in   hoc ,    quod 

persecuta ,  quemadmodum in  Hermesio  tios  teneamus  (non  tantam  cogitemus) 

contingit  obluctante  cum  reliquiis Kan'  judicium  nostrum  consonare  cum  re- 

tiance  hcereditatis,  op,  cit,  fasc.  269.  ritate ,  ac  proinde  realiler  existere  re- 

Quod  attinet  ad  principia  Hermesii ,  lationem  cogitatam  inter  subjectum  et 

posthac  videbimus  ,   aliasque  ab  ipso  prcedicatum,  ibid. 

Baltzerio   confessiones  ingenuas    exci-  (4)  Aus  Erkenntniss, 

piemus.                         ^j^  (S)  Hermesius  verc  exorditur  inqui- 


PART.    III.    SEGT.    I.    GAF.    I.     DE    RAT.     AHIT.    FID.    SPEGT. 


44a 


evidentia  possit  esse  vel  immediata ,  scilicet  intuitiva ,  vel  me- 
diata  ^  scilicet  demonstrativa  ^  quaeslio  de  utraque  occurrit  (1). 
156.  Tota  vero  liaec  quaestio  post  longas  arabages  hac  conclu- 
sione  absolvitur  :  e  sola  cognitione  intellectiva  seu  ex  evidentia, 
sive  sit  intuitiva  sive  sit  demonstrativa ,  nullum  omnino  dari 
posse  tenerepro  vero  tutum  (  certitudinem  )  nec  ohjectivum  nec 
subjectivnm,  Quippe  non  datur  !<>  ex  cognitione  seu  evidentia, 
quae  ab  intuitione  sensibili  externa  procedit ;  2°  nec  ex  illa ,  quae 
ab  intuitione  sensibili  interna  dimanat ;  3°  nec  ex  illa ,  quae  exur- 
git  ex  intuitione  necessariarum  inter  ideas  relationum ;  4°  nec 
demum  ex  illa ,  quae  profluit  ex  testimonio  propriae  conscientiae 
circa  sui  ipsius  immediatam  existentiam  (2).  Ratio  juxta  Her- 


siiionein  a  cognitione  cx  s\  phantaaice j 
sed  qaoniam  eam  statim  rejicit ,  qoippe 
nullam  ,  ot  per  se  patet ,  certitndinem 
veram  gignere  potest ,  eam  partem  in- 
qnisitionis  omittimas.  Gfr.  bic  articalas 
noster  i ,  pag.  36. 

(1)  Qaam  nos  dicimus  intelligen- 
tiam ,  seu  etiam  evidentiam  rei ,  di- 
citnr  ab  Hermesio  JE«««c/t^ ,  atque  ita 
alibi  eam  explicat  :  Einsicht  est  ea 
cognitio ,  qua  perspicimus  ( einsehen ) 
rectitudinem  aut  non  rectitudinem  ali- 
cujus  judicii ,  estque  vel  mediata  vel 
immediata ,  prouti  ad  sciendam  illam 
rectitudinem  vel  non  rectitudinem  re- 
quiritur  aliud  scire  vel  non.  pag,  1 3o 
(nota).  Potest  illa  fortasse  ad  claram 
ac  distinctam  ideam  Gartesii  revocari. 
Quidquid  sit ,  nos  intelligentice  aut 
evidentioB  vocibaseamexprimimus,  sic 
tamen  ut  sensum  Hermesii  hic  determi- 
neraus,  Geterum  ex  immediata  intelli' 
gentia  nos  juxta  Uermesium  pntamur 
tenere  pro  veris  cognitiones  intuitivaa 
{ Anschauungen)  tum  a  posteriori,  uti 


intaitiones  sensus  extemi  aut  sensus 
intimi,  tum  a  priori,  uti  axiomata 
geometrica,  pag.  89.  Gontra  vero  ex 
mediata  intelligentia  putamur  tenere 
pro  veris  theoremata  geometrica ,  et 
quidquid  demonslratione  indiget ,  unde 
demonstratio  dicitur  medium  intelli- 
gentice  seu  evidentice.  Tota  porro  baec 
psycbologica  divisio  ex  neo-pbilosopbia 
Kantiana  et  Ficbtiana  desumpta  est. 
Hinc  axiomata  ipsa  geometrica  ex  ne- 
cessitate  non  immediata ,  sed  tantum 
mediata,  pro  veris  baberi  deberent. 
Gfr.  animadversiones,  quas  fecimus  de 
bac  re  in  artic.  nostro  secnndo. 

(2)  P^erbo,  ait  Hermesius  (per  banc 
viam )  nos  nequimus  tuto  admittere  uti 
realem ,  ne  quidem  existentiam  nostrcB 
immediatcB  conscientios ,  nec  nostrum 
necessarium  scire  et  cogitare  de  illa, 
ibid.pag.  i3o.  Si  quis  avet  cognoscere 
totam  processum ,  quo  Hermesius  ad 
hanc  conclnsionem  devenit,  consulat 
artic.  nostram  secundam  de  Hermesii 
pbilosopbia. 


444  TRAGT.    DE    lOCIS    THEOLOGIGIS. 

mesium  apodictlca  hujus  conclusionis  hsec  est ,  quia ,  tametsi  in 
cognitione  directa  illa  intelligentia  seu  evidentia  determinet  men- 
tem  ad  tene^idum  pro  vero  ^  tamen  in  cognitione  reflexa ,  seu 
accedente  reflexione  ,  evidentia  illa  nunquam  nos  reddit  certos , 
utrum  illa  directa  cognitio,  sive  ohjectiva  sive  etiam  subjectiva , 
necessaria  sit.  Itaque,  cum  quivis  actus  refiexm  cognoscatur 
per  alium  actum  reflexum ,  daretur  progressus  actuum  reflexo- 
rum  in  infinitum ,  quin  unquam  ad  necessariam  cognitionem , 
quae  determinaret  ad  aliquid  tenendum  pro  vero ,  perveniretur. 

157.  Haec  pars  Hermesianae  inquisitionis ,  quae  omnis  videtur 
certitudinis  destructiva,  est  quaedam  veluti  machina  ab  Her- 
mesio  contra  Kantium  admota.  Kantius  enim ,  posito  principio , 
quod  nulla  detur  certa  cognitio  nisi  sit  necessaria  y  nuUa  autem 
necessaria ,  nisi  haec  necessitas  intelligentia  percipiatur ,  logicam 
demonstrationem  aprioriin  omnibus  exigebat.  Hermesiuscontra  , 
cum  ex  vi  cognitioiiis  et  intelligentice  nihil  certi  nos  tuto  tenere 
posse  psychologice  se  demonstrasse  putet ,  gloriatur ,  se  hoc  pacto 
principium  logico-syllogisticum  Kantii  suis  ipsis  arinis  profli- 
gasse  (1).  Verum  hic  plura  contra  Hermesium  occurrunt. 

158.  1°  Ille  idem ,  qui  principium  Kantii ,  logicam  demonstra- 
tionem  in  omnibus  quaerentis ,  refellit ,  in  hujus  principii  laqueos 
seconjicit,  quippe  omnia  reapse  logice  demonstrare  y\Al  ^  i^c* 
tum  ipsum  immediatum  conscientiae ,  ipsam  actualitatem  nostri 
Ego  ut  mehus  ex  insequentibus  constabit. 

159.  2°  Hinc  procedit  contra  Kantium  semper  problematice, 
nimirum  supponendo  factum  immediatum  conscientiae ,  sed  nun- 
quam  admittendo  ejus  reaHtatem  sive  objectivam  sive  subjectivam; 


(1)  Hinc  Hermesins  cerlitndinem  re-  vindicasse;  siqaidem,  ipse  ait ,  si  cer- 

rum  etiam  geometricaram ,  qaatenas  ex  titado  ex  sola  vi  intelligentice  rei  ha- 

intrinseca  illarum  evidentia  provenit ,  beri  non  polest ,   nec  in  melaphysicis 

eliminat ,    easqae  nullam   objectivum  nec  in  malheraaticis  ipsis  rebus ,   nil 

valorem  habere  ,  sed  lantum  purum  ac  habet  Theologia  unde  illis  cedere  de- 

Buhjectivum  cogitare  necessarium  esse  beat ,  si  hanc  certitudinem  assequi  non 

statuit.  Ita  vero  se  putat  causam  chri-  polest.  Sed  vide  art.  nostrum  secun- 

stianae  theologiae  contra  Kantium  plane  duro  citatum. 


PART.  III.  SEGT.  I.  GAP.  I.  DE  RAT.  AHT.  FI».  SPEGT.   445 

quinimmo  in  dubium  identidem  revocando,  ut  suae  universali 
dubitationi  semper  adhaereat  (1). 

160.  3°  Rantianus  posset  in  Hermesium  facile  regerere  :  si 
tuum  argumentum ,  quo  probas ,  ex  intelligentia  et  cognitione 
non  dari  ullam  certitudinem ,  validum  sit ,  jam  boc  ipso  proba- 
tur ,  aliquid  certi  posse  e  sola  intelligentia  et  cognifione  probari  (2). 

161.  4°  At  quod  caput  est ,  Hermesius  1°  inutilem  plane  ope- 
ram  in  Kantium  suscepit  (3) ;  etenim  principium  rationalistioum 


(1)  Absurdum  certe  est  dispatare  phi- 
losophice,  vel  dubitando  de  veracitate 
testimonii  immediatOB  conscienticB ,  vel 
illam  tantnm  problemaiice  sopponendo ; 
quidquid  enim  ratiocinando  eflFeceris  , 
cujnsnam  valoris  erit  nisi  dubii  aut 
problematici  f  quale  est  testimonium  , 
unde  iliud  deducis?  Hic  aptari  potest 
illud  prasclarum  Augustini  :  An  aliier 
scires  ie  habere  rationem,  nisi  idra" 
tione  perciperes  ?  De  lib,  arbiir,  lib.  ii , 
cap.  38. 

(2)  Hanc  instantiam  eludere  vellet 
Hermesius,  dum ,  pag.  i34  ,  fatetur, 
hanc  ipsam  demonstrationem  suam  nul- 
lum  prorsus  habere  valorem  objectivum, 
sed  tamen  pro  iis  saltem  valere  debere , 
qui  (  uti  Kantiani )  admittunt  tenere 
pro  vero  certnm  ac  firmum  ex  intelli'- 
gentia  {Einsicht).  Sed  isti  iidem  ipsi 
urgebunt  semper ,  quo  jure  tu  potes 
evertere  cerlitudinem  intelligentice ,  nisi 
ex  intelligentia  P  Et  si  revera  efBcis, 
quod  contendis ,  ergo  aliquid  certi  in- 
telligentia  per  se  necessario  deprehendet. 

(3)  Fatetnr  candide  ipse  Baltzer , 
Hermesium  in  tota  hac  parte  inquisi- 
tionis  suae  oleum  et  operam  perdidisse. 
Hoc  potest  sufficere  ad  patefaciendam 
primam  Kantianam  reliquiam  in  Her» 
mesio  maneniem;  ex  ea  quippe  ipse 


adactus  fuit  ad  criticas  tnquisitiones , 
quas  ipse  ceterum  ex  via  puri  facti 
paucis  paginis  absolvere  potuisset ,  loc. 
cit.  pag.  122.  Quum  igitur  Herme- 
siusy  admissa  suppositione  Kantiana, 
se  conferi  ad  refutandam  Kaniianam 
philosophiam  ope  proprii  hujus  ( phi- 
iosophiae  )  principii  ,  fuit  hoc  ,  si  rei 
substantiam  species,  labor  inuiilis  et 
parum  meritorius,,,  ac  eo  minus  me- 
ritorius ,  quod  iste  ipse  secundus  ar' 
iiculus ,  modo  non  afleo  explicatu  fa- 
cilisy  ialem  subiit  interpreiationem ,  ac 
si  Hermesius  vellet  ibi  ad  exitum  per- 
ducere  suam  ipsius philosophiam ,  dum 
iamen  ipse  tantum  iniendit  refellere 
principium  Kantii.  Ita  Baltzerios  , 
pag.  164,  ac  inter  caeteros ,  qui  ita 
Hermesium  interpretati  sunt ,  me  eliam 
ibi  recenset  in  meo  secundo  articulo 
Anti-Hermesiano.  Ego  vero  Baltzerio , 
quoniam  ipse  sincero  procedit  animo , 
reponam  ,  non  me  quidem  fugisse , 
Hermesium  in  ea  parte  inquisitionis 
suae ,  dum  tenere  pro  vero  necessarium 
ex  vi  intelligentice  {Einsicht)  adeo 
acriter  impugnat,  Kantinm  impugnare 
velle.  Id  apertis  verbis  tradidi  non  uno 
in  loco ;  ac  scriptum  meum  ita  absol- 
vebam ,  ut  monerem  lectores ,  Herme- 
sium  post  illud  opus  destructionis ,  ad 


446  TRACT.    DE    LOGIS    THEOLOGICIS. 

Kantii  satis  per  se  concidit ,  dum  ostenditur  Kantium  ipsum  ex 
facto  immediato  conscientige  tanquam  indubitato  profectum  esse, 
atque  super  hoc  totum  suum  systema/brma/i^Tw^  superstruxisse, 
unde  ipse  etiam  convincitur  aliquid  rationaliter  ac  rationabi^ 
liter  admisisse,  etiam  sine  rationali  demonstratione  (1).  2o  Non 
tam  Kantium  refutavit ,  quam  scepticismum  juvare  videtur  Her- 
mesius.  Ex  eo  enim ,  quod  falsissimum  sit  principium  Kantii , 
nil  certi  nisi  per  logicam  demonstrationem  a  priori  admitten- 
tis  ,  non  sequitur ,  iion  dari  ullam  necessariam  cognitionem  ,  ex 
cujus  intelligentia  per  se  animus  tutissime  ad  verum  determi- 
netur.  Cum  enim  evidentia  immediate  fulget ,  cum  animus  ulti- 
mam  rationem  propositionis  pervidet,  cum  in  factis  internis 
immediatis,  in  ipso  perceptionis  facto  cognoscit,  rem  aliter  se 
habere  non  posse ,  (  quippe ,  dum  sentit  aut  percipit  animus, 
fieri  nequit,  ut  non  sentiat ,  aut  non  percipiat )  habetur  certe 
necessaria  cognitio  metaphysica,  sive  absolute  et  apriori,  sive 
hypothetice  et  aposteriori,  sed  quae  firmissimam  ac  rationabi- 
lem ,  nullo  autem  modo  mere  coecam  ac  subjectivam  certitudi- 
nem  de  veritate  rei  gignit  (2).  Quaerere  vero  in  actibus  reflexis 


CBdificium  suum  philosophicurn  con-  adnotarat  Gailappius  :  Kant  esplicita- 

struendtim  demam  accedere.  Igitar  om-  mente  non  ammette  Valiquid  inconcua- 

nes  animadversiones   meae   eo  tantum  sum,  poiche  egli  pretende  che  la  sua 

spectabantjUt  ostenderem,  Hermesium,  critica  sia  una  scienza  assolutamente 

quoKanliam  profligaret,  ad  ipsara  legi-  a  priori;  ora  non  sarehhe  tale  se  ella 

timam  intelligentiw  ac  evidentice  vim  partisse  dai  dati  sperimentali  della 

profligandam  progressum  esse;  id  quod  coscienza,  ma  essendo  intrinsecamente 

et  nunc  iterum  affirrao  ac  enucleatius  impossibile  di  filosofare ,  senza  am- 

declaro.  Scio,  ne  hocquidem  Baltzerio  metter  il  fatto  della  coscienza  ,   egli 

arridere  posse ,  quippe  qui  in  necessi-  implicitamente  ammette  Valiquid  in- 

tate  credendi,  seu  in  necessaria  fide ,  concussum ,  poichd  questo  filosofo  non 

omne  criteriam  verae  certitudinis  repo-  ha  alcun  timore  delle  contradizioni, 

nit ;  sed  illa  fides  aut  ex  ipsa  evidentia  Lettere  filosofiche,  etc.  pag.  296.  Vide, 

rei  oritur ,  et  tunc  salfem  esset  impro'  si  opus  est ,  versionem  latinam  hujas 

prietas    loquendi   (  vide    Prcenoiand,  loci  ad  calcem  voluminis. 
n.  28  et  seqq.),  aut  esl  cceca  et  sub-  (2)  ^ecessitas  qaippe  illa  oritur  ex 

jectiva ,  et  iliam  plane  rejioimus.  immediato  intuitu  veritatis  ;  nec  aliud 

(1)  Rem  qaoad  Kantiam  egregie  jam  qaam  ipsa  cognitio  veritatis  potest  ha- 


PART.  III.  SEGT.  I.  CAP.  I.  DE  RAT.  ANT.  FID.  SPECT.   447 

perpetuo  ulterioretn  rationem  illius  ipsius  rationis ,  in  qua  mens 
immediate  veritatem  intuetur,  seu  quaerere  rationem  eorum 
quorum  non  est  ratio ,  hoc  humani  intellectus  et  rationis  non 
est,  sed  delirantis  ingenii.  E  contra  Hermesius,  dum  ad  alte- 
rum  extremum  deflectit ,  dum  ex  ipsa  intelligentice ,  ex  ipsa 
evidenticB  vi  suum  tenere  pro  vero  tutum  exurgere  nunquam 
posse,  nequidem  de  testimonio  imuiediato  conscientiae ,  conten- 
dit ,  quo  alio  poterit  certitudinem  omnem  ,  nisi  in  caeco  quodam 
ac  subjectivo  facto  ,  seu  fide  invenire  ,  quo  nil  scepticismo  oppor*^ 
tunius.  Rem  porro  ita  esse  inquisitionis  Hermesianae  progressio 
ostendet. 

162.  Profligata  quoad  certitudinem ,  seu  tenere  pro  vero  Ixx" 
tum  ,  omni  cognitionis  ac  intelligentice  vi ,  aggreditur  Hermesius 
alteram  inquisitionis  partem ,  an  scihcet  ea  certitudo  detur  ex 
necessitate  saltem  immediata,  e  subjecti  nempe  et  prsedicati  eo- 
rumque  nexus  mero  conceptu ,  sine  ulla  cognitione  aut  judicio 
de  nexus  ejusmodi  veritate  ,  ita  tamen  ut  etiam  in  actibus  reflexis 
talis  persuasio  perseveret  (1).  Adnotat  hic  porro,  quaestionem 
hanc,  post  philosophicam  Kantii  crisin,  versari  totam  circaprin- 
cipium   raiionis  sufficientis  (2) ,  unde  inquirendum ,   an  istud 


manam  mentem  necessario  ad  assen-  rale  del  giudizio  :  cioe  la  conoscenza 

sam  determinare.  Prseclare  id  declarat  e  cio  che  naturalmente  determina  il 

Gerdilias  :   Quando  ^  lo  spirito  con-  giudizio,  DelV  origine  del  senso  mo- 

sapetole  a  se  stesso  della  evidenza  con  rale  ^  pag.  2*^8  ,  tora.  2  ,  opp.  Roma. 

cui  conosce  una  veritd ,  egli  non  pud  Ad  calcem  voluminis  dator  hnjas  loci 

non  dirsi  a  se  stesso  riflettendo ,  che  versio  latina. 

la  cosa  e  realmente  quale  egli  la  vede ,  (1)  Hoc  efformat  objectam  articuli 

poiche  non  si  pub  conoscere  intuiti-  tertii  Intr,  Phil,  pag,  i^S  et  seqq. 
vamente  cib  che  non  k,  Laonde  ri-  (2)  Germanice  Z^erAya^aro»  Grwnrf, 

guardo  a  quel particolare  oggetto  si  ac-  seu  Principium  fundamenti,  quod  con- 

quieta  perfettamente  la  voglia  cfie  ha  tinet  in  se  ,  juxta  Hermesium ,    veluti 

lo  spirito  di  sapere  ;  voglia  che  nasce  principia  subordinata ,  tum  principiam 

dalia  inclinazione  che  lo  spinge  a  rin-  substantice  ,     tum"    princlpinm    causce 

tracciare  il  vero,  finchk  Vabbia  sco-  efficientis.  Hinc  nos  pro  ratione  suffi- 

perto,  che  vale  a  dire,  finchh  gli  ri-  cienti  asurpabimus  quandoqae  vocem 

mane  qualche  cosa  da  conoscere,,,  La  fundamenti  (  Grund), 
conoscenza  h  dwnque  la  norma  natu^ 


448 


TRACT,    »E    LOGIS    THEOtOGlClS. 


talera  certitudinem  revera  exnecessztate  imrnediata  progignat  (1). 
Quaerit  ergo  Hermesius  in  hoc  principio  :  Omne,  quod  existit y 
dehet  habere  fundame7itum ,  unde  sity  logw^Wcogitemus ,  l^^quo- 
mo6/o  cogitemus  (2),  Detegit  porro ,  quod  hsec  mentis  functio, 
qua  cogitatur  fundamentum  seu  ratio  sufjiciens  ahcujus  entis 
percepti ,  non  pertinet  ad  intelleotum,  quia  jam  supponit,  hanc 
facultatem  suum  intelligendi  actum  plene  implevisse ,  et  ilU 
supervenit  ad  hoc,  ut  ens  perceptum  reale  reddatur  ac  tutum 
contra  negationem  vedXxi^Xis  (3).  Ergo  ea functio  pertinet  ad  aliam 
plane  diversam  facultatem ,  nempe  rationem ,  cujus  propria  est 
synthetica  operatio  fundandi  seu  stabiliendi  (4).  Hinc  ratio  cogi- 


(1)  Adnotal  Hermesias ,  qaod  ante 
Kantianam  instaarationem  etiam  alia 
principia  ,  uti  illa  identitatis,  contra- 
dictionis,  exclusi  medii  y  communiter 
existimahantur  nos  determinare  ex  «m- 
mediata  necessitate  ad  ea  pro  veris 
habenda ,  tnm  in  cognitione  directa , 
tnm  in  reflexa.  Ast  post  Kantium  non 
amplius  ea  philosophice  spectari  nisi 
veluti  meras  leges  cogitandi;  hinc,  ait 
Hermesius,  eos ,  qui  adhuc  illa  appel- 
\ AUt  principia  formalia  veritatis  ,  ver- 
bis  ludere ;  quia  principium  formali- 
ter  verum  non  est  nisi  recta  cogitatio 
aine  ullo  respectu  ad  veritatem,  ac 
principium  veritatis  formalis  nil  nisi 
lex  cogitationis ,  loc.  cit.  pag.  i5o.  Ex 
quo  patet ,  haec  rationis  principia  nul- 
lum  valorem  objectivum  juxta  Herme- 
sium  habere;  de  quo  alibi,  Tantum  de 
principio  causali ,  pergit  Hermesius , 
est  adhuc  qoaestio  inter  realistas ,  qui 
valorem  illi  ohjectivum  ac  realem  tri- 
buunt ,  et  idealistas,  utiKant  et  Fichte, 
qui  etiam  illud  inter  formalia  principia 
sea  inter  meras  leges  cogitandi  sub' 
jectivas  amandant.  Ergo  de  hoc  tan- 


tum  ,  concludit ,  potest  hic  qnsstio  in- 
stitui.  Ibid.  pag.   i5i. 

(2)  Intr.  Phil,  p.   i53. 

(3)  HcBC  nova  igitur  cognitio  non 
est  ullus  actus  intellectus  (des  Ver- 
standes)^  quia  nil  in  ea  intelligitur , 
nec  etiam  ullus  inteltigendi  actus  per 
illam  procuratur  aut  promovetur  ;  sed 
ea  prwsupponit  ro  intelligere ,  et  quid- 
quid  pertinet  ad  illud  veluti  comple- 
tum  ( Vollbracht ) ,  et  supervenit  tunc 
ejusmodi  actui  cognoscendi  completo 
veluti  novus  omnino  ac  ab  eo  diversus 
cognoscendi  actus ,  ad  hoc  ut  ens  seu 
ohjectum  in  primo  actujam  cognitum 
reddatur  subsistens ,  ac  tutus  fiat  a 
non-esse ,  uno  verbo  ,  ut  fundatum  ait 
(damit  es  begrundet  werde)  loc.  cit. 
pag.  1.54. 

(4)  Ratio  seu  facultas  fundandi  est 
f^ernunft,  Ratio  ,  ait  Hermes ,  est  fa- 
cultas  absolute  distincta  ab  intellectu, 
etsi  cumisto  adhuca  tam  magnisphi-^ 
losophis  cetatis  nostrce  quoad  substan- 
tiam  ( dem  ff^esen  nach )  fuerit  iden' 
tificata,  pag.  i5g.  Licet  porro  aliqua 
distinctio  inter  has   facultateB  admitti 


PART.  III.  SEGT.  I.  GAP.  I.  DB  aAT.  AWT.  FII).  SPEGT.   449 

tal  diverso  omnino  modo  ac  intellectus.  Iste  analytice  ac  logice , 
illa  synthetice,  Iste  intelligitj  etplene  quidem  intelligit ;  illa  nihil 
intelligit,  et  tamen  fundat  ens  ,  ut  vere  sit.  Iste  cogitat  neces- 
sario  objectum  aliquod ;  illa  necessario  cogitat  fundamentum  a 
priori y  superaddendum  objecto ,  quod  cogitat  intellectus.  Quid 
vero  compellit  rationem  ad  illud  fundamentum  cogitandum  ?  Est 
necessitas  naturae  rationis,  quae,  ut  admittat  aliquid  existere, 
debet  posse  cogitare ,  quomodo  illud  esse  queat,  Hoc  vero  non 
est  cogitare  logicum  ;  est  comprehendere ,  ex  quosequitur,  ratio- 
nem  ad  id  impelli  ex  necessitate  comprehendendi  ^  ac  proinde 
ratio  definiri  etiam  potest  comprehendendi  facultas  (1).  Ast  hic 
porro  detegitur ,  rationem  tunc  solum  adstringi  ad  fundamentum 
cogitandum  ,  si  prius  admittat  ens ,  necessario  cogitatum  ab  in- 


possit,  Qt  alibidiximus,  an  haec  tamen 
substantialis  distinctio,  in  ipsa  illarQm 
essenlia  posita  ,  detnr  ,  sanioribus  phi- 
losophis  jadicandnm  relinqaimus.  Ce- 
teram  functionem  rationis,  dum  enli 
fundamentum  superaddit  ( hinz  udenkt) , 
esse  syntheticam  juxta  Herraesiam  , 
evidens  est  ex  ipsis  terminis.  Baltzer , 
Hermesiam  explanans  ,  plane  synthe- 
ticam  vocat ,  loc.  cit,  pag.  225.  Hinc 
Hermesias  hoc  sensa  actum  cogitandi 
rationis  vocat  creativum  ( das  schop- 
ferische  Denhen),  loc.  cit.  pag.  167, 
qaia  nerape  apriori  ex  suo  fundo  eda- 
cit  fundainentum  illad  (  Grund ) ,  sci- 
licet  conceptam  realis  sabstantiae  aat 
realis  caasae  ,  qao  fundat ,  stabilit  ac 
reah  reddit  objectam  sea  ens  illud  ne- 
cessario  perceptam  ab  intellectu ,  qaod 
secas  in  mero  formalis  cogitationis  stata 
maneret. 

(1)  Ratio ,  ait  ipse ,  debet  cogitare 
possey  quomodo  illud  [ens)  esse pos- 
sit.  Patet ,  hoc  non  significare  ullam 
logicam    cogitaiionem,    ( Et    qainam 

T.  IX. 


aliande  ,  proseqaitar  Hermesias  ,  pos- 
set  baecfieri  possibilis  per  saperadditam 
cogitationem  alicajas/M«(/a»ie«^i.'^  Ali- 
qaid  logice  non  est  cogitabile  solam 
propterea ,  qaia  continet  in  se  contra- 
diclionem  ,  et  logice  cogitabile  fit  per 
meram  remotionem  contradictionis), 
Significat  ergo  intime  perspicere  ( ein- 
sehen ) ,  comprehendere  (  begreifen  ) , 
loc.  cit.  pag.  161  ,  162.  Hic  ilerum 
Hermesias  exclodit ,  quodratio,  adhi- 
bendo  principiam  causale ,  analytice 
judicet ;  sed  interim  animadverte  con^ 
tradictionem  Hermesii,  quam  inferias 
melius  patefaciemas.  Ratio  debet  m- 
time  perspicere  ,  jaxta  Hermesiam  , 
qaomodo  possibilis  res  sit ,  et  possibi- 
lem  non  jadicaret,  nisi  haheret  ratio-' 
nem  seu  causam  sufficienfem  unde  sit, 
Ergo  ratio  hoc  jndiciam  efFormat  ex 
principio  ipso  contradicttonis ,  ergo 
per  remotionem  contradictionis ,  ergo 
logice  et  analytice  a  priori ,  qaamvis 
realiter,  Cfr.   Prcenot,  n.  35  (nota), 

29 


450  TRAGT.   DE  LOGIS    THEOLOGICIS. 

tellectu ,  esse  jam  renle.  Ergo  necessitas  rationis  est  tantum  con- 
ditionala  et  mediata;  id  est,  pendet  a  praevio  judicio  rationis 
tenendi  seu  admittendi  aliquid  pro  vero  ac  reali.  Posito  lioc ,  jam 
ratio  non  raodo  cogitat,  necessaria  fundamentiim  supperadden*! 
dum  objecto ,  sed  hoc  fimdamentum  ipsum  pro  vero  ao  reali 
tenet  (1).  Itaque  Hermesius  rejicit,  quod  principiura  rationis 
s uffic ientis  deierminet  ad  tetiendum  pro  vero  ex  necessitate  imme- 
diata,  Nibil  igitur  adhuc ,  concludit  Hermesius ,  circa  objectum 
prsecipuum  inquisitionis  ,  nempe  certitudinem  de  ohjectiva  veri- 
tate,  efFectum  est.  Quippe  ratio  nil  potest  efficere ,  nisi  jam 
admittatur ,  realiter  esse ,  quod  cogitatur  existere.  Quid  ergo 
restat?  Hoc  unum  :  quod  nempe  in  nobis  determinatio  ad  te?ten- 
dum  pro  vero  ac  reali  existat  jam  ante  reflexionem ,  atque  ita 
ut  post  reflexionem  per  quoscumque  actus  reflexos  irrevocabilis 
omnino  maneat  (2).  Haec  est  unica  conditio  ,  a  qua  exitus  totius 
pendet  inquisitionis ;  in  eam  ergo  in  quarto  distincto  articulo 
toto  animo  incumbit  Hermeiius,  realitatem  aliquam,  sicubi  dari 
potest,  tandem  arripere  cupiens  (3).  ^    •  . 

163.  Quoties,  sic  ille  fere  argumentatur ,  videre  mihi  videor 
aliquid  necessario  cognoscere ,  sive  immediate  sit  sive  mediate^ 
me  ipsum  in  sensu  intimo  persuasum  inVenio  de  reahtate  ob- 
jecti ;  dum  e  contra ,  si  cognitio  necessaria  non  est ,  sed  aut  a 
phantasia  aut  a  voluntate  dimanat,  cogniiionem  utique  invenio  , 
ast  persuasionem  illam  non  item  (4).  Haec  porro  ante  reflewio- 

(1)  Intr.  Phil,  pag,   178  et  seqq.  cessarium  ;  ergo ,  aliquis  concladeret , 

Semper  insistit  Hermesios  in  hac  dis-  datar  tenere  pro  vero  ,  id  est  persuasio 

tinctione  inter  necessarium  cogitare  et  tuta  ex  vi  perspicientias ,  seu  eviden- 

necessarium  tenere»  Ast  hic  posset  ur-  tio}  rei  {aus  Einsicht ),  quod  Herrae- 

geri  adversus  illum  :  si  ratio  tenet  pro  sius  omnino  negat. 

vero  et  reali  fundamentum ,  quod  ipsa  (2)  Loc.  cit.  pag,  181. 

necessario  cogitat ,  estne  hoc  ob  aliud  (3)  Loc.  cit.  pag.  184. 

fundamentum?  Et  hoc  aliud  estne  ite-  (h)  Semper germanice  esi Furwahr- 

rum  propter  aliud  uUeriusP  Atque  ila  halten  seu  tenere  pro  vero.  Nos  tamen, 

in  infinitum.  Quod  si  affirmet ,  ratio-  nesemper  hybridis  his  vocibus  utamur, 

nem  tenere^TO  vero  ac  reali  illnd/ww-  quandoque  claritatis  ergo  dicimuspcr- 

damentum  per  se ,  quia  scilicet  com-  suasionem ,  quae  idem  fere  significare 

prehendit,perspicitintime{Einsicht),  videlur. 
illud  fundamentum  esse  inlrinsece  ne- 


PART.    III.     SEGT.    1.    CAP.     I.    DE    HAT.     AWT.    FID,     SPECT.        451 

ne7n  omnem  inilii  indita  est ,  quippe  cura  illo  conscientiae  actu  , 
quo  primum  cognosco  me  cognoscere^  jam  simul  conscientiam 
habeo,  me  persuasum  esse  de  objecti  cogniti  realitate.  Ergo  est 
necessarium  tenere  sive  persuasio  ,  non  autem  sic  volita  admis^ 
sio.  Atenim,  instat  Hermesius,  num  ego  debeo  tantum  scire  et 
cogitare,  me  habere  ante  quemcumque  actum  reflexiim  illam 
persuasionem ,  aut  revera  necessariam  persuasio7iem  habeo  illam 
habendi  (1)?  Nam  si  primum  esset ,  jam  ego  in  secundo  actu  con- 
scientiae  haud  amphus  determinare  ad  iilam  primitivam  per- 
suasionem  uti  existentem  habendam,  sed  illam  uti  meve phceno- 
menicam  spectare  possem,  ac  nihil  proinde  nacti  fuissemus.  At 
enim  in  secundo  illo  actu  conscientiae  non  ego  scio  tantxim  et 
cogito  necessario  existentiam  illius  persuasionis  y  sed  invenio 
simul  in  me  conjunctam  no\am  persuasionem  de  realitate  ejus  , 
quod  scio  et  cogito,  Et  sic  actus  iterando  invenio  semper  per- 
suasionem  de  persuasione  ^  quod  niihi  ante  quemcumque  actura 
reflexionis  persuasio  de  reaUtate  objecti  data  fuerit ,  idque  in 
infinitum  (2).  Ergo  jam  suraus  circulum  necessarice  cogitationis 
emensi ,  et  sumus  necessarice  persuasio7iis  campum  assecuti. 

164.  Verum  persuasio  ista ,  qua  objectum  habeo  pro  reali, 
est  mere  subjectiva ,  et  ceterae  successivce  persuasionis  refleocce 
circa  illam  usque  in  infinitum  non  sunt  nisi  subjectivce;  quinara 
ergo  certitudinem  de  existentia  objectiva  dare  quemit  (3)?  Fateor , 
reponit  Hermesius,  sed  quid  inde?  Num  alia  potest  ab  homine 
aut  quaeri  aut  obtineri  quara  maxima  certitudo  subjectiva  de 
reahtcite  objecti?  Amplius  homini  datum  non  est,  imo  plane 
esset  repugnans.  Inde  vero  nonsequitur ,  necessarium  illud  tenere 

(1)  Loc.  cit,  pag.   187.  directce  persaasionis   est  in  hoc  pro- 

(2)  Loc.  cit.  pag.  188,  189.  Qaod  gressa  posita  :  teneo ,  quia  teneo ,  et 
ego  transfero  persuasionem  depersua-  sic  in  inGnitam.  Baltzerius  hic  loci  vitio 
sione  ,  est  apud  Hermesiam  das  HaU  dat Hermesio,  qaod /brwta/e  cum  rea/», 
ten  des  Haltens,  sea  tenere  de  tenere,  subjectivum  cam  objectivo  confuderit, 
nimirum   iteratio    actuam    reflexorum  loc.  cit.  pag.  2^^  et  seqq. 

circa  primum  ienere  directum.  Verbo,  (3)  Hoc  sibi  objicit  Herraesius  ipse, 

tota  rationalis  cerlitudo  juxta  Herme-      pag.  i^gelseqq. 
sium  circa  objectivam  realitatem  illius 

29. 


452  TRACT.    DE    LOCIS    THEOLOGIGIS 

(  persuasionem  )  nullam  majorem  certitudinem  dare ,  quam  det^ 
necessaria  tantum  scientia,  cognitio  y  aut  cognitio  rei;  quippe 
cum  necessaria  cogjiitione  stat  adhuc  possibilitas  tenendi  contra- 
riutn;  at  cum  necessario  illo  tenere  nequaquam.  Et  quamvis 
denegare  haud  valeam  possibilitatem ,  quod  aliter  in  se  res  se 
habeaty  imo  quod  ipsum  meum  tenere  seu  persuasio  nonnisi 
apparens  sit ,  tamen  ego  illam  et  istud  pro  reali  omnino  tenere 
cogor,  et  hoc  debet  sufficere  (1). 

165.  Est  ne  igitur  confecta  inquisitio?  Minime  subdit  Herme- 
sius  .•  nil  aliud  hactenus  nacti  sumus  ^yxdimpersuasionem  reflexam, 
quod  nos  habuerimus  ante  reffexionem  persuasionem  directam 
de  realitate  rei  perceptae.  Sed  num  necessitalem  habemus  in 
refleocionis  statu  agnoscendi ,  quod  illa  directa  persuasio  fuerit 
revera  necessaria ,  seu  vera  ac  realis  ^  aut  non  potius  a  phantasia 
aut  a  voluntatis  arbitrio  promanans?  Uno  verbo,  estne  illa  di- 
recta  persuasio  per  actum  reflexum  revocabilis  aut  irrevocabilis  ? 
Haec  erat  altera  pars  inquisitionis ,  qua  infecta ,  nil  esset  factum 
omnino.  Igitur  ad  ultimum  inquisitionis  stadium  devenimus ,  a 
quo  nimirum  pendet ,  utrum  meta  attingi  tandem  possit  necne  (2). 
Ita  porro   rem  ad  syllogismum  revocando,  conficit  Hermesius. 

(I)  Nimis  iaterest  afiPerre  verba  ipsa  nere  (persuasio)  potest  uiique  in  ae 

Hermesii :  Cum  ego ,  scribit  in  Introd.  esse  merum  phcBnomenon   ( Schein  ); 

Philosoph,  pag.  191  et   192,  a^iquid  nos  non  possumus  oppositum  demon' 

debeo  tenere  {hahere  ^vo  \ero)  non pos"  strare,   aiit    cognoscere;    sed  qucevis 

8um  tunc  certe  denegarepossibilitatem,  oppositi  cognitio  cequivateret  non-cog" 

quod  res  se  habeat  in  se  aliter  ab  eo  nitioni,  et  illud  unice,  quod  supra 

quam  ego  eam  teneo ;  attamen  ego  non  non-cognitionem  se  extollere  posset, 

habeo  possibilitatem  tenendi,  quodres  esset  necessarium  tenere  de  re  cognita 

aliter   sit ,    aut  possibilitatem  ipsam  in  illa ;  et  hoc  nobis  datum  est,  Jam 

non  tenendi ,  quod  ita  sit.  Eo  autem  prias,  pag.  1^7  9  dixerat  :  Utcumque 

modo  quo  ego  illam  tenere  debeo,  ta-  sit  in  se  verum  aut  falsum  id ,  quod 

liter  illa  mihi  est,  et  talis  debet  pro  ego  pro  vero  debeo  tenere,  si  ego  in- 

me  manere,  qttousque  iUam  ego  debeo  venio ,  quod  ego  illud  pro  vero  debeo 

habere  pro  tali,  quidquid  demum  res  tenere,  atque  aliter  nequeo ,  tunc  est 

esse  possit  in  semetipsa,  Hoc  vero  non  et  manet  verum  pro  me. 
contingit    circa    cognoscere    necessa^         (2)  Loc.  cit.  pag.  19^  ,  §  36, 
rium,  —  Istud  ipsum  necessarium  ie- 


PART.    III.    SKCT.    f.    CAP.    I.    DE    RAT.    AWT.    FID.    SPKCT.        453 

Major  :  ad  hoc ,  ut  in  reflescione  possimus  illam  persuasionem 
de  realitate  objecti  revocare ,  opus  est  inquirere  in  nobis  funda^ 
mentum  seu  causam  illius,  ac  expendere ,  utrum  revera  nos  ad- 
stringat  ad  ita  tenendum^  aut  utrum  mere  phcenomenica  ueces- 
sitas  illa  fuerit ,  sic  ut  nos  huic  apparentiae  ante  reflexionem  ex 
mero  defectu  cognitionis  nosmetipsos  tradideriraus  (1).  Minor: 
atquinon  possumus  in  nobis  hoc  fundamentum  seu  causam  inve- 
nire  ac  expendere  nisi  fidentes  immediatce  conscientiw  nostrw; 
id  quod  nullo  modo  fieri  potest,  siquidem  probavimus,  dicta- 
men  immediatw  consciefitiw  ante  quamvis  aliam  persuasionem 
non  posse  certum  esse ,  ac  proinde  ne  persuasionem  quidem  de 
hoc  dictamine  tutam  esse  posse  (2).  Consequentia :  ergo  ne  qui- 
dem  possumus  valido  modo  sive  invenire  sive  expendere  in  acti- 
bus  reflexis  fundamentum  seu  causam  persuasionis  illius ,  quae 
nobis  ante  reflexionem  data  est ;  ac  proinde  ea  persuasio  manet 
certe  irrevocabilis,  Quod  erat  demonstrandum. 

166.  Ita  demum  sibi  gratulatur  Hermesius  se  basin  metaphy- 
sicse  invenisse  :  primam  scilicet  realitatem  ac  primam  veritatem, 
nempe  realitatem  rei,  cujus  immediatam  conscientiam  habe- 
mus  y  et  veritatem  dictaminis  immediatw  conscientiw ,  testantis 
id  quod  in  nobis  est  (3).  Habes  optime  lector ,  totam  hujus  inqui- 
sitionis  summam;  nunc  expluribus,  quae  animadverti  in  illam 
possent ,  pauca  haec  accipe. 

167.  I.  Argumentum  postremo  allatum,  cui  tota  innititur 
machina ,  duplici  vitio  laborat,  1°  Primum  hic  Hermesius ,  qui 
psychologica  investigatione ,  non  logica  demonstratione ,  uti  Kan- 
tius ,  procedere  se  profitetur ,  in  ipsum  principium  Kantii  palam 
incidit,  dum  demonstratione  syllogistica  probare  contendit  fac- 
tum  ipsum  de  irrevocabilitate  reflexa  persuasionis  directas  im- 
mediatae  conscientiae.  2»  Quod  magis  est ,  circumagitur  aperte  in 


(1)  TJndenam  mo/or}i3GCCon8tatHer-  Hermesios  fidem  omnem  ,  jam  impli- 
mesio  ,  nisi  ex  testimonio  immediatiB  cite  prajslitam  immediatcB  conscienticB  ; 
conscientice  P  Ergo  fidem  ,  implicite  et  consequentia  ipsa  ex  vi  tantam  hu- 
saltem ,  ejas  veracitati  habet.  jas  negationis  dedacitar. 

(2)  In  hac  fwiwori  iterum  subtrahit  (3)  Intr,  Phil.  pag.  198. 


454 


TRAGT.    DE    tOGIS    THEOLOGIGIS. 


(ftallelo,  seu  vera  petitione  principii  {\\  Major  nititur  veracitati 
conscientiae  immediatae ;  minor  et  consequentia  fundantur  in  eo, 
quod  nulla  potest  tuta  fides  huic  ipsi  testimonio  baberi.  Argu- 
mentum  praeterea  eo  recidit :  nos  debere  fidere  immediatce  con" 
scientice  directe  percipienti ,  ac  persuasionem  babenti  de  realitate 
ohjectiva  ex  bac  proprie  ratione ,  quia  rcflecce  non  possumus  ullo 
pacto  fidere  immediatce  ipsi  conscientice,  Quisquis  porro  totum 
Hermesii  processum  rimetur,  videdit ,  eum  in  perpetuo  circulo 
versari ,  dum  nunc  testimoniutn  immediatum  conscientiae  prO" 


(1)  Ut  res  laculentius  pateat  adscis- 
cimus  hic  testimonium  ipsius  Baltzeri , 
qai  de  hac  petitione  principii  fase  agit, 
in  §  64  op.  cit.  ubi  scribit :  Si  vir  ve- 
luti  Uermesius ,  qui  ulpote  empiricus 
psychologus  circulos  vitiosos  in  philoso- 
phicis  principiis  systematum  Kantii  et 
Fictei  detexerat ,  ac  ita  suam  psycholo- 
gioB  viam,  primus  straverat^  si  talis  vir 
nihilominus,  in  principio  fundamentali 
sui  proprii  systematis...  philosophice 
constabiliendo ,  in  pelitionem  principii 
prolabitur ;  potest  inde  colligi ,  quam 
proditorius  esset  labyrinlhus  ille,  in  quo 
Germanorum  mens  debebat  punctum  sa- 
liens  philosophicB  invenire ,  posteaquam 
ipsa  perdidisset  filum  ariadnmum  empi- 
riccB  psychologiw  y  alque  inter  ambages 
logici  arbitrii  se  oberrare  sivisset.  Ita 
\ero  pressius  ad  rein,  pag.  iSi :  Eodem 
prorsus  pacto,  inquit,  persuasio  illa  de 
persuasione  (  das  Halten  des  Haltens ) 
ab  Hermesio  declarata ,  non  est  nisi  phce- 
nomenica,  minime  vero  realis,  id  quod 
Ilermesius  ob  furtive  in  eo  illapsam  illu- 
sionem  non  vidit.  —  Postquam  ergo  ita 
ostendisset  Hermesius  illam  persuasio- 
nem  de  persuasione  veluti  ( supposititie) 
realem ,  procedit  ad  qucestionem  de  irre- 
vocabilitate  reflcxa ,  atque  hic  infidelis 
evadit  principio  suo  psychologico ,  et  ne- 
cessitate  impulsus  iterum  in  logicam  de- 


monstrandi  methodum  Kantianam  prcB- 
cipitat.  Erat  quippe  ipsi  impossibile, 
illam  persuasionem  de  persuasione  in  in- 
teriori  immediata  conscientia  veluti  ir- 
revocabilem  invenire,  quando  hujus  con- 
scienticB  certitudo  (seu  veracitas)  adhuc 
ipsi  problematica  erat;  hinc  volens  no- 
lens  debuit  quoerere  illam  irrevocabili- 
tatem  ope  alicujus  argumenti,  id  quod 
fieri  non  poterat  quin  recurreret  ad 
principium  causale.  Attamen  argumen- 
tum  ipsum  ope  illius  principii  poterat 
vicissim  tantum  inslitui  per  immedia- 
tam  internam  conscientiam ,  quoe  illud 
comitatur;  ac  proinde,  cum  istius  (con- 
scientiae)  veracitas  nondum  stabilita  es- 
set,  solum  uti  argumentatio  in  circulo 
versans  poterat  se  exhibere ;  id  quod 
Hermesium  effugit.  Iste  error  eo  notabi- 
lior  est,  quia  in  formanda  hac  argumen- 
tatione  habetur  in  Majori  fiducia  impli- 
cita  interiori  immediatw  conscienticB ,  et 
statim  postea  in  minori  insistitur  in  il- 
lius  veracitate  veluti  non  probata,  ad 
inferendam  inde  consequentiam  syllo- 
gismi.  Ergo  hic  unum  idemque  medium 
cognitionis  adhibetur  diversis  sibique 
plane  contradictoriis  modis,  et  sumitur 
tanquam  probans  pro  fine  positivo  et  ne- 
gativo  in  una  eademque  re.  Postea  rem 
uberius  adhuc  declarat. 


PART:.    IU.    SEGT.    I.    CAP.    1.     DE    RAT.     AWT.    FID.    SPEGT.        455 

blematice  sumit ,  ut  ambtguum  vel  gratuitmn ,  nunc  sceptice  ut 
fallax y  nunc  docjmatice  ut  irrevocabile  et  infallibile. 

168.  II.  Quum  philosophus  ahquis  post  suas  omnes  inquisi- 
tiones  eo  deveniat ,  ut  declaret ,  se  talem  humanae  cognitioni 
ac  reahtati  objectivae  rerum  certitudinem  tutari ,  quge  firmissi- 
mam  persuasionem  tibi  pariat,  sed  ita  ut  res  possint  nihilominus 
esse  iri  se  aliter  omnino,  nempe  non  existere ,  dum  tu  tamen 
debeas  persuasus  esse  illas  existere  ,ac  ipsa  eadem  haQcpersuasio^ 
qux  te  cogit  ad  ita  et  ita  tenendum ,  possit  csse  merum  phceno- 
menon  y  num  hoc  non  est  certitudinis  o bjectivce  causann  tibi  plane 
desperatam  declarare?  Hoc  porro  agit  Hermesius  (1). 

169.  nr.  In  objectivitaie  facti  immediatae  conscientiae  primam 
veritatem  ac  realitatem  locat  Hermesius.  Optime ;  sed  qugenam 
est  objectivitas  illa ,  nisi  animus  in  ipsa  habeat  actualitatem  ac 
realitatem  proprii  sui  Ego  ?  Atqui  hocnegat  mordicus  Hermesius, 
qui  nimirum  id  ad  alteram  plane  distinctam  quaestionem  rejicit , 
ubi  longam  ac  implexam  demonstrationem  conficit,  ut  probet , 
istud  Ego  esse  reale  et  objectivum  (2).  Ergo  quidquid  hactenus 


(1)  Recolantar  superias  exposita  videretur  eliam  admitti  debere  ipsum 
pag.  474»  ^^^^  (0*  ^9^  ^'^  reale.  Subdit  tamen  :  Qui  huic 

(2)  Intr,  PhiL  Secunda  Inquisi-  apparentioB  credit,  debetetiamjudicarey 
tione ,  ubi  ad  conficiendam  demon-  jamillico  simulinventamesserealitatem 
strationem  existentiae  Dei  prius  fuse  roS  Ego...  Neque  rarum  est  itajudicari 
demonstrareaggrediturilermesiusrea/i-  ex  tali  apparentia  (Schein)  valde  revera 
tatem  mundi  tum  interni  tum  externi  deceptrice.  Cui  nota  non  est  illa  celebris 
(  der  Innen-und  Aussenwelt).  Ita  porro  <^deo  demonstratio pro  realitateroSEgo : 
in  articulo  primo  quaestionem  propo-  Ego  cogito ,  ergo  existo.  Et  quid  aliud 
nit  :  Debet  ne  ratio  re/lectens  liabere  ^^^  ^«'  ^*'«* «"«  illusoria  demonslratio? 

7    •  ,                     1           1-  Utique  jam  ista...  eovitio  laborat.quod 

pro  reali  internum  munaum  nobts  ap-  ^    /                ,            ... 

parentem?  quam  nt  resolvat,  nimirum 


assumitur  actualitas  cogitationis  ex  tes- 

-                                      .  j.        P  timonio  immediatw  conscienticB ,  quin 

'                                           9  f  prius  necessaria  certitudo  istius  testi- 

quadraginta   pagellas    insumit.    Objicit  ^^^..  ^^^  ^^-^^^^  ^^,.„^  ^^,^^^  o,^,^,^, 

sibi  porro  in  limine  ipso ,  quod  posita  ^^^^  /^^c  etiam  vitio  seposilo ,  semper 

necessaria  realitate  objectorum ,  qua-  admitteretur  propter  definitam  realita- 

iia  apparent  in  conceptu  nostro  ,  de-  tem  cogitationis ,  id  est ,  propter  realita- 

berent  etiam  uti  reales  admilti  modi-  tem  modificationis  tov  Ego,  realitas  ip- 

ficationes  roo  Ego,  ac  implicite  proinde  sius  Ego...  Ad  detegendam  hanc  fallacem 


456 


THACT.    DH    LOCIS    THEOLOGIGIS. 


de  objectivitate  reali  conscientlae  ac  de  principio  causm  probavit, 
in  Ego  mere  phcenomenico  fundatur.  Et  quomodo  Ego  phoeno- 
menicum  potest  ad  quidquam ,  quod  non  sit  mere  phcenome- 
non  y  jure  concludere  (1)? 

170.  IV.  Principium  causale  hermesianum,  de  cujus  realitate 
contra  Kantium  detecta  maxime  gloriatur  Hermesius ,  sibi  ipsi  re- 
pugnat.  Nam  1°  est  judicium  syntheticum  a  priori^  siquidem 
asseritur,  esse  functionem  plane  sgntheticam ,  qua  ratio  produ- 
cit ,  ac  ex  ipsa  natura  sua  creat  fundamentum ,  quod  ipsa  su- 
peraddit  enti  percepto  necessario  ab  intellectu ,  idque  sine  uUa 
objecti  cognitione  ;  ergo  superadditur  a  ratione  coecomodo,  quin 
cognoscat,  utrum  prcedicatum  illud  fundamenti  subjecto  con- 
veniat  necne.  Ergo  synthetice  omnino  et  a  priori  Kantiano  modo. 
2o  Est  simul  judicium  analyticum  a  priori;  siquidem  asseritur, 
rationem  superaddere  fundamentum  ex  necessitate  comprehen- 
dendi,  quomodo  res  y  cogitata  necessario  nt  realis  ah  intellectUy 
possibilis  sit,  Ergo  ratio  cognoscit  impossihilitatem  oppositi ;  ergo 
videt ,   quod  principium ,  nil  est  sine  fundamento ,  revocatur 


illusionemf  elc.  pag.  280,  281.  Plura 
inde  patent  :  1°  Herraesias  exigit  de- 
monstrationem  pro  ipsa  immediata  con-' 
scientia,  2°  Illusionem  existimat,  ex 
realitate  affectionis  nostri  Ego  statim 
concladere  ad  realem  nostram  exis' 
tentiam.  S^  Nallam  sensum  sai  ipsius 
animo  essentialem  agnoscit.  /1°  Duo 
Ego  admittit,  phcenomenicum  anum, 
alteram  suhstantiale,  5°  Ut  fiat  legiti- 
mas  ex  primo  ad  alteram  transitus  , 
longam  ac  implexam  ratiocinationem 
exposcit ,  deductam  ex  successivis per- 
mutationihus  nostri  Ego  ,  ex  principio 
suhstanticB ,  ac  ex  principio  causalita- 
tis,  qaae  jam  admitti  debent  ati  prin- 
cipia  non  formalia  sed  reatia  ante 
realitatem  ipsias  Ego,  qui  illa  perci- 


pit.  Istane  est  pliilosophia  ,  qase  incipit 
a  realitate  ;  aut  non  potius  ( Philoso- 
phie  des  P^erstandes  )  philosophia  illa 
ahstracti  intellectus,  quam  tamenHer- 
mesius  se  primum  valide  oppugnasse 
prae  se  fert  ? 

(1)  Videtur  hoc  Ballzeriam  aon  eflPa- 
gisse,  si  mentem  ejus  rite  assequimar, 
dum  ait  :  Ita  Hermesius  in  cognitio" 
nem  venire  potuisset ,  quod  illud  Ego,  a 
se  prcBsuppositum  in  interiori  veluti 
animi  fundo ,  non  solum  debeat  esse  Ego 
formale  seu  Ego-subjectum ,  sed  etiam 
Ego  reale  seu  Ego-objectum ;  quia  secus 
in  se  non  posset  habere  potentiam  dete- 
gendi  fundamentum  aliquod  reale  et  for- 
malCf  id  est,  aliquod  Non-Ego  substan- 
tiale,  objectum  simul  et  subjectumy  loc. 
cit.  pag.  236. 


PART.  in.  6KGT.  1.  CAP«  I.  DB  HAT.  AKT.  FID.  SPEGT. 


457 


ad  principium  contradictionis ;  est  ergo  judicium  identicum  ,  ac 
proinde  analyticum  a  priori  {V).  Quae  majorpugna? 

171.  V.  Hermesius  nedum  essentialiter  rationem  ab  intellectu 
dislinguit ,  sed  perpetuam  inter  illa  pugnam  inducit.  Intellectus  , 
Kantiano  modo  ,  non  est  per  eum  nisi  facultas  conceptuum  ,  mera 
{diCvxXidisnecessario  cogitandiy  acestjoer  se  fallax ,  quae  nihil  potest 
tenere  ut  verum  ac  reale,  Ratio  contra  est  unica  facultas  reali- 
tatis  et  veritatis;  quse  debet  necessario  dubitare  de  realitate 
cujusque  rei,  quae  ab  intellectu  ut  realis  percipitur  (2);  quae  sola 
potest  tenere  ac  admittere  aliquid  ut  reale  ac  verum.  Quid  ma- 
gis  anti-psychologicum? 


(1)  Recolantar  tam  qaae  in  PrcB- 
notandis  de  hoc  principio  causali 
nionaimas ,  nam.  35  ,  tum  quse  de  prin- 
cipio  caasali  Hermesiano  jam  adnota- 
vimas  paalo  ante,  pag,  449»  iio*.  (0* 
Ex  his  et  cx  praecedentibas  potest  col- 
ligi ,  qaanti  faciendam  sit  meritam , 
qaod  tribaitar  Hermesio  a  sais  secta- 
toribas ,  qaod  nempe  primas  omniam 
principiam  causale  psychologice  de- 
monstraverit  at  vere  reale  adversasEan- 
tiam.Qaid?  qaod  Baltzerias  ipse  ,  qai 
magnas  ob  id  Hermesio  grates  habendas 
profitetar,  in  §  63,  fasc.  i  cit.  expresse 
ostendendam  assamit  propter  alias  ra- 
tiones ,  qaas  non  est  hajas  loci  refer- 
re ,  Hermeaium  principia  aive  exis- 
tentioB  (vom  Seyn)  sive  causce  (vom 
Grand ),  quoB  veluti  realiaprius  inve- 
nerat,  postea  ob  psychologicum  erro- 
rem  inter  ohjectum  formale  et  reale 
scientifice  perdidisse ,  et  solum  uti 
principia  formalia  in  sua  metaphysica 
construenda  adhibuisse.  Qaod  quidem 
semper  recidit  in  vitiam  fandamentale 
Hermesiani  systematis  ,  qaod  in  circalo 
mere  formali  ac  subjectivo  perpetao 
versetar. 


(2)  Statim  ac ,  ait  Hermesias,  ac^ 
cedit  reflexio,  ac  ratio  investigat  co- 
'  gitaliOnem  intellectus ,  ens  uti  reale 
exhibentem  {dsLS  realisirende  Denken)^ 
tantum  abest  ut  ratio  debeat  amplius 
pro  reali  habere  illud ,  quod  intelle- 
ctus  cogitat  ut  reale ,  quin  potius  ne- 
cessario  dubitare  debet  de  realitate  hu- 
jus  eogitationis  intellectus,..  Atque  ista 
dubitatio  potest  utique  repelli  per 
actum  voluntatis  rationi  ipsi  contra^ 
dicentem,  ac  proinde  coram  ejus  tribu^ 
nali  repudiabilem ,  sed  nunquam  tolli, 
pag.  i8i.  Etiam  hoc  loco  possamas 
proYOcarc  ad  testimoniam  Baltzeri ,  qai 
eamdem  psychologicam  antilogiam  in 
magistro  sao  Hermesio  inter  intelleclam 
et  rationem  dolet ;  tametsi  ipse  ex  aliis 
principiis  ad  hoc  deveniat.  Vide  op. 
cit.  §§  65  ,  ^Q  ^  abi  ostendit ,  Herme- 
fiium  locupletasse  rationem  cum  proe- 
judicio  intellectus,  dam  ex  altera  parte 
intellectum  modo  Kantiano  cum  dis- 
pendio  rationis  locupletavit ;  ac  prae- 
terea  fanctiones  intellectus  ac  rationis 
non  tam  logice  distinxisse,  quam  psy' 
chologice  contra  nataram  reram  ab 
invicem  separasae ,  aat  potias  hostiles 
effecisse. 


458 


TRAGT.    DE    tOCIS    THEOLOGICIS, 


172.  VI.  Hermesius ,  modo  item  plane  Kantiano ,  intellectut 
formas  seu  categorias  suas  a  priori  vindicat ;  solum  intuitiones 
sensibiles  spatii  et  temporis ,  quas  Rantius  a  priori  item  admi- 
serat,  rejicit  Hermesius,  easque  a  posteriori  esse  t^ossq  asserit; 
minime  tamen  ostendit  id  ,  quod  ad  Kantismum  refellendum  prae- 
cipuum  caput  esse  videbatur  (1). 

173.  Vn.  Magnum  psychologicum  inventum,  quo  Hermesius 
se  metapbysicae  basim  detexisse  putat ,  est  distinctio  illa  inter 
necessarium  cogitare  et  scire ,  et  necessarium  tenere;  dum  neces- 
sario  cogitat  ac  scit  intellectus  objectum  uti  reale  ^  nondum,  ait 
ipse,  illud  est  veruni  ac  reah  pro  me  ;  est  logica  cogitatio  ,  cujus 
oppositum  possum  tenere,  Ast  cum  ratio  necessario  tenet  pro 
vero  ac  reali  objectum,  impossibile  plane  est,  me  aliter  illud 
tenere  (2).  Age  vero ,  ad  analysin  revocetur  illud  tenere  Hermesii, 
Quid  est  nisi  necessaria  persuasio  animi  rem  ita  et  non  aliter 
essef  Et  ea  persuasioa  quonam  gignitur ,  nisi  a  necessario  assensu 
alicui  necessariae  propositioniseu  judicio?  Nunc  quaerimus  :  neces- 


(1)  Satis  est  consulere  Hermesiam, 
Intr,  Phil,  pag.  i56,  ubi  scribit  : 
Etiam  intellecius  efformat  a  priori 
puros  conceptus  suos  realitatis ,  qua- 
litatis,  suhstantice  ac  cceteros  (nempe 
Kantianas  categorias).  Mentem  Hermesii 
explanat  Baltzerias ,  ac  queritar  de  hac 
Eantianismi  reliquia  in  iiio  pluribus 
locis.  Intellectum ,  ait ,  considerat  Hev' 
mesius ,  Kantiano  plane  modo ,  uti 
meram  facuhatem  cogitandi ,  et  qui^ 
dem  a  priori,  pag.  262.  Si  quis  porro 
congereret  omnia  loca ,  in  quibus  Balt- 
zer ,  amore  veritatis  ductus ,  profitetur , 
Hermesium  laqueis  Kantianis  irretitum 
adhuc  fuisse  ,  reliquias  Kantismi  ve- 
luti  hcereditarias  cofiservasse ,  Kan- 
tismum  nonnisi  dimidiate  superasse , 
subjectivum  pro  ohjectivo ,  formale pro 
reali  assumpsisse,  demum  nonnisi  se- 
mirealismum  assecutum  esse ,  is  certe 


plures  paginas  ex  iis  couiiceret.  Ita  au- 
ctor  iste ,  qui  omnes  hujus  systematis 
rimas  perlustrarat. 

(!2)  Hinc  Hermesius ,  referente  Balt- 
zer ,  aflirmare  solitus  erat,  philosophiam 
Kantii  esse  philosophiam  cognoscendi, 
suam  yero  esse  philosophiam  tenendi» 
Hinc  idem  flermesius  collaudat  Fich- 
teum  ,  eo  quod  solus  hoc  pbilosophicnm 
dictamen  protulerit  :  A  scientia  seu 
scire  ( Wissen )  ad  objectum  scien^ 
ticB  transire ,  impossihile  plane  esse  ; 
idcirco  aut  nos  debere  statim  a  reali- 
tate  incipere  posse ,  aut  nunquam  no8 
posse  ad  realitatem pervenire.  Sed  num 
Hermesius  huic  principio  fidelis  existit, 
duro  demonstrationem  exigit  pro  rea- 
litate  testimonii  immediatse  conscientiae , 
multoque  magis  pro  actualitate  obje- 
cliva  nostri  Ego  P  Cfr.  quae  modo  ad- 
notavimus. 


PART.    III.    SEGT.    I.    CAP.    1.    BE    RAT.    ANT.    FID.    SPEGT.        459 

sarius  assensus  ille  perficiturne  ex  ccbco  impulsu  et  instinctiva 
lege ,  an  vero  a  cognitione  veritatis.  Si  primum  dicit  Hermesius , 
ergo  illud  tenere  suiim  non  est  nisi  ccecum  ac  siibjectivum ,  quod 
nullam  certitudinem  legitimam  tutari  potest,  planeque  caecis 
Reidii  instinctibus  aequivalet ;  si  alterum ,  ergo  cognitio  veritatis 
est  causa  generatrix  omnis  assensus ,  omnis  persuasionis  ac  cer- 
titudinis  :  ecquid  reapse  nisi  veritas  mentem  potest  ad  assensum 
necessario  determinare?  Admittimus  ergo,  quod  certitudo  ex  tri- 
bus  elementis  logice  distinctis  constet ,  cujusmodi  sunt  1°  veritas 
in  objecto  ,  2°  persuasio  firma  in  subjecto  ,  S®  motivura  ,  seu  ratio 
evidens ,  quae  illam  persuasionem  de  veritate  gignit  (1).  Sed  cur 
psychologice  res  scindit  Hermesius?  Quia  nempe ,  regerit  ipse, 
si  necessario  cogitamus  tantum ,  semper  possumus  tenere  oppo- 
silum  sdXlemreflexe.  Atquinegamus  plane ;  etenim ,  si  vere  neces- 
saria  est  cognitio  ac  judicium ,  talis  erit  etiam  in  actu  reflexo; 
quia  nimirum  veritatis  intuitus  semper  aeque  invincibiliter  deter- 
minabitassensum  nostrum ,  nisinobis  ipsis  vim  maximam  inferre^ 
ac  ipsi  possibilitati  cogitandi  valedicere  velimus  (2). 

(1)  Hicveroadnotandamquod,  cam  trariam  persuadere ;  aat  dam  se  joas- 
veritas  in  propositione ,  sea  intaitione  site  afFectum  sentit ,  se  non  ab  aliqao 
aliqaa  immediate  fulget,  tunc  ipsa  ve-  objecto  ,  quodcumque  tandem  sit,  a  se 
ritas  objecti  et  motivum  ,  quod  in  no-  distinclo  afFectum  tenere?  Qais  hoc 
bis  persuasionem  firmissimam  gignit  aflirmabitP  NulluSf  aiebat  boc  sensu 
de  illa ,  identiGcantur  ;  quia  tunc  ve-  S.  Thomas ,  potest  cogitare  veritatem 
ritas  ipsa  est  ultima  ratio  logica  ,  in  non  esse,  De  Verit.  q.  lo  ,  art.  I2. 
cujus  immediato  intuitu  non  possumus  Ea,  quos  naturaliter  rationi  sunt  in- 
non  plene  conquiescere  eidemque  non  sita ,  verissima  esse  constat ,  in  tan- 
firmiter  adhaerere.  tum  ut  nec  ea  esse  falsa  sit  possihile 

(2)  Sane  quid  sibi  vult  psychologica  cogitare.  Contra  Gent,  i,  7.  Scireest 
sua  dislinctione  Hermesius  ?  An  quod ,  causani  rei  cognoscere  ,  et  quoniam 
dum  quis  necessario  cogitat  ac  cogno-  impossihile  est  aliter  se  hahere.  Ihid. 
scittantum,  impossibileidem  simulesse  De  verit,  q.  cXt.  art.  10,  Fatemur,  in 
et  non  esse  ,  aut  efTectum  non  posse  certitudine  morali ,  ut  jam  monuimas 
sine  causa  existere,  oppositum  tenere  in  Prasnotandisy  n.  27,  posse  volan- 
possit  ?  An  quod ,  dum  ex  testimonio  tatem  majorem  habere  inflaxam  ,  ita 
immediato  intimi  sensus  cognoscit,  ne-  tamen  ut  quandoque  aeque  rationabilis 
cessario  se  cogitare  ,  sentire ,  velle ,  ac  ac  ineluctabilis  inde  persuasio  exurgal. 
proindeexistere,  possit  tamen  sibi  con-  Sed  quid  praelerea  significat  illud  Her- 


460 


TRAGT.    Dl    LOGIS    THEOLOGICIS, 


174.  Plura  adhuc  superessent  adnotanda  de  erapirismo  liujus 
systematis  (1),  aliisque  non  paucis;  sed  lisec  satis  pro  re  nostra 
dictasint.  Aliqua  tantum  de  altero  certitudinis  hermesianae  fonte, 
de  admittere  pro  vero ,  hrevissirae  attingamus. 

175.  Tenere  pro  vero ,  de  quo  hactenus ,  est  persuasio  illa, 
quae  oritur  ex  ratione  theoretica ;  admittere  autem  pro  vero  est , 
quae  enascitur  ex  ratione  movQ^  prsescrihente,  seu  jorflc^i^cfls  (2). 
Dictamen  legis  morahs  exurgit  juxta  Hermesium  ex  ea  facultate , 
qua  quisque  approhat  illud  orane  quod  vi%  est  (3),  seu  quod  ratio 


mesii?  Cum  ego  t6neo  aliquidpro  vero 
acfealifjam  impossibile  est  quod  ego 
oppositum  teneam,  Certe  ,  scholasticns 
regeret ,  in  sensu  composito  Terissimum 
est,  qaia,  dam  assentior,  non  possam 
non  assentiri.  Sed  qaaestio  est ,  atram 
qais  debeat  necessario  in  eo  assensa 
in  eo  tenere  perseverare.  Atqai ,  si  ad- 
mittitar ,  illam ,  qai  necessario  tantam 
aliqaid  cognoscit,  posse  semper  con- 
trariam  hajas  tenere,  jampoteritetiam 
revocare  necessariam  assensam  sive 
qaodcamqae  tenere»  Qaid  porro  aliad 
sceptici  efiicere  saltem  conantar?  Sed 
nos  hisce  reponemas  cam  Joan.  Dans 
Scoto  :  Si  quis  proterve  neget,  illos 
actus  inesse  homini ,  non  est  cum  eo 
ulterius  disputandum  y  sicut  nec  cum 
dicente  :  Non  video  colorem  ;  sed  illi 
dicendum  :  Tu  indiges  sensu ,  quia 
coBCus  es,  Ita  quia  quodam  sensu  in- 
teriori  experimur  istos  actus  in  nohis, 
si  istos  neget  f  dicendum  est,  eumnon 
esse  hominem,  quia  non  habet  illam 
visionem  interiorem ,  quam  alii  ex' 
periuniur  se  habere,  In  lib,  iv ,  Sent, 
dist.  4^9  ^*  ^* 

(1)  Remittimas  nos  ob  id  ad  articu- 
lum  nostrum  secundum  jam  cit. 

(2)  Distinctio  rationis  in  theoreticam 


et  practicam  antiquissima  est ,  et  cam 
ab  ipso  Aristotele  tum  saepeaS.  Thoma 
ac  scholasticis  caeteris  usurpata ;  sed  illud 
etiam  verissimum ,  unam  tantum  ra- 
tionem  ab  iis  agnitam  fnisse ,  quae 
nempe ,  si  in  mera  contemplatione  spe- 
culativa  veri  sistit ,  theoretica,  si  autem 
cognitionem  veri  ordinat  ad  opus,  ac 
mores  proinde  moderatur  ,  practica 
dicta  est.  Hinc,  quidquid  a  ratione 
practica  decernitur ,  semper  in  ipsa  ra- 
tione  theoretica  suum  debet  fandamen- 
tum  habere.  Instaurationi  vel  eversioni 
Kantianae  debetur  ea  essentialis  distin- 
ctio ,  qua  ratio  homana  in  duas  veluti 
partes  est  scissa ,  quae  simnl  confligant 
oportet ,  dum  ratio  practica  illud  debet 
admittere  ex  officio  morali  ut  postula- 
tum  ,  aut  practice  vernm ,  quod  theO' 
retica  ratio  aut  respuit,  aut  de  cajus 
veritate  aequo  jure  dubitare  potest.  Her- 
mesium  porro  non  reprehendimus,  quod 
eam  scholasticam  distinctionem  secta- 
tus  fuerit ,  sed  quod  ,  Kantianis  prin- 
cipiis  indulgens ,  saltera  ex  parte  in 
vitia  illa,  uti  nunc  ostendemus,  de- 
lapsus  sit. 

(3)  Germanice  est  Kraft,  loc.  cit. 
pag.  204. 


PAET.    III.    SEGT.    l.    GAP.    I.    DB   RAT.    ANT.    FID,   8PECT.        461 

necessario  agnoscit  uti  reale^  ac  maxime  illas  vires,  quasdigni- 
tatem  hominis  supra  cetera  entia  terrestria  ostendunt,  ut  inteU 
ligentiamy  libertatem ,  betieficentiam  in  ceteros,  etc.  et  reprobat 
contraria.  Hinc  ratio  practica  suum  supremum  imperativum  cate- 
goricum  ita  profert :  Exhibe  pure  et  serva  in  te  et  in  aliis  dig* 
nitatem  humanam  (1).  Hinc  imponit  fines  practicos  seu  morales 
necessarios;  hinc  necessitatem  moralem,  strictam  scilicet  obli- 
gationem  parit ;  quippe  ratio  est  legislatrix  legemque  suam  san- 
clionecommunit,  nempe  reprobatione  yel  repudiatione  sui  ipsius 
in  eos,  qui  illam  violant  (2). 

176.  Nunc  igitur  quaerit  Hermesius  :  num  detur  tutum  admit- 
tere  pro  vero  eos  motivis  finium  moralium  necessariorum  ^  seu 
clarius  :  num  ex  practica  ratione  obligante  possit  miquam  dari 
necessitas  admittendi  aliquid  (  aliquam  cognitionem  )  pro  verOy 
quod  theoretice  sit  dubitabile;  en  hujus  secundae  sectionis  obje- 
ctum.  Affirmative  quaestionem  resolvit  Hermesius  ex  istis  princi- 
piis  :  Omne  imperativum  seu  officium  absolutum  rationis  practicw 
exigit  observantiam ,  ac  proinde  omne  id  ,  sine  quo  observari 
nou  posset;  atqui  sunt  plura  principia  seu  officia  moraha  uni- 
versalia  absoluta^  quae,  nisi  admittas  pro  veris  illas  circum- 
stantias  licet  theoretice  dubitabiles ,  in  quibus  unice  illa  obligant , 
seu  officia  absoluta  sunt,  jam  non  possent  impleri;  ergo  ratio 
practica  imponit  in  iis  casibus  necessitatem  admittendi pro  veris 
circumstantias  illas  (  seu  illam  cognitionem  )  licet  theoretice 
dubitabiles  (3). 


(1)  Adnotat  Hermesins,  quod  ,  si  legum  y  aut,,»  qui>d  idem  est ,  impo» 
agatnr  de  perficienda  bac  hamana  dig-  nunt  nobis  moralem  necessitatem  ea 
nitate ,  tanc  ratio  practica  non  imperat ,  implendi,  pag.  209.  Plnra  hic  occar* 
sed  hortatnr  et  consalit.  rerent  notanda  de  hoc  morali  systemate 

(2)  Practica  ratio,  ait,  est  legisla-  hermesiano ,  abi  ratio  est  autonoma, 
trix  ( Gesetzgeberin  )  ;  sensualitas  au-  edacit  e  fando  sao  legem  strictamqae 
tem  nequaquam,  pag.  210,  fpsa  im-  obligationem  ,  imperat  sibi  ipsi  et  obe- 
perat  :  Tu  debes.,,  Per  accedentem  dire  debet.  Qaid  moralem  Kantii  do- 
pcenam  repudiationis  sui  ipsius(hmno  ctrinam  exhibet  fidelias?  Sed  innaisse 
quippe  reprobat  se  ipsum)  accipiunt  sat  esto. 

imperia  rationis  practiccB  sanctionem  (3)  Longam  disputationem  Hermesii 


462 


TRACT.  DE    LOGIS    THEOLOGIGIS. 


177.  Nimis  prgestat  expendere  exempla  ,  quibus  rem  illustrat 
Hermesius.  Ex  posito  supremo  moralitatis  principio  (  quod  con- 
tinet  etiam  obligationein  adhibendi  media  necessaria  ad  illum 
finem  )  suapte  consequitur  ,  !<>  officium  absolufum  ^  quo  tenemur 
ad  vitam  proximi  proesertim  periclitantem  omni  ope  servandam , 
puta  ,  siquem  videamusin  aquis  jamjamse  submergentem :  atqui 
nisi  tunc  admitteretur  pro  vero  testimonium  se?isuum  externo- 
rum  y  quinam  illi  unquam  posset  officio  satisfieri?  Ergo  licet 
theoretice  dubitari  semper  de  ejusmodi  testimonio  queat,  ratio 
practica  imponit  tunc  officium  admittendi  pro  vero  illud  testi- 
monium  (1).  2°  Ofjicium  absolutum  vitam  nostram  mediis  omni- 
bus  conservandi;  atqui,  nisi  quis,  dum  infirraatur,  admitteret 
pro  verOy  medicum  habere  scientiam  necessariam ,  ac  nul-' 
lam  voluntatem  necandi y  nunquam  posset  satisfacere  officio,  quo 
alienam  opem  eo  in  casu  tenetur  adhibere.  Ergo,  tametsi  sem- 
per  theoretice  dubitare  queat  de  scientia  ac  honestate  medici, 
debet  ex  jorac^eccerationis  imperio  utrumque  admitterepro  vero  (2). 


ad  honc  syllogismnm  revocari  facile 
posse  ,  nobis  visam  est.  Hic  porro  pri- 
mam  adnotes  velim ,  ratipnem  mora- 
lem  sea  practicam  nunquam  esse  cri- 
teriam  posse  certitodinis  ac  veritatis , 
sed  hoc  jam  praesupponere.  Omnis 
qaippe  certitudo ,  com  a  persuasione 
firraa  ac  rationabili,  sine  formidine 
oppositi ,  prodacatur  ,  debet  a  ratione 
theoretica  manare;  et  qoidqoid  demom 
ratio /?racaca  directe  vel  indirecte  prae- 
scribit,  eatenos  validum  esse  potest, 
qoatenos  theoretica  ratio  illod  oti  ve- 
rom  ac  reale  habet ;  secos  homo  non- 
qoam  se  moraliter  obstrictum  sentiret. 
Ergo  ratio  practica  nil  per  se  addere 
potest  circa  verilatem  objectivam  re- 
rum ,  qoae  nempe  aot  certa,  aot  dubia , 
Siui probabilis  manet ,  proot  ratio  theo- 
retice  jodicat.  Ac  ipsam  jodiciom  re- 


flexum,  qoo  theoreticum  seo  specula- 
tivum  dubium  directum  sajpe  tollimus 
et  practica  securitate  operamor ,  num 
non  theoreticum  est ,  et  in  ipsa  theO' 
retica  ratione  vim  exerit  persuadendi  ? 

(1)  Loc.  cit.  pag.  227.  Fere,  ait 
Hermesius ,  ratio  theoretica  in  hoc  casu 
ob  suam  necessitatem  comprehendendi 
est  jam  necessitata  ad  tenendum  pro 
reali  illud ,  quod  nos  per  esternum 
sensum  intiiemur.  Sed,  addit,  hocnon 
excludere  necessitatemadmittendi  illud 
pro  vero  ex  morali  officioy  quia  in  iis 
circumstantiis  semper  potest  rationa- 
hiliter  ( mit  Grnnd  )  dubitari  theore- 
tice  de  veracitate  iUius  sensationis ,  ac 
utrum  ea  sensibilis  cognitio  non  sit 
nisi  mera  illusio ,  pag.  228. 

(2)  Hoc  aliaque  hujus  generis  exem- 
pla  ,  quse  affert  Hermesius  (  ex.  gr.  nos 


PART.    III.    SEGT.    I.    CAP.    1.    DE    RAT.    AWT.    FID.    SPECT. 


463 


3°  OffiGium  absolutum ,  quod  nos  confugere  obstringit ,  ut  finem 
moralem  assequamur ,  ad  eacperientiam  aliorum  in  subsidium 
nostrum  adsciscendam.  Sed  quoniam  exigentia  mediorum  non 
potest  mensuram  excedere  necessitatis,  exigentia  alienae  expe- 
rientice  dimetienda  ex  necessitate  est.  Hinc  si  satis  alicui  sit 
experientia  cocevorum,  ratio  practica  banc  tantum  praescribit; 
si  vero  quis  etiam  experieniia  aetatum  anteactarum  indigeat, 
ratio  practica  imperat  illi ,  ut  ad  banc  etiam  assurgat.  Sed  quo- 
modo  posset  boc  medium  necessarium  adbiberi ,  nisi  admitte- 
retur pro  vera  cognitio  temporis  anteacli  ?  Et  quid  est  ejusmodi 
cognitio,  nisi  historia ,  quae  sciHcet  temporum  omnium  monu- 
menta  servat?  Ergo  ex  imperio  rationis  practicos  iis  in  casibus 
tenemur  admittere  pro  vero  testimonium  historice ,  licet  theore^ 
tica  ratio  motiva  dubitandi  de  illo  nunquam  non  babeat  (1). 
40  Ratio  practica  imperat  absolute  ,  ad  aeris  incobimitatem  mo- 
rumque  custodiam  tuendam ,  ut  sepeUantur  aut  comburantur 
corpora   defunctorum.   At  istud  prseceptum   impleri  nunquam 


debere  saltem  aliqtios  pro  vere  pavr- 
peribus  admittere ;  secus  nunquam  sa- 
tisfacere  possemos  prcBcepto  morali 
eleemosynae  ,  etc.)  ostendunt ,  eom  pro- 
hahilitatem  cam  vera  ceriitudine  con- 
fandere.Probabililas  qaidem,  praesertim 
si  maxima  sit ,  in  pierisqae  yitae  ne- 
gotiis  satis  est  ad  pradenter  agendara. 
Si  enim ,  ex.  gr.  antequam  vescaris , 
exigeres  certitudinem  metaphysicam , 
aat  etiam  stricte  moralem  ,  quod  cibi 
veneno  infecti  non  sint ,  eam  aut  nun- 
qaam  aut  nonnisi  longo  tempore  asse- 
quereris  ,  et  fame  interea  perires.  Tanc 
igitur  ratio  ipsa  ex  theoreiico  illo  judi- 
cio  dictat ,  practice  prudens  esse  ex 
probabilitate  illa  ,  praesertim  si  maxi- 
ma  ,  agere ;  quippe  aliterfieri  non  po- 
test.  At  quid  hoc  commune  babet  cum 
vera  certitadine  seu  phjsica  seu  morali, 
qua  theoretice ,  et  omni  dabioremoto, 


certas  quis  est ,  se  rem  sensibus  suis 
rite  dispositis  percipere,  aut  a  fide  dig- 
nissimis  testibus  accipere  ,  quaque  in 
ea  evideutia  sive  pbysica  sive  morali 
tntissime  conquiescitP 

(1)  En  hermesiannm  criterium  pro 
auctoritate  bistorica ,  pro  illa  scilicet 
auctoritate ,  cui  tota  posthac  inniti  de- 
bet  demonstratio  Religionis  christianae . 
Theoretice ,  ait  Uermesius ,  de  omnis 
bistorisB  veracitate  dubitandura  est , 
practice  tamen  admittenda  ,  si  officinm 
morale  obstringil  ad  experientiam  an- 
tiquitatis  consulendam.  Ergo ,  qui  nullo 
ejusmodi  tenetur  officio  ,  nullum  vali- 
dum  motivam  haberet ,  unde  ex.  gr, 
persuasus  esset ,  Cassarem  olim  exti- 
tisse;  ergo  nullam  theoreticce  rationi 
ipsi  vim  inferret ,  si  hoc  denegaret  ? 
Getera  inferias. 


464  TRAGT.    DB    tOGIS    THEOLOGICIS. 

posset ,  nisi  indubitate  admitteremus  pro  vero ,  aliquem  revera 
esse  mortuum ;  aliunde  vero  theoretica  ratio  nunquam  adigitur 
necessario  ad  tenendum  pro  vero,  quod  corpus,  mortuum  ap^ 
parensy  iterum  victurum  non  sit.  Ergo  ex  vi  moralis  imperativi 
tenemur admittere pro  vero,  illum,qui  mortuus  videtur^mor^ 
tuum  revera  esse  (1), 

178.  Ita  Hermesius  conficit ,  rationem  suam  practicam  saepe 
eflScere  ,  ut  ex  morali  officio  debeamus  admittere  pro  vera  ao 
reali  aliquam  cognitionem  y  quam  ratio  iheoretica  non  potest 
tenere  uti  veram  atque  realem^  sed  semper  de  illa  dubitare 
potest  (2).  Verum  ,  ut  totam  hanc  theoriam  plene  teneas,  magni 
momenti  sunt  canones  hermesiani  insequentes ,  queis  in  subje- 
ctis  notis  brevitatis  gratia  animadversiones  nostras  interserimus. 

179.  1®  Homo  de  nuUa  re  moraliter  certus  est,  nisi  de  eo, 
quod  ratio  moralis  obligans  imperat  admittipro  vero,  ut  nempe 
detur  locus  possibilitati  implendi  aliquod  ipsi  indeclinabile 
ofjicium  morale.  Ista  practica  persuasio  imperata  reddit  homi- 
nem  moraliter  certum,  Nihil  praeterea  (3). . 

(1)  En  hermesianum  criterinm  pro  universalihm ,  ad  ipsam  rei  nataram 
miraculo  quovis  ac  speciatira  resurre-  generatim  pertinentibus ,  non  vero  si 
ctionis  a  mortuis  dijudicando.  Cfr.  /w-  exoriatur  ex  aliquo  peculiari  motivo 
trod.  Phil,  pag.  58^  et  seqq.  :  Ita  superaccedente.  Ex.  gr.  si  haberesjoc- 
probari  debet ,  Lazarum  fuisse  revera  culiarem  rationem  dubitandi ,  quod  iste 
mortuum  ,  ac  postea  revocatum  ad  vi-  vel  ille  medicus  oinni  soientia  careat , 
tam.  Non  igilur  theoretica  ratio  est ,  aut  malo  animo  sit  contra  te  compara- 
quae  certa  sit  ex  indubiis  naturse  legi-  tus ;  tunc  enim  Hermesius  negat ,  mo- 
bus ,  cadaver  quatriduanum  extinctum  raliter  posse  a  ratione  practica  imperari 
omnino  esse  ;  sed  ratio  practica  impe-  admissionem  scientiae  et  honestatis  in 
rat  id  admittere  propter  publicam  in-  eo  medico  contra  illud  dubium  theorc' 
columitatem.  Sed  num  ratio  practica  ticum»  Hoc  porro  vocat  criterium  ge- 
imperaret  cadaverum  sepulturam  ,  si  nerale  admittendi  pro  vero ,  pa^*  i^j 
ratio  theoretica  non  haberet  ea  vere  pro  et  seqq. 

mortuis?  (3)  Novum  moralis  certitudinis  ge- 

(2)  Animadvertimus  tamen ,  Herme-  nus  invehit  Hermesius ,  ad  quam  nempe 
sium  non  de  quacumque  cognitione  debet  ipsa  physica  certitudp  revocari, 
theoretice  dubitabili  hoc  afBrmare ,  sed  quaeque  non  adest ,  nisi  urgeat  morale 
tantum  de  iis  casibus  ,  in  quibus  ratio  prceceptum ,  quae  hanc  persuasionem 
dubitandi  theoretice  exurgit  ex  motivis  imperet.  Ergo  quolies  praeceptum  tale 


PART.  III.  SEGT.  I.  GAP. 


DE  RAT.  ANT.  FID,  SPECT. 


465 


180.  2«  Admittere  aliquid  pro  vero  plane  distinctum  est  a 
tenere  pro  vero,  Est  nempe  purum  admittere  hoc  ^  ut  possimus 
agere  in  reflexione ,  perinde  ac  si  teneremtts  rem  pro  vera»  Hinc 

^polest  semper  dubitari  de  illa  theoretice ,  licet  nunquam  haberi 
illa  possit  pro  falsa  (1). 

181.  3°  In  ea  practica  persuasione  nulla  urget  nos  necessitas 
physica  (  ut  contingit  in  persuasione  theoretica)-^  sed  necessitas 
est  mere  moralis^  id  est ,  obligamur  (2). 

182.  4»  Neque  itnmediate  obhgamur ,  sed  mediate  ,  scilicet 
ut  aHquid  veHmus.  Hinc,  si  prcescindere  omnino  possimus  a 
veritate  cognitionisy  ac  interim  in  theoretico  dubio  manere  ,  lici- 
tum  id  nobis  est ;  sed  tamen  practice  ita  debemus  velle  et  agere 
sicut  in  casibus ,  in  quibus  habemus  theoreticam  indubitatam  per- 
suasionem  (3). 

183.  5o  Nos  possumus  utique  eam  practicam  persuasionem 


non  datar ,  dubitabit  qnisqaam  ,  ex. 
gr.  an  existat  Koma ,  qaam  nanqaam 
vidit ,  aat  etiam  si  vidit ,  qaia  sive  de 
testimonio  quocamque  aliorum ,  sive 
de  testimonio  sensuum  externorum  sem- 
per  rationahiliter  (mit  Grund)  theO" 
retice  est  dubitandum. 

(!)  Ita  Hermesius ,  qui  jam  ratio- 
nem  et  intellectum  ab  invicem  sciderat , 
nunc  iterum  rationem  ipsam  in  se  scin- 
dit ,  Kantiano  semper  modo.  Theore- 
ticum  dubium  de  reali  verilate  in  una 
ralionis  parte  ;jorac*/co  acquiescientia , 
perinde  ac  si  veritas  certa  esset ,  in  altera 
parle  rationis.  JMco  parteSf  quia  si  non- 
nisi  diversae  functiones  ejusdem  iden- 
ticae  facultatis  essent ,  quinam  haec  pos- 
set  simul  de  eadem  re  dubitare  et 
conqoiescere  ? 

(2)  Sed  nura  non  quandoque  talis 
est  evidentia  sive  alieni  testimonii  sive 
historicae  auctoritalis ,  ut  moralis  cer- 
titudo  inde  enascens  metaphysicce  plane 

T.  IX. 


aequiparari  possit?  Nam  non  eamdem 
quandoque  vim  ,  si  eam  oppugnare  ve- 
limus ,  rationalitati  nostrae  inferre  de- 
bemus,  sive  certitudinis  motivum  in- 
trinsecum  sit  sive  extrinsecumP 

(3)  Tunc  igitur joracfjce  operaremur, 
manente  dubio  theoretico  speculativo; 
at  quid  si  hoc  dubium  respiceret  ho- 
nestatem  moralem  actionis?  Quid  si 
spectaret  veritatem  FideiP  Ergone  suf- 
ficeret  practice  velle  et  agere ,  ac  si 
christiana  fides  haberetur  pro  vera ,  et 
tamen  dubium  theoreticum  in  mente 
habere,  an  ea  vera  sit?  Et  potest  ne 
unquam  praescindi  a  veritate  cognitio- 
nis,  si  theoreticum  dubium  deilla  per- 
severel  ?  Meminerint ,  qui  talia  defen- 
dunt ,  nunquam  licitom  esse  operari 
moraliter  cum  dublo  speculativo  de  li- 
ceitate  aclionis ;  ac  assensum  fidei  stare 
non  posse  cum  mera probabilitate  spe- 
culativa ,  quod  Deus  sit  locatas. 

30 


466 


TRA.CT.    DE    LOCIS    THEOLOGICIS. 


imperatam  a  ratione  practica ,  sicut  quodvis  aliud  morale  offi- 
cium  ,  repudiare,eo  ipso  quod  opus  libertatis  est;  sed  repudiatio 
ejusmodi  est  violatio  ofjicii ,  ac  proinde  inseparabilis  ab  illo  est 
sanctio  reprobationis  siii  ipsius  (1). 

184.  6°  Demum,  concludit  Hermesius,  ista  persuasio  jorac- 
tica  validissimum  criterium  certitudinis  est.  Quippe  talis  est, 
lo  si  tantum  spectetur  veluti  securitas  practica;  nam  quomodo 
magis  absolute  tuto  agere  possumus,  quam  id  agendo,  ad  quod 
moraliter  tenemur  (2)?2o  Si  referatur  etiam  ad  ohjectivam  veri- 
tatem  rerum;  nam  si  in  reflexione  velim  cogitare,  quod  ratio 
practica  me  decipiat ,  et  quod  e  contra  dubium  illud  theoreticum , 
quod  ex  ejus  imperio /?rac^/c0  contemnere  debeo,  rerum  veritati 
respondeat ,  jam  deberem  admittere  simul  istam  sublimissimam 
facultatem  finium  moralium,  etiam  dum  morali  necessitate  diri- 
git ,  rae  contra  objectivam  rerum  veritatem  ducere  (3).  Hoc  certe 


(1)  Ex  hocsequeretar,  qnod  qmcura- 
que  certitudini  morali  refragaretur , 
qucBCumque  tandem  sit  res  de  qua  aga- 
tur ,  et  in  quocumque  casu  graviter 
/jeccare^  Verum  tamen  est,  quodjuxta 
Hermesium  hoc  non  esset  peccatum 
nisi  philosophicum  ,  nempe  contra  ra- 
tionem  autonomam ,  ac  infligentem 
pcenam  reprobatiofiis  sui  ipsius  ( der 
Selbstverwerfung )  / 

(2)  Aliud  est  securitas  practica  mo' 
raliter  bene  agendi ,  aliud  certitudo  de 
veritate  et  realitate  objecti.  Illa  exigit 
tantum  persuasionem ,  quod  actio  hic 
et  nunc  licita  sit ;  ista  persuasionem 
firmam  ac  rationabilem  ,  quod  res  ita 
et  non  aliter  sit.  Illa  quandoque  cum 
probabilitate ,  praesertim  maxima ,  de 
veritate  rei  stare  potest ,  quin  imo  sae- 
pennmero  agendum  est ,  quin  certitudo 
possit  haberi ;  haec  vero  plane  distincta 
a  probabilitate  est ,  et  veluti  in  indi- 


visibili  posita.  Cfr.  Pr(Bnotand,n,  m 
et  26.  Ex  qno  consequitur  ,  quod  ,  ubi 
certitudo  et  non  mera  probabilitas  exi- 
gitur  ad  moraliter  at^endum  ( uli  ubi 
agitur  de  veritate  J^idei),  securitas  i\\& 
practica  non  esset  nisi  falsa  secoritas. 
(3)  Sed  si  revera  ratio  practica 
quidquam  praescribit  directe  vel  indi- 
recte ,  refragante  ratione  theoretica , 
quid  prohibet,  quod  illa  uli  deceptrix 
habeatur?  Atqui  juxta  Herraesium  , 
qui  confliclum  inducit  inler  utramqae, 
res  ita  plane  se  haberet.  Si  igitar  sup- 
poni  nequit,  quod  ratio  jorac^/ca ,  dum 
aliquid  iraperat  necessitate  morali  praes- 
tandum  ,  nos  ducat  contra  veritatem 
objectivam  rerum ,  idcirco  est ,  quia 
nii  ipsa  edicit,  nisi  ratione  theoretica 
sufFragante ,  seu  ut  ciarius  ioquamur , 
quia  ratio  una  melaphysice  est ,  nec 
sibi  ipsi  pugnare  potest ,  quod  Herme- 
sium  effugit. 


PART.    III.    SEGT.    1.     CAP.    I.    DE    RAT.    ANT.    FID.    SPEGT.        467 

possibile  est  (1);  sed  ego  nequeo  ilUid  admittere ;  quemadQiO' 
dum  quoad  persuasionem  rationis  theoreticce ,  possibile  est  con- 
trariurn ;  sed  ego  illud  tenere  iiequeo.  Hactenus  Hermesius ,  cujus 
theoriam  paucis  sed  fideliter  retulimus  (2). 

185.  Jam  vero  si  quis  hanc  doctrinam  de  morali  certitudine 
sedulo  scrutetur,  si  animadversiones  illas,  quas  in  notis  adje- 
cimus  ,  ob  oculos  habeat ,  si  consideret  hoc  admittere  pro  vero , 
seu  practicam  hanc  persuasionem  ,  Hcet  cum  theoretico  dubio  de 
opposito  conjunctam ,  esse  demum  fundamentura,  cui  innititur 
certitudo  miraculorum  SiCprophetiarum ,  certitudo  historica  exis- 
tentiae  reahs  Christi  et  Apostoiorum ,  certitudo  de  ipsorum  vera- 
citate )  certitudo  historica  sacrorum  Librorum,  uno  verbo,  cer- 
titudo  omnium  motivorum  credibilitatis  christianae  revelationis , 
ac  proinde  tota  demonstratio  de  hujus  revelationis  veritate  ab 
Hermesio  confecta  ,  is  demum  agnoscat  oportet,  quam  labili 
fuiidamento  tota  haec  sit  machina  superstructa  (3).  Id  certe  lucu- 


(1 )  En  igitor  ,  qao  semper  recidit 
tota  certitodo  Hermesiana ,  ex  duplici 
fonte  rationis  sive  iheoreticcB  sive  pra- 
cticcB  hausta.  Ratio  theoretica  cogit  phy  - 
sice  ad  tenendum  aliquid  pro  vero  ac 
realt ;  sed  tamen  semiiev  possibile  est, 
ut  objeclum  in  se  verum  ac  reale  non 
sit.  Ratio  practica  cogit  moraliter  ad 
admittendum  aliquid  pro  vero  et  reali; 
sed  tamen  possihile  semper  est ,  quod 
objectam  in  se  veruvi  ac  reale  non 
sit ,  nempe  quod  utraque  ralio  nos  per- 
petuo  illudat  atque  decipial. 

(2)  Totam  inquisitionem  suara  de 
ratione  theoretica  et  practica  conclndit 
Hermesius  ,  eas  ad  unitatem  principii 
revocando ,  nimirum  ad  Fidem.  Intr. 
phil,  §  44*  Siquidem  juxta  ipsum  Fi' 
des  amplectitur  tum  tenere  pro  vero 
( persuasionem  theoreticam)  tum  ad- 
mitiere  pro  vero  { persuasionem  pra- 
ciicam);  ex  primo  exurgit  Fides  neces- 


saria ,  ex  altero  Fides  libera;  ita  ut 
in  omni  objecto  sive  scientiae  sive  au- 
ctoritatis  Fides  sit  verum  motlvum  cer- 
tiludinis ;  est  illa  ,  quae  nobis  tutatur 
verftatem  etrealitalem  objectivam;  est , 
ipse  dicit ;  ultima  mela  ,  quo  pbiloso- 
plius  possit  pertingere.  De  hoc  fusius 
postea;  interea  tamen  cfr.  Prwnotanda, 
n.  28. 

(3)  Jam  ,  Intr.  phil,  pag.  121  , 
profitetur  aperte  Hermesius  ,  se-  aliam 
plane  veritatem  doctrinarum  christia- 
narom  quserere  ac  illam ,  cui  hactenus 
christiani  unice  vim  tribuerunt.  Hanc 
porro  invenit  in  imperativo  rationis 
practiccB,  quae  supplet  totum  id  ,  in 
quo  christiana  revelalio  deficit  theore- 
tice  a  certitudine.  Verbo,  totacerlitudo 
hujos  revelalionis  iheoretica  non  est 
nisi  probabilitas ,  maxima  etiam  si  vis, 
sed  nihil  praeterea.  Veritas  historica  aut 
physica  miraculorum  summe  probabilis 

30. 


468  TRACT.     DE    LOCIS    THEOLOGIGIS. 

lentius  pateret ,  si  omnem  hujus  demonstrationis  veluti  texturam 
singillatim  hic  persequi  atque  enucleare  possemus ;  sed  hoc  eos 
limites,  quos  nobis  in  hoc  volumine  praefigere  debuimus,  longe 
nimis  praetergrederetur.i     <  ■  - 

186.  Satis  igitur  sit  principiorum  philosophicorum  exposuisse 
naturam ;  quod  idcirco  a  nobis  paulo  forte  fusius ,  quam  theolo- 
gicse  praclectiones  expostulare  viderentur ,  praestitum  est.  Verum 
cum  haec  principia  ab  auctore  ordinata  sint  ad  christianam  fidem 
demonstrandam  ,  debuimus  ita  referre  ,  ut  ex  iis  posset  quisquam 
arguere ,  cujusmodi  haec  esse  debeat  demonstratio.  Ut  tamen  ali- 
quidde  applicationibus  hujus  systematis  philosophici  dehbemus, 
paucade  Theosophia  ,  seu  naturaH  Theologia  ,  hermesiana  juverit 
postremo  exhibere. 

187.  3<^  Applicationes.  Ex  theoretica  demonstrata  reaHtate 
mundi ,  quem  vocat ,  interni  ac  externi ,  progreditur  Hermesius 
ad  quaestionem  :  Utrum  ratio  reflectens  debeat  tenere ,  quod  Deus 
existat,  quaeque  ilU  attributa  adscribere  (1).  Et  quoniam  ratio 
iheoretica  ac  practica  est ,  de  utraque  inquirit.  Expeditissima 
porro  res  est  quoad  practicam  rationem ,  quippe  quae ,  cum  ex 
positis  principiis  legislatrix  per  se  sit ,  omnia  moraha  officia  ex 
fine  necessario  humanoe  dignitatis  exigat ,  stricte  acperfecte  obli- 
get,  suasque  leges  sanctione  communiat,  quid  ipsa,  inquit  Her- 
mesius ,  Dei  existentiam  postulare  posset  (2)  ?  In  ratione  vero 
theoretica  invenit  necessitatem  caiisce  primce  ob  contigentiam 
rerum ;  atque  hinc  demonstrationem  suam  petit  ac  fuse  evolvit. 

est ;  veracitas  Ghristi  et    Apostolornm  imperio  nos  cogat  ad  ea  omnia  uti  vera 

summe  probabilis  est,  et   ita  porro;.  ac  realia  admittenda,   frustra  ratione 

*ed  hoc  non  impedit,  ut  theoretice  sera-  theoretica  obsislente  et  relactanle.  Ra- 

per  dubitare  queamu8,nam  revera  illa  tioigiturpracfjcatantumpotest  demon- 

facta  extiterint ,  num  faerint  superna-  slrationem   de  veritate   objectiva  Reli- 

turalia ,  nnm  Apostoli ,  num  Ghristus  gionis  christianae   conficere.  En   clavis 

ipse  decepti  aut  deceptorea  fuerint.  Hoc  totius  Uermesianae  philosophiae  ac  theo- 

dubium  theoreticum  juxta  Hermesium  logiae. 

ratio  theoretica  a  se  depellere  non  po-  (1)  Introd,  philos»  Inquis.a,  sect.a, 

test.  Ideo  confagiendum  omnino  est  ad  art.  i . 

rationem  practicam,   quae    ex  morali  (2)  §  ^^  ^  pag.  4'^' 


PART.    III.     SECT.    I.    CAP.    I.    DE    RAT.     ANT.    FID.    SPEGT. 


469 


Hoc  unum  porro  argumentum  firmum  ac  legitimum  declarat; 
cetera  rejicit ;  quin  imo  eos  carpit ,  qui  plura  congerunt  ad  Dei 
existentiam  probandam  argumenta  ,  quippe  quae  nil  aliud  effi- 
ciunt  nisi  illud  etiam ,  quod  firmum  est ,  suspectum  reddere , 
atque  ita  irreparabile  detrimentum  afFerunt  (1).  Ad  argumen- 
tum  physico-theologicum  quod  attinet ,  opus  esset ,  adnotat 
Hermesius ,  ut  ratio  adigeretur  admittere ,  quod  iste  ordo ,  ac 
finium  convenientia  in  universo ,  nonnisi  opus  intelUcjentice  esse 
possit.  Atqui  hoc  nunquam  ratio  sola  satis  evincere  vaiebit  (2). 
Ex  Hermesii  igitur  mente  theoreticce  rationi  minime  repugnat, 
quod  admirabilis  hic  rerum  ordo ,  complete  spectatus ,  causa- 
rumque  finalium  constans  subordinatio  mero  casui  fortuito 
adscribatur. 

188.  Circa  divinam  essentiam  exigit  ratio ,  quod  Deus  sit  ens 
per  se  existens  veluti  siihstantia;  vis  creatrioc  una^  tintca,  ceter-- 
na  j  absoluta  y  personalis;  ac  demum  quod  mundus  mutabilis 
nequeat  esse  subjectum  vis  hujus ,  neque  substantia  Deus  (3). 
Si  quis  vero  quaereret,  subdit  Hermesius,  utrum  divinitatis  ali- 
quod  subjectum  detur ;  et  an  istud  sit  mundus  ipse  nobisimmu- 


(1)  Santverba  Hermesii ,  pag.4»3, 
obi  praemiserat  :  Hactenus  a  me  perse- 
cuta  hac  de  re  tractatio  saltem  aperte 
ostendet,  haud  certe  non  esse  rem  adeo 
expeditam  istud  fundamentum  omnis 
theologicB  valide  demonstrare ,  atque 
hinc,  dum  aliquis  tot  probationes  putat 
se  habere  in  promptu ,  poterit  jam  suspi- 
cionem  habere  de  omnibus ,  quw  tales 
existimantur ,  elc. 

(2)  Ita  porro  argamentaturHermesias: 
Quum  urgetur,  productionem  operum 
humanarum,  veluti  ex.gr.  domus,  nun- 
quam  a  ccscis  viribus  operantibus  repeti 
posse ,  parum  inde  probatur.  In  effe- 
ctione  operum  humanarum  debet  natura 
non  suos  ipsius ,  sed  nostros  fines  ad  exi- 
tum  perducere;  id  ergb  quod  ipsa  non 
efficit ,  ubi  nos  ipsi  finem  prcefigimus  , 


potuit  utique  eadem  ejficere ,  ubi  suos 
proprios  fines,  si  ita  loqui  fas  est,  per- 
sequebatur;  quando  quippe  non  ista  vel 
illavis,  sed  tot  vires  (quantas  quis  scit?) 
suam  activitatem  exercebant.  Quisporro 
nos  cogit  admiltere,  quod  natura  sta- 
tim,  primo  veluti  jactu ,  opus  suum  ab- 
solverit?  Num  ipsa  non  potuit  multas 
sine  numero  edere  productiones ,  qucB 
omnes  in  ordine  ac  fintum  convenicntia 
deficerent,  ac  proinde  nullam  firmitatem 
haberent ,  quousque  tandem  una  ex  illis 
( et  quis  dicere  posset  post  quot  transfor- 
mationes?)  bene  cesserit ,  quce  nempe  hoc 
ita  bene  ordinatum  aptisque  finibus  con- 
stans  universum  constituerit,  atquc  hinc 
in  se  fundamentum  stabilis  durationis 
habuerit?  pag.  ^i  '• 
(3)  Pag.  SgS  et  seq. 


470  TRAGT.    DE    LOCIS    THEOLOGIGIS. 

tahilts  apparens ,  tellus  hcec  nostra  ,  et  corpora  ccelestta  ,  ab  omni 
quod  mutabile  sit  segregata  (1),  reponi  deberet,  id  nunquam 
demonstrari  posse  (2).  Altamen  illud  etiam  verum  est,  quod 
ratio  talem  hypothesim ,  si  quidem  gratuito  in  raedium  profer- 
retur,  ne  quidem  omnino  posset  ob  aliquod  peculiare  fundamen- 
tuin  uti  erroneam  repudiare !  Revelatio  nobis  ostendet ,  quod  , 
qutdquid  extra  Deum  esty  est  creatura  Dei  (3),  atque  ita  quam- 
cumque  indeterminationem ,  quae  superest  hac  in  re  ,  tollit  e  me- 
dio  (4).  Sed  estne  Deus  in  temp^re  ac  in  spatio  7  Negat  Hermesius 
omnino  quoad  tempus;  utrum  vero  non  compleat  spatium ,  ratio 
nil  habet,  unde  boc  negare  cogatur.  i?^??e/flfi*o  tamen  ostendet , 
Deum  esse  spiritum  in  oppositione  ad  corpora  et  ad  omnem  exten- 
sionem ,  id  est ,  eum  esse  puram  vim^  atque  ita  demum  spatium 
ab  exislentia  ejus  eliminatur  (5).  Ex  istis  Hermesii  locis  sequitur, 
rationem  theoreticam  impossibile  omnino  non  invenire,  quod 
Deus  non  s\l  purus  spiritus,  non  omni  extensione  careat,  non 
occupet  spatium ,  etc. 

189.  De  attributis  vero  Dei  quid  statuit  Hermesius?  Consi- 
derat  ratio  theoretica  Deum  1°  relate  ad  creationem  mundi ,  2«  ad 
ordinem  et  causas  finales  in  operibus  suis  ,  3«  ad  felicitatem  crea- 
turarum ,  praesertim  hominis  (6).  Hinc  necessario  agnoscit  in  Deo : 
1°  potentiam  incomprehensibilem ,  2^  scientiam  incomprehen- 
sibilem^  Z^  incomprehensibilem  bonitatem.  Sed ,  an  haec  attri- 
buta  in  Deo  infinita  sint ,  ratio  juxta  Hermesium  non  docet.  Nescit 
ergo,  utrum  Deus  omnipotens  sit,  sed  huc  unice  scit,  Deipoten- 
tiam  ionge  humanam  omnem   potentiam  superare  (7).  Itidem 

(1)  Nam  id ,   quod  contingens  na-  (")  "^^^- 

tara  est ,  a  totoeo,  qaod  muiabile  est  ^  (^)  P^S*  4^*  ^^  seqq. 

segregari  posse  putat  Hermesius?  (^)  En  locam  opportanissimara  Her- 

(2)  Verba  sunt  omnia  Hermesii ,  "'-esii  :  Si  quisquam  qumral  a  me,  an 
pae.  3qq.  ^^^  potentia  sit  infinita  aut  omnipoten- 

(3)  Ibid.  pag.  ioo.  iia  Jateri  cogor ,  me  sine  revelatione  su- 

/f\  1?  I  /•    .     t       o  T>  .•        pernaturali  id  probare  non  posse;  quia 

(4)  bri^o  ne  revelatio  tantum  r  natio      '^       ,  .     ^.   ..  •  •<• 

^  '       "  mundus  creatus  fimtus ,  unicus  cogmtto- 

ergo  per   se  possibtle  agnoscit ,  quod      ^.^  ^^^^^  ^^^^  ,^.^  ^^^^^^  ^^^^^^  ^^^^^. 

aliquid  ej:(ra  Deum  non  sit  creatura      ^.^^^^  motivum  huic  affirmationi  prm- 

"^^  •  bet. . .  Vere  vis  creatrix  debet  mihi  infinita 


PART.  III.  SECT.  I.  GAP.  1.  DE  RAT.  AWT.  FID.  SPECT.   471 

nescit  theoretica  ratio ,  utrum  omnisciens  sit ,  sed  solum  scit , 
scientiam  ejus  humanam  longe  transcendere  (1).  Quoniam  vero 
Deus  voluntate  sua  mundum  creavit,  hinc  ejus  seu  creaturarum 
naturam  intelligere  debuit,  ac  proinde  etiam  ordo  et  /inium 
convenientia  in  ipsis  velut  opus  intentum  a  Deo  haberi  debet  (2). 
Sed  tamen  ratio  theoretica  non  cogitur  hoc  tenere ,  nisi  relate 
ad  ordinem  el  convenientiam  finis  inter  diversas  partes  cujusque 
singvlaris  entis  y  non  vero  relate  ad  conneoiionem  finiumque 
suhordinatio7iem  unius  entis  ad  alterum.  Etenim  fieri  absolute 
potuit,  ut  Deus  intenderit  res  ipsas  et  intrinsecas  earum  rela- 
tiones  ;  eoctrinsecm  vero  rerum  inter  se  sint  opus  plane  fortuitum, 
nuUimode  intentura  a  Deo  (3).  Nihilominus  ratio  practica  iiobis 
imperat,  ut  eas  etiam  extrincecas  relationes  admittamus  pro 
efFectu  inteHigentise  divinae  (4).  Demum  ratio  theoretica  nonpotest 
afErmare ,  quod  Deus  fvturum  omne  sciat ,  sed  tantum  illud  quod 
spectat  creaturas  suas  (5). 


apparere,  quippe  omnes  meos  conceptus 
transcendit;  sed  num  idcirco  ista  reali- 
ter  infinita  est?...  Ego  igitur  ita  me  co- 
hibeo,  ut  nilhacderesciam,  nisi  quod... 
potentia  Dei  ratione  exlensionis  quidem 
suoB  maximam  admirationem  excitet ,  et 
quod  ob  intimam  naturam  suam,siqui- 
dem  potentia  creatrix  est ,  est  illa 
maxime  sublimis,  cujus  hominis  ratio 
habeat  idedm,  sed  respectu  cujus  intel- 
lectus  hominis  nullum  amplius  habet 
conceptum,  pag.  456. 

(1)  Si  etiam  hic  quoeratur,  inquit,  an 
facuUas  cognoscitiva  Dei  infinita  sit,  ac 
utrum  ejuscognitio  sit  omniscientia ,  de- 
beo  iterum,  sicut  feci  de  potentia  Dei , 
respondere,  me  id  sine  supernaturali  re- 
velatione  probare  non  posse ,  idque  ob 
eamdem  rationem  ut  supra^  pag.  462. 

(^)  Ibid.  pag.  457.  Ex  eo  quod  hic 
aflirmat  Hermesius  de  necessitale  spe- 
ctandi  muDdum  velut  opus  profectum 
ex  intelligenlia  Dei  ,  minime  revocat , 


qiiod  supra  assernit  de  infirmitate  ar- 
gumenti  physico-theologici.  Ibi  enim 
agebatur  de  probatione  existentiae  ipsius 
Dei  deducenda  ex  ordine  cosmico  ;  hic 
vero  ,  posita  jam  existentia  Dei ,  deda- 
citur  tantum  ,  quod  debuit  creare  mun- 
dum  voluntate  et  intelligentia, 

(3)  Ibid.  pag.  458. 

(-4)  Gravissimam  rationem  aflPert  Her- 
raesius.  Si  namque,  ait  ipse,  nos  non 
modo  in  aliquo  speciali  casu,  sed  in  am- 
plis  naturw  regnis  universe  ac  sine  ex- 
ceptione...  admitteremus  tales  fortuitos 
effectus ,  conlradictorium  esset  exigere 
usum  intellectus  et  rationis  in  arcto  cir- 
culo  practicoB  nostroB  vitoB  ad  similes  ef- 
fectus  longe  tenuiores  obtinendoSf  illum- 
que  proBScribere  veluti  indispensabilem 
ad  instiluendam  et  ordinandam  mo- 
ralem  conformationem  animi  nostri , 
pag.  458. 

(5)  Pag.  463.  En  ralionem  Hermesii ; 
Quia  hoc  (fulurum)  si  realefiaty  sciunt 


472 


TRACT.    DE    LOGIS    THEOLOGlCIS. 


190.  Atque  haec  in  Deo  attributa  exigit  theoretica  ratio  ;  prac- 
tica  vero  quid?  1«  Sanctitatem ,  quae  quidem  natura  ahsolute 
perfecta  in  Deo  esse  debet ,  sed  extensive  tamen  limitihus  cir- 
cumscripta essQ  potest(l).  2°  Amorem  liberum  et  bonitatem er^a. 
alios ,  quae  item  absolute  in  se  perfecta  sunt ,  sed  extensive  limi- 
tata  esse  queunt  (2).  Ex  bisce  attributis  practica  ratio  determi- 
nat  in  Deo,  seu  potius  moraliter  praescribit  Deo  finem,  quem 
ipse  sibi  praestituere  debuit  iri  creatione  ac  destinatione  hominis. 
Nimirum  Deus  creare  debuit  hominem  propter  hominem,  et  qui- 
dem  propter  istius  felicitatem  (3) ,  eamdemque  maximam  pos- 
sibilem(4);  si  vero  Deus  ullo  pacto  gloriam  suam  in  creatione 
mundi  intendisset ,  hoc  philautiam  in  Deo  argueret ,  ac  propterea 
rsiiio  practica  id  nequit  admittere  (5). 

191.  Haec  theosophiae  veluti  lineamenta  ex  sola  introductione 
philosophica  Hermesii  desumpsimus.  Quid  si  in  illud  dogmaticae 
christiano-cathohcae  pelagus  ingredi  voluerimus,  in  quo  multo 
fusius  de  Deo  ejusque  proprietatibus  pertractatur  (6)?  Interim 


etiam  homines ;  quanto  magis  ergo  debet 
illud  cognosci  a  Deo ,  cujus  cognoscitiva 
facultas  adeo  longe  humanam  exswpe- 
rat ,  quique  creator  est ! 

(1)  Ita  Hermesius,  pag.  ^^jS.  San- 
ctitas  Dei  est,ut  vidimus,  juxtanaturam 
suam  intrinsecam  ahsolute  perfecta;  sed 
extensive  potest  utique  esse  limitata  (be- 
schranket).  Siquidem  demonstratum  est, 
Deum  velle  omne  morale  bonum ,  quod 
ipse  cognoscit;  sed  illimitationem  cogni- 
tionis  sum  nos  probare  non  possumus. 
Hinc  possibile  semper  est,  quod  hcec  sit 
limitata,  et  consequenter  quod  aliquid 
moraliter  bonum  foretpro  ipso  (Deo),  si 
illa  esset  illimitata,  quod  nunc  non  da- 
tur  pro  Ipso. 

(2)  Quoad  extenaionem ,  pergit  ipse , 
possunt  illa  ( amor  et  bonitas  )  setnper 
limitata  esse ,  quia  possihile  quidem 
est,  quod  cognitto  Dei  limitata  sit , 


et  quia  proinde  possibile  utique  est , 
quod  Deiis  non  cognoscat  omnem  feli- 
citatem  ,  cujus  ens  extra  eum  capax 
essepossit.iia^.  ^^S.Cfr.eliam  pag.490, 
ubi  f  usius  id  ipsum  declarat  Hermesius. 

(3)  Pag.  479. 

(4)  Ibid.  pag.  495. 

(5)  Cfr.  quae  bac  de  re  diximns  in 
tract.  De  Deo  creatore, 

(6)  In  Introduct,  phil,  Hermesius 
declarat ,  se  non  attingere  Dei  attributa, 
nisi  quatenus  id  inservit  scopo  suo  re- 
velalionis  veritatem  demonstrandi.  Ge- 
tera  ad  dogmaticam  remittit.  Ex  dictis 
porro  patet ,  quam  merito  ab  Apostolica 
Sede  Hermesii  doctrina  damnata  sit 
circa  Dei  essenliam ,  sanctitatem ,  jus- 
titiam ,  retributionera  praemiorum  et 
poenarum  infliclionem  ,  circa  Dei  liber- 
tatem ,  etc.  etc. 


PART.    III.    SEGT.    I,    GAP.    II.    DE    RAT.    GUM    FID.  473 

tamen  quae  de  methodo  ,  de  principiis,  de  applicationibus  hujus 
systematis  philosophice  spectati  persecuti  sumus ,  satis ,  ut  arbi- 
tramur ,  esse  queunt  ad  probandum ,  utrum  nos  aequo  jure  hoc 
systema  iis  accensuerimus  ,  quae  objective  seu  per  se  (  nil  enim 
subjective  seu  de  personis  decernere  volumus  )  verae  fidei  suscep- 
tioni  saltem  indirecte  obsistunt. 

CAPUT  II. 

DE    RATIONE    GUM    FIDE. 

192.  Rationem  humanam  hactenus  ante  fidem  consideravi- 
mus;  vidimus  quippe  quidilla  recte  adhibita  ad  hanc  capessen- 
dam  conferre  valeat ,  quoque  illa  pacto  viam  divinse  fidei  sternere , 
atque  ad  ejus ,  ut  ita  dicam ,  vestibulum  ducere  possit  ac  debeat. 
Nunc  quae  rationis  partes  sint ,  investigandum ,  dum  ipsum  fidei 
templum  ac  veluti  penetralia  ingressa,  objecta  ejus  amplectitur 
ac  profitetur.  Ne  vero  quidquam  idearum  claritati  desit  in  diffi- 
cih  ac  salebroso  admodum  argumento ,  caput  istud  in  duos  item 
articulos  dispertiemur,  quorum  alter  intrinsecam  fidei  naturam 
ac  constitutiva  persequetur,  alter  vero  de  nexu  fidem  inter  ac 
scientiam  ac  mutua  relatione  disceptabit. 

ARTICULUS  I. 
De  fide  in  sua  natura  spectata. 

193.  Tametsi  propositi  nostri  haud  sit  tractatum  de  fide  con- 
scribere  ,  quod  non  pauci  prseclarissimi  auctores  summa  cum  laude 
jamdiu  praestitere  (1),  necessarium  nihilominus  existimamus  ad 

(1)  Complures    ex     erroribns  ,    qni  qasestiones  ,  qaae  tanqaam  novae  magna 

setate  hacnostracircahocargumentum,  idearum     confusione     reproducuntur. 

quamvis  etiam  ex  optima  quandoque  Scholastici  illi ,   qui  nodie  parvi  adeo 

intentione ,  exorti  sunt ,    profluxerunt  fiunt  ac  negliguntur ,  intimos  recessus 

ex  neglectu  horum  fontium ,  in  quibus  hojus  materiae  penetrarunt.   Inter   eos 

apte   pertractatae  reperiuntur  pleraeque  praeter  S.   Thomam  ,  omnium  princi- 


474  TRACT.    I)E   LOCIS    THEOLOGICIS. 

analysim  varia  ejusdem  fidei  constitutiva  revocare  ob  multiplices 
errores ,  qui  etiam  in  bonum  finem  postremis  hisce  temporibus 
oborti  sant  iliart^m  occasione  controversiarum  ,  quae  in  Germania 
potissimum  et  in  Galliis  agitari  coeperunt.  Etenim  qui  humaniB 
rationis  imbecillitatem  absolutam  adstruunt,  quique  contendunt, 
scientias  ac  veritates  rationales  a  fidei  principiis  dependere , 
ecquid  efficiunt  aliud,  quam  fidei  naturam  cum  scientia  commis- 
cere,  et  commune  veluti  quoddam  formale  principium  in  iis 
agnoscere  ?  Sic  qui  a  fide  ipsa  praeviam  omnem  demonstratio- 
nem,  seu  evidentiam  credibihtatis  objecti  excludere  connituntur, 
perinde  ac  si  id  libertati  assensus  objectis  fidei  praestandi  offi- 
ceret,  veram  fidei  pervertunt  naturam.  Item  qui  inficiantur,  dari 
de  eodem  objecto  posse  fidem  ac  scientiam ,  perniciosas  ipsi  fidei 
indeinferuntconsecutiones.  Ex  altera  veroparte,  qui  demonstra- 
tiones  illas ,  seu  credibihtalis  motiva  veluti  uUima  fidei  actus 
resolutiva  spectant ,  hanc  pure  rationalem  ac  humanam  efficiunt. 
Rem  igitur  valde  opportunam  nos  facturos  judicamus,  si  in  prae- 
senti  articulo ,  continenti  propositionumserie  veram  fideinaturam 
ejusque  constitutivorum  analysim  breviter  complectentes  ,  eam  a 
contrariis  erroribus  pro  viriU  tutemur. 

PROPOSITIO  I. 

FideSy  in  natura  sua  ac  principio  formali  spectata  ^  essentialiter 
a  scientia  distinguitur, 

194.  Vix  opus  esset  hanc  propositionem  attingerepost  ea  ,  quae 
fuse  sumus  in  primo  capite  persecuti ,  legitima  rationis  jura  inde- 
pendenter  a  fide  vindicantes.  Sed  tamen ,  quoniam  hic  directe 
non  rationis  sed  fidei  natura  in  tuto  ponenda  est ,  rem  sub  alio 
adspectu  breviter  tractandam  aggredimur. 

195.  Sic  igitur  propositam  thesim  evincimus  :  fides  ex  dictis 
est  assensus  liber ,  quem  praebet  intellectus ,  divina  gratia  prae- 

pem,  Saarezins,  Vasquezius,  Valen-  de  ea  raerili  sont ,  uli  ex  dicendis  pla- 
tia  ,  De  Logo,  ceteris  omissis ,  optime      num  fiet. 


PART.    III.    SEGT.     I.    GAP.    II.     DE    RAT.    GUM    FID.  475 

ventus  et  adjutus  ,  ex  imperio  voluntatis ,  a  gratia  item  excitatae , 
veritatibus  divinitus  revelatis ,  ob  Dei  ipsius  revelantis  auctori- 
tatem;  quo  fit,  ut  fides  plane  supernaturalis  sit  l^  ex  principio 
eam  gignente  ,  nempe  ex  gratia ,  quae  supervenit  naturae ,  quae- 
que  prorsus  gratuila  est  (1);  2°  ex  objecto ,  quod  constituitur  ex 
omnibus  et  solis  veritatibus ,  quas  Deus  homini  patefacere  dig- 
natus  est  modo  peculiari ,  ab  eoque  plane  distincto,  quo  seip- 
sum  in  naturse  operibus  manifestat;  3°  eiv  motivo ,  quod  vocant 
formale ,  quodque  aliud  non  est  aut  esse  potest  quam  Dei  ipsius 
revelantis  auctoritas  ,  quae  includitsummam  ejus  sapientiam ,  bo- 
fpitatem  ac  veracitatem ,  quibus  ipse  nec  decipi  nec  decipere  potest; 
4°  ex  fine  demum  ,  ad  quem  datur,  qui  consistit  in  superna- 
turali  beatitate ,  seu  in  intuitiva  Dei  visione  ac  fruitione  ,  ad  quam 
assequendam  fide  homo  praeparatur  una  cum  reliquis  virtutibus 
supernaturalibus ,  quae  ab  ea  velutia  radiceac  fundamentodepen- 
dent  (2).  Contra  vero  ratio ,  ex  qua  naturalis  scientia  acquiritur , 
1°  homini  insita  est  ab  ipsa  constitutione  sua ,  cum  hic  natura 
sua  sit  ens  intelhgentia  ac  ratione  maxime  praeditum ;  2»  objecta 
habet  huic  intelligentiae  plane  consentanea  sibique  propria ,  id 
quod  a  nobis  in  primo  capite  pluribus  vindicatum  est ;  3°  co- 
gnitiones  ordinis  sui  acquirit  per  exercitium  inteUigentiae  suae ; 
4°  nec  tandem  se  attollit  nisi  ad  abstractivam  Dei  cognitionem 
ac  naturalem  amorem  (3).  Fides  igitur  ac  ratio  ,  ac  proinde  scientia 
natura  sua  ab  invicem  toto  coelo  discriminantur. 

196.  Rursum  :  si  fides  ac  scientia  essentiahter  non  distingue- 

(1)  Haec  fidei  catholicae  doclrinaest,  (3)  Hoc  etiam  refertar  prop.  34  Baji , 
qaae  adstraitar  adversas  Pelagianos,  ati  qai  ntramqae  ordinem  confundebat , 
ostendimas  in  tract.  i^egrra^m,  etcon-  dicens  :  Dislinctio  illa  amoris  (  ac 
stat  praeterea  ex  non  paacis  damnatis  proinde  daplicis  cognitionis  Dei  nata- 
propositionibus  Baji  ,  praecipue  vero  ralis  ac  supernataralis ),  «af7/ra//5 ,  ^mo 
prop.  1,2,3,4*5,7,9.  Deus   amatur   ut  auctor  naturcB ,  et 

(2)  Cfr.   Saarez  ,   tract.  De  trtplici  gratuiti ,  quo  Deus  amatur  ut  heati- 
virtute theologica,  traet,  Defided\sp,i ,  ficator ,  vana  est  et  commentitia ,  et 
sect.   I  et  2 ;  necnon  Bolgeni ,  Ueco-  ad  illudendum  sacris  Litteris  et  plu- 
nomia   della    fede   cristiana ,    Bres-  rimis  veterum  testimoniis  excogitata, 
cia  1 790  ,  cap.  1 ,  art.  11. 


476  TRA.GT.    DE    LOCIS    THEOLOGIGIS. 

rentur ,  in  plura  dilaberemur  absurda.  Etenim  1°  quoties  pec- 
caremus  in  scientiam ,  toties  in  fidem  ipsam  peccare  dicendi 
essemus.  2°  Homo  sine  revelatione  facultatibus  suis  naturalibus 
uti  non  posset ,  atque  a  dono  superaddito  et  adventitio  omnino- 
que  gratuito  scientiae  mere  naturalis  principia  unice  dimanarent. 

197.  Accedit,  quod  Ecclesiasupponat ,  dari  infideles  negativos 
seu  omni  prorsus  supernaturali  revelatione  destitutos.  Atqui  si 
isti  in  omnimoda  veritatum  metaphysicarum  ac  moralium  igno- 
ratione  versarentur ,  id  quod  consequitur  ex  sententia,  quam 
refellimus,  exleges  omnino  essent,  nec  unquam  vere  peccare 
possent.  Haec  autem  rationis  non  minus  lumini  adversantur  quam 
sanae  catholicae  doctrinae. 

198.  Demum  id  ipsum  conficitur,  conditione  revelationis  su- 
pernaturalis  inspecta.  Post  proto-parentum  lapsum  divino  bene- 
ficio  data  est  homini  revelatio ,  ut  in  eo  repararetur  status  ille 
gratuitus  supernaturalis  justitiae  ,  a  quo  exciderat  per  peccatum  (1). 
Haec  porro  revelatio  utpote  tota  objectiva  ac  superaddita  poterat 
homini  dari  vel  non  dari ,  data  vero  ab  homine  conservari  pote- 
rat  aut  amitti,  uti  plures  imo  plerique  eam  reipsa  amiserunt 
aut  saltem  foede  corruperunt ,  quin  propterea  omnis  in  iisdem 
naturalium  veritatum  cognitio  defecerit.  Quamvis  enim  primitiva 
revelatio ,  praeter  objecta  solius  ordinis  supernaturalis  ,  plura 
complecteretur ,  quae  natura  sua  ordinis  naturalts ,  sunt ,  id  tamen 
non  absoluta  necessitate  factum  est,  quasi  homo  mphysica  fuerit 
impotentia  objecta  ejusmodi  per  se  cognoscendi ;  sed  ex  divina 
plane  dispensatione  ,  quae  hoc  pacto  hominum  plerorumque  con- 
suluit  sive  ingenii  larditati ,  sive  deceptionis  facihtati ,  qua  veris 
saepe  falsa  intermiscentur ,  sive  impedimentis  ,  quibus  major  homi- 
num  pars  a  profundo  veritatis  detinetur  studio  ,  ahisque  demum 
ejusmodi  difficultatibus  aut  incommodis  benigne  prospexit;  ex 

(1)  Qaam  de  revelatione  homini  lapso  qae  foisse  allocatam;  sed  cam  illa  re- 

facta  hic  disserimus ,  haad  intendimus  velatio  non  sit  ad  propositum  nostrum, 

excludere  revelationem  ,  quae  facta  ho-  ideo  coarctavimus  sermonem  nostrum 

mini    fuerit    ante    peccatum.    Cerlum  ad  revelationem  homini  dalam  post  lap- 

enimest,  Deum  se  modo  supernaturali  sum  ,  quia  haec  sola  spectat  ad  ordinera 

manifestasse  homini   iunocenti ,  eam-  reparatioaishumanae,  dequo  disserimus. 


PART.    III.    SEGT.    I.    CAP.    II.    DE    RAT.    GUM    FID.  477 

quibus  omnibus  jure  merito  inferunt  theologi  moralem  revela- 
tionis  necessitatem  etiam  quoad  naturalis  ordinis  veritates.  Cete- 
rum  revelatio  veritatum  presso  sensu  supernaturalium  ea  est ,  quae 
hominem  ex  parte  objecti  ad  supernaturalem  ordinem  elevat, 
quibusque  credendis  fide  iheologica  opus  est.  Cum  igitur  haec 
gratuito  supervenerit  homini ,  atque  ab  eo  amitti  aut  respui  pos- 
sit,  aperte  consequitur,  eam  omnino  rationalem  transcendere 
naturam ,  nec  ab  ea  posse  veritates  illas  sive  metaphysicas  sive 
morales  pendere  ,  quarum  si  omnis  homini  detrahatur  cognitio, 
natura  ejus  rationahs  ac  inteUigens  destruatur  necesse  est.  Veri- 
tates  proinde  supernaturales  homo  credity  naturales  autem  co- 
(jnoscit  eiiam  y  aut  saltem  cognoscere  potest. 

199.  Uberrima  tum  sacrarum  Litterarum  tum  Patrum  aucto- 
ritate  haec  firmare  possemus ;  ast  hgec  jam  a  nobis  praeoccupata 
fuerunt  in  superiore  capite ;  ne  proinde  actum  agamus ,  ad  ea 
loca  remittimus.  Ob  eamdem  plane  rationem,  atque  ut  brevi- 
tati  studeamus  ,  difiicultates  ,  quae  in  hanc  thesim  urgeri  possent, 
omittimus.  Ese  quippe  in  illas  fere  reciderent ,  quae  propositae  in 
citato  capite  fuerunt ,  ac  satis  abunde  ibidem  solutae. 


PROPOSITIO  II. 

Licet  motiva  credibilitatis  extrinsecam  pariant  objectorum  fidei 
evidentiam,  nunquam  tamen  constituere  possunt  motivum 
formale  actus  fidei. 

200.  Eos  impetit  propositio ,  qui  perperam  praerequisitam 
motivorum  credibihtatis  cognitionem  et  persuasionem  ad  pru- 
dentem  praebendum  fidei  assensum  cum  fide  ipsa  confundunt, 
ejusque  formali  motivo,  quasi  nempe  fides  ipsa  in  se  spectata 
in  extrinsecam  illam  objectorum  evidentiam  resolveretur ,  aut 
formale  motivum  actus  fidei  ab  eadem  evidentia  constitueretur. 
Porro  toto  coelo  istos  a  vera  fidei  notione  abludere ,  facile  colli- 
gitur  ex  iis ,  quae  in  praecedenti  propositione  de  principio  y  ejfectu, 
motivo  formali  ac  fine  fidei  theologicae  disseruimus. 


478  TRACT.    DE    LOGIS    THEOLOGICIS. 

201.  Etenim  cum  actus  fidei  debeat  necessario  et  ab  intrinseco 
supernaturalis  esse,  fieri  nunquam  potest,  ut  constituatur  aut 
eliciatur,  tanquara  ex  principio /brma/*  ex  evidentia  motivorum 
credibilitatis ,  quae  ex  se  tota  naturalis  est ,  et  naturalem  parit 
certitudinem  aut  persuasionem. 

202.  Insuper  actus  fidei  talis  est,  ut  infallibilem  objectivam- 
que  certitudinem  secum  ferat ,  quae  naturalem  quaravis  superet 
certitudinem.  Jam  vero  ejusmodi  certitudo  fructus  esse  nequit 
Lumanae  cujuscumque  disquisitionis  aut  industriae  ,  sed  nonnisi  a 
divina  gratia  ,  seu  principio  supernaturali  produci  in  nobispotest , 
innitique  prorsus  auctoritati  debet  divinae. 

203.  Huc  accedit,  quod  ejusmodi  credibilitatis  motiva ,  quse- 
cumque  demum  sint,  nonnisi  extrinsecam  evidentiam,  ut  innui- 
mus,  efficere  queant;  actus  vero  fidei  feratur  in  objecta,  quae 
non  intrinseca  modo  evidentia  destituta  sunt,  sed  vsuntnobis  obs- 
cura  ac  rationi  nostrae  impervia ,  cum  eam  excedant,  cujusmodi 
sunt  mysteria  et  objectaspei  nostrae,  quae  in  futura  scilicet  expe- 
ctatione  consistunt.  Qua  de  causa  fides  ab  Apostolo  definita  est 
sperandarum  substantia  (  gr.  moazaat^  )  rerum^  argumentum  non 
apparentium;  quibus  propterea  intellectus  noster  firmiterassen- 
tire  debet  eisque  adbaerescere  ,  perinde  ac  si  intrinsecaui  ipsorum 
evidentiam  baberet,  eaque  intuitive  cerneret. 

204.  Demum ,  si  fides  theologica,  de  qua  disserimus,  resol- 
veretur  in  evidentiam  motivorum  credibilitatis  tanquam  in  for- 
male  motivum ,  conceptus  ipse  fidei  theologicae  destrueretur ; 
siquidem  in  principium  humanum  ac  naturale  resolveretur,  ac 
fides  esset  prorsus  philosophica  ac  rationaUs;  hinc  jure  merito 
rationahsmi  neoterica  schola,  quam  impugnamus,  accusata  est, 
quin  unquam  ab  ejusmodi  accusatione  se  hberare  potuerit.  Cre- 
dere  sicut  oportet  non  amphus  donuni  Dei  esset ,  secus  ac  defi- 
nitum  fuerit  ab  Arausicana  synodo;  sed  esset  in  cujusvis  hominis 
docti  aut  philosophi  potestate  eam  sibi  propriis  viribus  compa- 
rare ,  prout  Pelagiani  haeretici  ac  Semipelagiani  effutierunt. 

205.  Quae  cum  ita  se  habeant ,  concludaraus  necesse  est ,  fidem 
theologicam  resolvi  in  Dei  gratiam  tanquam  \n  principium  suum, 
et  in  auctoritatem  Dei  revelantis   tanquam  in  suum  motivum 


PART.    III.    SEGT.    I.    GAP.    II.    DE    RAT.     GUM    FID.  479 

formale  seu  in  totam  et  adcequatam  rationem,  cur  credatur; 
nunquam  vero  in  evidentiam  motivorum  credibilitatis ,  quae  fidei 
extrinseca  sunt ,  ac  solum  praerequisita ;  quae  varia  pro  diversis 
hominibus  esse  possunt ,  quaeque  demura  absolute  neces  aria  non 
sunt,  cum  fieri  queat,  ut  sine  illis  vera  possit  fides  haberi^  ut 
identidem  contingit ,  in  rudioribus  praesertim ,  qui  ejusmodi  moti-» 
vorum  examinis  saltem  accuratioris  incapaces  plerumque  sunt, 
quibusque  gratia  supplere  potest  ac  supplet. 

DIFFICULTATES. 

206.  Obj.  1°  Fides  est  quidam  status  in  nobis  existens ,  quo 
persuasi  sumus  de  realitate  objectiva  rei  cognitae ,  et  in  quo  con- 
stituimurautper /zece^^ay^i^m  tenere  pro  vero  rationis  theoreticmy 
aut  per  necessarium  admittere pro  vero  rationis  prwcticce ,  quae- 
cumque  demum  sit  causa  seu  motiviim  y  ex  quo  status  ejusmodi 
in  nobis  producatur ;  unde  sublimi  mentis  intuitu  Apostolus  afiir- 
mat  :  Fides est sperandarum substantia {id  est  realitas  )  rerum, 
argumentum  non  apparentium  (1).  2°  Ergo  fides  omnis  natura 
sua  rationalis  est,  quippe  quae  ex  necessitate  vel  physica  vel 
morali  rationis  enascitur  ,  atque  hinc  fides  ipsa  in  divinam  reve- 
lationem  ,  quae  una  Qxformis  seu  speciebus  fidei  est ,  atque  speciale 
suum  credendi  motivum  in  divina  auctoritate  (2)  habet ,  resol- 
vitur  in  necessarium  actum  rationis  sive  tenendi  sive  admitten- 


(1)  Ita  Herraes,     in    Introd.  phil.      ipsam  theologicam   comprehendit ,  ut 
.  Cfr.  quae  superius  diximus.  Magni-      patet  eliam   ex   verbis  Apostoli ,  quae 


fica  porro  habet  Hermesius  de  hac  ra-  allegat;  imo  acerbe  theologos   omnes 

lionis /?c?e ,   quae  nobis  sola  rea/<Va<e//t  carpit  ob  comraunem   fidei   defmitio- 

objeciivam  tutatur  ,  sive   objectum  sit  nem  ,   asseritque  ,  eos  ,  qui  fidem  ad 

rationale  sive  supernaturale ,  et  quod-  auctoritatem   coarctant ,  ejus  naturam 

cumque  sit  motivutn^,  unde  procedit,  plane  destruere ! 

nempe  aut  sensus  intimus ,  aut  sensus  (2)  Adnota  ,    in    hermesiana  schola 

externus  ,  aut  ratio  ,  aut  auctorilas  vel  auctoritaiem  Dei  revelantis  vocari  mo- 

humana  vel   divina  ,   etc,   Hinc  juxta  tivum  credibilitatis.   Ila   auctor   libri 

haec  varia  modva  exurguut  totidem  «/76-  Acta  Hermesiana  ,  pag.  6i.  Hoc  ip- 

cies  seu  formcB  diversse  fidei.   Itaque  snm  hausit  ex  eadem  schola  Baltzerius. 

Hermesins  in  hac  sua  definilione  fidem  Vid.  op.  cit.  fasc.  i ,  pag.  89. 


480 


TRACT.    DE    LOCIS    THEOLOGICIS. 


dsndipro  vero  omneid,  quod  uti  revelatuin  proponitur.  3»  Certe 
rationalis  demonstratio  est  verae  fidei  radisc  (1)  seu  generatrix  ; 
at  vero  in  quodnam  fides  debet  ultimato  resolvi  nisi  in  illud , 
a  quo  suam  genesim  agnoscit?  4^  In  hoc  porro  humilitas  fidei 
consistit ,  quod  admittat  ea  ,  quce  non  videt ,  hanc  solam  ob  causam, 
quia  ratio  id  postulat ,  ac  proinde  quia  homo  se  totum  tradit 
rationi  (2).  5«  Necessaria  ulique  est  gratia  ;  sed  ad  quam  fidem? 
Ad  eam  nempe ,  qua2  efjicaa;  est ,  quae  tantum  vere  iheologica  est , 
quae  nos  attollit  supra  terrestres  res  y  quam  sequttur  perfecta  et 
libera  voluutas  diligendi  Deum  nosque  ad  perfectum  ducit  legis 
et  spiritus  supra  carnem  dominium  (3).  6°  Demum  credendi 
motiva  ,  cujusmodi  sunt  ex.  gr.  miracula  ^  cuinam  auctoritati  inni- 
tuntur  nisi  humanse?  Ergo  cum  ipsa  nos  permoveant  ad  assen- 
tiendum  fidei,  patet,  fidem  ultimato  in  humanam  resolvi  au- 
ctoritatem.  Quodsi  contendas,  illadivina  auctoritateniti,  Ecclesiaa 
scihcet  infalHbihs ,  quae  illorum  factorum  veritatem  testatur,  neces- 
sario  in  circulum  prolaberis ,  quo  veritas  et  infallibilitas  Ecclesiae 


(1)  Intr,  phiL  praef.  pag.  17.  Fal- 
8um  estf  dicit  Herraesius ,  quod  inter 
humilemfidem  et  demonstrationem  du- 
biastudiose  conquirentem,,,  adsitop- 
positio ;  e  contra  ista  dubia  conqui- 
rens  demonstratio  radix  et  conditio  est 
piCB  fidei.  Sed  neqae  hic  sistit  Herrae- 
sius ;  nam  non  ad  veritatem  fidei  ge- 
neratim ,  sed  ad  singula  objecta  fidei 
requirit  tanquam  fidei  radicem ,  idest , 
conditionem  sine  qua  non ,  hanc  ip- 
sam  deraonslrationem.  Distinctio  ob- 
Jeciorum  fidei  et  demum  examen  rei 
propositos  est  ergo  juxta  vestrum  pro- 
prium  judicium  ( loquitur  Herraesius 
adversariis  suis  )  requisita  ad  piam 
fidem  possibilem  reddendam,  Sed  qui- 
nam  poteritis  aut  audebitis  acquie- 
scere  uni  rei  propositce ,  atque  alleri 
nequaquam ,  ac  consequenter  objectum 


unum  admitiere ,  alterum  vero  repU' 
diare ,  quin  hanc  electionem  vestram 
ope  severcB  demonstrationis  reciam  os- 
ienderitis  P  Ibid. 

(2)  Ita  Hermes ,  Introd,  phil,  praef. 
pag.  18.  En  verba  Hermesii  :  Non  in 
hoc,  quod  credatur  sine  prwvia  demon- 
stratione,  sed  in  hoc  consistit  humilitas 
fidei ,  quod  assumatur  illud ,  quod  non 
videtur ,  solum  propterea  quia  ratio  exi- 
git  illam  admissionem;  et  quod  ratio  ta- 
lem  admissionem  exigat ,  id  ostendit 
prcecedens  demonstratio,  Ista  traditio 
(Hingebung )  sui  ipsiu^  ductui  rationis, 
quoB  in  cogitatione  et  in  actione  crcden- 
tis  se  prodit  ( sive  ejus  fides  habeat  pro 
objecto  rem  religionis ,  sive  quidquid 
aliud),  non  est  tenuis  abnegatio  jurium 
nostrm  sensualis  naturce ,  etc. 

(3)  haidem  Xucior AnTheol.dogm.  iii, 
pag.  469-47«- 


PART.    III.     SECT.    I.    GAP.    II.    DB    HAT.     GUM    FID.  481 

per  miracula  probaretur,  veritas  autem  miraculorum  per  infalli- 
bilitatem  Ecclesiae;  quo  nil  absurdius.  Ergo. 

207.  Resp.  Ad  l«i,  Dist,  Juxta  placitumJIermesii ,  cowc;  juxta 

theologos  acphilosophossaniores  omnes  ,  neg.  Jam  utiqueimpro- 

bavimus  conatum  istud  philosophicum  Hermesii,  scientiam  et 

auctoritatem ,  evidentiam  tntrinsecam  et  eivtrinsecam  ,im?nedia- 

tamet  mediatam ^  visionem  intellectualem  etpropriedictamfidem 

ad  unum  principium  revocandi,  nimirum  ad  fidem  rationalem , 

quoe  juxta  varium  motivum  distinguitur  ab  illo  in  necessariam 

et  liberam,  Haec  neoterica  fidei  notio  nil  facit,  nisi  verce  fidei 

divinae  naturam  permiscere  cum  scientia  ,  earaque  proinde  totam 

rationalem  reddere  (1).  Id  probat  ipse  hermesianus  abusus  au- 

ctoritalis  Apostoli.  Nam,  praeterquamquodOTroorTaatg  seu  substantia 

vertitur  ab  Hermesio  realitas ,  quum  Apostolus  ea  voce  signi- 

ficaverit  subsistentiam ,  basim ,  fundamentum  rerum  speranda- 

rum^  ut  hquet  ex  orationis  serie,  ex  ahis   ejusdem  locis,  ubi 

eamdem  vocem  usurpat,  atque  ex  Patrum  et  interpretum  catho- 

hcorum  expositione  (2);  num  eam  definitionem  generahori  ilh 

fidei  rationali  ab  Herraesio  invectse  unquam  aptare  cogitavit 

Apostolus  ?  Num  Apostolus  non  de  ea  tantum  fide  locutus  est , 

qu3e  est  eoc  auditu  quaeque  in  divina  auctoritate  revelante  unicum 

suum  habet  fundaraentum? 

a  208.  Ad  2",  Neg,  Hic  enim  omnes  verae  fidei  notiones  per- 
vertuntur.  Siquidem  l^  assensus ,  quem  intellectus ,  a  gratia  prae- 
ventus  et  adjutus ,  ex  imperio  voluntatis  a  gratia  item  excitatae , 
prsebet  fidei  objectis  ob  solam  auctoritatem  Dei  revelantis,  per- 
miscetur  cum  praerequisitis  ,  seu  cognitione  iUa ,  quae  ordinarie 
hunc  debet  praecedere  assensum,  ut  prudenter  praestetur.  Haec 
porro  cognitio  extrinseca  prorsus  est ,  ut  diximus ,  actui  fidei 
theologicae  ,  neque  absoluta  necessitate  ad  illum  requiritur ;  est 
tota  praeterea  naturahs ,  ac  humana  industria  comparari  potest; 
proinde  nunquam  eam  appellaveris  actum  fidei ,  aut  recte  dixe- 


(1)  Cfr.  quae   in  Prosnotand,  jara  piosissime  et  eradite  totum  hunc  Apo- 
monuimns  ,  num.  28.  stoli  textam  exponit  et  e?olvit. 

(2)  Cfr.  Estius ,  in  hunc  loc.  abi  co- 

T.  IX.  31 


482  TRAGT.    DB    LOCIS    THEOLOGICIS. 

ris ,  illi  inniti  actum  fidei  supernaturalis  ,  quin  incidas  in  doctri- 
namutih3ereticaniabEcclessiadamnatam(l).2oPersuasiorealitatis 
objectorum  fidei  in  ista  sententia  proveniret  efficienter  ac  forma- 
liter^  ut  cum  schola  loquamur,  sive  ex  ratione  theoretica^  sive 
saltem  ex  ratione  practica  ,•  cum  tamen  illa  ex  Dei  gratia  velut 
principio  suo  et  ex  auctoritate  Dei  revelantis ,  uti  adaequato 
motivo  formaliy  suam  genesim  unice  habeat.  3®  Hinc  auctori- 
tatem  Dei  revelantis  vocare  motivum  credibilitatis  est  motivum 
unicum  formale  intrimecum,  ob  quod  credimus,  confundere 
cum  extrinsecis  adminiculis  seu  prserequisitis ,  quoe  suadent  cre- 
dendum  esse ,  Deum  hoc  in  casu  esse  locutum ,  quaeque  diversa 
pro  diversis  hominibus  et  multiplicia  esse  possunt.  *^ 

209.  Ad  3™,  Dist,  Si  talis  esset  relatio  demonstrationis  pra^viae 
adactum  fidei ,  conc;  si  secus ,  neg.  Certe  consequentia  sua  veluti 
sponte  descendit  ex  preemissa  illa  hermesiana  ,  qua  demonstratio 
constituitur  veluti  fundamentum  et  radicc  fidei,  Sed  quis  theo- 
logus  catholicus  hoc  ferat  ?  Num  actus  fidei  est  illatio  syllogistica, 
quae  sequitur  necessario  ex  praemissis  ?  Absit.  Adde  absurditatem 
illius  aflirmationis  ex  eo  etiam  nomine ,  quod  nonnisi  ex  demon- 
stratione  fides  pia  gigni  statuitur,  cum  nonmsi  propositio  sufji* 
ciens  ac  motivum  credendi  requiratur ,  quod  varium  pro  variis 
individuis  esse  potest;  ac  nulla  prseterea  ratio  habetur  de  habitu 
fidei  per  Baptismum  infuso,  in  iis  qui  in  christiana  religione 
nascuntur,  quo  fit  ut  sine  demonstratione  y  et  tamen  rationa- 
bili  obsequio  credant,  ac  piefirmiterque  credant  (2). 

210.  Ad  4"*,  Dist,  In  sensu  hermesiano,  conc. ;  in  sensu  vere 
catholico ,  neg.  Admittimus  certe  ,  hominem  ratione  ipsa  duci  ad 
credendum ,  eo  sensu  nempe  quod  ratio  non  crederet ,  nisi  co- 
gnosceret  esse  credendum ,  ut  loquitur  S.  Thomas ;  sed  hoc  non 


(1)  Hacenimspectatcau.iii,  sess.  vi,  roborandam  inserviant.Hocsensaaiebat 
Conc.  Trid.  Aagastinas :  Tenet  me  in  Ecclesia  con- 

(2)  Cfr.  qasB  scripsirans  in  tract.  De  sensus  omnium  populorum  ,  tenet  me 
Baptismo ,  cap.  iv  ,  prop.  ii.  Id  vero  veritas  miraculorum ,  etc.  In  Ep, 
non  officit,  qaominas  etiam  in  creden-  Fundam   cap.  4« 

tibas  motiva  ipsa  credibilitatis  ad  (idem 


PART.    IH.    SEGT.    1.    GAP.    II.     DE    RA.T.     CUM    FID.  483 

probat  nisi  necessitatem  adminiculorum  seu  praerequisilorum  ad 
actum  fidei ,  de  quibus  bactenus.  Nimirum  necessaria  est  pro- 
positio  sufficiens  fidei ,  necessarium  extrinsecum  aliquod  evidens 
motivum  credibilitatis ,  aut  saltem  quod  gratia  suppleat  in  rudio- 
ribus  intellectibus  quidquid  desit  ex  parte  evidentiae  bujus  extrin- 
seci  molivi.  Sed  dum  aliquis  actu  credit ,  non  sese  rationi  totum 
tradit ,  quia  secus  mere  rationalis  fidei  actum  eliceret ;  sed  se 
totum  divinae  infallibili  auctoritati  ut  revelanti  tradit  atque  com- 
mittit,  rebusque  ejus  nomine  propositis  ,  licet  in  se.obscuris 
atque  bumanum  captum  excedentibus ,  inbaeret ,  tum  assensu 
plenissimo  intellectus,  tum  adhaesione  firmissima  voluntatis,  id 
quod  fieri  non  potest ,  nisi  divinae  gratiae  afflatu  intellectum  illu- 
strante  ac  voluntatem  bominis  permovente. 

211.  Ad  5™,  Neg.  Ecquis  unquam  catbobcus  dixerit  ad  solam 
fidem  eflicacem  gratiam  necessariam  esse?  Numquid  non  vera 
fides  mi  fides  mortiia ,  (\wd\is  in  peccatoribus  reperitur  ?  Num- 
quid  non  erit  donum  Dei ,  ac  proinde  ex  gratia  proveniens? 
Quid  dicemus  de  illis  omnibus,  quae  fidei  actum  prsecedunt, 
quibus  sciHcet  Deus  cor  bominis  pulsat,  movet  et  inclinat  (1)? 
Confunditur  igitur  in  allegatis  verbis  fides  vera  cum  fide  viva 
informata  a  cbaritate;  at  baec  duo  valde  inter  se  difFerunt,  ut 
theologis  omnibus  notum  est  (2). 

(1)  Sane  qooties  non  solnm  infideles  verba  ipsa  Helvenichii ,  qai  in  op.  cit. 
veram  etiam  peccatores  tanguntar  ha-  pag.  io5  et  seq.  dnm  contendit  libe- 
jusmodi  gratiis  actaalibQs  eisdemqae  rare  Hermesiam  a  pelagianisn)i  aut  se- 
resistant?  Qaoties  saltem  illis  permo-  mipelagianismi  macula ,  haec  scribit  : 
ventur  ad  orandum ,  ad  resistendum  Omnis  quoestio  de  graticc  actualis  , 
cupiditatibus  ,  quiH  tamen  se  omnino  quam  theologi  vocant,  necessitate ,  rc- 
liberent  a  statu  peccali?  Numquid  isti  ferenda  est  ad  salutis  operalionem, 
actus  ,  siquidem  his  gratiis  peccatores  Operatuur  autein  salutem  ,  si  lex  spi' 
obsequantur  ,  aliique  ejusmodi ,  non  ritualis  carnali  superior  facta  in  nobis 
erunt  salutares,  ac  proinde  virtute  ac-  est ,  idque  tam  firme  et  constanter , 
tnalis  gratiae  eliciti?  Nisi  hoc  dicere-  ut  omnes  et  appetitiones  et  actiones 
mus,in  propositiones  incideremusques-  nostras  dirigat  ad  konesta  ( moraliter 
nellianas  atqne  bajanas  ab  Ecclesia  hona)  perficienda ,  hoc est ,  eo  dirigat , 
proscriptas.  ut  et  velimus  omnia  ,  qucB  vuit  Deus, 

(2)  Hic  prastat  in  medinm  adducere  et  fugiamus   omnia  ,    qum   ab    ipso 

31. 


484 


xaAGT.     DB    LOCIS    THEOtOGICIS. 


212.  Ad  6»",  Dist.  Credendi  motiva ,  prout  praerequisitum , 
praeambuluin  aut  conditionem  denotant  ad  prudenter  assentien- 
dum  revelationi  tanquam  divinitus  datee ,  innituntur  auctoritati 
humanse  ,  aonc, ;  in  illa  resolvitur  fides  nostra  tanquam  in  moti- 
vum  adaequatum  formale ,  neg.  Nisi  enim  gratia  accedat,  qua 
permoveamur  ad  actum  fidei  supernaturalis  eliciendum ,  nun- 


aliena  sunt,  atque  hoc  modo,  servantes 
mandata  divina  nosque  ad  similitU' 
dinem  Dei  plane  conformantes ,  dis- 
ponamur  et  apti  fiamus  ad  adipiscen- 
dam  salutem  seu  beatitatem  cBternam, 
Ex  his  jam  facile  apparet,  quid  per 
actus  salutares,  itemque  per  opera  sa- 
lutaria  intelligendum  sit.  Videlicet 
actus  salutaris  is  est ,  quo  siveproxime 
sive  remote  efficitur ,  ut  lex  spiritualia 
superiorfiat  vel  etiam  superior  maneat^ 
majoremque  vim  accipiat ,  atque  iia 
disponat  nos  ad  salutem,  His  propo- 
sitis  definitionibus  f  Hermesius  pri- 
mum  generatim  demonstrat  {  pag.  449 
et  seqq. )  gratiam  actualem,  superna- 
turalem  et  internam  etiam  justificatis 
omnino  necessariam  esse  ad  salutem 
operandam ,  et  quidem  eo  modo ,  ut 
hasc.  salutis  operatio  sine  gratia  illa 
neque  inchoari ,  neque  continuari , 
neque perfict  queat ,  idest,  ut  lex  spi- 
ritualis  sine  gratia  illa  neque  impe- 
trare  principatum ,  ncque  constanter 
obtinere  et  exercere  possit,  Porro  at 
patel ,  jaxta  Hermesii  hermesiaaorum- 
qae  istoram  de  gratia  theoriam ,  i°  gra- 
tia  solam  afficeret  voluntatem ,  non 
aatem  intellectum;  ast  gratia ,  qaae  ne- 
cessaria  est  ad  lidem ,  etiam  intellec- 
tom,  imopotissime  afficere  debet,  cam 
fidei  actus  proprie  ad  assensum  intel- 
lectus  pertineat ,  qaas  firmam  in  eo  ac 


sapernaluralem  certitudinem  persuasio- 
nemque  gignal;  2°  confunditur  hic  et 
ubique  ab  his  auctoribus  gratia ,  qua3 
elevationis  dicitur  ,  cum  gratia  medici- 
nali  seu  reparatiouis ;  3°  juxta  hanc 
theoriam  ,  Adae  in  statu  innocentiae , 
in  quo  nullam  ille  concupiscentiae  lu- 
ctam  experiebalur  aut  alia  impedimenta, 
gratia  ad  eredendum  salutariter  non 
fuisset  necessaria  ;  4°  demum ,  ut  ce- 
tera  praetermittamus ,  quid  sibi  volunt 
ille  principatus  superior ,  lex  illa  spi- 
ritualis ,  quae  superior  fieri  debeat  car- 
nali,  etc.  de  quibus  hic  constanter 
sermo  est  ad  mentem  Hermesii?  Illud 
vero  maxime  adnotandum  est,  quod 
auctor  iste ,  pag.  68 ,  reprehendit  cl. 
D.  Liebermann,  eo  quod  dixerit :  Quam- 
vis  fidei  nostroB  assensus  uni  nitatur 
auctoritati  divince ,  et  propria  fidei 
causa  sit  interior  Dei  afflatus,  qua 
movemur  ad  assentiendum  Deo ,  re- 
quiruntur  tamen  esterna  adminicula , 
etc.  En  porro  censuram  hermesianam  : 
ISam  quod  credendi  actum  suspensum  ', 
fapit  (Liebermann)  ab  auctoritate  di-  ^ 
vina ,  et  propriam  fidei  causam  in  in- 
teriore  quodam  Dei  affiatu  positam  esse 
declaratf  in  eo  scilicet  a  se  ipso  des- 
ciscit ,  et  aut  fallaciter  agere ,  aut  pa- 
rum  considerate  judicandus  est,  Itane 
in  Hermesii  schola  concipitur  natura 
fidei  divinae? 


PART.    ni.    SEGT.    I.    GAP.    II.    DB    HAT.  CUM.    FID.  4^ 

quam  in  istum  erumperemus ;  persuasio  autem  aut  convictio , 
qu9e  in  nobis  gignitur  ex  evidentia  motivorum  illorum ,  tota  natu- 
ralis  est ,  nec  ad  actum  fidei  spectat ,  multo  vero  minus  nfoti- 
vum  ejus  formale  constituit. 

213.  Quo  praejacto  fundamento ,  jam  evanescunt,  quge  adji- 
ciuntur ,  tum  de  fide  in  vera  miracula  ob  auctoritatem  humanam 
aut  auctoritatem  Ecclesise ,  tum  decirculi  vitiosi  labyrintho.  Etenim 
juxta  analysin  fidei  ex  principiis  a  nobis  constitutis ,  nos  prius 
perducimur  per  motiva  credibilitatis  tanquam  prasambula  et  prge- 
requisita  in  certam  cognitionem  verse  Christi  Ecclesiae  (1),  quse 
est  fidei  regula  proxima ;  deinde  per  Dei  gratiam  eUcimus  actum 
fidei  de  vera  Ecclesia  et  infalhbili  ejusdem  auctoritate ;  ab  Ecclesia 
accipimus  Scripturam  et  Traditionem ,  objecta  denique  reliqua 
fidei ,  quae  in  eisdem  continentur.  Falsum  propterea  est ,  nos 
credere,  fide  scihcet  divina,  Ecclesise  ob  motiva  credibilitatis ; 
falsum,  nos  ab  Ecclesia  certiores  fieri  de  veritate  ac  divinitate 
miraculorum ;  falsum  denique ,  fidem  nostram  inniti  auctoritati 
humanae(2). 

PROPOSITIO  III. 

Demonstratio ,  cujus  capaos  est  veritas  christiancB  fidei  ^  aut 
motivum  quodcumque  credibilitatis  non  officit  libertati  illi, 
qua  voluntas  actum  fidei  imperare  debet, 

214.  Est  adversus  eos ,  qui  autumant ,  si  vera  detur  christianae 
fidei  demonstratio ,  assensu ,  qui  ex  ea  promanat ,  jam  liberum 
non  esse  sed  plane  necessarium;  unde  inferunt,  positivam  de 
veritate  christianae  fidei  demonstrationem  admitti  non  posse , 

(1)  Id  autem  vel  explicite  vel  im-  necessariam  et  quidem  unam  pro  om- 

p/ici^e  contingere  polest ,  ut  opportune  nibus,   quia   fides  una  est.   Gfr.   De 

adnotat  Greg.  de  Valentia ,  qai  osten-  flde ,  dispul.  i ,  quaest.  i,  punct.  4» 

dit  praeterea ,  cum  motivum  seu  in-  (2)  Cfr.  Bolgeni ,  op.  cit.  Uecono- 

ductivum  ad   credendura   non  unum  mia  della  fede ,  cap.  I,  art.  lo;  ilem 

«ed  varium  sit ,  propositionem  tamen  Suarezius  ,  De  fide ,  diss.  in  ,  sect.  i , 

infaliibilem  Ecclesiac  esse  conditionem  num,  5. 


4^  TRAGT.     DE    LOCIS    THEOLOGIGIS. 

quin  fidei  naturae  ac  merito  derogetnr ,  ac  quaecumque  motiva 
credibilitatis  posse  tantum  obices  removere ,  ut  credatur ,  non 
vero  persuasionem  ullam  inducere ,  quod  credendum  sit. 

215.  Ut  igitur  ad  rem  ipsam  accedamus;  quamvis  admittere- 
tur  proprium  scientificae  demonstrationis  esse,  ut  necessario  ad 
assentiendum  cogatintellectum  ,  talem  nihilo  secius  vim  illa  non 
habet,  nisi  cum  evidentia  demonstrationis  circa  objectum  ipsum 
immediate  ac  intrinsece  versatur ,  non  item  vero  cum  solum 
ejusdem  afficit  credibilitatem  (1).  Porro  demonstratio ,  quae  de 
fidei  veritate  in  genere  fit ,  aut  de  fidei  articulis  etiam  singilla- 
tim  ,  minime  immediatam  seu  intrinsecam  evidentiam  objecto- 
rum  fidei  attingit,  sed  extrinsecam  tantum  atque  mediatam, 
eorum  videlicet  credibilitatem  ,  ac  propterea  intellectum  ad  assen- 
sum  prsebendum  haudquaquam  per  se  cogere  valet. 

216.  Hoc  autem  luculentius  adhuc  firmatur  ex  eo  ,  quod  hic 
agatur  de  ejusmodi  demonstratione  ,  quae  non  parit  per  se  evi- 
dentiam  metaphysicam  quamvis  in  eam  quandoque  resolvi  pos- 
sit  per  principia  ,  ut  aiunt ,  reflexa  (2).  Ceterum  evidentia  ,  quae 
haberi  potest  per  motivorum  credibilitatem ,  nonest  nisi  plerum- 
que  moralis ,  aut  interdum  phj/sica,  pro  iis  nempe,  qui  signa 
ac  prodigia  oculis  suis  usurparunt.  Moralis  porro  evidentia,  ex 
raoraH  certitudine  exurgens  ,  pendet ,  uti  alias  adnotavimus  ,  ex 
accurata  consideratione  plurium  fiactorum  contingentium ,  in  qua 
proinde  haud  parum  valet  dispositio  ipsa  subjecti  animum  ad 
rem  sedulo  apphcantis ,  ac  rationum  vim  rite  percipientis  (3). 
Quod  si  quis  signum  ahquod  suis  sensibus  immediate  percipit , 
certitudinem  quidem  ac  evidentiam  physicam  factorum  illorum 
acquirit,  non  ea  tamen  evidentia  videt  nexum,  qui  intercedit 
inter  facta  illa  acDeum  revelantem ,  neque  videt  revelata  objecta, 


(1)  Duo  haec  ab   inviceni  discrimi-  (2)  Recolantur,  quae   scripsimus   in 

nanda  eunt  ,    cum    alia   sit  evidentia  tract-  De  vera  Relig.  part,  i ,  cap.  iii , 

rei,  alia  evidentia  credihililatis ,  ut  scite  n,  1^4  ®*  ^eq. 

animadvertit  Suarez ,  loc.  cit,  sect.  7  ,  (3)  Cfr,  Prvenotand,  num.  27  ,  et 

n.    1 ,    itera   sect.    5  ,    n,   6  et  seqq.  qoae  paulo  anle  jam  diximus. 
Cfr.  etiara  Prwnotanda  nostr,  n.  2/^» 


PART.    III.    SEGT.    I.    GAP.    II.    DB    RAT.    GtJM    FID.  407 

quae  inevideutia  omnino  ac  obscura  manent.  Accedit,  quod  assen- 
sus  objectis  fidei  divinae  prsestandus  longe  firmior  sit,  ac  difliici- 
lior  proinde,  quocumque  naturali  assensu.Cum  igitur  tota  evidentia 
aut  certitudo ,  quae  ex  fidei  extrinseca  demonstratione  oritur, 
taiis  profecto  non  sit ,  quae  necessario  intellectum  ad  assensum 
prsebendum  pertrahat ,  voluntatis  est  ejusmodi  assensum  intel- 
lectui  imperare ;  siquidem  sola  evidentia  metaphysica,  uti  animad- 
vertimus ,  ea  est  quae  immediate  rapit  inteliectum  ad  assentien- 
dum.  Quapropterlicetmetaphysice  evidens  sit ,  Deumesse  summe 
veracem  ,  imo  veritatem  ipsam  ,  quae  proinde  nec  falli  nec  fallere 
potest ;  iicet  etiam  metaphysice  evidens  sit ,  Deo  revelanti  fidem 
esse  adjungendam^  nihilominus  utrum  Deus  sit  reipsa  locutus , 
hoc  illudve  revelaverit ,  nobis  non  constat  nisi  per  motiva  cre- 
dibilitatis ,  quae  cumpossintsemper  obnoxia  essenon  paucis  neque 
exiguis  difficultatibus ,  uti  ex  illorum  inspectione  et  considera- 
tione  planum  fit,  voluntatem  etiam  rite  ad  veritatem  disposi- 
tamrequirunt  (1).  Exinde  idcirco  sequitur ,  haud  esse  necessarium 
posse  physice  et  absolute  ejusmodi  assensum  praebere. 

217.  Sane  experientia  jugis  id  apertissime  ostendit.  Atque  ut 
ex  ipsis  sacris  Litteris  auspicemur ,  pharisaei  certe  conspexerunt 
miracula  Christi ,  nec  illa  sunt  inficiati ,  immovero  quandoque 
admirati  sunt ;  potuissent  propterea  ac  debuissent  Christo  cre- 
dere  (2) ;  attamen  Pontifices  et  phariscei  dicebant :  ^M^c^facimus, 
guia  hic  homo  multa  signa  facit  (3)?  Cum  prseterea  ad  confir- 
mandam  divinam  Christi  missionem  Petrus  et  Joannes  insigne 
ac  pubhcum  patrassent  miraculum^  iterum  iidem  dicebant:  Quid 
faciemus  hominibus  istis?  Quoniam  quidem  notum  signum 
factum  est  per  eos  omnibus  habitantibus  Hierusalem;  mani- 
festum  est ,  et  non  possumus  negare  (4);  nec  tamen  assensum 
praebuerunt ;  nempe ,  ut  loquitur  S.  Augustinus  ,  collegerunt  Pon- 

(1)  Satis  est  oculos  conjicere  in  dif-  Btruximus  existentiam  ejusdem  revela- 

ficnltates,  quas  attuiimus  adversus  ar-  tionis ,   ibid.  cap,  v. 

gumenta ,  qnibns  ostendimus,  dari  notas  (2)  Gfr.  Luc.  v  ,  34-26 ;  Joan.  x ,  25 , 

divinae  ac  supernaturalis  revelationis  ,  et  alibi  passim. 

in  tract.  cit.  De  vera  Relig.  cap.  111,  (8)  Joan.  xi,  47» 

et  adversas  ea  argamenta,  quibas  ad-  (4)  Act.  iv,  16. 


488  TRAGT.    DB    lOGIS    THEOtOGIGl&* 

tifices  et  phariswi  conciltum,  et  dicebant :  Quid  factmi(s9  nec 
tamen  dicebant :  Credamus  (1).  Plures  nihilominus  inelius  dis- 
positi  crediderunt  in  Christum,  videntes  signa  ejus ,  quce  facie- 
bat  (2).  Quod  si  ita  se  gerebant  illi  ipsi ,  qui  spectatores  fuerunt 
miraculorum  Christi  et  Apostoiorum  ,  quanto  magis  possunt  cohi- 
bere  assensum  ii ,  quibus  miracula  non  constant  nisi  per  aucto- 
ritatemhistoricam?  Idipsum  dic  de  credibiHtatis  motivis  reliquis, 
de  vaticiniis  eventu  comprobatis ,  de  doctrinae  excellentia ,  de 
Martyrum  testimonio ,  de  propagationis  modo  christianae  seu  potius 
catholicae  Rehgionis ,  deque  ejusdem  inter  tot  conflictus  conser- 
vatione ,  ahisque  ejusmodi.  Ex  quo  inferunt  theologi ,  praeter  evi- 
dentiam  credibiHtatis  adpraebendum  assensum  fidei  veluti  divinae 
opus  esse  interiori  gratiae  subsidio,  quo  cor  docile  efficiatur; 
aHoquin  ,  illa  non  obstante  credibiHtatis  evidentia  ,  homines  non 
assentiuntur. 

218.  Quare  optime  S.  Thomas  in  qusestione  :  Utrum  credere 
sit  meritorium  y  cum  sibi  objecisset  :  Ille ,  qui  assentit  alicui 
rei ,  credendo,  aitt  habet  causam  sufjicienter  inducentem  ipsum 
ad  credendum ,  aut  non.  Si  habet  sufjiciens  inductivum  ad  cre- 
dendum,  non  videtur  hoc  ei  esse  meritorium,  quia  non  est  ei 
jam  liberum  credere  et  non  credere.  Si  autem  ?ion  habet  suffi- 
ciens  inductivum  ad  credendum,  levitatis  est  credere ,  secun- 
dum  illud  (  EccH,  XIX,  4  )  :  Qui  cito  credit,  levis  est  corde, 
et  sic  non  videtur  esse  meritorium»  Ergo  credere,  nullo  modo 
est  meritorium.  Cum  hsec ,  inquam ,  sibi  objecisset  S.  Doctor , 
ita  respondet  :  Ad  tertium,  dicendum ,  quod  ille ,  qui  credit, 
habet sufficiens  inductivum  ad  credendum,  Inducitur  enim  au- 
ctoritate  divince  doctrinas  miraculis  confirmatce ;  et  quod  plus 
esty  interiori  instinciu  Dei  invitantis.  TJnde  non  leviter  credit. 
Tamen  ?ion  habet  sufjiciens  inductivmn  ad  sciendiim  ;  et  ideo 
non  tollitur  ratio  meriti  (^).  Quibus  breviter,  ut  solet ,  com- 
plexus  est ,  quse  nos  fusius  exposuimus  (4). 

(1)  Tract.  xiix ,  in  Joan^  n.  26.         alirer    legontor    haec    verba    in    edit, 

(2)  Joan.ii,  !23;m,  2;xi,45,etc.      Rom.  i586. 

(3)  2  ,  2  ,  q.  2  ,  art.  9,  ad  3.  Paulo  (4)  Cfr.  Suarez ,  De  fide ,  disp.  iv, 


PART.    III.    SEGT.    1.    CAP.    U.    DB    RAT*    GUM.    FID.  489 

*^219.  Concludamus  igitur,  demonstrationem ,  cujus  capax  est 
veritas  fidei ,  aut  motivum  quodcumque  credibilitatis  non  officere 
libertati  illi ,  qua  voluntas  actum  fidei  imperare  debet ,  prout 
ostendendum  nobis  proposuimus. 

DIFFICULTATES. 

220.  Obj.  Nullatenus  consistere  potest  actus  fidei  liber  cum 
objecto  evidenter  cognito.  1°  Evidentia  enim  ,  ipso  Suaresio  fa- 
tente  ,  cogit  convictionem  (1).  Jam  vero  idem  dici  debet  de  evi- 
dentia  ,  quae  versatur  circa  credibilitatis  motiva.  Nam ,  si  evidentia 
cogit  invincibiliter  convictionem  circa  objectum  evidenter  cogni- 
tum ,  non  minus  eam  coget  circa  motiva  credibilitatis  evidenter 
cognita.  Ideo  nullo  modo  potest  esse  liber  assensus,  qui  exinde 
emittitur ,  nec  propterea  meritorius.  2°  Deinde  ,  qua  ratione  fides, 
seu  fidei  objectum  possit  esse  evidenter  credibile ,  concipi  nequit. 
Siquidem  vel  aliquid  evidenter  credibile  dicitur  ob  fidem  buma- 
nam  seu  naturalem  ,  qua  quis  cognoscit  motiva  credibilitatis  esse 
in  se  evidentia  ,  vel  ob  fidem  divinam.  Porro  siprimum  adstruitur, 
actus ,  qui  eliceretur ,  esset  fidei  tantum  humanae  ,  qualis  nempe 
de  aliis  etiam  humanis  objectis  naturaliter  habetur.  Repugnat 
autem  posterius,  quia  quod  aliquid  sit  evidenter  credibile  fide 
divina  nequit  supponi ,  cum  hoc  donum  sit  internum ,  quod 
proinde  esse  nequit  evidenter  credibile.  Ergo. 

221.  Resp.  Dist,  Objecto  cognito  sub  ratione  evidenfis  in  se , 
conc;  sub  ratione  credibilis  ^  neg.  Et  pariter  ad  1™  prob.  Dist. 
evidentia  objecti  intuitive  cogniti  cogit  intellectum,  trans.;  vel 
conc;  evidentia  credibihtatis ,  neg.  Jam  adnotavimus,  diversa 
omnino  ratione  disserendum  esse  de  evidentia ,  aut  de  cogni- 

sect.  5 ,  nnnri.  6 ,  nbi  inter  cetera  scribit :  ceritatis ,  si  sit  inferioris  ordinis,  non 

Dico  in  primis  f  hanc  evidentiam  { CTC'  impedire  verum  actum  fidei  ejusdem 

dibilitatis)  non  impedire  actum  fidei  veritatis  ;  ergo  multo  minus  impediet 

circa  res  sic  credibiles ,  quia  semper  evidentia  credibilitatis ,  quce  semper 

fides  retinet  suam  majorem  certitudi-  relinquit  obscuram  veritatem  ipiam. 
nem  ac  perfectionem ;  nam  in  supe-  (1)  Disp.  yi,sect.  8. 

rioribus  dictum  eat,  etiam  evidentiam 


490  TRAGT.    DB    LOCIS    THEOLOGIGIS. 

tione  evidenti  metaphysica  et  intuitiva ,  qualis  ex.  gr.  est  iila 
principiorum  seu  axiomatum ;  et  de  cognitione  moraliter  evidenti , 
aut  etiam ,  si  cum  Suaresio  loqui  velimus ,  de  mere  abstractiva 
et  scientifica  (1).  Si  de  priore  sermo  sit,  facile  damus,  illam 
extorquere  necessario  assensum  intellectus  nostri ,  neque  in  his 
hberum  esse  hominis  assensum ,  sub  quo  respectu  Suaresius 
affirmat ,  solam  evidentiam  cogere  intellectum  posse  (2).  Si  vero 
de  posteriore  loquamur,  negamus  ,  talem  esse  ejusmodi  eviden- 
tiam ,  ut  necessario ,  nempe  necessitate  absolula  etphi/sica,  proe- 
sertim  in  rebus  fidei  divinae ,  ei  sit  adhaerendum ;  in  hoc  enim 
intellectus  influxui  voluntatis  haud  parum  subest ,  quae  si  rite 
disposita  non  sit ,  ac  veritatem  oppugnare  veht ,  potest  faciHus 
lumen  intellectus  obscurare ,  ac  ad  assensum  negandum  pertra- 
here.  Porro  posterioris  generis  est  evidentia  ,  quam  gignunt  mo- 
tiva  credibihtatis  naturaHter  cognita.  Exinde  ,  ut  diximus .  et  ex 
natura  objectorum  credendorum  fluit  necessitas  gratiae  ,  qua  per- 
moveantur  intellectus  et  voluntas  ad  firmiter  assentiendum  illis 
ipsis  veritatibus ,  de  quarum  credibihtate  homini  e videntia  naturali 
constat  (3). 


(1)  Etenim  priina  est  immediata ,  resias  inter  dnbia  ,  qnx  proponit ;  re- 
quae  consistit  in  intaitione  principio-  solvit  vero  qaaestionem ,  et  saam  pro- 
rnm,  quae  ferunt  secum  evidentiam  im-  fert  sentenliam  n.  12  et  seqq.  ubi  ponit 
mediatam  :  ex.  gr.  totum  est  majas  sua  tres  conclusiones  ,  quae  ibidem  videri 
parte;  impossibile  est  idem  simul  esse  possunt. 

et  non  esse,  aliaque  id  genus  multa ;  (3)  Cfr.  Suarez,  disp.  iv ,   sect.  5, 

coDtra  vero   allera  ,  nempe  scientiGca  n.  6  et  seq.  et  disp.  vi,  sect,  8,  n.  11 , 

et  abstractiva  ea  est ,  quae  comparator  nec  non  Card.  De  Lugo  ,  in  tract.  De 

ope  discnrsus  et  ratiocinationis  per  lon-  virtute  fidei  divinw,  disp.  h  ,  sect.  1, 

gam  etiam  dedoctionem  ex  principiis,  n.   lo^.  Cujus  verba  haec  sunt  :  06- 

ac  propterea  vocatur  mediata.  Cfr.  Sua-  jiciunt,  quia  assensus  fidei  dehet  esse 

rez,    disp.  ii,   sect.  4»   nnm.   9,   et  liber ;  quando  autem  objectum  eviden- 

disp.  111 ,  sect.  9 ,  n.  3   et  seqq.  tum  ter  constat ,  non  assentitur  lihere  en- 

disp,  IV,  sect.  6,  n.  5  ,  et  alibi  passim.  tellectus ,  sed  ex  necessitate;  ergo  non 

(2)  In  primis  animadvertendum  est,  erit  assensus  fidei,  Ad  hoc  facileres- 
verba  Suaresii ,  loc.  cit.  num.  2,  haec  pondetur  ex  dictis ,  actum  fidei  sem^ 
esse  :  Sola  evidentia  cogit  intellectum»  per  esse  liherum  ;  quia  ,  licet  aliunde 
Deinde  haec  verba  praecise  profert  Sua*  necessitetur  intellectus   ad  assentien- 


PART.    III.    SEGT.    I.    GAB*    II.    DE    RAT.     CUffl    FID.  491 

*  222.  Ad  2"",  Resp.   aliquid  posse  sub  diverso  respectu  aut 
naturale  esse  aut  supernaturale ;  naturale  prout  cogiiitum,  super- 
naturale  ipront  creditum.  Naturalis  igitur  erit  actus,  sijudicium 
intellectus,  quod  voluntatem  praecedit,  potest  elici  ac  reipsa  eli- 
citur  vi  naturalis  ratiocinationis ,  aut  cognitionis  signorum ,  quse 
efficiunt  illa  objecta  evidenter  credibilia ;  supernaturalis  autem 
erit,  si  illustratione   et  inspiratione  Spiritus  S.   superveniente 
perfundatur  intellectus  permoveaturque  voluntas  ad  actum  fidei 
eliciendum  circa  illud  ipsum  objectum ,  quod  erat  naturaliter 
cognitum  ,  ut  quis  credere  possit ,  sicut  oportetjuxta  catholicam 
doctrinam  (1).  Uti  enim  animadvertit  SuareZj  supernaturalis  illa 
superveniens   illustratio   intellectus ,  qu»  pra^cedit  voluntatem 
credendi ,  non  est  necessaria  ad  judicium  credibilitatis  efforman- 
dum  ,  sed  solum  praerequiritur  propter  supernaturalem  actum  (2). 
Hac  ratione  omnia  rite  componuntur,  quae  videntur  sibi  invi- 
cem  adversari ,   siquidem  ex  una  parte  judicium  ,  quod  fit  ab 
intellectu  ob  motiva  naturaliter  cognita ,   naturale  quoad  suam 
substa7tiiam  est;  ex  altera  parte  ob  superveniens  gratiae  subsi- 
dium  fit  supernaturale  ratione  modi^  quo  elevatur  et  movet  su- 
pernaturaliter  voluntatem ,  ut  imperet  assensum  supernaturalem 
intellectui  circa  fidei  objecta.  Haec  planiora  adhuc  fient  ex  inse- 
quente  propositione. 

PROPOSITIO  IV. 
Potest  de  uno  eodemque  objecto  haberi  simul  scientia  ac  fides. 

223.  Eosdem  perstringit  propositio  adversarios ,  quos  supe- 
riore  propositione  adorti  sumus ,  qui  verentur ,  ne  fides  penitus 

dum  illi  objecto,  nunquam  tamenne'  necessitetur  intellectus  ad  credendum 

cessitatur  ad  credendum  illud  ex  mo-  ohjectum   revelatum  propter  divinam 

tivo  revelationis  divince ;  quod  sujjicit ,  auctoritatem  ,  sive   requiratur  etiam 

ut  actus  fidei  liber  sit ,   non  quidem  voluntas  alia  imperans  alium  assen- 

in  se,  sed  in  causa,  nempe  in  volun-  sum  prceter  assensum  proamissum. 

iate  imperante  y  sive  sit  voluntas  im-  (1)  Cfr.  SQarez,disp.vi,  sect.  8,n.  i8. 

perans  solum  assensum  ad  veracitatem  (2)  Ibid.  n.  12,  i3,  i4» 
et  revelaiionem ,   quo  assensu  stante 


492  TRACT.    DB    LOGIS    THEOLOGIGIS. 

pereat  aut  saltem  debilitetur  per  scientiam ,  verenturque  prop- 
terea ,  ne ,  si  uUa  detur  demonstratio  circa  aliquid  eorum  quae 
fides  docet,  haec  e  medio  tollatur  aut  detrimentum  capiat,  Per- 
peram  autem  eos  ita  sentire  ,  sic  luculenter  ostendimus. 

224.  Ex  dictis  in  prima  ac  secunda  propositione ,  distincta 
prorsus  ab  invicem  sunt  fidei  ac  scientiae  principia ;  scientia  enim 
innititur  principiis  naturaliter  cognitis ,  fides  vero  auctoritati  inni- 
titur  Dei  revelantis ,  quae  constituit  propterea  motivum  seu  obje- 
ctum  formale  ipsius  fidei.  Cumigiturrevelatio  non  solum  complec- 
tatur  ea,  quae  captum  rationis  nostrae  superant,  verum  etiam 
veritates ,  quae  naturalis  ordinis  sunt ,  adeoque  absolute  rationis 
nostreeaciem  minime  excedunt ,  consequens  est ,  posse  ex  diversis 
principiis  idem  objectum  cognosci ,  seu  quod  idem  est ,  posse 
fidem  ac  scientiam  in  eodein  subjecto  de  eadem  re  simul  amice 
consistere  seu  de  uno  eodemque  objecto  simul  scientiam  ac  fidem 
haberi  (1). 

225.  Sic  possumus  sola  ratione  duce  cognoscere  ex.  gr.  Deum 
existere ,  unum  esse ,  pluribusque  iisque  infinitis  attributis  esse 
praeditum ,  quae  necessario  competere  debent  primo  enti ,  causae 
necessariae,  aeternae  ,  independenti  ac  existentinecessitate  naturae 
su9e ,  seu  enti  quo  nihil  majus  nihilque  melius  excogitari  potest. 
At  haec  ipsa  ex  divina  novimus  revelatione.  Idem  dic  de  animo- 
rum  immortalitate  ac  hbertate,  de  praemiis  aut  poenis  ,  quaepro 
meritorum  diversilate  nos  manent  in  altera  vita ,  aliisque  ejus- 
modi  non  paucis  veritatibus  ,  quas  et  fide  tenemus  et  ratione  etiam 
cognoscimus  ac  demonstramus.  Alioquin,  nisi  hoc  admittatur, 
sequeretur ,  hominem ,  quo  doctior  evadit ,  eo  magis  de  fide  amit- 
tere,  cum  tamen  experientia  contrarium  constet  (2).  Si  quidem 
conspicimus  ,  viros  doctissimos  symbolum  fidei  profiteri ,  quamvis 
Deum  et  quidem  unicum  et  omnipotentem  esse ,  coeli  terraeque 


(1)  Cfr.  qna  scribit  Estias  in  cap.  xi  losophns  ad  Deum  ,  qaem  scientiaseu 
epist.  ad  Hebr.  in  v ,  i .  demonstratione  cognoscit  existere,  num- 

(2)  Huc  referlur,  quod  scribit  Apo-  quid ,  ut  credat,  debebit  amittere  aut 
stolus  :  Accedentem  ad  Deum  oportet  rejicere  scientiam  ? 

credere ,  quia  est.  Si  accedal  quis  phi- 


PAET.    III.    SEGT.    I.    GAP.    II.    DB   RAT.    GUM.    FID.  493 

conditorem  etiam  demonstratione  per  principia  rationis  cogno- 
scant.  Melior  praeterea  dicenda  foret,  in  adversariorum  hypothesi, 
rudiorum  quam  doctorum  conditio ;  quod  nemo  nisi  absurde 
affirmaverit. 

226.  Quapropter  comperimus ,  illos  eosdemque  Ecclesiae  Patres 
ac  doctores  ,  qui  plures  easque  soJidissimas  dederunt  de  Dei  exis- 
tentia  ejusque  attributorum  demonstrationes ,  ut  veritates  ceteras 
silentio  praetereamus ,  inculcare  fidei  necessitatem  in  illas  easdem- 
que  veritates  a  Deo  revelatas.  Etenim  S.  Cyrillus  Hierosolym. 
Catech.  /F,  adstruit  necessitatem  credendi  in  Deum,  ejusque 
attributa  fide  tenendi ,  ex  gr.  potentiam,  sapientiam ,  hbertatem, 
etc.  (1),  quae  tamen  per  rationem  cognosci  queunt.  Sic  etiam 
S.  Augustinus  ,  qui ,  De  civitate  Bei ,  docet,  officium  fidei  pri>- 
mum  et  maximum  esse^  ut  in  verum  credatur  Deum  (2);  et  alii 
passim  (3).  Hinc  eximius  Suarez  pluribus  ostendit ,  posse  ab 
eodem  de  una  eademque  veritate  haberi  simul  cognitionem  etiam 
evidentemetfidem  (4) ;  et  ante  ipsum  S.  Thomas  docuit  credenda 
esse ,  qu3e  naturali  ratione  probari  possunt  (5). 

227.  Sive  igitur  diversa  spectemus  principia  ,  ex  quibus  eaedem 
veritates  dimanant ,  sive  earumdem  naturam ,  sive  denique  isen- 
tiendi  et  agendi  rationem ,  quam  Ecclesiae  Patres  et  doctores 
tenuerunt ,  patet ,  quod  proposuimus ,  posse  videlicet  de  uno 
eodemque  objecto  scientiam  simul   ac  fidem  haberi. 


(1)  Niim.  IV  ,  V  et  vi.  edil.  Toatlei ,  rationes  ,  qnaram  postrema  est  propter 
pag.  53,  54,  et  iterom  Catech»  vi ,  certitudinem ;  ratio  enim  humana  in 
quae  est  De  uno  Deo,  rebus  divinis  est  multum  deficiens.,, 

(2)  Lib.  IV ,  cap.  20.  Ut  ergo  esset  indubitata  et  certa  co" 
(8)  Uti  RofBnns,  in  Exposit,  sym-  gnitio  apud  hominesde  Deo,oportmt 

boliy  n.  4;  S.  Joan.  Chrysost.  aliique,  quod  divina  eis  per  modum  fidei  tra- 

qnos  refert  Greg.  de  Valentia,  in  op.  derentur  quasi  a  Deo  dicta ,  quimen- 

citato.  HincS.  Th.  2  ,  2  ,  q.  2  ,  art.  4?  tiri  non  potest, 

m  corp.  docet ,  necessarium  esse  ho-  (4)  Disput.  iil ,  tota  sect.  2. 

mini  accipere  per  modum  fidei ,  non  (5)  Ut  patet  ex  textu  modo  addocto , 

solum  ea ,  qoae  sunt  supra  rationem  ,  et  praeterea  p,  i ,  q.  i ,  art.  6  el  7  ;  et 

sed  eliam  ea  ,  qoae  per  rationem  cog-  Contr.  gent.  lib.  1 ,  cap.  4« 

nosci  possunt.  Cojus  doctrinae  tres  aflfert 


494  TRAGT,    DE    LOGIS    THEOLOGIGIS. 

DIFFICULTATES. 

228.  Obj.  Scientia  et  fides  in  eodem  subjecto  de  eadem  veri- 
tate  se  invicem  excludunt;  imo  implicat,  eas  posse  simui  consis- 
tere.  Nam  1°  scientia  exposcit  cognitionem ,  eamque  saltem  in 
suis  principiis  intuitivam  et  evidentem  ;  fides  vero  in  sua  notione 
negatioriem  involvit  cognitionis  intuitivse  ac  evidentis ;  cum  autem 
aliquid  ab  eodem  simul  videri  et  non  videri  repugnet ,  repugnat 
igitur  proposita  thesis.  2«  Adversatur  pra^terea  Scripturae;  fides 
enim  ex  Apostolo  est  sperandarum  substantia  rerumj  argumen-' 
tum  non  apparentium  (1).  Si  non  apparent  quoe  fide  creduntur, 
nequeunt  hoc  ipso  esse  scita  aut  visa.  3»  Huic  auctoritati  innixi 
Ecclesiae  Patres  constanter  docent,  fidem  de  iis  esse ,  quse  non 
videntur.  Inter  ceteros  S.  Augustinus  :  Quid  est,  inquit,  fides^ 
nisi  credere  y  quod  no7i  vides  (2)  ?  Et  clarius  adhuc  fidem  ex  eo 
commendat ,  quia  q^iod  creditur  non  videtur  (3).  Et  iterum  : 
Quod  intelligimus  ^  scribit,  dehemus  rationi,  quod  credimus^ 
auctoritati  (4).  Sic  etiam  S.  Gregorius  M.  ad  ea  Christi  verba  : 
Quia  vidisti  me^  Thoma  ,  credidisti,  cum  fides  sit  de  non  appa- 
rentibus  ,^  respondet  :  Quia  (  Thomas  )  aliud  vidit,  aliud  cre- 
didit,.,  Hominem  ergo  vidit^  etDeum  confessus  est(^);  pro  certo 
sumens ,  non  posse  idem  credi  et  videri.  4°  Horum  vestigiis  insis- 
tens  Angelicus  Doctor ,  veluti  principium  firmum  ubique  statuit, 
minime  posse  in  eodem  subjecto  ahquid  esse  visum  seu  cogni- 
tum  et  creditum,  Ex  innumeris  prope  locis ,  qui  ex  ipso  afFerri 
possent,  iste  sufiiciat  :  Manifestum  est .,  quod imperfectio  cogni- 
tionis  est  de  ratione  fidei;  ponitur  enim  in  ejus  definitione  : 
fi,deg  enim  est  substantia  sperandorum  ^  etc.  et  sic  imperfectio 
cognitionis  est  de  ratione  fidei»  TJnde  manifestum  est ,  quod 
fides  nonpotest  esse perfecta  cognitio y  eodem  numeromanens{6). 
Aut  etiam  apertius  :  Omnis  scientia,  scribit^  habetur  per  ali' 
qua  principia  per  se  nota ,  etper  consequens  visa ;  et  ideo  oportet^ 

(1)  Hebr.  xi,  i.  n-  26 ,  «aperios  cit. 

(2)  Tract.  xL.in  Jmn.n.  9.  (5)  Hom.  xxv«  ,  in  Evang.  n.  8, 

(3)  Tract.  wxix,  n.  i.  opp.  edit.  Maur.  tom.  i. 

(4)  Lib.  Deutilit.  credendi,  cap.  11,  (6)   i  ,  a,  q.  67  ,  art.  3,  in  corp. 


PART.    111.    SEGT.     I.    GAP.    II.    DE    RAT.     CUIH    FID.  495 

quwcumque  sunt  scita,  aliquo  modo  esse  visa.  Non  autem  est 
possibile,  quod  idem  ab  eodem  sit  visum  et  creditum,  Potest 
tamen  contingere ^  vt  id^  quod  est  visum  vel  scitum  ab  uno  ^ 
sit  creditum  ab  alio  (1).  Qiii  propterea  docet,  quod ,  Deum  esse 
et  alia  hujusmodi,  quce  per  rationem  naturalem  nota  possunt 
esse  de  Deo,  vt  dicitur  Rom,  1 ,  non  sunt  articuli  fidei,  sed 
prceambula  ad  articulos  (2).  Nec  obstat ,  ejusmodi  veritates  in 
symbolo  contineri;  siquidem  respondet  S.  Doctor  semper  sibi 
constans  :  Ea ,  quce  demonstratione  probari  possunt,  inter  crc' 
denda  7iumerantur ,  non  quia  de  iis  simpliciter  sit  fides  apud 
omnes ,  sedquia  prceemguntur  ad  ea  y  quce  suni  fideiy  et  oportet 
ea  saltem  per  fidem  prcesupponi  ab  his ,  qui  eorum  demonstra'- 
tionem  non  habent  (3).  Ergo. 

229.  Resp,  Neg.  ant.  Ad  1™  prob.  Dist.  min.  Repugnat , 
idem  videri  et  non  videri  ab  eodem  subjecto  per  eumdem  actum, 
trans.;  per  diversos actus ,  neg  Repugnareulique  videtur,  eodem 
actu  quempiam  simul  videre  et  credere ,  seu  videre  et  non  videre; 
ast  non  est  repugnantia  seu  contradictio ,  quod  quis  diverso  seu 
distincto  actu,  itemque  per  diversum  medium  aut  principium 
cognoscat  et  credal.  Sic  implicat,  aliquem  eodem  simul  actu 
pedibus  et  curru  iter  facere ;  si  autem  diverso  aut  distincto  actu  , 
non  item.  Jam  vero  cum  alius  sit  actus  aliudque  principium, 
quo  aliquis  naturali  facultate  cognoscit  seu  intuetur ,  aliusautem, 
quo  idem  fide  supernaturali  aliquid  credit  ob  divinam  auctori- 
tatem  ,  patet ,  minime  repugnare ,  sub  diverso  respectu  distin- 
ctoque  actu  quempiam  aliquid  cognoscere  et  credere  (4).  Hoc  vero 
magis  in  casu  nostro  pro  substrata  materia  patefit,  ex  eo  quod 
non  agatur  de  visione  seu  cognitione  intuitiva  ,  sed  de  cognitione 
et  visione  abstractiva ,  qualis  per  scienliam  obtinetur ,  quaeque 


(1)  ^,2  ,  q.   I  ,  art.  5 ,  in  corp.  (-4)  Cfr.  De  Lugo,  op,  cit.  dlsp.  ii, 

(2)  i,  p.  q.  2,  arl.  2,  ad  i.  gscf.  3,  n.  io5  et  seqq.  Item  sect.  2, 

(3)  2,  2  ,  q.  I  ,  art.  5  ,  ad  3.  Alia  o.  Q6,  Cfr.  etiam  Vasqaez  ,m  iii  p,  5. 
plora  ejnsdem  S.  Doctori»  testimonia  Th.  disp.Liii ,  cap.  i ,  n.  5,  €t  disp.LXii, 
cf.  apnd  P.  Rozaven  ,  op.  cit.  edit.  eap.  4 ,  n.  33.  Suarez  loc.  cit.  n.  1 19. 
prim.  pag.  110  et  i3o. 


496  TRACT.    DB    lOCIS    THEOIOGIGIS. 

proinde  capax  est  firmioris  certitudinis  aut  saltem  firmioris  adhae- 
sionis  intellectus  imperataea  voluntate  ob  Dei  auctoritatem  ,  quam 
habeat  adhaesio  illa ,  qua  intellectus  et  voluntas  in  objecto  con- 
quiescunt  per  solam  cognitionem ,  quse  acquiritur  per  scientiam  (1). 
Deinde  permisceri  nequit  scientia  cum  scientiae  principiis;  prin- 
cipia ,  siquidem  utpote  per  se  nota ,  ac  immediatam  evidentiam 
prae  se  ferentia  ,  movent  necessario  intellectum  ad  assentiendum 
absque  ullo  voluntatis  influxu  ,  non  item  vero  conclusiones  ,  quae 
ex  iisdem  principiis  longa  saltem  deductione  trahuntur ;  in  qui- 
bus  nempe  cum  talis  evidentia  ,  plerumque  saltem ,  haud  afful- 
geat ,  intellectus  non  adeo  invincibihter  cogitur ;  unde  reHnquitur 
voluntati  ejusmodi  vis ,  ut  illum  ex  rationum  pondere  determi- 
nare  queat  ad  assensum  (2). 

230.  Ad  2«»,  Dist  Fides  est  sperandarum,  etc.  prout  sub- 
sunt  fidei ,  conc;  prout  scientia  cognoscuntur ,  7ieg.  Responsio 
patet  ex  dictis;  nam,  si  distincto  actu  ac  medio  aliquid  possit 
credi  et  cognosci ,  sequitur ,  actum  cognitionis  non  adversari 
actui  fidei.  Huc  accedit,  scientiam  haud  nobis  praebere  apparen- 
tiam  seu  cognitionem  rerum  divinarum ,  prout  in  se  sunt ,  sed 
solum  ,  uti  diximus  ,  abstractivam  ,  quae  proinde  illam  relinquit 
obscuritatem ,  quam  fides  supponit  (3). 


(1)  Cfr.  aactores  citt.  loc.  cit.  et  De  ({uia  etiam  sine  ejusmodi  testtmonio 
Lugo  ,  sect,  2.  recipiuntur,  velut  sensu  vel  ea^perien- 

(2)  Cfr.  Snarez ,   disp.  iii,  sect.  9.  tia,  et  humanis  testimoniis ,  abunde 

(3)  Huc  referuntur  ,  quae  scribit  Es-  cognita ;  ut  Jesum  crucifixum  et  mor- 
tius  in  cap.  xi,  v.  i ,  epist.  ad  Hebr.  tuum  esse ,  Davidem  regnasse,  Pau- 
ubi  exponens  illud  Apostoli  argumen-  lum  gentihus  prwdicasse,  Quo  refe- 
tum  non  apparentium ,  haec  habet  :  renda  sunt  etiam  ea ,  quorum  haberi 
HoBC  quippe  fidei  laus  est ,  propter  potest  scientia  demonstrativa :  ut  unum 
auctoritatem  divinam  assensum  fir-  esseDeumoptimummaximum,et alia 
missimum  prcebere  iis ,  quce  non  ap-  hujusmodi.  Nonergosentit  Apostolus, 
parent ;  utcumque  reclamet  sensus  no8-  id  omne  quod  creditur ,  esse  non  ap^ 
ter  carnalis,  Quanquam  contingit ,  et  parens;  sedfidem  esse  eam  animiqua- 
eaqucB  apparent,  si  testimonium  ha-  litatem  ,  qua  propter  Dei  verbum  ac 
bent  divinum,  a  nobis  credi^  Sedin  testimoniumcertissimerecipimusetiam 
iis  credendis  non  elucet  fidei  virius  ;  ea ,  quce  non  apparent ,  quwque  sen- 


PART.    III.    SECT.    I.    CAP.    II.    DE    RAT.    CUM    FID.  497 

A  23 1 .  Ad  3°^ .  Eadem  esto  distinctio  ;  quandoquidera  eodem  sensu 
loquuntur  Patres.  Sane  in  objectis  testimoniis  SS.  Augustinus  et 
Gregorius  M.exponuntnaturam  iidei,  quae  in  suoconceptu  postu- 
lat,  ut  assentiatur  auctoritati ,  secus  ac  scientiae  notio  exposcat. 

232.  Ad  effatum  autem  S.  Gregorii  M.  speciatim  adnoto ,  ipsum 
rationem  eorum  habuisse ,  quye  sub  sensus  cadebant  Apostoli 
Thomae,  in  quibus  certo  non  habetur  fides,  non  autem  voluisse 
excludere  fidem  illius  circa  substantiam  ,  quae  latebat  sub  appa- 
rentiis,  cum  citra  dubium  sit ,  tum  Apostolum  Thomam,  tum 
Apostolos  reHquos  non  minus  credidisse  in  veram  Christi  huma- 
nitatem  ,  cum  et  hujus  veritas  fidei  articulus  sit. 

233.  Ad  4™,  Dist,  Statuit  S.  Thomas ,  non  posse  in  eodem 
subjecto  aliquid  esse  simul  visum  et  creditum  in  sensu  expo- 
sito,  conc;  aho  sensu,  we^.  Nec  ahud  evincunt  allegati  textus , 
ahique  magno  numero  ,  qui  facile  adduci  possent.  Hi  enim  pro- 
bant  dumtaxat ,  tenuisse  Angehcum  Doctorem ,  minime  posse  sub 
eodem  respectu  haberi  scientiam ,  aut  si  lubet ,  cognitionem 
evidentemsimuletfidem,  quaeillamexcludit.  CeterumS.  Thomam- 
haud  existimasse  ,  fidem  et  scientiam  de  eadem  veritate  in  eodem 
subjecto  absolute  repugnare ,  constat  ex  ejus  doctrina ,  qua  tenet , 
habitum  fidei  habitum  scientiae  non  excludere,  seu  scientiam  et 
fidem  de  eadem  re  simul  consistere  posse  (1);  tum  etiam  ex  eo 
quod  pro  certo  adstruat,  sive  Angelos  sive  primum  hominem 
ante  peccatum,  simul  habuisse  abstractivam  Dei  cognitionem 
longe  ea  perfectiorem ,  quam  nos  per  scientiam  comparare  pos- 
simus  ,  una  cum  fide  (2).  Removet  proinde  solum  a  fide  cogni- 


8U8  humanus  credere  refugit.  Hasc  enim  Cojas  hsec  sant :  Illa  8ola  manifestalio 

sunt,  quceper  se  suh  objecto  fidei  con-  excludit  fidei  rationem,  perquam  cre" 

tinentur;  ceiera  non  itern,  Cfr.  etiam  ditur  apparens  vel  tisum  id ,  de  quo 

I)e  Lago  ,  op.  cit.  disp.  ii ,   sect.  n  ,  principaliter  est  fides,  Principale  au- 

n.  98  ,  ubi  fuse  proposilara  diflBculta-  tem  objectum  fidei  est  veritas  prima  , 

tem  solvit.  cujus  viaio  beatos  facit  et  fidei  succe- 

(1)  Apud  Suarez  ,  disp.  111 ,  sect,  9,  dit,  Cum  ergo  Angeiua  ante  confirma- 
n.  4  1  ^t  patet  prxterea  ex  iis  ,  qaae  tionem  et  homo  antepeccatumnon  ha~ 
paulo  ante  ex  S.  Dcctore  attulimus.  buerit  illam  beatitudinem ,  qua  Deus 

(2)  2,  2,  q.   5,  art.    i,  in  corp.  per   essentiam    videtur ,    manifestum 

T.  IX.  32 


498  TRAGT.    DB    LOCIS    THEOLOGICIS. 

tionem  intuitivam  ipsius  Dei ,  quam  in  patria ,  uti  speramus , 
consequemur  (1).  Igitur  nisi  velimus  Angelicum  Doctorem  secum 
ipsum  committere ,  in  eadem  etipsum  sententia  fuisse  ,  fateamur 
necesse  est  (2). 

ARTIGULUS  11. 
De  neocu  ac  mutua  relatione  fidem  inter  ac  rationem. 

234.  Satis  pro  re  nostra  naturam  et  constitutiva  fidei  in  se 
spectata  enucleare  sategimus ;  nunc ,  quomodo  fides  ipsa  in  actu 
credendi  ejusque  objectis  adrationem  se  habeat ,  investigandum. 
Plures  in  hoc  enim  errores  profligandi  sunt.  Nam  praeterquam 
quod  increduli  omnes,  philosophorum  sibi  nomen  adsciscentes , 
quavis  aetate ,  ac  recentiore  etiam  nostra  proclamare  haud  des- 
titerint ,  admissa  fide  ,  actum  et  conclamatum  de  ratione  hominis 
esse ,  haud  parum  est  disputatum ,  utrum  fides  aliquid  creden- 
dum  ,  quod  nativis  rationis  ipsius  principiis  adversans  sit ,  pro- 
ponere  queat ,  aut  revera  proponat.  Jam  supra  commemoravimus, 
haud  paucos  e  protestantibus,  Luthero  duce,  in  ea  stetisse  sen- 
tentia  ,  quod  inter  fidem  et  scientiam  ,  theologiam  et  philosophiam 
bellum  existere  oporteat ,  ac  aliquid  utique  dari  theologice  verum, 
quod  philosophice  falsum  sit ,  et  e  contra  (3) ;  quinimmo  piures 
eo  pervenerunt ,    ut  illud  TertulHani  credo  y  quia  absurdnrn  , 

est,  quod  non  habuit  sic  manifesiam  altior  quam  nostra ,  per  quam  magis 

cognitionem  f    qua  excluderetur  ratio  de  propinquo   accedentes   ad  Deum, 

fidei,   Unde  quod  non  habuit  fidem  ,  plura  manifeste  cognoscere  poterant  de 

hoc  esse  non  potuit  f  nisi  quia  penitus  divinis  effectibus  et  mysteriis  ,  quam 

ei  erat  ignotum  id,  de  quo  est  fides."  nos  possumus. 

(1)  Ibid.  in  resp.  ad  i  :  Potest  dici,  (2)   Cfr.  Salmeron ,  in  cap.  xi.  epist. 

inquit,  quod  contemplatio  ^  quce  tollit  ad  Hebr^  diss.  20,  ad   10  dob.  opp. 

rationem  fidei,  est  contemplatio  pa-  tom.  xi ,  pag.  764;  et  Greg.  De  Va- 

trice ,  qua  supernaturalis  veritas  per  ientia  ,   disput.  i ,  De  fide ,  qaaest.  1  , 

essentiam  videtur,  Hanc  autemcon-  punclo^,  §2,  opp.  edit.  Lugd.  i6o3 . 

templationem  non  habuit  Angelus  ante  tom.  111,  pag.  68  et  seqq. 
confirmationem  ,  nec  homo  ante  pec-  (3)  Gfr.  num.  9  hnjus  partis  iii. 

catum;  sed  eorum  contemplatio  erat 


PART.   III.    SEGT,    I.    GAP.    II.   DE  RAT.    GUM.    FID.  499 

veluli  fidei  tesseram  constituerint  (1).  Neque  pro  veritatis  amore 
omittere  voluraus,  aliquot  etiam  ex  theologis  nostratibus  arbi- 
tratos  esse  ,  principia  prima  evidentia  ac  universalia  rationis  vim 
omnimodam  probandi  habere  in  rebus  naturahbus ,  in  rebus  tamen 
fidei  non  itera ,  utpote  quae  cum  rationis  fines  undequaque  exce- 
dant ,  iis  non  sunt  principiis  rationahbus  dimetienda  (2).  Nos 
igitur  legitiraam  inter  fidem  et  rationem  concordiam  tuentes , 
propositionibus  insequentibus  id  praestare  conabimur. 

PROPOSITIO  I. 

FideB  neque  ewtingmt  naturale  rectce  rationis  liimen  y  neque  illi 
unquam  potest  adversari, 

235.  Statuta  thesis  hoc  facile  argumento  conficitur.  Si  fides 
nativum  rationis  lumen  extingueret,  eique  adversaretur ,  hoc 
fieret ,  vel  quia  ipsa  caecum  omnino  a  ratione  exigeret  objectis 
credendis  assensum ,  vel  quia  rationi  quidquam  credendum  pro- 
poneret ;  quod  cum  ejus  principiis  adversa  fronte  pugnaret.  Atqui 
neutrum  consistit. 

236.  Primum  porro  evincit,  quidquid  hactenus  disceptavimus 

(1)  Hoc  etiamnnm  ab  aliqaibas  Ger-  turam  itaque  Dei  non  attingunt ^  ergo 
mania}  Protestantibus,  qui  dicanturor-  inde  nec  pro  nec  contra  argumentum 
thodoxi,  qaippe  symbolicos  libros  suos  ducipotest,  Itaque  eos  hoc  in  locoproho 
contra  ratiocinalistas  tuentur ,  veluti  scholce  theologos ,  qui  perspectissime 
fidei  professio  tenetur.  prorsus  respondent  hoc  (  scilicet  quae 

(2)  Mirum  porro  est,  Anton.  Geno-  sunt  eadem  uni  tertio ,  sunt  eadem  in- 
ve?ihancanti-philo8ophicamdoctrinam  ter  se  )  et  similia  alia  axiomata  in 
sectatum  esse.  Ipse  enim  3  part.  ^'/tm.  creatia  rehus  locum  hahere ,  non  in 
metaph,  csip,  5,  §  i8,  asserit,  cum  dfmVm.  Hanc  falsam  doctrinam  optirae 
universali  quidem  infinitaque  ratione  refellit  alter  egregius  sane  Italus  philo- 
dictata  omnia  cohaerere;  at  pronun-  sopbus,  Caesar  de  Horatiis,  jam  inRo- 
ciata  humanae  rationis  ad  divinorom  mano  Archigymnasio  professor ,  in  libro 
Mysleriorum  materiam  non  pertinere  ,  De  universali  meihodo  philosophandi 

'    porrigique  tantummodo  ad  naturam  re-      officioque  philosophi ,    Romae    1778, 
rum  factarum.  Id  porro  etiam  de  axio'      cap.  20. 
matibus  dicit ;  unde  concludit  ;  Na- 

32. 


600  TRACT.    DE    LOGIS    THEOLOGICIS. 

de  necessitate  praeviae  illius  cognitionis  naturalis  et  quidem  certae 
circa  credibilitatem  divinae  revelationis  ad  actum  fidei  ope  divinae 
gratiae  supernaturalem  eliciendum.  Si  namque  fides  ipsa ,  veluti 
pi^cerequisitum  exigit,  ut  ratio  intelligat  aliquo  modo,  quid 
credendum  sit(l),  ac  ut  praeterea  videat  ,  quare  credendum; 
si  talia  evidentis  credibilitatis  motiva  fides  exhibet ,  quae  illam 
rationabili  plane  modo  inducere  valeant  ac  fidei  objecta  ample- 
ctenda,  nonne  rationis  jura  non  tantum  non  destruit ,  sed  sarta 
tecta  tuetur?  Irrationabiliter  ergo  ageret  ratio ,  si  positis  illis 
extrinsecis  credendi  motivis  inteliectum  captivare  in  obsequium 
primae  veritatis  revelantis,   Dei  ,  detrectaret  (2). 

237.  Sed  alterum  etiam  aeque  invicte  probatur.  Revelatio 
enim ,  quae  fidei  objectum  est ,  ac  naturalis  ratio  nonne  Deum 
pariter  habent  auctorem  ?  Nonne  duo  veluti  radii  ejusdem  luminis 
indefectibihs  sunt ,  duo  veluti  rivi  ab  eodem  inexhauribili  fonte 
manantes?  Quinam  igiturpugnantes  inter  se  poterunt  esse?  Quo- 
modo  veritas  veritati  unquam  poterit  contradicere  ?  Aut  Deus 
sibi  ipsi  contrarius  esse  ,  ut  contraria  per  diversa  illa  media  nos 
doceat  ?  Certum  igitur  est  nulla  divina  dogmata  adversari  rationi 
posse;  iali  nempe  rationi ,  qua)  recte  et  ex  lege  naturae  suae  pro- 
cedat ,  non  vero  quae  utcumque  ,  quaeque  contra  rationales  suas 
leges  temere  peccet  (3). 

(1)   Jam  rite  AngustiQas  adnotavit,  (2)  Apposite  hic  ita  rationem  ipsam 

non   omnia   in    raysteriis    cadere   sab  alloquentem  inducit  Duguet  :  Ecoutet 

fidem  j   sed   qusedam   in  iis  nos  satis  un   maitre   qui  m^est   supdrteur ,    et 

noscere ,   ande   aliquam   credentes   de  n^icoutez  que  lui»  Cest  par  mon  ordre 

Blysterio  ipso  notionem  concipere  pos-  que  vous  me  quittez ,  et  c'est  ma  lu- 

samus.  Credimus ,  ait  S.  Doctor,  /e-  mikre  qui  vous  conduit  d  une  autre, 

8um  Christum  natum  de  Firgine,  quce  11  estjuste  qiieje  sache ,  si  cestDieu 

Maria  vocabatur.  Quid  sit  autem  Vir-  qui  rkvele  ses  volont^s  et  ses  Mysteres, 

go,  quid  sit  nasci,  et.quid  sit  nomen  parce  que  je  ne  dois  croire  que  lui, 

proprium  non  credimus ,  sed  prorsus  et  ne   me  fier  qu^d  sa  v^rit6  ;    mais 

novimus,  De  Trinit,  1.  yni ,  cap.  8.  quand  je  suis  certain  que  c*est  lui  qui 

Idem  dic  de  ceteris  Mysteriis,  ande  fal-  parle,je  n^ai  plus  qu^d  Vicouter  et 

sam  est  qaod  oggerunt  incredali ,  Mys-  me   taire,  Des  principes   de   la  foi, 

teria  nil  nisi  vanum  verboram  sonum  tom.  i ,  cap.  i. 

esse ,  omni  conceptu  destitatoram.  (3)  Nonnisi  ex  prava  philosophandi 


PART.    III.    SEGT.    I.    GAP.    ll.    DE    RAT.    GUM    FID.  501 

238.  Prseterea  veritates  a  fide  propositae ,  aut  captui  rationis 
accommodatae  sunt ,  aut  illum  prorsus  exsuperant.  Quoad  primas 
iiulia  est  opposilio  pertimescenda ;  siquidem  talia  veritatis  ger- 
mina,  licet  firmiora  atque  uberiora,  ratio  inde  percipit  a  fide, 
quae  in  suo  ,  ut  ita  dicam ,  solo  ratio  ipsa  aut  jam  detexerat ,  aut 
absolute  detegere  potuisset  ,  quaeque  nunc  illa  per  fidem  etiam 
edocta  poterit  facilius  nativo  lui?}ine  suo  evohere,  novisque 
ejusdem  ordinis  veritatibus  locupletare.  Quod  si  de  veritalibus 
rationem  excedentibus  seu  de  Mysteriis  agatur,  nunquam  ratio 
intrinsecam  in  iis  repugnantiam  percipere  valebit;  haec  enim 
cognitio  supponeret  perfectam  svbjecti  et  prcedicati  ac  intrin- 
seci  eorum  nexus  notitiam ;  quod  quidem  ipsa  Mysterii  natura 
excludit  (1).  Quid  est  enim  mysterii  propositio  nisi  nolitia  rei , 
quam  dari  nonnisi  a  dicente  seu  revelante  cognoscere  poteramus, 
et  quae  quoad  existentiam  quidem  constat,  sed  quoad  modum 
existendi ,  et  quoad  omnes  qualitates  non  declaratur  ,  immo  nec 
innotescere  potest  ?  Omnis  igitur  repugnantia  erit  tantum  appa- 
rens,  quam  ratio  recte  instituta  dispellet  (2).  Hoc  jamdiu  ani- 


methodo  oriri  hanc  oppositionem  posse,  cam  necessitatem  habeant,  divinam  ne- 

ostendit  solide  Cacsar  de  floratiis  ,  op.  qaeant  nataram  attingere.  Metaphysica 

et  cap.  jam  citt.,  atqae  in  eo  totas  est ,  tantum  principia,  qase  in  principio  con- 

ut   rectam    methodum     philosophandi  ^rac^2C^«ora2«fandaotar,addivinam  quo- 

commonstret,    cunctisque    philosophis  qae  naturam  pertinere  dubiam  nouest, 

soadeat,   Plora   porro  ibidem  ad  reli-  acproindeoppositamillorumabsolutam 

gionis  doguiata  tuenda  opportuna  com-  in  Deo  ipso  impossibiiitatem  certissime 

peries.  eviacerent ;  qaod  qui  negant  theologi , 

(1)  Egrtfgiedeclarathocargamentuni  jam  omnem  certitudinem  evertunt,  ac 
Cl.  Gerdilius ,  in  op.  Introduztone  allo  tollunt  possibilitatem  ipsam  hamanae 
atudio  della  religione ,  exemplis  etiam  rationi  quidquam  de  Deo  ejasque  pro- 
ex  matheOiaticis  adductis.  Cfr.  pag.  i35  prietatibus  statuendi.  Ast  nuUam  est 
et  seq.atqueetiam  si  iubet,  tract.  nos-  Mysterium  ,  quod  principio  ejusmodi 
ter  ,  Z^e  rera /Jt7i^iO«e,  tom.  1,  cap.  I,  metaphysico  adversari  ostendi  possit ; 
prop.  in.  nuUa  dilHcultas  in  hoc ,  quae  soiubilis 

(2)  Argamenta  physice  tantum  aat  non  sit ;  nec  omnes  incredulorum  co- 
moraliter  certa  ad  fidei  dogmata  labe-  natas  aliad  elTecerant ,  nisi  distortum 
factanda  nihil  valere  possent ;  quippe  ac  sophislicum  saum  ratiocinandi  mo- 
cam  illa  non  absolutam  sed  hypotheti»  dam  patefacere. 


502  TEACT.    DE    lOGIS    THEOLOGIGIS, 

madvertitS.  Thomas (1).  Hoc  declaravitexpresse  Synodus  Later.  V, 
illis  verbis  :  Ciimque  verum  vero  minime  contradicat,  omnem 
assertionem  veritati  fidei  contrariam ,  omnino  falsam  esse  defi- 
nimus  (2).  Hoc  deaium  ipsum  nos  quoque  in  toto  praelectionum 
nostrarum  decursu ,  ubi  de  mysteriis  fidei  nostrae  singillatim  est 
actum ,  conficere  adnisi  sumus. 

DIFFICULTATES. 

239.  Obj.  prima.  Nulla  darimajor  oppositio  potest  quam  fidem 
inter  ac  rationem.  Nam  1°  Fides  est  caecus  assensus  objectis, 
in  quibus  nil  ratio  intelligit  ac  videt.  Ratio  autem  nonnisi  in 
evidentia  quiescit,  atque  absolutum  jus  habet  cuncta  inquisitioni 
suae  subdendi,  ut  de  veritate  aut  errore  novissimum  proferat 
judicium.  2<*  Hinc  satis  celebrari  nequeunt,  qui  cogitationem 
philosophicam  ab  auctoritatis  jugo  emancipare  conati  sunt ;  quo 
factum  est ,  ut  cuique  jam  integrum  sit  de  magnis  illis  proble- 
matibus ,  quae  Deum ,  hominem  ac  naturam  respiciunt ,  libere 
disceptandi.  3°  Id  vero,  quin  ullam  impietatem  redoleat ,  Deum 
ipsum  rationis  auctorem  extoUit ,  quippe  ea  sola  obedientia  ratio- 
nabilis  est ,  qua  ratio  legibus  certisque  principiis  suis  unice  obtem- 
perat  (3).  Ergo. 

(1)  Contr,  gent,  lib.  i,  toto  cap.  7,  tom.  xix  ,  col.  842.  Editam  porro  est 
ubi  hoc  copiose  evolvit.  Satis  hic  nobis  hoc  decretum  adversns  philosophos  il- 
sit  ea  adducere,  qu:e  habet  n.  i  :  Ea  los ,  qui  autumabaiit,po8sealiquid  ve- 
enim  ,  inquit ,  quce  naturaliter  sunt  rum  esse  in  theologia  ,  quod  falsum  sit 
imita,  verissima  esse  constat,  intan-  in  philosophia.  Tantum  autem  abest , 
tum  ut  nec  ea  esse  falsa  sit  possibile  ut  Synodus  illa  qoidquam  a  recto  ra- 
cogitare;  nec  id  quod  fide  tenelur ,  tionis  usu  adversum  fidei  pertimesce- 
cum  tam  evidenter  divinitus  confir"  ret ,  ut  Leo  X  tanc  pontifex  philoso- 
matum  sit,  fas  est  credere  essefalsum,  phos  aBtatis  illius  excitarit  atque  hortatus 
Quia  igitur  aolum  falsum  vero  con  sit  ad  demonstratione»  pro  animaram 
trarium  est,  impossibile  est  illis  prin-  immortalitate  ex  naturali  ratione  confi- 
cipiis ,  q%i(B  ratio  naturaliter  cognosoit ,  ciendas  et  eontraria  argumenta  dis- 
prwdictam  veritatem  fidei  contrariam  solvenda. 

esse,  (3)  Hxc  quidem   aliaque   ejusmodi 

(2)  In  Collect,  Conc,  Veoeta  Coleti ,      plura  profert  cura  schola  neo-eclectica 


PART.    III.    SEGT.    I.    CA.P.    II.    DE    RAT.    CUM.    FID.  503 

240.  Resp.  Ney,  ant,  Ad  1«",  Dist.  Fides  est  caecus  assensus 
quoad  mtrmsecmn  in  mysteriis  subjecti  ac  praedicati  nexum,  cono.; 
quoad  motiva  extrinseoa  firmum  assensum  praebendi ,  neg.  Ea  est 
humanae  rationis  natura ,  ut  nil  sine  firmo  ac  rationabili  motivo 
pro  vero  et  certo  habere  queat,  ac  tale  motivum  quaerere  in 
ipsius  jure  positum  est.  Sed  cum  objecta  cognitionis  sint  diversae 
naturae ,  ac  a  diversis  fonlibus  promanent ,  motiva  illa  assensus 
firmi  ac  rationabilis  intrinseca  aut  eoctrinseca  esse  possunt.  Num 
omnia ,  quae  ratio  ut  vera  admittit,  ac  admittere  debet,  ex  puris 
idearum  relationibus  ,  aut  ex  contemplatione  naturae  procedunt? 
Num  poterit  ipsam  veritalem  historicam  repudiare ,  hcet  moti- 
vis  tantum  extrinsecis  innitatur?  Quinimo  nonne  ex canone  recepto 
newtoniano ,  experimentis  constantibus  ac  certis  credendum  est , 
etiam  si  ratio  non  pateat  ?  Et  quot  physica  proindubitatishabet, 
licet  ea  partim  cognita,  partim  incognita  sint?  Fides  igitur  hoc 
non  denegat  rationi  jus,  ut  in  illa  fundamenta  revelationis  in- 
quirat ,  quae  firmissima  credendi  motiva  suppeditant ;  testimonia 
enim  ejus  credibilia  facta  siint  nimis ,  et  ipsa  vincet  y  cum  judi- 
cabitur.  Ast  ipsam  velle  mysteriorum  naturam  ratione  metiri , 
hoc  esset  in  Deum  superbe  insurgere ,  perinde  a6  si  ille  in  infinita 
natura  ac  scientia  sua  non  haberet ,  quodrationem  humanam  latere 
posset  ac  deberet. 


D.  Boaillier,  philosophiae  prpfessor  Lng-  renshicprofessordeReligionechristiana, 

danens.  in  Discours  d'ouverture  d  la  cujus   progressus   ad   perfectibilitatem 

faculte  des  lettres de  Lyon,  Ly ou  iS^o,  adstruit,  concludit  :  Elle  esocluera  la 

a  pag.  5  ad  lo.  Ceterurn  haec  non  sunt  foi ,  pour  faire  place  d  la  raison.,. 

nisi  leve  specimen  rationalismi  philo-  Dans  Vavenir  il  y  aura  triomphe  Scla- 

sophici,  qui  nunc  plures  occupat  scho-  tant  et  d^veloppement  complet  des prin- 

las  in  Gallii8,ac  magis  in  dies  progre-  cipes    di$    christianisme ,    etc.    Vid. 

ditur,utpatetexdocamentispastoralibas  Uunion  catholique ,  Fev.  1842.  Haec 

Episcoporum  Galliarum.  Eminet  inter  schola  christianismura  post  Hegel  phi- 

haec ,  quod  dedit  Archiepiscopus  Tolo-  losophicum  facit ,  quaeritque  Christum 

8anus,D.  d'Astro8,  adversus  D. Gatien  historicum  in  idea  mentis.  Verum  de 

Arnoult ,   profess.    in  universitate  To-  his  partim  dlsseruimus  ,  partim  paulo 

losana,  cujusnon  pauca  excerpta  exhi-  infra  dberias  disseremus. 
bet.  In  quo  illud  notamus ,  quod  disse- 


504  TRAGT.    DE    LOGIS    THEOLOGICIS. 

241.  Ad  2"»,  Qui  conati  sunt  emancipare  cogitationem  philo- 
sophicam  a  juo[0  auctoritatis  ,  Dist.  Philosophicae ,  trans,;  divinae, 
neg,  Nil  nostra  refert,  quidquid  ad  varia  philosophorum  dog- 
maticorum  placita  spectat ;  sua  sint  rectai  rationi  integra  in  hoc 
jura..Ast  cogitationem  philosophicam  ab  auctoritate  divina  reve- 
lante,  ac  veritatem  revelationis  suae  tot  argumentis  indubiis 
testante,  emancipare,  non  laudi,  sed  magno  rationis  ipsius 
philosophantis  probro  ac  detrimento  est.  Qui  enim  ita  procedit, 
rationabileofflcium ,  quo  indivinum  auctorem  suum  obstringitur , 
pessumdat ;  veritati  afFulgenti  se  subtrabit ;  sublimissimam  illam 
cognitionum  partem ,  quae  rationem  ipsam  supra  se  extoHunt , 
recondita  humanitatis  Mysteria  patefaciunt ,  veram  hominis  des» 
tinationem  aperiunt ,  physicum,  intellectualem  ac  moralem  ordi- 
iiem  miro  inter  se  nexu  copulatum  ostendunt ,  a  se  stultissime 
rejicit ;  et  in  ipsis  iliis  veritatibus ,  quas  ratio  per  se  cognoscere 
posset,  sed  quae  firmius  et  uberius  a  revelatione  traditae  sunt, 
iterum  fluctuat  atque  caecutit.  Id  porro  lacrymabili  sane  sed  lucu- 
lento  exemplo  recens  neotericae  pseudophilosophiae  ostendit 
historia  (1). 

242.  Ad  3"»,  Neg.  in  sensii  adversariorum.  Utique  ea  sola  est 
obedientia  rationabihs ,  qua  ratio  legibus  certisque  principiis  suis 
obtemperat ;  sed  num  leges  certaque  rationis  principia  exposcunt, 
ut  ea  sola  pro  veris  habeat  ratio ,  quae  intrinsece  videt  ac  intel- 
ligit ,  aut  externis  sensibus  sui  usurpat  ?  Num  lex  rationis  cer- 


(l)  Merito  hic  commemorandum  esl  religione  e  d^  incredulitd  inventati  da" 

egregiumopos  Cl.  D.Severini  Fabriani,  gli  uomini  contengono  misteri  iquali 

La  religione  cristiana  dimostrala  per  coUe  loro  conseguenze  corrompono  la 

la    natura    de    suoi    misteri  ,     Mo-  morale.  Nella  terza ,  che  sola  la  reli" 

dena  1828-1837  ,  in  quataorpartes  di-  gione    cristiana    contiene   misteri ,   i 

Tisum  ,  in  quibus  haec   invicte   oslen-  quali  invece  di  offendere ,  sublimano 

denAai  siisci^iunlaT  :  Nella  prima ,  che  Vumana  ragione,   Nella  quarta,  che 

tutti  i  sistemi  di  religione  0  d^incre-  sola  la  religion  cristiana  contiene  mis» 

dulitd  inventati  dagli  uomini  conten-  teri,  iquali  invece  di  corrompere  per^ 

gono  misteri ,  i  quaU  con  le  loro  as-  fesionano  la  morale,  Vid.  Introduz, 

surditd    offendono    Vumana   ragione,  pag.  6  et  seqq. 
Nella  seconda,  che  tutti  i  sistemi  di 


PART.    III.    SECT.    I.    CAP.    II.    1>E    RAT.     CUM    FID. 


505 


tissima  non  est ,  ut  etiam  illud  admittat ,  cujus  existentia  vali- 
dissimis  argumentis  licet  esctrinsecis  probata  sit  ?  Quid  magis  igitur 
rationi  conforme,  quam  divinae  auctoritati  manifeste  docenti 
totam  se  tradere  ,  atque  in  ea  veluti  in  amantissimae  matris  sinu 
tuto  conquiescere? 

243.  Obj.  secunda.  Posito  principio  ,  quod  fides  rationi  adver- 
sari  nec  possit  nec  debeat ,  1°  jam  destruitur  vera  in  Mysteriis 
supernaturalismi  ratio  (1).  Nam  sequitur  inde  ,  2orationem  debere 
singula  fidei  docjmata  ad  suum  tribunal  arcessere ,  ut  judicet 
per  acrem  demonstrationem ,  num  illa  in  propriis  fidei  fontibus, 
verbo  nempe  Dei  scripto  et  tradito  contineantur ;  secus ,  pro  iis 
saltem  qui  hujus  inquisitionis  incapaces  sunt,  actus  fidei  non 
esset  prudens ,  et  in  rationem  peccaretur  (2)  ;  3<^  etiam  postquam 


(1)  Hanc  et  sequentes  objectiones 
libait  afferre ,  qnia  non  desant ,  prae- 
sertim  in  Germania ,  sive  Calhoiici  si?e 
Protestantes ,  qoi  ad  alteram  extremam 
rationalismo  oppositam  detlectant ,  et 
rationis  nihilismum  inducant,  occa- 
sionem  etiam  ad  id  ex  damnatione  Her- 
mesii  doctrinae ,  ut  alias  adnotavimas , 
arripientes.  Nos  vero  veritatis  ac  reli- 
gionis  bonam  anice  sectantes,  qase  vere 
Lic  in  Hermesio  reprehendenda  sant, 
patefacimus,  at  extrema  devitentur,  ac 
media  illa  via ,  qua  tato  incedi  potest , 
elucescat. 

(2)  Hermesii  sectatores  mihi  forte 
fiuccensebant ,  quod  hanc  doctrinam 
praeceptori  suo  tribuam ,  cum  ipse  in 
dogmatica  christiano-catholica,  part.  i, 
pag.  21  ,  haec  habeat  :  Si  Jesus  est 
legatus  Dei,.,  verum  est  omne  id , 
quod  tanquam  Dei  leyatus  docuit.,, 
Nohis  tunc  opus  non  est  amplius  eam 
doctrinam  demonstrare ,  minus  vero 
eam  comprehendere.  Si  ostensum  «c- 
melest,  Jesum  eamdocuisse,  nos  de- 


bemus  illam  idcirco  uti  vcram  amplecti 
etque  credere,  Opponent  etiam  plara 
loca ,  in  quibus  Hermesius  Ecclesice 
magisterium  velati  catholicae  fidei  tes- 
seram  proclamat.  Optima  hacc  quidem; 
sed  cum  toto  Hermesii  systemate  quo- 
nam  pacto  cohaerent?  i"*  Etenim  qoid 
est  quod  Hermesius  pro  discretione  et 
admissione  singulorum  iidei  articulo- 
rum  ,  ut  fides  pia  et  rationabilis  sit , 
demonstrationem  acerrimam  pro  con^ 
ditione  sine  qua  non  exigit  expresse? 
Gfr.  quae  ex  eo  superius  attulimas  ex 
Intr,  phil,  2°  Quare  Hermesius ,  in 
sua  Methodologia  praemissa  Positivce 
Introductioni  in  Christ.  catholicam 
theologiam ,  canones  hosce  veluti  inde- 
clinabiles  statuit  ?  /.  Nos  debemus  valc' 
dicere  omnibus  systematibus  tum  theo- 
logicB  tum  religionis ,  in  quantum  ea 
nondum  veluti  cerie  vera  noverimus 
theoretice ;  id  quod  possumus  exequi, 
si  vivam  in  animo  persuasionem  ha- 
buerimus,  quod  nullum ,  ne  quidem 
ex.  gr.  catholicismua ,  aut  christiani- 


506 


TRAGT.    DE    LOGIS    THEOLOGIGIS. 


demonstratutn  sit ,  aliquod  dogma  esse  certo  revelatum ,  ratio- 
nem  non  posse  nec  debere  illi  assentiri ,  nisi  prius  exploratum 
habeat ,  dogma  illud  principiis  suis  naturalibus  minime  in  se  repug- 
nare  (1) ;  4°  hinc  verum  prorsus  esset ,  rationem  in  negotio  fidei 
prificipem,  imo  unicam  normam  esse  oportere;  quae  quidem 
omnia  praecipuum  Hermesii  systematis  vitium  constituunt. 


smu8  generatim ,  ideo  cerum  sit,  quia 
in  eo  nati  sumus  ;  et  quod  nos  sancte 
et  juste  apud  conscientiam  nostram 
agemus  si  nos  ad  illud  ( systema  reli- 
gionis )  converterimus ,  quo  ratio  nos- 
ira  nos  ducet  y  quia  ista  est  unica 
norma ,  quam  auctor  nostri  esse  nobis 
a  nativitate  impertitus  est  in  hujus 
vitoB  cursu ,  cum  dictamine  alte  in 
corde  nostro proclamante ,  eam  sequen- 
dam  esse ,  ubicumque  illa  demum  nos 
ducere  possit,  II.  Nos  debemus  parati 
esse  oraculum  rationis  sequi,  sine  ullo 
respectu  ad  modum ,  quo  illa  se  habeat 
eum  doctrinis  theologicis  aut  religiosis 
hactenus  retentis.,,  quia  secus  pecca- 
remua  in  rationem  nostram,  etproinde 
in  illutn ,  qui  eam  nobis  dedit ,  et  id 
quidem  in  ea  re  ex  qua  forte  salus 
nostra  pendere  deberet  in  tempore  et 
CBternitate ,  pag.  3o,  3i.  Santne  tales 
canones  catholicis  theologis  aut  theolo- 
giae  catholicae  alnmnis  praescribendi  , 
qaasi  nempe  ex  rationali  demonstra- 
tione  institaenda  pendentem  facere  de- 
berent  vei  perseverantiam  fidei  in  ca- 
tholicismo  ,  vel  ejas  repadiationem  ? 
III.  Quare  Hermesios  in  saa  methodo- 
logia ,  praBmissa  ad  i  part.  Dogmaticce 
saae,  praescribit  i°  Quodvis  dogma  ut 
problema  spectandum  esse.  i°  Qnaeri- 
tar  circa  illad ,  quid  habeant  theologiae 
fontes.  3°  Circa  sensum  cojasque  loci 


instituantur  grammaticae,  criticae,  phi- 
losophicae  inquisitiones,  etc.  Hoc  prae- 
stito  circa  locos  omnes,  debent  simul 
conferri  et  videre  ,  num  sese  mutuo 
fulciant.  Ac  tunc  demum  debet  inter- 
rogari  ratio ,  quid  ipsa  post  hoc  omne 
exigat ,  ut  admittatur  tamquam  do- 
ctrina  Jesu.  Ista  est  doctrina  unica 
historice  vera»  Si  ratio  non  exigit  quid- 
quam  admittere  uti  doctrinam  Jesu 
historice  veram ,  tunc  doctrina  pro- 
blematice  ab  initio  propo8ita,»»conci' 
dit  per  se ,  veluti  aliquid  de  quo  reve- 
latio  nil  decernit,  extra  theologiam 
specialem  Christ.  Catholicam,,,  Pos- 
tea  vero  si  doctrina  Jesu  historice  certa 
sit,  quwriturdeejus  interna  veritate.,, 
sed  eatenus ,  quatenus  aliis  certis  co- 
gnitionibus  rationis  contradicat  nec 
«e.  ibid.  pag.  i35. 

(1)  Hanc  etiam  doctrinam  insinnat 
Herraesius  uli  in  nota  praecedente ;  el 
hic  duobos  locis  ex  eo  depromptis  fir- 
mamus.  i°  In  iii  parte  Dogm,  christ, 
cath,  pag.  i4j>  postquam  ipse  ex  om- 
nibas  cognoscendi  fontibus  revelatis 
existentiam  peccati  originalis  complete 
demonstraverit  (sic  ipse  )  ac  juxta  po- 
sitivam  doctrinam  christianae  catholicae 
theologiae  salis  probaverit ,  nondum  ta- 
men  eam  /?n/ie  «/a^«^am  esse  declarat , 
quippe  nescimus ,  utrum  demonsirari 
possit  uUa  contradictio  hujus  doctrinw 


PART.    III.    SEGT.    I.    GAP.    11.    DE    RAT.    GUM    FID. 


507 


244.  Resp.  Ad  1™,  Si  supernaturalismi  ^  quemTocant,  Mys- 
teriorum  ratio  consisteret  in  absurditate,  conc;  si  in  incompre" 
hensibilitate  tantum  ,  neg.  Aliud  est  Mysteria  incomprehensibilia 
esse ,  aliud  absurda  ac  cum  ratione  manifeste  pugnantia.  Baylius 
utique  duo  liaec  confundebat ,  sed  temere  omnino.  Primum  enim 
proprium  ac  essentiale  Mysterio  est,  quippe  rationis  fines  natura 
sua  praetergreditur  ^  alterum  indignum  homine  raiionaU  esset, 
indignum  fide  supernaturaU ,  indignum  Deo  veritatis  fonte ,  unde 
dimanat  (1). 


cum  ratione,,,  flanc  autem  cognitio- 
nem  eo  magis  necessariam  esse ,  ait , 
qood  plores  hanc  contradictionem  re- 
vera  inveniant.  Hic  ergo  Hermesio  ad 
prudentem  iidem  in  peccati  originalis 
dogma  satis  non  est ,  qnod  constet  illod 
revelatum  esse  ex  Scriptura ,  ex  Tradi- 
tione  et  ex  magisterio  Ecclesia;  sed 
necessarium  prorsus  est  demonstrare , 
quod  non  adversetur  rationi.  2°  Alte- 
ram  luculentius  exemplum  est  in  ipsa 
111  parte  Dogmaticce ,  pag.  aS^.  Ubi 
postqoam  Hermesius  fuse  ostenderit, 
Jesum  Christum  Deum-hominem  esse , 
hsec  habet  :  Nunc  ergo  ex  omnibus 
principiis  cognitionis  christiance  ca- 
iholiccB  fidei  probatum  est ,  in  Christo 
Jesu  naturam  divinam  inter  et  huma- 
nam  revera  intercedere  unionem  non 
moralem  sed  physicam,  ex  qua  na' 
turoB  ambce  in  subjectum  unum  coale- 
scuntf  quodestDeus^homo  (et  pag.253). 
Jam  dixerat  :  Conceptus  iste  Jesu 
Christi  nobis  datus  est  a  S.  Scriptura, 
a  Traditione  et  a  fide  expresse  decla- 
rata  ab  universali  Ecclesia»  Ergo 
nullum  est  dubium  de  rectitudine  il- 
lius  juxta  conformitatem  cum  revela- 
tiono...  Sed  de  admissibilitate  illius 
secundum  rationem  valde  decertatum 


est  in  veteri  Ecclesia».,  Itaque  vitari 
nullo  modopotesl  qucestio,  utrum  ratio 
re  vera  necessario  cogatur  ad  habendam 
pro  impossibili  unionem  illam  naturce 
divince  et  humance  in  unico  subjecto... 
Negatio  peremptoria  hujus  qucestionis 
est  conditio  fidei  nostrw  in  Jes,  Chri- 
stum  ut  Deum-hominem ,  hactenus  ex 
revelatione  probatum  ,  ac  proinde  hcec 
est  irremissibilis  exigentia  ad  fundan- 
dam  fidem  nostram ,  ac  divinam  re- 
demptionem.  Patet  ergo  ,  prius  quam 
ratio  huic  exigentix ,  satisfecerit ,  fidem 
fundatam  non  esse  ex  Hermesio  ;  et 
si  ratio  revera  illi  exigentiae  satisfacere 
nequiret,  nunquam  fundari  fidem  in 
Jes.  Ghristum. 

(1)  Hinc  rejicimus  omnino iWndcredo 
quia  absurdumest,  qood  certe,  si  est 
protestans,  catholicum  non  est.En  qnid 
aoctor  germanicns  ,  Frauenstadt ,  in 
\\hvo  Die  Menschwerdung  Gottes,  elc. 
seu  de  Incarnatione  Dei  juxta  suam 
possibilitatem ,  realitatem  et  necessi- 
tatem ,  Berolini  iSSg,  scribat  :  Sed 
quidjuvat  iterum  «o/w^io  (occurrentium 
dif&cultatum  ) ,  si  quidem  ob  contra- 
dictionem  insolubilem  contentam  in 
conceptu  incarnationis  Dei ,  incom- 
prehensibilis  redditur  ipsius  possibi- 


508  TRACT.    DE    LOGIS    THEOLOGICIS. 

245.  Ad  2™,  DisL  In  sensu  Hermesii,  conc;  in  sensu  vere 
calholico  et  orthodoxo ,  fieg.  Distinguendum  porro  hac  in  reinter 
illos,  qui  fidem  primo  amplectuntur ,  et  eos ,  qui  tidem  jam 
susceperunt.  Quoad  primos,  certe  exigit  ratio,  de  ordinaria  lege, 
ut  aut  per  inquisitionem  sedulam  motivorum  credibilitatis ,  aut 
per  sufficientem  eorum  propositionem  certa  moraHter  fiat  de  reve- 
lationis  existentia,  deque  Ecclesise  proponentis  auctoritate.  Sed 
ubi  hoc  assecuta  sit ,  ac  divinae  gratiae  afflatu  revelationi  ac  pro- 
ponenti  Ecclesiae  fide  assentiatur ,  jam  ex  Ecciesise  infallibilis  auc- 
toritatedebet  dogmata ,  ab  eadem  nomine  Dei  revelantis  proposita^ 
uti  certissima  fide  divina  suscipere ,  sine  ulla  de  singulis  demon- 
stratione^  quamvis  e  propriis  theologiae  fontibus  hausta.  Secus 
enim  non  ob  auctoritatem  Dei  revelantis  et  Ecclesiae  proponentis 
crederet,  sed  ob  rationalem  demonstrationem ,  qua  se  judicem 
constitueret ,  utrum  quodvis  dogma  revelatum  divinitus  sit  nec 
ne;  quod  esset  fidem  destruere,  ac  in  Protestantium  principium 
dilabi.  Quoad  iilos  vero ,  qui  fidem  jam  susceperunt  eique  adhae- 
rent ,  nil  vetat ,  quominus  examen ,  quod  vocant  confirmativum 
atque  inhcesivum ,  instiluant,  sive  generatim  demotivis  credendi 
in  revelationem  et  Ecclesiam,  sive  de  fundamentis  cujusque  dog- 
matis  in  ipso  verbo  Dei  revelato.  Hoc  quidem  praecipue  theologi 
munus  est.  Sed  non  ab  hoc  examine  debet  aut  potest  fides  cujus- 
quam  formaliter  pendere ;  secus  iterum  in  mere  rationalem  fidem 
recideremus.  Hinc  patet ,  quam  latam  errori  viam  straverit  Her- 
mesius ,  dum  ad  prudentem  fidei  assensum  suam  illam  de  sin- 
guHs  dogmatibus  demonstrationem  postulavit. 

246.  Ad  301,  Iterum  Dist.  Juxta  Hermesium,  conc;  juxta 
sinceram   fidei   naturam ,  neg,   Eo   ipso   quod    ratio   certa  sit , 
Deum  esse  locutum ,  ac  Ecclesiam  divina  auctoritate  praeditam     1 
esse  ad  verbum  Dei  proponendum ,  jam  illa  tenetur  verbum  iliud 
revelatum  fide  suscipere  ;  nec  alia  rationalis  inquisitio  circa  dogma 

litas?.,.   Homini  juxta   conscientice  inter  fidem.  et  scientiam ,    inter  reli- 

leges  cogitanti ,  quousque  illa  contra-  gionem  et  pkilosophiam .,  et  consequen' 

dictio  non  solvatur,  nil  aliud  reliquum  ter  a  credo  ut  intelligam  regredi  ad 

estf  nisi  sibi  ingenue  fateri  dissidium  credo  quia  absurdum  est. 


PART.    III.    SEGT.    I.    GAP.     II.    BE    RAT.    GUM    FID.  509 

ipsum  requiri  ulterius  potest.  Si  namque  certo  jam  constet ,  esse 
verbum  Dei  revelatum ,  hoc  ipso  certo  jam  constat ,  nil  haberi 
quodrationi  adversetur  posse;  secus  qui  ageret ,  assensum  divinae 
revelationi  certo  cognitae  suspensum  ac  pendentem  faceret  ab 
inquisitione  sua  mere  rationali,  utrum  scilicet  natura  dogmatis 
principiis  suis  rationalibus  adversaretur  nec  ne.  Aliud  vero  est, 
quod  theologus  ad  dogmata  fidei  tuenda  ac  illustranda  hoc  etiam 
praestare  debeat ,  ut  nil  ea  habere  demonstret,  ex  quo  ulla  repu- 
gnantia  cum  rationis  principiis  possit  inferri.  Officium  theologi  et 
officium  credentis  Hermesius  plane  confundit. 

247.  Ad  4™,  Dist.  Si  praemissae  verae  essent,  conc. ;  sifalsae, 
neg.  Certe  positis  principiis  et  canonibus  ex  Hermesio  allatis, 
sine  quibus  prudens  ac  rationabiHs  fides  oriri  nequiret ,  conse- 
quitur  sponte  sua  ,  rationem  principem ,  immo  unicam  normam 
esse  in  fidei  negotio.  At  ea  nimis  rectae  iiiethodo  ac  doctrinae 
adversantur.  Humana  enim  ratio  utique  unicum  medium  seu 
instrumentum ,  est,  quo  nos  uti  possumus  ad  motiva  credendi 
percipienda  atque  ad  ipsas  res  fidei  cognoscendas ;  sed  non  eo 
sensu ,  ut  judicetde  singulis  dogmatibus ,  atque  ex  hoc  judicio 
suam  faciat  fidem  pendentem.  Quod  si  theologus  ratione  utitur 
sua  ad  inquirendum  utrum  et  quomodo  dogmata  singula  funda- 
mentum  habeant  in  verbo  Dei  scripto  vel  tradito ,  non  certe 
principem  normam  fidel  suae  rationeui  constituit,  si  quidem 
cathoHce  procedit;  sed  munus  suum  dependenter  ab  Ecclesiae 
auctoritate ,  proxima  fidei  regula ,  exequitur ,  prout  in  capite 
inseq.  clarius  edocebimus. 

PROPOSITIO  H. 

Ftdes  non  tantum  humance  rationis  incrementis  non  adversaiur, 
sed  ea  potius  mirifice  provehit. 

248.  Frequens  ac  solemnis  est  altera  ab  increduHs  ac  ratio- 
nalistis  in  christianam  fidem  impacta  calumnia ,  ex  ea  nimirum 
humanae   rationis  evolutionem  ac  perfectibihtatem  prsepediri ,  - 
ejusque  vim  sub  fidei  jugo  opprimi  omnino  atque  elidi.  Nec  ab 


610  TRAGT.     DE    LOCIS    THEOLOGIGIS 

iis  fere  discrepant  Protestantes,,  qui  quamvis  fidem ,  privato 
nimirum  cujusque  judicio  innixam,  admittant,  omnes  tamen  in 
Ecclesiam  cathoiicam  insurgunt ,  quod  isla ,  dum  fidem  ex  prin- 
cipio  repetit  auctoritatis ,  ohscurantismum  ,  quem  vocant ,  foveat, 
scientiaruraque  omnium  progressus  retardet.  Contra  hos  omnes 
hanc  statuere  propositionem  hic  operae  pretium  erit. 

249.  Fidem  cathoHcam  certe  rationis  humanae  incrementis  non 
tantum  non  adversari,  sed  ea  mirum  in  modum  provehere, 
evidens  erit ,  si  ex  eadem  fide  sive  directe  sive  indirecte  scien- 
tias  omnes  optimaque  studia ,  quibus  maxime  excoHtur  ac  perfi- 
citurhumanaratio,juvarivehementeracpromoveriprobaverimus. 

250.  Quod  ut  praestemus  ea  ratione ,  quae  hicido  simul  ordini 
ac  brevitati  consulat ,  latissimum  scientiarum  campum  ad  pecu- 
liares  quasdam  classes,  sapientum  judicio  satit  probatas,  ipsa- 
que  rerum  diversa  natura  definitas,  revocare  juvat.  Nam  velad 
intellectus  speculationem  ac  theoreticam  entium  doctrinam  scien- 
tiae  pertinent,  ut  logica,  psychologia,  ontologia,  anthropologia, 
cosniologia,  naturahs  theologia ,  etc.  acrationales  dicuntur;  vel 
humanam  operationem  ac  praxim  prope  attingunt,  uti  etliica, 
pohtica,  jurisprudentia ,  et  moraUum  nomine  veniunt;  vel  de- 
mum  in  physica  rerum  natura  investiganda ,  ut  physica  generahs 
ac  particularis ,  chemia,  etc. ;  aut  in  quantitate  supputanda  ver- 
santur,  uti  mathesis  ejusque  multiphces  divisiones,  quae  disci- 
pHnae  omnes  naturaliuwi  appellationem  sortiuntur.  Scientiis 
demum  istis  ea  adjici  possunt  studia ,  quae  generali  bonarum 
artium  noraine  comprehenduntur ,  quales  historia ,  critica ,  pic- 
tura ,   sculptura  ,  poesis ,  aHaeque  ejusmodi  sunt. 

251.  Jam  vero  primum  directe  cathoHcam  fidem  scientias  istas 
ac  bonas  artes  promovere  luculentissirae  ostenditur  ex  eo ,  quod 
ad  illam  sive  adstruendam  sive  constabiHendam  omniurn  fere 
scientiarum  apparatus  necessarius  existat,  Etenini  cum  prius 
prceamhula  ad  fidem,  quae  ex  dictis  supponi  debent,  in  tuto 
coHocanda  sint ,  sciHcet  Dei  existentia  ,  providentia  ,  animorum 
immortaHtas ,  etc.  jam  cognitionis  humanae  fundamenta ,  certi- 
tudinis  ac  veritatis  criteria  ,  ratiocinandi  leges  ,  animi  naturam 
ac  proprietates ,  ontologicas  notiones  atque  principia  sedulo  inves- 


PART.    III.    SEGT.    I.    GAP.     II.     DE    RAT.    GUM    FID.  511 

tigare  ac  persequi  opus  est ;  quae  quidem  ,  ac  id  genus  alia  ,  ita 
scientiarum  rationalium  usum  exposcunt,  ut  sine  illis  ulterius 
progredi  frustra  contendas.  Motiva  deinde  credibilitatis  expen- 
denda  ac  ita  vindicanda ,  ut  fidem  evidenter  credibilem  efficiant. 
Innumeris  pene  hinc  disquisitionibus  historicis ,  criticis ,  philo- 
sophicis  ,  physicis  ,  physiologicis ,  etc.  aditus  patet ,  quibus  vati- 
cinia  eorumque  adimplementa ,  multiphcia  miracula ,  media  et 
obstacula  tum  propagationis  tum  conservationis  fidei ,  martyrum 
testimonium  ejusque  ad  probandum  vis  firmiter  constabiHantur. 
Idem  continget  cum  de  unice  vera  Ecclesia  a  Christo  instituta, 
ejusque  immutabili  ad  mundi  usque  finem  tot  inter  procellarum 
fluctus,  stabiHtate  disceptabis;  de  constitutione  praeterea,  notis 
dotibusque  ejusdem ,  ut  tuto  possit  a  spuria  quavis  secta  secerni; 
tum  de  supremo  ejus  visibili  capite;  quibus  constitutis,  ad 
quemvis  posthac  peculiarem  articulum  aut  dogma  fidei  deve- 
nias  (1). 

252.  Quid  vero  cum  dogmata  singula  discutienda  et  vindi- 
canda ,  cum  disciplinam  ab  Ecclesia  sancitam ,  leges  conditas , 
errores  proscriptos ,  damnatas  theses ,  quae  integritatem  ejus  do- 
ctrinse  quoquo  modo  labefactant  aut  temerant ,  vel  propugnanda 
vel  evertenda  suscipias  ?  Exinde  polemica  ,  seu  ut  modo  loqui 
adamant,  apologetica  theologia  exoritur,  quae  innumeras  fere 
quaestiones  amplectitur  agitandas  adversus  incredulos,  haereticos, 
cathohcosque  neotericos ,  ad  sartam  tectamque  fidem  catholi- 
camque  doctrinam  adserendam  ac  protuendam.  Quum  vero  fidei 
hostes  omnibus  discipHnis  abutantur ,  abstrusa  quaeque  rimentur, 
monumenta  conquirant,  facta  aut  historias  corrumpant,  nulH 
parcant  fraudi  atque  molimini,  quo  Ecclesiam  a  pacifica  sua 
possessione  deturbent,  necessitas  CathoHcis  oritur,  quo  veritas 
integra  et  incorrupta  maneat ,  omnium  prorsus  discipHnarum  sub- 
sidium  in  rem  suam  derivandi. 


(1)  Qaae  hic  vix  attigimus  adosten-  latias  in  capite  inseqaente  ,  abi  de  ra- 

dendam  veluti  in  germine  ,   quomodo  tionis  officiis  post  fidem  agemas ,  eront 

fides  faveat  progressibas  ipsis  rationis,  evolvenda. 
ac  quam  propterea  apte  illi  consonet, 


512  TRAGT.    DE    lOClS    THEOLOGICIS. 

253.  Ad  baec  accedit,  plures  ab  Ecclesia  catholica  articulos 
tradi ,  qui  ad  bonas  artes  provehendas  mirifice  conferunt ,  cujus- 
modi  sunt  quae  cultum  externura  ahaque  id  genus  attin^unt; 
quibus  factum  est ,  ut  pictura ,  architectura ,  statuaria  semper 
fuerint  excultae  ,  summosque  viros  quovis  tempore  extulerint  de 
«sthetica  optime  meritos  (1).  Quid  de  hnguarum  orientalium 
studio  dicam,  quarum  pleraque  monumenta  in  Ecclesia  catho- 
lica  conservata  sunt,  quibusque  impensam  semper  viri  insignes 
dederunt  operam  (2)?  Eodem  prorsus  modo  dicendum  est  de 
archaeologia  sacra  et  profana,  de  palaeographia ,  numismatica , 
epigraphia,  etc.  quae  in  gratiam  et  commodum  christianae  et 
cathohcse  tidei,  quavis  setate  altae  sunt  et  incrementum  ingens 
acceperunt  (3).  Idem  in  primis  adstrui  de  geographia  necesse 
est,  quae  nempe  ex  missionariorum  nostrorum  excursionibus 
superiore  aetate  maxime  innotuit  (4). 

254.  Et  haec  quidem  directe;  verum  haud  minori  efficacia 
scientiarum  progressum  fides  indirecte  promovit  ac  promovet. 
Cum  enim  cathohca  fides  veluti  commune  centrum  sit ,  in  quod 
ethnicorum   et  infidelium,  judaeorum,  haereticorum ,  schisma- 


(1)  Hoc  inter  cetera  ostendant  prae-  saltem  ex  parte  catholicae  fidei  in  aceep- 
stantissima  opera  clarissimorum  virorum  tis  referenda  sunt ;  polyglottae  biblicae 
Joan.  Winckelmaun,  Joan.  Bapt.  Aloysii  ex  missalibus ,  euchologils  aliisque  litur- 
GeorgiiSerouxd'Agincoart,  etLeopoldi  gicis  libris,  quoad  has  linguas  ,  sunt 
Cicognara  ,  qui  picturas  et  sculpturae  confectae  non  minima  ex  parte.  Semper 
bistoriam  a  suis  initiis  usque  ad  aetatem  bas  linguas  excoluerunt  Gatholici  in 
nostram  perduxerunt  monumentisque  iiiissionum  gratiam ,  qaas  apud  illas 
omnigeuis  illustrarunt ;  pleraque  porro  gentes  susceperunt. 

baec  monumenta  ad   rem  cbrislianam  (3)  Immortalia  semper  erunl  opera 

spectant.  Idem  dic  de  bisloria  picturae  Bosii ,  Ariugbii ,  Boldetti ,  Lupi ,   Ma- 

CI.  Aloysii  Lanzi  S.J.  quae  pariler  pa-  rangoni ,  Muratori,  Zaccariae,  Morcelli 

tefacit  ,    quantum    contulerit    Ecclesia  aliorumque  magno  numero ,  quae  fru- 

catholica    ad    ejus    progressus  et  aug-  stra  apud  Protestantes  quaeras. 
mentum.  (4)  Cfr.  Card.  Zurla,  in  Dissertaz. 

(2)  Certe  monumenta  linguae  copti-  dei  vantaggi  dalla  cattolica  Religione 
caj ,  linguae  syriacae ,  cbaldaicae  ,  etc.  derivati  alla  geografia  e  scienze  an- 
qaas  supersunt ,  ac  proinde  illarum  sta-  nesse ,  Roma  1822. 

diam  et  cultara  aut  unice ,  aut  magna 


PART.    III.    SEGT.    I.    GAP.    II.     DE    RAT.    GUffl    FJD.  513 

ticorum,  impiorumque  omnium  tela  perpetuo  diriguntur ,  fit 
ut  ejus  defensores  ad  tot  ictus  elidendos  ac  infringendos  non 
possint ,  quin  in  omnigenas  scientias  ac  disciplinas  animum  soier- 
ter  intendant.  Primis  disjectis  difficultatibus ,  novae  identidem 
succedunt ,  quas  alioe  iterum  et  aliae  continenter  excipiunt ;  inde 
actio  illa  jugis  exurgit  et  reactio ,  quibus  perpetua  praebetur  cul- 
turae  scientiarum  omnigenarum  alimonia.  Quemadmodum  vero 
scientiae  ulterius  semper  progrediuntur ,  unde  novas  adversarii 
indesinenter  difficultates  urgent  adversus  catholicam  fidem ,  sic 
novi  pariter  exinde  excitantur  in  Catholicis  progressus  ad  eas 
dissolvendas. 

255.  Ex  his  luculenter  liquet ,  cathoHcam  fidem  esse ,  si  hac 
uti  comparatione  fas  est ,  ad  instar  electricae  machinoe  ,  quaescien- 
tiae  veluti  fluidum  excitat  ubique  communicatque ,  ac  vivus  proinde 
semper  et  ardens  sacer ,  ut  ita  dicam ,  ignis ,  illius  ope  serva- 
tur  et  ahtur.  Fide  autem  sublata,  magnum  saltem  incitamen- 
tum  scientiis  deesset,  Quo  fit,  ut  divina  providentia  ex  mala 
ipsa  errorum  progenie,  qua  suam  perturbari  et  concuti  Eccle- 
siam   sinit ,  hoc  inter  aha  bonum  eruere  nunquam  destiterit. 

256.  Sed  aho  generahori  argumento  confirmatur  nostra  thesis. 
Quem  enim  catholica  Fides  habet  auctorem  nisi  Deum  ipsum , 
nimirum  scientiae  fontem  ac  largitorem  uberrimum,  qui  scien- 
tiarum  Dominus  voluit  appellari  (1) ;  qui  cum  inexplebilem  veri 
assequendi  cupiditatem  homini  ingesserit,  tum  illum  in  sacris 
Litteris  ad  scientiam  ac  sapientiam  sibi  omni  labore  ac  studio 
comparandam  continenter  excilat  (2) ;  qui  a  Sacerdotibus  suis  , 
ut  scientiam  custodiant  et  cum  ahis  diiigenter  communicent, 
requirit?  Quid  arctius  igitur  cum  scientia  quam  vera  fides,  ca- 
tholica  nempe,  copulatum  estPQuod  firmius  dari  potest  vincu- 
lum  ad  scientias  omnes  in  unum  vehiti  corpus  colHgandas  , 
easque  incorruptas  servandas,  quam  vera  fides?  Hinc  ubicum- 
que  fidei  hujus  splendor  effiilsit,  statim  animi  ad  omnem  vitae 
cultum ,  ad  poUtiores  artes    atque  optimas  quasque  disciphnas 

(1)  Lib.  I.  Reg.  11,  3.  (2)  Eccli.  1,  i;Pro?.ii,6;xiii,23, 

atqoe  alibi  ssepe. 

T.  IX.  33 


514 


TaACT.    DE    LOGIS    THEOLOGIGIS. 


excitati.  Hinc  Romani  Pontifices ,  ipsius  fidei  custodes  ac  vin- 
dices,  nil  unquam  liabuerunt  antiquius,  quam  una  cum  fidei 
amore  sludia  litteraram  scientiarumque  ubique  fovere,  vetera 
iUarum  monumenta  studiose  coUigere  ac  inter  tot  temporam 
clades  servare ,  sedemque  suam  non  modo  Religionis  centrum  , 
sed  etiam  bonarum  artium  ac  discipUnarum  veluti  domiciUum 
efficere  (1). 

257.  Magnum  vero  hic  ad  rem  firmandam  robur  accederet  ex 
tabula  comparativa  progressuum ,  quos  in  discipUnarum  sludiis 
humana  fecit  societas  ante  et  post  christianse  fidei  ortum ;  scien- 
tiarum  iterum  status  iUis  in  regionibus ,  in  quibus  viguit  oUm 


(1)  Qai»  porro  posset  tot  tantaqae 
Boman.  Pontificam  in  oplima  qaaeqae 
sludia  et  arles  promerita  percensere? 
Satis  hic  esset  commemorare  ,  celebrio- 
res  atqae  illastriores  Earopae  oniversi- 
tates  Donnisi  ex  sententia,  favore  et 
assensa  Roman.  Pontificam  faisse  con- 
stitatas.  Si  qais  aliqaod  hajas  rei  speci- 
men  desiderat,  conferal  orationem  inau- 
garalem  habitam  die  4  Nov.  ann.  i834, 
in  aniversilate  catholica  Lovaniensi  tanc 
iterom  instaarata,  ubi  plura  diligenler 
collecta  inveniet ,  Annali  delle  scienze 
religiosej  vol.  i,  n.  i  ;  Conringium , 
De  antiquit,  academicis ,  dissert.  7  , 
Gotting.  1739;  Georgium  Hagelgans, 
Orbia  litteratus  academicus ,  Francof. 
ad  Maenum  1787  ;  Ghristoph.  Meiners , 
Geschichte  der  Entstehung ,  etc,  seu 
Historia  erectionis  et  progressus  scho" 
larutn  altiorum,  etc.  Golting  i8o2-5; 
qoamvis  acathoUci  merita  Rom.  Pon- 
tificam  in  litterariam  rem  aniversam 
minime  inficianf  nr.  Qaod  si  Romae  tan- 
tam  sistamus ,  incensi  hajusPontificam 
studii  testes  locuplelissimi  snnt  amplis- 
siraae  bibliotecae  erectae,  Vaticana  prae- 


sertim  ,  ( Cfr.  Morcelii  Inscription, 
Commentar,  subject,  Romae  1788, 
cap.  8;  item  Fasti  Orbis  christiani); 
academias  institalae  ad  omnigena  studia 
prcmovenda  (  cfr.  Renazzi ,  Storia  delV 
universita  degli  studj  di  Roma  , 
Roma  i8o3-i8o6);  monumenta  per 
eos  detecta  et  erecta  in  arbe ,  dc  quibus 
late  agit  Georg.  Zoega  (in  op.  De  ori* 
gine  et  usu  obeliscor.  Romae  1797); 
Musaea  demam  ,  ut  caetera  praeleream  , 
Pio-clementinum ,  Pianum  ,  ac  denique 
Gregorianum  ,  quod  nempe  imrnortalis 
Gregorius  XVI  ih  aedibus  vaticanis  in- 
stroxit ,  undique  comparatis  ^gyptio- 
rom  Etrusconimque  monnmentis  ad 
pablicam  alilitatem.  Qaid  vero  dicen- 
dum  esset  de  tabulis  egregie  pictis , 
nummis  omnis  generis ,  aliisque  inna* 
meris  ab  iisdem  Pontificibos  summo 
studio  collectis,  ad  orbis  ipsius  et  re- 
ligionisornamentum?  Haec  omnia  aiia- 
que  ejnsmodi  innameraPontificum  prae- 
clare  gesta  in  quavis  aetate  erga  scientias 
atque  artes  litteratosque  viros  pluribus 
certe  volnminibus  exarandis  uberrimam 
segetem  snppeditarent. 


FAAT.    III.    SEGT    i«    GAP.    lU    DB    HAT.    GUM    FID. 


515 


christiana  lides ,  postea  vero  extincta  est ,  aut  ad  qoas  nonduoi 
ilia  pervenit.  Tametsi  emm  in  cultioribus  mundi  antiqui  re^o- 
nibus  plura  floruerint  ingenia  praestantissima ,  Athenis  prseser- 
tim  ac  Romse  ^  ecquis  non  videt  ^  quam  e^iigui  fuerint  scientiarum 
progressus  in  ethnicismo,  si  cum  iliis  conferantur^  quos  tulit 
posterior  aetas  ?  Vix  crepuscula  cernas  folgentissimas  illius  lucis, 
quse  undique  deinceps  se  diffiidit ,  ac  in  omni  pene  scientia  emi- 
cnit.  Si  compares  florentissimas  quondam  Asiae  et  Afiricae  pro- 
vincias  cum  barbarie ,  in  quam  post  Islamismum  ,  haBresim  aut 
schisma  dilapsae  sunt ,  V\x  eas  hac  in  parte  agnosces.  Impenom 
Sinense  fixum  ac  haerens  in  infantia  sua  post  tot  secula  per- 
stitit ;  Indicae  regiones  adhuc  in  fabularum  soarum  veloti  incona- 
bolis  detinentur. 

258.  Jure  igitur  concludas  oportet,  tantom  abesse  ut  ^des 
catholica  humanae  rationis  cultui  ac  incrementis  officiat,  ut  ea 
mire  prorsus  juvet  provehatque  (1). 


DIFFICULTATES 


259.  Obj.  prima.  Fides  seu  principium  auctoritatis  hostis  natu- 
ralis  est  omnis'  scientiae  et  cojusvis  progressus.  Nam  l^  super- 
stitionem  gignit,   ignorantiae  matrem,   et  quin  hominis   acoat 


(1)  Dnm  haec  corsim  pro  institato 
nostro  perseqmmur ,  gratoUndQm  sane 
est ,  qnod  state  hac  nostra  ardens  in 
plorimomm  CathoUcorom  animis  sto- 
diom  ferrescat  conjonetionem  scientia- 
rom  omniom  comveraChristireligione 
alacrios  in  dies  promovendi.  In  qoo  col- 
laodandam  praecipoe  se  offert  noviter 
instaorata  oniTcrsitas  LovanienNs  in  Bel- 
gio ,  qo«  hoic  soblimi  scopo  adeo  na- 
▼iter  docteqoe  adlaborat.  Praedarosetiam 
commendamos  in  id  ipsom  conatos, 
qoos  exerit ,  Tariis  erectis  institotis , 
editisqoe  operibos  Gallia ;  in  qoa  satis 
sit  periodicom  oposmemorare  UUni- 
tmniU  etdkoiiqme ,  qood  Teloti  mona> 


mentom  est  scientiarom  oraniom  reli- 
gionis  honori  dicatnm.  Haod  parom 
etiam  in  eomdem  finem  contolit  ^re* 
giom  opos  angliee  oonscriptom  ,  sed 
gallice  ac  italice  translalom ,  et  none 
iterom  Mediolani  et  Neapoli  recosom , 
CI.  Episcopi  Wiseman  :  ComfsnmaB 
90pra  la  eonnessume  deile  oeiemMe  eom 
ia  religiome  rivetaiaf  omnigena  sane 
eroditione  refertom.  Hxc  qoidem  alia- 
qoe  hojosmodi  molta  faostissima  omina 
sont  perfectx  illios  concordis  fidem 
inter  ac  scientiam ,  qoam  boni  omnes 
ezoptant ,  qoamqoe  nos  pro  viiiii  et 
provehere  oonati  rainos^atqaeadeoco- 
nabimor. 

33. 


516  TRAGT.    DB    LOGIS    THEOLOGIGIS. 

ingenium  ,  illud  auctoritati  subdit,  quae  limites  signat ,  quosprge- 
tergredi  nefas  sit.  2»  Auctoritas,  suspiciosa  semper  ac  pavens, 
ubique  sibi  videtur  molitiones  videre  sive  apertas  sive  occultas 
in  fidei  doctrinam.  3°  Exinde  illa^  ortae  fuere  insectationes  in 
summos  viros  qui  primi  ausi  sunt,  trito  itinere  relicto ,  se  extol- 
lere  ad  inventiones  illas ,  quae  immensum  scientiis  incremen- 
tum  pepererunt.  4°  Exinde  pariter  prodiit  librorum  prohibito- 
rum  Indeop ,  quo  summi  pretii  opera  interdicta  sunt  haud  exigua 
scientiarum  jactura.  5°  Clamat  adhuc  carcer  GaHlaei  adversus 
injustam  romanae  inquisitionis  vexationera.  Ergo. 

260.  Resp.  Neg.  ant.  Ad  1*",  prob.  Neg,  Siquidem  princi- 
pium    auctoritatis    solum    intendit    ad  proponenda   omni  cum 
certitudine  objecta  fidei ,  nec  quid  habet  per  se  commune  sive 
cum  incremento  sive  cum  decremento  scientiarum ,  quas  aucto- 
ritas  non  attingit ,  nisi  fidei  revera  adversentur.  Absurdum  porro 
est  asserere ,  ex  eo  superstitionem  gigni ,  aut  impediri  quominus 
se  hominum  exerceant  ingenia  ,  quod  omnem  toliit  a  nobis  animi 
fluctuationem  circa  ea ,  quae  Deus  revelavit ,  quodque  naturales 
ipsas  veritates ,  etsi  aliunde  rationis  captui  pervias ,  perspicuas 
omnibus   certissimasque  reddit.    Haec  difiicultas  ex  nativo  ena- 
scitur  Protestantismi  principio  de  siibjectivtsmo iidei ,  juxta  quod 
homo  ex  proprio  veluti  fundo  fidei  articulos  effbrmat ;   quo  fit 
ut  homo  revera  non  quod  Deus  revelavit  credat,  sed  quod  per- 
suadet  sibi  eum  revelasse.  Hinc  quemadmodum   in  naturahbus 
scientiis ,  ita  et  in  iis  quae  fidei  dpgmata  spectant ,  perfectibili- 
tatem  dari ,  Protestantes  facile  somniant ;  quo  nihil  absurdius. 
Cum  igitur  vera  fides  necessario   ac  natura  sua  objectiva  sit , 
principium  auctoritatis  ,  quod  catholica  profitetur  Ecclesia ,  limites 
figit  petulantibus  ac  lascivientibus  ingeniis  ,  ne  sibi  jus  arrogent 
temerandi  aut  reformandi  opus  Dei,  quidpiam  detrahendo  aut 
adjiciendo ,  aut   etiam  aUter   inteiligendo  viritates ,    quas  Deus    j 
per  Ecclesiam  hominibus  credendas  proponit. 

261.  Ad  2«»,  Dist.  Ad  eum  modum,  quo  optima  mater  suspi- 
ciosa  ac  timida  est  pro  sollicitudine  ,  quam  gerit  erga  proprios 
filios,  ne  perniciem  sibi  consciscant,  conc;  alio  sensu,  neg.  Nihil 
sibi  aut  lidei  a  se  praedicatae  timet  Ecclesia ,  quae  tuta  est  pro- 


PART.    III.    SECT.    1.    GAP.    II.     DB    RAT.    GUM    FID. 


517 


missionibus  aeterni  Dei  conditoris  sui ;  ast  valde  timet  ac  sollicita 
est  pro  salute  filiorum  suorum.  Quamdiu  isti  dociles  sunt,  ac 
se  manu  veluti  duci  patiuntur ,  nihil  suspicatur ,  nihil  de  ipsis 
pertimescit  Ecclesia ;  cum  fraeni  impatientes  sibi  sufficere  prae- 
sumunt,  et  vanee  gloriae  cupidine  scientia  in  propriam  perni- 
ciem  abutunlur ,  timet  de  ipsis  Ecclesia ,  non  secus  ac  de  aliis  , 
quibus  propinari  error  facile  posset. 

262.  Ad  3"»,  Neg.  Nunquam  enim  Ecclesia  quempiam  inse- 
ctata  est ,  qui  intra  debitos  scientiae  fines  se  continuerit.  Quod 
si  quis  eos  fines  transiherit ,  et  ahqua  ratione  fidem  attigerit , 
Ecclesia  jure  suo  usa  est  ad  insanos  conatus  cohibendos  ,  quemad- 
modum  civihs  respubiica  in  eos  animadvertit ,  qui  fundamenta 
ac  basim  constitutionis  suae  concutere  nituntur.  Certe  ea  scientia, 
quae  divinae  fidei  veritates  quoquomodo  laedit ,  rectae  rationi  ipsi 
infensa  maxime  atque  exitiosa  est ,  nec  proinde  scientise  quidem 
nomine  appellanda. 

263.  Ad  4«!,  Dist.  Ne  mala  ac  depravata  doctrina  incauti  ac 
simphces  decipiantur,  conc, ;  alia  de  causa  ,  ney.  Itaque  animad- 
vertimus  ,  !<>  apostohcam  Sedem  in  conficiendo  vulgandoque 
hbrorum  prohibitorum  Indice  rationem  habere  pericuh ,  quod 
imminet  eos  hbros  legentibus  tum  circa  fidem  tum  circamores  (1); 
2®  haud  difficilem  se  praebere  Indicis  congregationem  aut  san- 
ctam  Sedem  in  concedenda  facultate  retinendi  legendique  hbros 
prohibitos ,  dummodo  ipsa  certior  fiat  ex  testimonio  Ordinario- 
rum ,  quod  ahcui  noxia  esse  nequeat  illorum  lectio ,  imo  utilis 
esse  possit;  3<^  nonnullos  libros  prudentis  oeconomiae  gratia  in 
Indicem  referri ,  qua  causa  pecuhari  cessante ,  non  abnuit  apo- 
stohca  Sedes  eos  dein  ab  Indice  expungere  (2),  praesertim  si  cum 

(i)  Pleriqae  enim  libri , qai  in Indice  opos  ab.  Zaccariae  de  hoc  argamento. 

referuntar  .  ipsa  naturae  lege  prohibiti  (2)  Exemplo  sinl  inter  cetera ,  opera 

sant ,  cajusmodi  praesertim  snnt ,  qui  Joan.  Pici  Mirandalani ,  quse  sub  In- 

ex  professo  contra  fldem  ac  bonos  mores  nocentio  VIII  censuris  notata  sant ,  pos- 

vulgantur.  Ecelesia  propterea  circa  hos  tea  vero  per  congregationem  ad  hoc  ex- 

libros  non  aliud  efficit,   quam  decla-  presse    institatam    ab    Alexandro  VI, 

rare,  qui  ejusmodi  sint ,  adjectis  etiam  die  i8  Jun.  i^Q^  ■>  fuerunt  absoluta  , 

poenis  in  transgressores.  Gfr.  egregiam  et  hoc  antequam  index  prohibitoram  ex 


518  TBACT.     DB    LOCIS .  THEOIOGIGIS. 

clausula  doneo  corrigatur  prohibitus  aliquis  liber  sit ,  et  corre- 
ctiones  a  sac.  Congregatione  recognitae  et  probatae  fuerint ;  4°  non 
ad  arbitrium  libros  in  Indicem  referri,  sed  juxta  prudentissi- 
mas  regulas  a  Rom.  Pontificibus  praescriptas  ac  post  diligens 
examen  multiplicesque  consultationes  (1).  Quae  cum  ita  sehabeant, 
liquet,  nuUum  omnino  detrimentum  ex  ejusmodi  Indice  scientiis 
provenire ,  earumque  progressui. 

264.  Ad  5°*,  Dist.  Si  Galilsei  causa  ea  esset  quge  ab  adversariis 
confingitur ,  conc. ;  si  omnino  diversa ,  7ieg,  Jam  vero  GaHlaeus 
duplici ,  cui  obnoxius  fuit  examine ,  humanissime  fuit  exceptus; 
ejus  doclrina  circa  motum  telluris  uti  iiypothesis  nunquam  dam- 
nata  fuit ,  sed  tantum  ut  thesis ,  quam  ipse  nimis  pugnaciter 
adstruebat.  Quod  vero  ita  se  gesserit  sac.  Inquisitionis  tribunal 
id  caussae  fuit ,  quia  ,  re  nondum  satis  eliquata  ,  in  diversas  sen- 
tentias  docti  illius  aetatis  philosophi  abierant ,  ex  iisque  nonnulii 
deprehendere  sibi  videbantur  in  Galilaei  sententia  aliquid ,  quod 
sacrae  Scripturae  adversaretur.  In  ejusmodi  propterea  rerum  statu 
prudenter  se  gessit  Romana  Inquisitio ,  dum  prohibuit  Galilaei 
opera ,  donec  res  melius  innotesceret ,  eidemque  indixit  silen- 
tium  ,  ad  praecavendas  turbas  ,  quse  ex  ejus  occasione  oriri  facile 
potuissent  (2).  Qui  ultra  corticem  non  figit  obtutus ,  Inquisitionis 

decreto  Trident.  fuerit  valgalusj  liber  stat  ex  ejus  vita  conscripta  a  P.  Jos. 

pariier  M.  Mariae  d'Agreda  in  indicem  MaiFejo ,  §  49* 

relatusfuit,  deinde  expunctos ;  contro-  (1)  Id  aperte  liquet  ex  constitutionc 

versia  V.  Bellarmini ,  Depotestate  Rom,  Benedicti  XIV  ,  quae  praemilti  solet  in- 

Pontificis  temporalif  jussu  Sixti  V  in  dici  librorum  prohibitorum  ,  qua  sola 

indicem  prius  rclata  ,  postea  vero  iilo  impudentes  calumnise  dissolvuntur,  qui- 

defnncto  Ponlifice  exinde  sublata  est ;  bus  Petrus  Tamburinius  insurgit  in  eum 

sic  famosae  quaestiones  circa  christiana  Indicem  ,  hoc  ipso  quod  omnia  aut  fere 

ofl&cia   Stephani    Fagundez   interdictae  omnia   ejus  opera  in   indicem  fuerint 

sunt ,    quae   deinde   decreto   speciali  ,  relata. 

dato  i8  Aprilis  an.  i63o ,  liberae  a  pro-  (2)  Cfr.  Tiraboschi  S.  J.  Storia  della 

hibitione  declaratae  sunt;  iiber  item  V.  letteratura  italiana,  dairanno  mdc  all' 

P.  Segneri ,  Be  concordia  inter  labo-  anno  mdcc  ,  lib.  ii ,  cap.  2,  §  7  et  seqq. 

rem  et  quietem ,  ad  tempus  prohibitus  nec  non  Gio.  Battista    Venturi ,  Me- 

est ,  deinde  decreto  Gongr.  s.  Inquisi-  morie  e  lettere   inedite  finora  0  dia- 

tionis  revocata  est  prohibitio  ,  ut  con-  perse di  GalileoGalileif  ModensiiQi&' 


PART.    III.    SECT.    I.    GAP.    II.    DE    RAT.    GUM    FID.  519 

hoc  in  negotio  agendi  rationem  carpit;  ast  qui  penitius  rem 
•  expendit,  eam  potius  commendat.  Ad  rectum  certe  ferendum 
judicium  non  aetatem  illam  ad  nos ,  sed  nos  ad  aetatem  illam 
transferre  necesse  est.  Ceterum  opera  Galilaei  perinde  ac  Coper- 
nici  ex  nova  Indicis  editione  expuncta  sunt. 
i  265.  Obj.  secunda.  In  magno  versantur  errore  ,  qui  scientia- 
rum  progressum  catholicae  fidei  acceptum  referunt.  Etenim 
1°  compertum  ex  historia  est,  sub  aevum  reformationis  vehe- 
mentiorem  impulsum  scientias  ac  bonas  artes  omnes  accepisse ; 
notum  praeterea  est ,  apud  Protestantes  eas  maxime  fuisse  excul- 
tas  ,  nec  solum  sacrarum ,  sed  etprofanarum  disciphnarum  huma- 
niorumque  litterarum  studia  ^rofecisse.  Nemo  ,  qui  plane  hospes 
in  historia  htteraria  non  sit,  ignorat ,  Hnguarum  orientahum, 
graecae  vero  potissimum,  cognitionem  exinde  auctam;  gram- 
maticae  institutiones ,  lexica  hnguae  sanctae  ceterarumque  affinium 
a  Protestantibus  magna  saltem  ex  parte  repetenda;  exegesis 
biblica ,  critica  ,  historia ,  philologia  universa  item  incrementum 
maximum  ab  iisdem  nacta  sunt.  Metaphysica  vero  studia ,  psycho- 
logica ,  ethica ,  scientiam  juris  naturalis  et  gentium,  ahaque 
omnia  tali  successu  Protestantes  excoluerunt ,  ut ,  si  qui  catho- 
lici  plenam  earum  ac  penitiorem  notitiam  sibi  comparare  volunt , 
ad  illos  confugiant  oportet.  2°  Si  propterea  ratio  habeatur  varii 
scientiarum  bonarumque  artium  status  tum  ante  tum  post  refor- 
mationem ,  negari  haudpotest ,  ita  alterum  ad  alterum  se  habere, 
uti  ad  viriiem  aetatem  se  habet  infantia.  3°  Id  autem  quonam 
modo  factum  est ,  nisi  ex  ipsius  reformationis  indole  ,  quippe 
quae  cum  plenam  ab  auctoritate  Hbertatem  seu  emancipationem 
proclamaverit,  jam  nulhs  irretitur  vincuHs  humana  ratio  ,  ita  ut 
novis,  semper  ac  novis  tenlandis  ac  detegendis  par  sit?  Sane 
Protestantes  in  omnibus  semper  prseeunt  ac  viam  veluti  ster- 
nunt ,  quos  deinceps  Gathohci  lento  gressu  sequuntur.  Ergo. 
266.  Resp.  Dist   ant.  Si  fides  adjungatur  iis,    quae  de  se 

1821,  daob.  volaoi.  ia  4?  °^*  magao  dilaaotar,qaae  ampHGcata  sant  ab  in- 
stadio  et  diligentia  coUecta  inveniuntar  credalis  passim  circa  processam  Gali- 
quaead  Galiiaeum  spectant;  ex  his  porro     laei  ex  parte  romanae  Inqaisilionis. 


520 


TRACT.     DB    LOCIS    THEOIOGIGIS. 


plerique  protestantes  identidem  jactare  solent ,  conc. ;  si  res ,  prout 
sunt,  sedulo  disquirantur ,  we^. 

267.  Ad  1"»,  prop.  Neg,  Immo  vero  compertum  est,  longe 
ante  Lutheri  ceterorumque  aetatis  illius  sectariorum  perduellio- 
nem ,  ubique  locorum  in  Europa,  in  Italia  vero  praesertim, 
graecam  latinamque  litteraturam  prseter  vernaculam ,  ac  bonas 
universim  artes  perfectionis  apicem  attigisse  (1);  Gallias  His- 
paniasque  summis  florentes  viris  seculi  XVI  initio  perinde  ac 
Germaniam    extitisse,   ut  de    regionibus  reliquis  taceamus  (2). 


(1)  Ecqais  ignorat ,  secalam  Leonis  X 
coiiiparari  secalo  Aagasli?  Si  sculpta- 
ram  spectes,  tibi  sese  sistit  Buonarrotti; 
81  architecturam  ,  Bramante ;  si  picta- 
ram  ,  Raphael  Sanzio  tJrbinas  ,  Jalius 
Romanus  ,  etc  ;  si  gra^cam  lingaam  , 
tibi  occarrant  Angelus  Politianus ,  Sa- 
doletus ,  atticus  ab  Erasmo  nuncupa- 
tas ,  Guidiccionus  aliique  magno  nu- 
mero ;  de  lingua  latina  nihil  attinet 
dicere,  cum  Sadoletus ,  Bembns ,  Joan. 
Ant.  Flaminius,  Hier.  Fracastorus,  Sa- 
nazzarus ,  Vida,  Castilioneus,  Altilias, 
Fasciteliius  ,  Cotta  ,  etc.  monamenta 
post  se  reliquerint  aere  perenniora,  Flo- 
rait  aetas  illa  poetis  grxcis,  latinis,  ita- 
lis,  oratoribas  ,  historicis  snmmis.  Satis 
erit  percurrere  vel  leviter  Ires  partes  vo- 
luminis  VII ,  edit.  Rom.  historiae  litte- 
rarise  Italix  cl.  Tiraboschi ,  et  historiam 
aniversae  litteraturae  cl.  Andres,  lib.  i, 
cap.  i3 ,  nt  qaisqoe  intelligat,  quo  per- 
Tenissent  scientiae  ac  litteratnra  omni- 
gena  seculo  xvi  inennte.  Attamen  bar- 
barus  Lotherus  aosus  est  exprobare 
Romae ,  quod  nesciret  latine  I  Ac  hae- 
retici  teotonici  illius  sectatores  impo- 
denter  id  ipsam  ingeminare  non  ero- 
baeront!  Apposite  Branca  ,  op.  cit.  De 
aacr,  libr,  latince  vulgaiw  editionis , 


tom.  I ,  lib.  I ,  cap.  i  ,  pag,  33  :  Quasi 
vero ,  inquit ,  Italt  prcesertim  nostri 
eo  aeculo,  quodnobis  seculum  omnium 
elegantiarum  non  etruscarum  modo 
sed  latinarum  quoque  et  grcecarum 
fuitj  ope  indigerent  Getce  alicujus  aut 
Davi  j  ut  perpollrentur ,  ac  barbari 
essetum  primum  dediscerent;  aut,  si 
qua  ceteris  linguarum  scientia  fuit, 
non  ilii  ejus  studium  sensumque  car- 
tulerint  e  Catholicis,  potissimeque  ex 
Italia  ejusmodi  artium  altrice ,  libro" 
rumquede  iis  excusorumparenteprima, 
Cfr.  Card.  Quirinas  ,  epist.  ad  Samue- 
lem  Formejum  an.  ly^S,  dec.  6;  alia 
ad  eumd.  1^49  >  ^®^»  7  5  epist.  ad 
Jo,  Rodulphum  Isseliom  an,  lySo. 
dec.  ^  ,  etc.  Panlos  Colomesios ,  Italia 
orientalis,  pag.  62 ,  77 ,  qS  ,  i o4 ,  1 1 3, 
(2)  Cfr.*Andres,  op.  cii,  DeW ori" 
gine ,  progressi  e  stato  attuale  di  ogni 
letteratura,  tom.  i,  lib.  1,  cap.  12 
et  1 3.  Ipse  Bilhle  ,  in  soa  Historia 
philosophice  ,  quamvis  ,  ut  protestans 
Kantianisqoe  placitis  haud  parom  ad- 
dictus ,  reformationis  influxum  in  scien- 
tias  exaggeret,  tamcn  agnoscit  caosas 
instaorationis  scientiarom  reformatio* 
nem  praecessisse  :  Les  luniihres,  dont 
la  renaisaance  de  la  litt^rature  et  de 


PART.    111.    SECT.    1.    CAP.    II.    DE    RAT.    CUM    FID.  521 

Notum  est ,  pliilosopbiam ,  jurisprudentiam ,  scientias  naturales 
magna  per  id  tempus  animorum  contentione  fuisse  excultas  (1) ; 
notum  denique,  omnia  scientiarum  semina  jamdiu  praejacta  felici 
tunc  exitu  evolvi  coepisse  ex  universali  propemodum  regionum 
omnium  commercio ,  novique  orbis  detectione  ac  inventione 
typographicae  artis  (2) ,  priusquam  Lutherus  cum  suis  ad  pacem 
Europae  perturbandam  in  medium  prodiret.  Sive  igitur  erupis- 
set  Protestantismus  sive  non ,  impulsio  data  jam  fuerat ,  et  scien- 
tise  univers£e  eodem  omnino  modo  progressae  fuissent ,  ac  refpsa 
fecerunt.  Protestantismus  propterea ,  ad  scientias  ac  bonas  artes 
quod  attinet,  elementum  est  plane  heterogeneum.  Ad  summum 
Protestantismi  origo  thesim  nostram  mirifice  confirmat ,  fidem 
nempe  catholicam  tum  directe  tum  indirecte  scientiarum  pro- 
vexisse  progressus  et  incrementa.  Dum  enim  Protestantes  veram 
Christi  Ecclesiam  turpiter  deserentes  acriter  in  eam  insurrexe- 
runt ,  excitarunt  Catholicos  ad  avitae  fidei ,  quae  in  omnibus  fere 
articuhsimpugnabatur ,  defensionemsuscipiendam.  Omnisquippe 
actio  provocat ,  uti  animadvertimus ,  reactionem ;  ac  mihtes'^  dum 
arma  exercent,  validiores  evadunt. 

268.  Ceterum  ad  grammaticas  institutiones ,  lexica,  aliaque 
id  genus  quod  attinet ,  quamvis  hanc  adversariis  gloriolam  libe- 


la  philosophie  anciennes  avait  allum^  fuerat  Italiam ,  et  ibidem  erectae  demnm 

le  flambeau  en   Jtalie ,   r^pandirent  universitates ,   Tobingensis  an.  i477  » 

aussi  leur  influence  hienfaisante  dans  Mogantina  an.  1482,  Wittembergensis 

les  contr^es  voisines,  sp^cialement  en  an,    i5oi  ,    Francofurti   ad   Odderam 

Allemagne ,  vers  la  fin  du  quinzieme  an.   i5o6,  in  quibus  recensitae  disci- 

siecleetaucommencementduseizihme.  plinae  tradebantur.  Cfr.   Audin ,    J^ie 

Ita  ipse  incipit  sect.  2,  cap.  i,  ex  ver-  de  Luther,  ed.  cit.  preface,  pag.  28, 

sione  gallica  Jourdan  ;  remque  ibidem  in  quo  egregio  opere  multa  quidem  alia 

evolvit  ,    licet    acatholicis    prxjudiciis  invenies  ad    id ,    quod   contendimus , 

ubique  affectum  se  prodat.  comprobandum. 

(1)  Per  id  tempus  nbique  fere  flo-  (2)  Nam  et  haec  inventio  Catholico- 

reutissimae  Universitates  studiorum  in-  rum  est ,  ac  primum  opus  typis  excu- 

stitutae  fuerant;  celebres  inter  ceteras  sum   fuit  Scriptura    sacra    an.    i45o. 

erant  Parisiensis,  Lovaniensis,  Bono-  Cfr.  Tiraboschi,  Storia  della  lettera- 

niensis  ,   Patavina.    Germania   imitata  tura  italiana,  tora.  vi,  Hb.i,  §§27,  28. 


522 


TRACT.    DE    LOGIS    THEOLOGICIS. 


raliter  concederemus  (1),  inde  tantum  sequeretur,  Protestantes 
in  materialibus  ejusmodi  lucubrationibus  id  nobis  praestare  officii, 
quod  Tyrii  Salomoni  in  templi  aedificatione  praestiterunt ,  lapides 
nimirum  ac  ligna  caedunt,  et  utilia  nobis  ad  pugnandum  cum 
ipsis  arma  suppeditant. 


(1)  Dixi  :  Quamvis  id  adversariis 
concederemus ;  nam  neqae  hoc  ipsis 
facile  damns;  siquidem  quovis  tempore 
lingaae  istae  fuerunt  excultse ,  plnresque 
semper  magna  cum  laude  in  eis  excel- 
Inerunt;  cujus  rei  assertorem  damus 
hominem  ex  Intherana  familia ,  Pe- 
trnm  nempe  Albinum.  Is ,  posteaquam 
trans  Alpes  penetrasse  ex  Italia  grce- 
cas  Utteras  et  hebraicas  quoque  me- 
morasset ,  ita  pergit  :  Neque  in  Italia 
studium  id  refrixit ,  ubi  floruerunt 
Joannes  Picus  Miranduloe  princeps , 
Datyli  Hebroei ,  qui  Taurini  vixity 
discipuluSf  et  hujus  obtrectator  Mt- 
thridates  Romanus ,  jEgydius  F^iter- 
hiensis ,  et  hujus  etiam  discipulus  Hie- 
ronymus  Seripandus,  Patricius  Nea- 
politanus ,  Hieronymus  Alexander  et 
Fridericus  Fulgosus ,  duo  Romanm 
Sedis  senatores  Archiepiscopi ,  Au- 
gustinus  Justinianus  Genuensis  ex 
dominicano  monacho  Nebiensis  Epi- 
scopus,  ex  cujus  Bibtiis  Octoplis  Psal- 
terium  totidem  linguarum  absolutissi- 
mumest,  Augustinus  SteuchusEugu- 
binus  Cisanensis  Episcopus ,  Sanctes 
Pagnini  Lucensis ,  Petrus  Galatinua 
Minorita,  qui  Capnionem  adversus 
complicem  Hochstratianos  defendit ,  et 
qui  hos  antecesserunt ,  Raymundus 
Martinus ,  Gotalanus  et  Porchettus 
auctorea  Victoriarum  et  Pugionis. 
Quibus  omnibus  Marcellus  II  et  Pau- 


lus  III  Pontifices  Romani,  una  cum 
Ptolemasis  Senensibus  nobilihus,  Lac- 
tantio  patre ,  LobUo  et  JEmilio  filiis 
linguarum  omnium  peritia  insignibus 
accensendi  ( Petri  Albini'Nivemontii 
Commentatio  de  linguis  peregrinis, 
pag,  lo  et  seq.  edita  primum  an.  iS^a , 
apud  Branca  ,  op.  cit.  pag.  87,  38). 
Quipostea  accedens  ad  suae  sectae  Ger- 
manos  enumerandos,  tres  tantumcom- 
memorat  ,  dicens  :  Quemadmodum  et 
sua  laus  debetur  Pellicauo ,  Munstero, 
Fagio  (ibid.  pag.  12);  ex  quibus  duo 
saltem  priores,  quidquid  linguis  vaie- 
bant ,  secum  ex  Catholicorum  societate 
detnlerant ,  prout  plures  alii  id  ipsum 
fecerant ,  uti  Melanchthon  ,  Reuchli- 
nus ,  Hnttenius.  Recensitis  innumeri 
prope  alii  adjici  possent.  Verum  ne  res  ' 
nimium  protrahatur,  remitto  auditores 
ad  P.  Cherubinum  a  S.  Joseph ,  qui 
in  Apparatu  biblico,  toties  cit.  tom.  1. 
diss.  praBlim.  sect.  4>  qo»  inscribitur; 
Collatio  hoBreticorum  cum  Catholicis 
in  ScripturcB  peritia ,  ubi  duplicem 
indicem  texuit  Catholicorum  ,  qui  ante 
Lutherum ,  ac  aetate  Lutheri  in  linguae 
praeseriim  hebraicae  et  grsecae  peritia  flo- 
ruerunt ;  quos  si  pervolverint  novato- 
res,  haberent  unde  erubescerent,  Omitto  J 
polyglottam  adornatam  sub  Card.  Xime-  1 
nio  ante  reformationem ;  decreta  Cle- 
mentis  V  ,  qui  aliorum  doctorum ,  qui 
antecesserant,  eiemplo,  in  oecnm.Conc. 


PART.    III.    SECT,    1.    GAP.    H.    DB    RAT.    GUM    FID.  523 

269.  Exegesis  porro,  critica  ac  pliilologia ,  licet  eas  ipsi  eru- 
dite  adornarint ,  sunt ,  uti  jam  superius  dum  de  Sac.  Scriptura 
agebamus  adnotavimus,  veluti  totidem  cadavera  spiritu  et  vita 
destituta ;  et  dum  Protestantes  illis  indefesso  labore  incumbunt, 
nobis  alimentum ,  quod  sacrse  Scripturae  proebent ,  quo  salubriter 
nutriamur,  relinquunt  (1). 

270.  In  metapbysicas ,  psychologicas ,  anthropologicas  disci- 
plinas  plurimum  certe  praesertim  recentiori  getate  incubuerunt 
Protestantes ;  nec  indirectas ,  quas  illarum  progressui  afFerre 
utiHtates  potuerunt ,  inficiari  volumus.  Sed  si  sohda  utihtas  scien- 
tiarum  ex  veritatibus  aut  noviter  detectis  aut  firmius  probatis 
aut  aptius  illustratis  pensanda  est ,  quid  de  philosophicis  eorum 
conatibus  dicendum  erit ,  cum  eos  videmus  nunc  ad  scepticis- 
mum  ac  idealismum ,  modo  ad  empirismum  ac  materiahsmum  , 
tum  ad  pantheismum  atque  autotheismum  toto  pondere  dilap- 
sos?  Difficile  admodum  est,  philosophum  protestantem  ita 
rationem  suam  moderari,  ut  tandem  ad  positivam  Dei  reve- 
lationem  oppugnandam  non  feratur. 

271.  Si  quam  item  sibi  Protestantes  laudem  in  jure  naturae 
aut  gentium  excolendo  compararunt,  non  minorem  sibi  jure 
tribuere  possunt  Cathohci ,  qui  iUis  etiam  hac  in  parte  praei- 
verunt ,  candide  fatentibus  Protestantibus  ipsis  (2) ;  sed  qui  prse- 

Viennensi  secali  iiv  initio  studii  lin-  incunabula  florebat ,  Brhias  1789;  et 

gaarum  approbationem  addidit,  et  con-  in  Decade  iii,  epistolar,  Card.  Angeli 

firmavil  qnidqnid  de  his  peractom  erat  MariaeQairini ,  Brixiae  1744?  ^id.  etiam 

in  Ecclesia  ;  imo   lib.  vi  Constitutio-  Fabricy,  op.  c\t.  Des  titres  primitifs , 

num ,  qaae  deinde  ClementincB  diclae  tom.  11,  pag.  i5i  et  seqq. 

sant ,  tit.  1 ,  De  Magistris ,  hoc  sta-  (1)  Recol.  qaae  scripsimas  part.  it , 

dium  praecepit ;   omitto ,  qaod  Leo  X  sect.  i ,  cap.  iii ,  drt.  2. 

pro  studio  lingaae  arabicae  et  hebraicae  (2)  En  qaomodo  inter  ceteros  loqua- 

praestitit,   quae  constitnit  Greg.   XIII ,  tar  de  Grotio  loan.  Jac.  Schmausias , 

Paulus  V,  Clemens  XI,  etc.  Gfr.  Branca ,  in  Historia  juris  naturce ,  qaam  exhi- 

op.  et  loc.  cit,  Audin,  Histoire  de  la  bel,  lib.i,  Novi  systemat,  sai  ejusdem 

vie  de  Luther ,  chap.  16.  Plura  etiam  juris,^ii  :  AlterumdeHugoneGrotio 

hanc  in  rem  reperies  in  op.  Specimen  prcBJudicium  in  eo  situm  est ,  quod  is 

variw  litteratura ,  quw  in  urbeBrixia  jus  naturce  novum  tradiderit,  atque  a 

ejusque  ditione  pauh  post  typographiw  schohsticorum     gryllis    purgaverit  ^ 


524 


TRACT.  BE    lOGIS    THEOLOGIGIS. 


terea  caverunt  se  ab  erroribus  illis  sane  gravissimis,  in  quos 
jurisperiti  protestantes  identidem  inciderunt  ac  incidunt  (1). 

272.  Ad  2™,  Dist.  Ita  tamen  ut  Protestantismo  ejusmodi 
progressus  nullo  modo  tribui  possit ,  conc, ;  ut  debeat  aut  possit 
illi  tribui,  neg.  Si  enim  ,  uti  vidimus ,  germina  omnia  profectus 
ejusmodi  jam  erant  praejacta ,  si  elementa  ejus  omnia  jamdiu 
existebant  ante  Protestantismi  ortum ,  si  adjuncta  quaeque  rerum 
eidem  favebant ,  si  validissima  demum  impulsio  data  ubique 
jamfuerat,  evidenter  patet ,  eam  ingeniorum  evolutionem  sponte 
ac  necessario  omnino  contigisse ,  planeque  a  Protestantismo  fuisse 
independentem. 

273.  Ad  3«^,  Neg,  Potius  enim  Protestantismus  ex  nativa 
indole  sua  iisdem  incrementis  maxime  obfuit ,  utpote  qui  rationis 
nthiltsmum  ab  initio  proclamaverit ,  ut  scepius  adnotavimus , 
et  absolutum  fuerit  contemptum  professus  omnis  humanae  phi- 
losophiae  (2).  Quod  si  postea,  secus  ac  prima  ejus  ferret  insti- 


adeoque  ut  hujus  disciplince  reformator 
et  restaurator  habendus  sii;  quum  pO' 
tiusquidquid  de  jure  naturcB  profert, 
nihil  aliud  sit,  quam  vetus  scholasti- 
corum  doctrina,  ReceDsitis  deinde  prse- 
clpais  hac  de  re  Grotianae  doctrinac  ca- 
pitibus ,  coucladit  :  Ha^c  omnia  in 
fusioribusexcerptis^  quw  ex  veteribus 
recentioribusque  scholasticis  supra  tra- 
didimus,  reperiri  possunt.  Apud  Joan. 
Franc.  Finetti.  S.  J.  De  principisju- 
ris  naturcB  et  gentium ,  Venet.  i  ^65 , 
tom.  I ,  lib.  I «  cap.  5. 

(1)  Cfr.Finelti,  op.  etlib.  cit.  cap.  3, 
qnod  inscribitdr  P^ana  est  Protestan" 
tium  jactatio  de  instaurata  illustra- 
taque  et  ad  perfectionem  perducta  a  se 
juris  naturalis  doctrina.  Vid.  etiam 
capp.  insequentia.  Sane  ex  Protestan- 
tinm  doctrinis  manavit  ea  juris  nata- 
rae  ,  hominisque  officiorum  tractatio  , 
ac  si  tota  hominis  destinatio  hujus  vitae 


limitibus  esset  coriclosa ,  atque  ab  omni 
immortalite  animi  praesciudere  deberet, 
id  quod  praesertim  Puffendorfio  solemue 
fuit  ,  nimios  in  hoc  sectatores  nacto. 
Item  absoluta  rationis  practicae  autono- 
mia,  Deo  omnino  seposito ,  rejectio 
legis  (BternoB  in Deo ,  immutabilitas  juris 
naturalis  sublata,  ofjiciorumspecialium 
erga  Deum  negatio  ,  ac  tot  alii  errores 
in  singularibus  juris  naturse  pracceptis, 
nonne  eodem  ex  fonte  fluxerunt? 

(2)  Lutherus  sane  omnis  philosophiae 
se  hostem ,  ut  vidimus ,  professus  est. 
En  quid  de  ipso  scribat  Erasmus :  Nonne 
Lutherus  scripsit,  omnem  disciplinam 
tam  practicam  qnam  speculativam  esse 
damnatam?  Omnes  scientias  specula- 
tivas  esse  peccata  et  errores  ?  Nonne 
Melanchihon  aliquando  damnavit  scho- 
las  publicas,  etc?  Epist.  69,  lib.  3i , 
ap.  Audin  op.  cit.  pag.  196.  Qui  ite- 
rum ,  Epist.  1006,  adBilibaldum  Pirck- 


PART.    III.    SEGT. 


GAP.    II.    »B    RAT.    GUM    FJD. 


525 


tutio,  philosophiam  ac  discipHnas  rehquas  excolendas  suscepit, 
id  ex  eo  factum  est ,  quia  ad  exemplum  Lutheri  et  Calvini ,  qui 
se  extulerant,  adversus  Ecclesiaeauctoritatem,  Protestantes  sequio- 
res  injustum  excusserunt  patriarcharum  suorura  jugum ,  et  per 
quamdam  reactionem  ita  se  ab  omni  emanciparunt  auctoritate , 
ut  rationem  normam  principem  ,  imo  unicam ,  constituerint  agen- 
dorum  et  credendorum  (1),  ac  demum  plerique  eorum  in  omnem 
impietatem  dilapsi  sint ,  uti  tota  rationahsmi  historia  patefacit. 
Haec  nos  dolentes ,  non  animo  Protestantes  insectandi ,  dicimus 


heimeram ,  sic  de  latheranismo  scribit : 
Ubicttmque  regnal  lutheranismus ,  ihi 
litterarum  est  inteiitus.  Et  tamen  hoc 
genusbominum  maxime  literis  alitur^ 
Duo  tantum  qucerunt ,  censumetuxo- 
rem.  Cetera  prcestat  illis  Evangeiium, 
hoc  est,  potestatem  vivendi,  ut  voluni, 
Opp.edit.  Lagd.Batav.  i^oS,  tom.iii, 
part.  poster.  col.  ii3g, 

(l)  Nempe  ratio ,  per  systema  Pro- 
testantismi  oppressa  atque  ad  nihilis- 
mum  dejecta,  per  quamdam  reactionem 
se  extulit,  ac  vindicavit  se  de  oppres- 
soribas  suis  j  et  in  aliad  extremam 
prolapsa  jugura  ,  cujusvis  auctoritatis 
excussit ,  ut  alias  cam  cl.  Moehler  ani- 
madvertimus.  Ceteram  quantum  contu- 
lerint  cathoiici  Principes  ad  scientiarum 
ac  bonarum  artium  ardorem  excitan- 
dum ,  exeunte  sec.  xv  et  ineunte  xvi  ante 
exortam  reformationem  ,  colligi  facile 
potest  ex  iis,  quae  habet  4ndres,  op. 
cit.  lib.  I,  cap.  i3  ,  n.  220  et  seqq. 
ubi  ostendit  aemulationem ,  quae  viguit 
inter  Italiae  principes  Mediceos,  Esten- 
ses ,  Rom.  Ponlifices ,  aliosque  in  disci- 
plinis  omnibus  promovendisj  civitates 
principes  Komam  ,  Florenliam  ,  TJrbi- 
num  ,  Ferrariam,  etc.  inter  se  de  pri- 
mata  contendisse.  Antiqui  codices  grseci 


et  latini  andique  conquirebantur.  Leo  x 
excitabat  Erasmum  ,  Sancten  Pagnini 
aliosque  doctos  illius  aetatis.  Quod  vero 
speciatim  attinet  ad  viros  ecciesiasticos 
.  in  promovendis  scienliis  ,  satis  erit  eru- 
ditum  opus  percurrere  cl.  Severini  Fa- 
briani ,  cai  tit.  Dei  beneficii  prestati 
dagii  ecclesiastici  alle  scienze ,  Ber- 
gamo  1882  ,  in  quo  ostendit,  quid  ilii 
contulerint  in  promovendis  Mathesi 
pura ,  mechamca ,  hidrodynamica  et 
nautica ,  optica ,  astronomia ,  geogra- 
phia  et  chronologia ;  duas  item  egre- 
gias  dissertationes  Card.  Mai ,  quarum 
altera  inscripta  est :  MeritidiPio  VII 
e  del  clero  verso  la  letteratura ,  altera 
vero  :  /  vicendevoli  nfjizj  deila  Reli- 
gione  e  delle  arti,  In  qaibus  vir  doctas 
omnes  prope  disciplinas  ac  bonas  artes 
percurrit ,  ostenditque  luculentissime , 
qaam  bene  meriti  de  illis  fuerint  Ga- 
tholici ,  praesertim  vero  ecciesiastici  qao- 
vis  tempore.  Quibns  ad  majus  reforma- 
tionis  dedecns  adjici  possunt  opp.  com. 
Montalembert ,  Du  Vandalisme  et  du 
Catholicisme  dans  Vart ,  Paris  1 84 1  , 
vol.  I ,  in  8 ;  et  Monumens  de  Vhis- 
toire  de  sainte  Elisabeth  de  hongrie, 
Paris  i84i  )  vol.  1,  in  fol. 


526  TRAGT.     DB    tOCrS    THEOLOGIGIS 

(  neque  hanc  inter  ipsos  et  Catliolicos  comparationem  institui- 
mus ,  ut  omnem  illis  scientiae  ac  eruditionis  laudem  praeripiamus ); 
sed  ut  frequentibus  ipsorum  insectationibus  occurramus ,  quibus 
catholicam  romanam  Ecclesiam  veluti  obscurantismi  parentem 
traducunt.  Eam  certe  talem  minime  expertisunt,  qui  ex  ipsis 
Protestantium  castris  in  illius  sinum  se  receperunt  recentiori 
hac  aetate,  viri  sane  clarissimi,  Schlegel,  Stolberg,  Werner, 
Haller,  De  Joux,  totque  alii,  sive  Germani,  sive  Angli,  sive 
Galli ,  quorum  numerus  augescit  in  dies. 

CAPUT  iri. 

DE    RATIOPIE    POST     FIDEM. 

274.  Postquam  ad  infalHbili  Ecclesiae  magisterio  aHquid  cre- 
dendum  de  fide  propositum  est ,  ac  etiam  postquam  iis  omnibus  , 
quae  Ecclesia  credenda  proponit,  quispiam  interiorem  intelle- 
ctus  ac  voluntatis  assensum ,  divina  opitulante  gratia ,  praebuit, 
nullaene  amplius  rationi  partes  supersunt?  Haudquaquam  sane  , 
sed  piura  sunt,  in  quibus  poterit  humana  ratio  post  susceptam 
fidem  se  exercere  suasque  exerere  vires.  ' 

275.  Verum  ut  id  legitime  fiat ,  et  hinc  inde  latentes  devi- 
tentur  scopuli ,  debet  ratio  certas  sibi  a  fide  ipsa  praestitutas 
regulas  sectari,  eamque  praecipuam ,  ut  non  primas  sibi  in  ejus- 
modi  negotio  vindicet  partes ,  nec  se  unquam  ab  Ecclesiae  magi- 
sterio  subducat ,  sed  veluti  ancillam  se  exhibeat  fidei ,  minime 
vero  uti  arbitram  ac  dominatricem.  Hoc  modo  fidei  ac  rationis 
legitima  jura  in  tuto  positaerunt,  vanae  reddentur  accusationes , 
quas  increduli  ac  rationalistae  adversus  catholicum  auctoritatis 
principium  intentant ;  imo  vero  componentur  sententioe ,  quas 
nonnullae  catholicae  scholae  aetate  hac  nostra  in  speciem  contra- 
rias,  ac  sibi  invicem  adversantes  proferunt.  Methodum  igitur 
nostram  sectantes ,  in  duos  pariter  articulos  postremum  hoc 
caput  dispertiemur  ,  in  quorum  altero  de  recto  rationis  usu  post 
fidem ,  in  altero  de  ejusdem  post  fidem  abusu  tractatum  habe- 
bimus. 


PART.    III.    SECT.    I.    GAP.    III.    DE    RAT.    POST    FID.  527 

*  ARTICULUS  I. 

De  recto  ratioms  usu  post  fidem, 

276.  Ratio  seu  scientia  ac  fides ,  ut  vidimus ,  amico  inter  se 
foedere  copulantur ,  ante  fidem  et  cum  fide ;  non  igitur  putandum 
est ,  ipsas  posse  aut  velle  divortia  facere ,  postquam  ratio  se 
fidei  subjecit ,  et  sacro ,  ut  ita  loquar ,  connubio  ratio  et  fides 
conjunctse  sunt.  Restant  propterea  rationi  etiam  post  fidem  jura 
suaV  inao  et  debita ,  quibus  illa ,  vicem  officii  reddensfidei,  ad 
hanc  tuendam  ac  illustrandam  tota  se  confert.  Munera  haec  ra- 
tionis  post  fidem  ei  vindicanda  aggredimur  adversus  illos,  qui 
rationis  veluti  hostes  sese  exhibent,  dum  omnem  scientificam 
inquisitionem  a  fidei  dogmatibus  repellunt ,  suspectosque  tradu- 
cunt  eos ,  qui  fidem  et  scientiam  simul  conjungunt  magno  fidei 
ipsius  lucro  et  ornamento.  Sit  igitur. 

PROPOSITIO  I. 

Post  susceptam  fidem  potest  humana  ratio  fundamenta  ipsius 
fidei  singidorumque  dogmatum  mvestigare  eaque  tueri. 

277.  Jam  alias  distinximus  ,  nec  unquam  satis  distinguendum 
est  duplex  in  viro  theologo  munus,  fidelis  scilicet  ac  doctoris. 

,Prout  fidelis  est,  non  difFert  in  assensu,  quem  fidei  praebet, 
ab  aHo  quopiam  infimse  rudisque  plebis  credente,  cum  unice 
credat  ob  auctoritatem  Dei  revelantis  et  Ecclesiae  proponentis, 
adspirante,  ut  supponitur,  divina  gratia.  Prout  vero  idem  do- 
ctoris  sustinet  munus ,  potest  praeterea ,  imo  et  debet  in  funda- 
menta  inquirere  ipsius  fidei ,  ac  singulorum  dogmatum ,  quae  per 
fidem  cognoscit  et  credit ,  non  quidem  propter  se  tantum ,  sed 
praecipue  propter  aHos  rationem  exposcentes  de  ea,  quae  in 
ipso  est,  spe  (1).  Quapropter  haud  innititur  aut  inniti  potest 
inquisitionibus   suis,    ut  credat;   cum  ejus  fides   ab  iUis    nullo 

(1)  I.  Pet.  III,  i5. 


528  TRAGT.    DB    LOCIS    THEOLOfilGIS. 

modo  pendere  queat,  sed  unice,  uti  diximus,  a  motlvo  formali 
fidei  divinae  (1). 

278.  His  praemissis  ,  vix  probatione  egere  videtur  thesis  nostra. 
Nam  cura  objectum ,  ut  vocant ,  materiale  fidei  nostrae  totum 
historicum  s\i  ^  ac  revelatio  ipsa  sit  factum ,  adeoque  et  illa 
omnia  ,  quae  in  revelatione  continentur  ,  fit ,  ut  revelalio  ejus- 
que  objecta  possint  quoad  eorum  existentiam  documentis  demon- 
strari  ,  non  minus  ac  credibilitatis  motiva ,  quae  nempe  bomini 
evidenter  suadent ,  talem  reipsa  esse  revelationem ,  qua3  divi- 
nitus  data  perhibetur.  Haec  porro  omnia  sine  alacri  seduloque 
studio ,  sine  scientiae  ac  rationis  ope ,  ac  longa  diuturnaque  me- 
ditatione  nemo  jam  sibi  poterit  comparare  (2).  Quis  itaque  ea 
assequetur  nisi  theologus,  cujus  munus  est  hoec  ipsa  objecta 
credibilia  ostendere  ?  Potest  itaque  humana  ratio  post  adeptam 
fidem  fundamenta  ipsius  investigare  ac  detegere ,  ut  ea  illis  possit 
proponere,  qui  ad  eam  investigationem  minus  idonei  sunt  et 
comparati,   eaque  ab  adversariorum  impetu    tueri. 

279.  Quod  vero  de  fide  ejusque  fundamentis  in  universum 

(1)  Haec,  ut  superius  aclnotavimas ,  Valsecchius  enim  una  cum  Bergierio 
ab  Hermesio  non  rite  distincla,  sed  te-  contendit ,  rudes  posse  sibi  facile  com- 
mere  permixta  fuerunt.  parare  compendiosarn  demonstraiionem 

(2)  Quod  hicdicirausde  molivis  cre-  credibiiitatis  chrislianae,  seu  superna- 
dibilitatis,  quibus  etiam  internoscendis  turaiis  ac  divinae  revelationis ;  Speda- 
tutandisque  alacri  seduloque  &tudio ,  lierius  ,  in  Analysi  examinis  critioi 
scienticB  ac  rationis  ope ,  ac  longa  Frereti,  cap.  £3,  arl.  2  et3,  ulrum-, 
diuturnaque  meditatione  opus  esse  as-  que  impugnavit ,  atque  adeo  singulari 
serimns  ,  intelligi  debent  quoad  eos  ,  plane  sententia  progressus  est ,  ut  pra- 
qui  singillatim  haec  expendunt,  eorum-  requisita  ad  lidei  actum,  ordinaria  lege 
que  vim  ad  convictionem  intellectus  ex-  omnibus  necessaria  ,  rejecerit ,  in  quo 
ponunt,  ac  vindicant  ab  im^jognalioni-  certe  suffragium  doctorum  non  tulit. 
bus  incredolorom.  Si  autem  simul  illa  Oplima  in  hoc  habet  cl.  Gerdilius  ad 
spectentur  ac  in  8U0  complexu,  quam-  ostendendum  ,  quomodo  etiam  rudis 
dam  evidentiam  prae  se  ferunt ,  quae  populus  fidelium  rationabiliter  omnino 
rodiorum  etiam  oculos  perceilat  eisque  adhaereat  christianae  catholicae  fidei,  de 
evidenter  credibilem  reddat  divinam  ejusqueveritate  certus  moralitersit.Cfr. 
revelationem.  Hac  ratione  componi  in-  Jntroduzione  allo  studio  della  relig, 
ter  se  posse  videntur,  quae  Valsecchius  pag.  1^7  et  seqq, 

et   Spedalierios    contraria  scHpserunt, 


PART.    III.    SBGT.    I.    GAP.    lll.     BE    RAT.    POST    FID.  529 

dictum  est ,  de  dogmatibus  singulis  dici  pariter  debet.  Explora- 
tum  quippe  est,  Ecclesiam  dogmata  sua  non  cudere  aut  de  novo 
proferre  ,  cum  Apostolorum  obitu  omnis  in  ea  cessarit  revelatio, 
quae  ad  fidei  depositum  spectet  (1) ;  ea  igitur  tantum  credenda 
proponit,  quae  ex  divina  accepit  atque  hausit  revelatione.  Jam 
vero  Ecclesia ,  auctoritate  infallibili  ac  infallibili  magisterio  a  Deo 
conditore  suo  instructa ,  contenta  est ,  quae  a  Deo  accepit  cre- 
denda  fidelibus  positive  proponere  ,  quin  unquam  disceptet ,  aut 
cum  fidei  hostibus  congrediatur ;  docihtatem  proinde  solum  exigit 
a  filiis  suis,  nec  iis  solet  rationem  reddere,  cur  hoc  potius  quam 
illud  dogma  credendum  proponant  (2).  Duplex  inde  in  doctore 
munus  oritur  obeundum ,  tum  videHcet  adstruendi  existentiam 
verae  Ecclesiae  a  Christo  institutae  ejusque  constitutionem  seu  natu- 
ram,  proprietates  ac  uotas ,  nec  non  dotes  quibus  ab  eodem 
Christo  cumulata  est ,  tum  confirmandi  dogmata  singula  ab  Eccle- 
sia  veluti  fidei  objecta  proposita ,  initio  sumpto  a  reguHs  fidei. 
remotis  ,  Scriptura  et  Traditione ,  in  quibus  fidei  depositum  totum 
continetur,  ac  deinde  gradu  facto  ad  peculiaria  dogmata  reh- 
qua.  Duplex  porro  hoc  munus  obire  nequaquam  poterit,  qui 
fide  contentus  una ,  rectae  atque  excultae  negligat  rationis  sub- 
sidium  (3). 

280.  Et  iliud  huc  accedit,  quod  nonnulla  dogmata  expresse 
in  Scripturis  haud  contineantur;  nonnulla  etiam  Patrum  effata , 
eorum  praesertim  qui  ante  exortam  pecuharem  quamque  haere- 
sim  floruerunt,  obscuritatem  pras  se  ferant,  imo  interdum  con- 
traria  videantur  iis,  quae  postea  definita  abEcclesia  sunt.  Insuper 

(1)  Revelationes  enim  privatae ,  qase  lib.  ix ,  cap.  4  •  Q^^  iheologiam  sic 

cireumferantar  ,  ex.  gr.  S.  Hildegardae,  instituit ,  ut  nihil  habeat  cum  naturm 

S.  Gertrudis ,   Birgitlae ,    etc.  qaseque  ratione  conjunctum ,  omniaque  egre- 

etiam  probalaeab  Ecclesia  dicuntar,  non  gice  disciplinee  sola  Scripturarum  fide 

eo  sensu  probatae  sunt ,  quod  auctori-  metitur ,  hic ,  si  in  ca  opinione  per" 

tatem  aliquam  habeant  ad  ea ,  qux  iidei  sistat,  et  non  interdum  naturas  boni- 

sunt ,  adstruenda  ,  sed  solum  ad  asdi-  tate  vincatur ,   nec  theologiam  colere 

ficationem  fidelium,  tuerique  potest ,  nec  fidem,  nec  hu- 

(2)  Recolantur  superius  dicta.  manitatem, 

(3)  Hinc  oplime  Canus ,  De  locis , 

T.  IX.  34 


530  4t    taO^jTRACT.    DB    LOCIS    THEOLOGIGIS. 

haud  pauca  dogmata  reperiuntur,  quae  superant  angustam  mentis 
nostrae  aciem.  Si  quis  proinde  ea  velit  adstruere  atque  defen- 
dere ,  opus  omnino  ei  est,  ut  praeter  amplissimam  Scripturarum, 
sanctorumque  Patrum  cognitionem ,  in  usum  absciscat  hermeneu- 
ticam  ,  exegesim ,  dialecticam ,  aliaque  subsidia  ,  quae  necessario 
requiruntur  ad  illustrada  tuendaque  catholica  dogmata  ,  atque 
ad  frangendos  adversariorum  conatus. 

281.  Talem  fuisse  constantem  agendi  rationem  Patrum  cujus- 
vis  setatis ,  apologetarum  christianae  et  catholicse  fidei ,  docto- 
rumque  christianorum  omnium,  supervacaneum  esset  ostendere. 
Ecquis  sane  non  suspiciat  eruditissima  et  profunda  scripta  Cle- 
mentis  Alexandrini ,  Justini ,  Origenis ,  Athanasii ,  Eusebii ,  Ter- 
tuUiani,  Cypriani,  Hieronymi,  Augustini ,  Leonis  M.,  ut  de 
insequentibus  taceamus?  Placet,  quod  hactenus  diximus,  gra- 
vissimis  Augustini  verbis  confirmare,  qui  disserens  de  sermone 
sgienticB^  quem  commemorat  Apostolus,  I  Cor.  XII,  8  :  Quo  ^ 
inqnit ,  fldes  saluberrtma,  quce  ad  veram  beatttudmem  ductt, 
gignitur ,  nutritur^  defenditur ,  roboratur;  qua  scientia  non 
pollent  fideles  plurimi ,  quamvis  polleant  ipsa  fide  plurimum» 
Aliud  est  enim  scire  tantummodo ,  quid  homo  credere  debeat 
propter  adipiscendam  vitam  beatam ,  quce  nonnisi  ceterna  est ; 
aliud  autem  scire ,  quemadmodum  hocipsum  etpiis  opituletur  ^ 
et  cofitra  impios  defendatur ,  quam  proprio  appellare  vocabulo 
scientiam  videtur  Apostolus  (1).  • 

282.  Tum  ipsa  igitur  rei  natura,  tum  constans  Patrum  et 
ecclesiasticorum  tractatorum  agendi  ratio  evidenter  ostendunt , 
posse,  post  susceptam  fidem,  humanam  rationem  fundamenta 
fidei  singulorumque  dogmatum  investigare  eaque  tueri,  prout  a 
nobis  enunciatum  est. 

DIFFICULTATES. 

283.  Obj.  lo  jusmodi  invesligatio  opponitur  simplicitati 
fidei;  2«  plurimum  item   ejusdem  merito  detrahit.  3<>  Exinde 

(1)  De  Trinit,  lib.  xiv ,   cap.  i  ,  num.  3. 


PAET.    III.    SEGT.    1,    GAP.    III.    DB   RAT.    POST    FID.  531 

illa  dimanant  elogia  a  Patribus  etiam  prolata  eorum,  qui  una 
fide  contenti,  ulterius  non  inquirunt,  cur  ita  credant.  4°  Sed 
praeterea  aleae  plena  est  liaec  inquisitio ,  cum  fieri  possit  ut  argu- 
menta,  quae  militant  aut  pro  fide  in  genere  aut  pro  singulis 
articulis  in  specie,  debilia  appareant  ac  levia ,  contra  vero  vali- 
dissima  videantur ,  quae  illam  oppugnant,  atque  indidem  dubia 
oriantur  magno  fidei  ipsius  detrimento.  Ergo. 

284.  Resp.  Ad  1™,  Neg>  Immovero  plurimum  confert  ad  fidem 
confirmandam.  Reipsa  si  simplicitati  fidei  investigatio  adversa- 
retur ,  atque  ejusmodi  persuasio  invalesceret ,  jam  satis  essent 
fides  et  ignorantia ,  quo  quid  optarent  magis  acerrimi  fidei  osores  ? 
2°  Damnandi  igitur  essent  omnes  ecclesiae  Patres  atque  doctores , 
qui  tot  vigiliis  laboribusque  rem  christianam  ac  fidei  causam 
adjuvarunt ;  contra  vero  summus  essent  laudibus  celebrandi ,  qui 
a  studio  abhorrent,  ut  otio  vacent,  sola  fidei  simplicitate  con- 
tenti.'[Quo  profecto  nihil  absurdius  dici  potest ,  et  contra  Ecclesiae 
sensum ,  quae  perpetuo  stimulos  addidit  Sacerdotibus ,  ut  studia 
impensecolerent(l).  Itaque  tunc  solum  scientifica  inquisitio  oppo- 
nitur  simplicitati  fidei ,  cum  quis  dubius  in  fide  haeret^  ac  scien- 
ti3eopevultperexamenreverae/wZ>2^a/«tJ!/m  eam  sibipersuasionem 
comparare ,  quae  pendere  unice  debet  ex  pio  creduhtatis  aflfectu  , 
quem  Deus  per  gratiam  infundit ,  et  vi  cujus  voluntas  imperat 
intellectui  plenam  objectis  fidei  adliaesionem  firmissimumque 
assensum  (2). 

(1)  Cfr.  Mabillonias ,  Tract.  destU'  dubio  et  hoc  peccato,  non  tnale  facit 
diis  monasticiSf  part.  i,  cap.  i3;  item  scrutando,  dummodo  id  faciat  inten- 
P.  Gherubinas,  op.  et  loc.  cit.  abi  tra-  tione  inveniendi  veritatem  et  non  ca- 
duntar  decreta  Goncilioram  et  Rom.  lumniandi»,.  Deberet  ille  quidem  sine 
Ponlificum.  examine  recipere  doctrinam  Ecclesiw; 

(2)  Qui  certe  christianas  et  fidelis  tamen  tnelius  est ,  ut  examinando  prce- 
est,  ne  pancto  quidem  temporis  aseen-  paretur  ad  veritatemf  quam  negligendo 
sum  fidei  veritati  ac  obedientiam  au-  remaneat  in  suis  tenebris.  Ex  quibus 
ctoritati  Ecclesiae  suspensam  tenere  po-  magis  patet  distorta  agendi  ratio  Her- 
test ;  secas  enim  manifeste  peccaret  in  mesii ;  quandoquidem  si  ipse  dubita- 
fide.  Sed  tamen  uti  Bellarminas  recte  bat ,  ut  fatetur ,  ac  nntabat  in  fidei 
adnotat ,  cap.  3 ,  De  verbi  Dei  inter  -  fandamentis  ,  recte  ,  in  sensa  hic  de- 
pret,  cap.  lo,  ad  7  argam.  Posito  hoc  clarato,  illam  saam  inquisitionem  phi- 

34. 


532  TRAGT.    DB    LOCIS    THEOLOGIGIS. 

285.  Ad  2°»,  Dist.  Si  eo ,  dirigatur  scientifica  inquisitio ,  ut 
quis  credat ,  conc;  ut  confirmetur  in  fide ,  quam  toto  corde  tenet, 
neg.  Haec  enim  confirmatio ,  non  ex  animi  dubitatione ,  sed  ex 
ingenti  potius  fidei  oritur  amore,  quo  fit  ut  summa  perfundatur 
voluptate ,  qui  ad  ejusmodi  investigationem  animuin  applicat , 
prout  passim  de  se  testatur  regius  Psaltes ,  dicens  :  In  via  tes- 
timoniorum  tuorum  deleotatus  sum ^  sicut  in  omnibus  divitiis,,. 
Lcetabar  ego  super  eloquia  tua ,  sicut  qui  invenit  spolia  mul" 
ta{\.).  Sane  ecquis  afiirmare  audeat^  tot  sanctos  doctosque  viros, 
quot  floruerunt  in  Ecclesia  Dei ,  detrimentum  aliquod  passos 
esse  in  fidei  suse  merito  ob  totillos  labores,  quos  in  fidei  defen- 
sionem  exantlarunt?  Imo  certum  est,  ipsos  hoc  meritum  in 
immensum  auxisse.  Tunc  soium  ergo  fidei  potest  merito  nocere 
scientifica  investigatio ,  quum  quis  ad  illam  permoveatur  ex  fidei 
infirmitates  aut  dubio  ,  minime  vero  cum  ab  ejusdem  fidei  amore 
ac  firmitate  excitatur  (2). 

286.  Ad  3™,  Dist,  Commendati  sunt  fideles,  quibus  doctoris 
munus  non  incumbit ,  si  Ecclesiae  auctoritati  innixi  ulterius  non 
inquirunt ,  cur  ita  credant ,  trans. ;  qui  praeterea  munus  habent 
fidei  tuendae  populosque  docendi,  neg,  Transmisimus  primum 
membrum  ,  quia  ,  dummodo  sub  magisterio  ac  directione  Ecclesiae, 
ea  qua  par  est  animi  docilitate ,  quispiam  scientia  utatur ,  bsec 
nuUi  unquam  nocet ,  sed  potius  prodest  plurimum  (3)  5  preeser- 

losopbicam  ex  dabio  sno  positivo  susci-  comparandas  ,  aliaqae  adminicala  ad- 

piebat ;  sed  qaonam  jare  id  ipsam  ad  hibenda  ,   qaibas  dispellatar  ignoran- 

fandandam  rationabilem  fidem  velati  tia ,  qaa  nihil  deterias  est,  et  qna  fit 

conditionem  sine  qua  non  potait  a  ce«  at  non  paaci  infirmi  sint  et  ad  pravam 

teris  vere  credentibas  postalareP  vitam  proclives.  Optimam  sane  consi- 

(1)  Ps.  cxviii,  i^-iGi,  lu  qaos  tex-  liara  fuit  illorum  Episcoporum  ,  qai , 
tus  cfr.  qaae  praeclare  scribit  Segneri,  praesertim  in  Galliis ,  bibliothecas  libro- 
J/anwa(ie//'amma,addiemxetxxxDe-  rum  piorum  instruendas  curarunt  , 
cembris.  quibus    iideles  javari   possint ;    aeqae 

(2)  Cfr.  Gard.  Casanus  ,  in  op.  De  collaadanda  est  distribatio  bonorum  li- 
docta  ignorantia ,  Basileae  i565,  prae-  brorum  ,  quae  opponatur  distributioni 
sertim  lib.  iii.  librorum    pessimorum  ,    quos    abiqoe 

(3)  Qaapropter  hortandi  semper  fide-  diiFundit  societas  biblica.  Veneno  siqoi- 
les  sant  ad  lectionem  probatoram  aa-  dem  antidotam  parandam  est. 
ctoram  ,  ad  instractiones  sibi  idoneas 


PART.    III.    SECT.    I.    GAP.    III.    DE    RAT.    POST    FID,  533 

tim  ubi  fideles  iis  in  locis  et  adjunctis  versantur,  in  quibus 
facile  possunt  ab  incredulis  et  hsereticis  seduci  ac  decipi;  nemo 
profecto  unquam  sanae  mentis  ignorantiam  ac  tenebras  commen- 
daverit.  Quoad  reliquos  autem,  ulterius  non  inquirere  perinde 
esset  atque  a  proprio  munere  deficere,  seque  reos  sistere  Deo 
et  Ecclesiae  ,  cum  eam  negligant  cognitionem ,  quae  uniuscujusque 
statui  necessaria  est. 

287.  Ad  4°»,  Dist.  Aleae  plena  est  quoad  eos,  qui  se  tradunt 
ejusmodi  inquisitioni  absque  debitis  dispositionibus ,  trans. ;  vel 
conc;  quoad  eos,  qui  illis  prsediti  sunt,  neg,  Nullum  prorsus 
instat  perversionis  periculum  iis ,  qui  animum  gerunt  humilem 
ac  sincerum  in  tali  inquisitione ,  imo  potius  magnum  iis  accedit 
emolumentum.  Si  quando  sibi  minus  firma  videntur  deprehen- 
dere  argumenta  ad  dogma  aliquod  peculiare  constabiliendum , 
norunt  simul ,  haud  iis  inniti  ipsius  dogmatis  veritatem ,  sed 
auctoritati  infallibili  Ecclesiae ;  nec  unquam  casum  contingere 
posse ,  in  quo  haec  desciscere  a  vero  queat  in  fidei  proponendis 
objectis.  Propterea,  quin  nutent  in  fide,  firmantur  in  ea,  faten- 
tesque  interim  propriam  ignorantiam  acingeniitenuitatem  ,  cona- 
tus  renovant  atque  eluctantur  denuo  certi ,  se  quod  optant  assecu- 
turos.  Si  autem  agatur  de  Ecclesia  ipsa  aut  de  fide  universim , 
tot  taliaque  sunt  argumenta  ,  quae  pro  illa  decertant ,  ut  eo  res 
demum  deveniat,  sciHcet  vel  ab  omnibus  esse  animum  despon- 
dendum  de  cognoscenda  verae  Religionis  ac  vera)  Ecclesiae  cujusvis 
existentia  ,  vel  si  qua  sit ,  nullam  siMam  esse  praeter  catholicam 
posse,  ad  cujus  veritatem  testandam  argumenta  illa  credendi 
ac  motiva  mira  prorsus  consensione  conspirant.  Paganismus , 
islamismus,  sectae  hoereticse  et  schismaticaj,  si  conferantur  cum 
majestate  ac  firmitate  Ecclesiae  catholicae ,  penitus  evanescunt. 
Si  proinde  recto  quis  animo  comparatns  sit ,  fieri  nequit  ut  ali- 
quando  nutare  possit ,  imo  non  proficiat ,  magisque  in  fide  sua 
confirmetur.  Quapropter ,  quod  consequens  est,  sinonnulli  nau- 
fragium  fecerunt,  non  fidei  ipsius  defectui ,  non  scienti6cae  inqui- 
sitioni,  sed  pravis  animi  dispositionibus ,  cupiditatum  aestui, 
praesertim  vero  mentis  superbiae  id  tribui  unice  debet :  Deus  enim 
immutabili  lege  superbis  resistit ;  qui  quoniam  tenebras  conse- 


534  THAGT.    DB    LOCIS    THEOLOGIGIS 

tantur  ,  permittente  Dei  justo  judicio ,  illas  densissimas  inveniunt, 
ab  iisque  obvolvuntur;  cujus  rei  exemplaomnis  fere  aetas  Ecclesiae 
suppedidat. 

PROPOSITIO  II: 

Potest  prceterea  humana  ratio  fidei  doctrinam  ad  tractationem 
vere  scientificam  evehere, 

288.  Medium  hic  debemus  iter  insistere  inter  eos,  qui  in 
praesentia  in  duas  veluti  adversas  partes  distrahuntur.  Alii  enim 
nihil  nisi  fidem ,  uti  vocant ,  historicam  ac  positivam  admittere 
vellent,  ita  ut  pro  suspecto  habeant^  uti  innuimus,  quidquid 
scientia  philosophica  doctrinae  positivae  fidei  adjicere  nititur ;  alii 
e  contra  sic  scientiam  connexionem  necessariam  cum  fide  histo- 
rica  et  positiva  habere  contendunt,  ut  vix  ex  ipsa  dogmatum 
ipsorum  evolutionem  et  existentiam  non  repetant, 

289.  Quae  ut  apprime  intelligantur ,  et  verus  quaestionis  status 
innotescat  nonnulla  praemittere  cogimur  ,  quae  lucem  simul  affun- 
dant ,  viamque  commonstrent ,  quam  tuto  terere  possimus  inter 
lubricos,  qui  eam  impediunt  et  circumstant,  anfractus. 

290.  Itaque  animadvertimus,  1®  fidem  historicam  et  objecfi'- 
vafn ,  seu  fidei  doctrinam  divinitus  revelatam  et  ab  Ecclesia  pro- 
positam  nulla  pendere  ratione  posse  a  scientifica  quavis  inquisitione 
et  investigatione ,  siquidem  nobis  a  Deo  data  est ;  absonum  autem 
esset  contendere ,  quod  extrinsecus  nobis  provenit  quodque  divi- 
nitus  accepimus,  ab  humana  scientia  quoad  suam  existentiam 
pendere,  aut  a  quovis  humanae  philosophiae  systemate  ab  homi- 
nibusexcogit  ato. 

291.  Adnotamus,  2°  ejusmodi  fidem  ohjectivam  esse  veluti 
basim  inconcussam,  et  normam  praeterea  inflexibilem ,  ad  quam 
inquisitiones  nostrae  omnes  exigendae  sunt,  ita  ut  si  in  aliquo  vel 
minimo  puncto  ab  ea  desciscant ,  hae  sint  corrigendae ,  ac  nun- 
quam  intorquere  fas  sit  aut  inflectere  quoquo  modo  ad  systemata 
philosophica  fidei  doctrinam ,  quod  impium  esset. 

292.  Hacineluctabilibasipraestituta  ,  dicimus  ,  3<>nihil  obstare, 


PART.    III.    SEGT.    I.    CAP.    III.    DB    RAT.    POST   FID. 


&35 


iquominus  ad  tractationem  vere  scientificam  fidei  doctrina  eve- 
hatur.  Hac  autem  scientifica  tractatione  significamus  non  solum 
argumenta  illa ,  quibus  humana  ratio  conficit  demonstrationem 
existentiae  revelationis  et  Ecclesiae,  illustrationem  praeterea  et 
defensionem  omnium  dogmatum^  sive  haec  collective  sive  dis- 
tributive  spectentur,  de  quibus  egimus  in  propositione  praece- 
denti;  sed  potissime  eorum  mutuum  intimum  nexum,  relationem 
ac  dependenliam  una  cum  consecutionibus ,  quarum  fecunda  dog- 
mata  sunt ,  quaeque  ex  illis  veluti  principiis  dimanant  aut  dedu- 
cuntur,  sive  ad  theoricam,  sive  ad  praxim  pertineant,  unde 
unum  veluti  scientiae  corpus  exurgat ,  in  quo  proprie  scientiae 
theologicae  ratio  consistit. 

293.  Ne  tamen  etiam  in  hoc  scientifico  processu  abusus  obre- 
pat ,  animadvertimus  insuper ,  4^  rationis  aut  scientiae  non  esse 
intimos  ipsos  Mysteriorum  recessus  penetrare ,  ita  ut  autumet , 
intrinsecus  ea  cognoscere  seu  comprehendere  posse,  ac  veluti 
conceptus  logicosaut  metaphysicos  spectare.  Siquidem  non  desunt 
ex  recentioribus ,  qui  fidei  doctrinam  in  ordine  ad  scientiam  in 
tres  veluti  phases  partiantur;  harum  prima  juxta  ipsos  comple- 
ctitur  Patres  ,  secunda  scholasticos ,  tertia  epocham  ab  instaurata 
philosophia.  Hac  divisione  praemissa  ,  distinguunt  inter  id,  quod 
vocant  quid  dogmatum,  et  id,  quod  eorumdem  dogmatum  quo- 
modo  appellant.  Deinde  progredientes  dicunt,  Patres  ad  nos 
transmisisse  zo  quid  dogmatum ,  scholasticos  vero  et  philosophos 
posteriores  nobis  aperuisse  zbquomodo  dogmatum,  hoc  tamen  in- 
terposito  discrimine ,  quod  scholastici  quomodo  dogmatum  ad 
conceptus  logicos,  phiiosophi  vero  ad  conceptus  metaphysicos 
revocaverint.  Eo  demum  progrediuntur ,  ut  vix  dogmata  ipsa 
ac  Mysteria  ex  scientiae  fundo  non  arcessant ,  et  cum  scientia  non 
identificent  (1). 


(1)  Hos  certe  scopolos  non  declinavit  seculum  tllius ,    Vindob.   1837.  Nam 

Dr.  C.  F.  Hock ,  aoctor  germanici  re-  praeler  plnres  theologicos  errores  ,  sal- 

centis  operis  ,  Gerbert  oder  Papst  Syl-  tem  ex  inaccurato  verborum  theologi- 

vesterJI,  nnd  sein  Jahrhundert;  seu  corum  usu  profectos;  praeter  doctrinas 

Gerbertus,  au4  papa  Silf)ester  II,  ac  quasdara  apostolica  Sedi  haud  parum 


536  TRAGT.    DE    lOCIS    THEOIOGICIS. 

294.  His  igitur  ita  declaratis,  sic  asserlam  propositionem  ia 
sensu  exposito  adstruimus.  Potest  humana  ratio  fidei  doctrinam 
ad  tractationem  vere  scientificam  evehere  ,  si  l^id  valde  conferat 
ad  ipsius  doclrinae  dignitatem  et  commendationem ;  si  2°  ejusdem 
doctrinaB  natura ,  non  obstet ,  sed  in  id  nos  conducat ,  si  deni- 
que  3°  constans  ac  perpetua  Patrum  ac  doctorum  sentiendi  et 
agendi  ratio  id  ipsum  maxime  suadeat.  Atqui ,  rem  ita  esse , 
singillatim  evincere  aggredimur. 

295.  Ac  primo  quidem  valde  conferre  scientificam  ejusmodi 
tractationem  ad  ipsius  doctrinae  dignitatem  et  commendationem , 
ex  ipsa  rei  notione  evincitur ;  siquidem  tractatio  vere  scientifica 
illa  censetur  et  est ,  qua  ex  principiis  ratis  ac  firmis  apud  omnes 
deducuntur  consequentiae  ^  quse  in  illis  latent ;  receptum  proinde 
est ,  ut  scientia  definiri  soleat  cognitio  certa  et  evidens  rei  neces- 
sariae  et  immutabilis  per  proprias  ipsius  causas.  In  casu  autem 
nostro  ejusmodi  causae  seu  principia  sunt  veritates  ipsae  divinitus 
revelatae  (1);  porro  eas  veluti  principia  assumere,  earum  vim 
declarare,  dispositionem  patefacere ,  mutuamque  relationem, 
dependentiam  ac  nexum  ostendere;  latentes  denique  consecu- 
tiones  ex  illis  deducere;  conferre  item  cum  scientiis  reliquis, 
prout  substratse  materiae  natura  patitur ;  analogiam ,  quam  cum 
illis  habent,  commonstrare ;  aliaque  ejusmodi  praestare,  quibus 
fidei  objecta,   Mysteria    praecipue,   non   modo    credibilia,  sed 

infensas;  qaae  aactor  in  praefalione  prae-  snfBciant;  siqaidem  de  hoc  eodem  opere 

sertim  dicit  de  dogmatum  christiano-  crisia  edita  est  in  Ephem.  Roman.  j^n- 

rum  velati  phasibus ,  de  illoram  elabo'  nalidelle scienzereligiose,  num. SgNov. 

ratione  ope  philosophice ,  de  compene-  e  Dic.  iS^i  ,  a  claris.  auctoreejusdem 

tratione  fidei  ac  philosophice  ,    qaae  nationis  confecta.  Docta  illa  dissertatio 

comparaturcam  ipssChypostaticaunione  gallice  edita  est  ia  Revuede  Bruxelles» 

Jesa  Christi,  ac  idiomatum  communi'  anni  1842,  tom.  i,  p.  i49»  262  et  422. 

catio  ab  eo  dicitur ,  aliaque  id  genus  (1)  Cfr.Petavias,  Prolegomen.cap.8, 

multa  legitimos  fines  undequaque^  ex-  ubi  exponit  mulliplicem  scientice  no- 

cedant.  Nos  equidem  a  philosophiae  asa  minis  acceptionem  ,  et  quatenus  tbeo- 

rejiciendo  plane  abhorremus  ,  nli  ma-  logiae  competat  ex  veterum  ac  recentio- 

nifeste  patet :  abusus  tamen  improba»  rum  sententia. 
mus  et  semper  improbabimns.  Asthae 


PAET.    III.    SEGT.    1.    GAP.    III.    DB    RAT.    POST    FID. 


537 


suasibilia  efficiantur  (1),  ad  fidei  ac  doctrinae  christianae  seu 
catholicae  dignitatem  commendationemque  conferre,  nemo  so- 
brius  inficias  iverit.  Quandoquidem ,  praeterquam  quod  ejusmodi 
pertractandi  ratio  mentem  humanam  perficit ,   ac  in  sanctua- 


(1)  Hac  refertar  toties  a  S.  Aaga- 
stino  incalcatam  principiam  :  Crede , 
ut  intelligas ,  quo  alladit  ad  illud 
Is.  VII,  9,  ex  graeca  vers.  lxx  :  Nisi 
credideritis ,  non  intelligetis ,  cui  per- 
petao  insistit  S.  Doctor.  Speciminis  gra- 
tia  anum  vel  alterum  ex  eo  testimo- 
nium  describemus  :  ac  i°  ex  eja« 
Epist.  ad  Consentium ,  quae  est  120. 
Cum  enim  Consentius  hunc  velati  ca- 
nonem  statuisset  :  Non  tam  ratio  re- 
guirenda,  quatn  auctoritas  sequenda 
Sanctorum,  sic  illi  respondet  :  Si  a 
me  vel  a  quolibet  doctore  non  irratiO' 
Tiahiliter  ftagitas ,  ut  quod  credis  in" 
telligas ,  corrige  definitionem  tuam , 
non  utfidem  respuas ,  sed  ut  ea,  quce 
fidei  firmitate  jam  tenes ,  etiam  ra- 
iionis  luce  conspicias.,,  Ahsit  ut  ideo 
credamus,  ne  rationem  accipiamus,,, 
Et  ideo  rationahiliter  dictum  est  per 
Prophetam  :  Nisi  credideritis ,  non  in- 
telligetis,  Ubi  procul  dubio  discrevit 
hcEC  duo  ,  deditque  consilium  ,  quo 
prius  credamus,  utidquod  credimus 
intelligere  valeamus,,,  Propterea  mo- 
net  Jpostolus  Petrus,  paratos  nos  esse 
debere  ad  responsionem  omniposcenti 
nos  rationem  de  fide  et  spe  nostra ; 
quoniam  si  a  me  infidelis  rationem 
poscit  fidei  et  spei  mew ,  et  video  quod 
antequam  credat  capere  non  potest, 
hanc  ipse  ei  reddo  rationem,  in  qua, 
si  fieri  potest ,  videat,  quam  prcepo- 
stere  ante  fidem  poscat  rationem  earum 
rerum,   quas  capere  non  potest,  Si 


autem  jam  fidelis  rationem  poscat,  ut 
quod  credit  intelligat,  capacitas  ejus 
intuenda  est ,  ut  secundum  rationem 
redditam  sumat  fidei  suce  quanttimpo- 
test  intelligentiam ,  majorem  si  plus 
capit ,  minorem  si  minus ;  dum  ta" 
men,  quousque  ad  plenitudinem  CO' 
gnitionisperfectionemqueperveniat^ab 
itinere  fidei  non  recedat,,,  Hcec  dixe- 
rim ,  ut  fidem  tuam  ad  amorem  in^ 
telligenticB  cohorter,  ad  quam  ratio 
vera  perducit ,  et  cui  fides  animum 
proeparat,,,  Porro  autem ,  qui  vera 
ratione  jam  quod  tantummodo  crede- 
bat  intelligit ,  profecto  prceponendus 
estei,  qui  cupit  adhuc  intelligere  quod 
credit;  si  autem  nec  cupit,  et  ea,  quce 
intelligenda  sunt ,  credenda  tantum- 
modo  existimat ,  cui  rei  fides  prosit 
ignorat  ( cap.  1  et  ii ,  n.  2 ,  3 , 4 , 6 ,  7  ). 
Quod  autem  juxta  S.  Doctorem  suasi- 
bilia  inteiligentiae  Mjsteria  ipsa  efHci 
possint ,  luculenter  patet  ex  iis ,  qaae 
scribit  in  Serm,  de  verb,  evang,  Luc, : 
Forte  de  via  mala ,  inquit  ,  hoo  est, 
de  vita  mala  faiigatus  nescio  quis  ami- 
cus  tuus ,  non  inveniens  veritatem, 
qua  audita  et  percepta  ,  beatus  fiat,,, 
venit  ad  te  tanquam  ad  christianum , 
et  dicit  :  Redde  niihi  rationem ,  fac 
me  christianum,  Et  interrogat,  quod 
forte  iu  per  simplicitatem  fidei  nescie- 
bas ;  et  non  est  unde  reficias  esurien- 
tem  ;  et  cum  vis  docere ,  cogeris  dis- 
cere, , .  Seculi  hujus  ignorantia  valida 
est,  hoc  est,  nox  media ,  et  urget  ami' 


53S  "i    TiMtTRACT.    DB    lOGlS    THEOLOGICIS. 

rium  ipsum,  ut  ita  dicam,  divinitatis  ad  proprias  ejus  riman- 
das  contemplandasque  altissimas  veritates  introducit,  veritates 
ipsae  quae  principium  simul  ac  objectum  disciplinae  nostrae  con- 
stituunt,  scientifica  hac  methodo  expositae,  majorem  claritatem 
percipiunt ,  severiore  ordine  disponuntur ,  intimius  cognoscun- 
tur ,  ac  plura  immensae  utilitatis  sive  pro  parte  theoretica  sive 
pro  practica  ex  eis  in  usum  derivantur.  Scientifica  praeterea  trac- 
tatione  christianae  Religionis  veritates  excultae  atque  expolitae 
sublime  prorsus  omnique  ex  parte  admirandum  aedificium  con^ 
stituunt  ,  quod  ad  sui  contemplationem  mentem  rapit,  quo 
profecto  nihil  jucundius  in  his  terris ,  suavius  sanctiusque  nihil 
accidere  potest. 

296.  Tantum  vero  abest,  ut  doctrinae  revelatae  natura  scien- 
tificae  huic  obstet  evectioni ,  ut  ad  eam  nos  potius  inducat ,  prout 
secundo  loco  constituimus  ;  quod  facili  ostenditur  negotio.  Quippe 
ad  eum  modum ,  quo  Deus  admirandum  hujus  universi ,  in  quo 
versamur ,  spectaculum  haud  subjecit  oculis  nostris ,  ut  stupidi 
illud,  prout  specie  sese  obtutui  nostro  oflfert,  unice  inspicia- 
mus ,  sed  etiam ,  imo  potissime  ,  ut  per  partes  singulas  illud 
rimemus ,  ordinem  inquiramus ,  expendamus  leges ,  relationes, 
quas  res  omnes  ad  invicem  habent ,  intelHgamus ,  deducamus- 

CU8  esuriena.  Tihiforte  sufflciebat  sim-  divinam  substantiam  potest  esse  no-^ 

plex  fides,  illi  non  sufjicit,  Numquid  tissima ,  ita  se  habet ,  quod  ad  eam 

deserendua  estP  Numquid   de   domo  potest  aliquis  veras  similitudines  col- 

projiciendus  estP  Ergo  ad  ipsum  Do-  ligere;  quce  tamen  non  sufpciunt  ad 

minum.,,  pulsa  orando,  pete,  insta,,,  hoc ,  quod prcedicta  veritas  quasi  e?e- 

Cum  autem  perveneris  ad  tres  panes ,  mOnstrative  vel  per  te  intellecta  com" 

hoc  est  ad  cibum  et  intelligentiam  Tri-  prehendatur,  Utile  tamen  est,  ut  in 

nitatis,  habes  et  unde  vivas  et  unde  hujusmodi  rationibus  quantumcumque 

pascas ,  nec  peregrinum  venientem  de  debilibus  se  mens  humana  exerceat , 

via  reformides ,  sed  excipiendo  civem  dummodo    desit   comprehendendi  vel 

domesticum  facias  {Serm,  io5 ,  C!ip.  n  demonstrandi  prcesumptio  ,    quia  de 

et  III,  nam.  2,  4);  et  alibi  passim.  rebus  altissimis  etiam  parva  et  debili 

Nec  ab  eo  discrepat  S.  Thomas ,   qui  consideratione  aliquid  posse  inspicere 

Cont,  gent,  lib.  i,  cap.  8,  haec  scri-  jucundissimum  est,  Alia  inferius  da- 

bit  :  Humana  ratio  ad  cognoscendam  bimns. 
fidei  veritatem ,  quos  solum  videntibus 


PART.    III.    SBCT.    I.    CAP.    III.    DB    RAT.    POST    FID.  539 

que  industria  ac  sollertia  in  usum  et  commodum  nostrum,  ex 
iisque  proinde  Deum  sapientissimum  ejus  conditorem  admire- 
mur  atque  laudemus ;  sic  mundum ,  ut  ita  loquar ,  divinum  ac 
supernaturalem ,  qui  ex  fide  historica  coalescit ,  nobis  exhibuit , 
non  ut  ejus  tantummodo  objectivitatem  credamus ,  eique  unice 
inhaereamus,  verum  etiam,  ut  intimius,  quoad  ejus  per  nos 
fieri  potest ,  pro  uniuscujusque  ingenii  modulo ,  ac  prout  natura 
rei  patitur,  eum  intelligentia  nostra  perscrutemur  ac  contem- 
plemur,  assurgamus  ad  altiora  cognoscenda,  nitamurque  asse- 
qui ,  quae  ea  sub  cortice  dehtescunt.  Hinc  eadem  ratione ,  qua 
ex  penitiore  hujus  universi  cognitione  longe  augustiorem  nobis 
de  supremo  Numine  ideam  comparamus ,  eadem  ex  penitiore  ^ 
quam  per  tractationem  scientificam  adipiscimur ,  mundi  siiper- 
naturahs  notitia  subHmiorem  de  Deo  ejusque  Rehgione  cognitio- 
nem  obtinemus.  Fides  proinde  historica  et  objectiva  quoddam 
veluti  vehiculum  est ,  quo  in  eorum  intelHgentiam  perducimur, 
quae  prius  sola  fide  tenebamus;  germen  est,  quod  ulterioris 
semper  evolutionis  capax  est ;  fons  denique  est  speculativae  con- 
templationis ,  ex  quo  aquas  haurire  theologi  jugiter  possunt  ad  scien- 
tificam  suam  tractationem  magis  elaborandam  perficiendamque. 
297.  Exinde  factum  videmus  ,  quod  tertio  loco  positum  est , 
nt  Patres  omnes  contenti  haud  fuerint  vindicare  adversus  nova- 
tores  fidei  depositum  ,  seu  singula  dogmata  ex  Scriptura  et  Tra- 
ditione ,  ut  in  iUis  sisterent ;  sed  haec  ipsa  dogmata  subjecerunt 
philosophicae  ac  scientificae  investigatiorii ,  in  eorum  inteUigen- 
tiam  eluctati  sunt ,  ac  subjectivos  proprios  de  illis  conceptus  et 
speculativas  suas  investigationes  ceteris  exposuerunt  (1) ,  ut  dog- 

(l)  Ad  hos  8ubjecti?08  Patram  con-  proiade  velati  promptaaria  pleuissima 

ceptos  de  fldei  articalis  spectant  omnes  existnnt ,  e   qaibus  exurgit   theologia 

explanationes  expositionesqae  ,  quibos  Patrum  noncupata ,  qaaeqoe  ab  eradi- 

ipsi  nti  doctores  dogmata  singola  illu-  tissimis  theologis  catholicis  ,  proximis 

strarunt  ac  de  illis  philosophati  sont.  saperioribas  secolis ,  coUecta  et  expo- 

Referta  porro  ejasmodi  explanationibos  sita  est ;  inter  qoos  eminent  PetaTios , 

ac  rationibus  pecnliaribus ,  sob  quibus  Thomassinus,  HabertEpisc.Vabrensis, 

fidei  articulos  inspexernnt  menteque  sna  Boacat. 
conceperont ,  sunt  Patrum  scripta ;  haec 


640 


TRAGT.    DE  lOCIS    THEOLOGIGIS. 


mata  ipsa ,  imo  et  Mysteria  planiora  intelligentiae  nostrae  ac  sua- 
sibilia  ipsi  rationi  efficerent.  Haud  detrectarunt ,  cum  opus  fuit, 
in  usum  adsciscere  philosophiam ,  cui  potissimum  addicti  erant, 
ad  enucleandos  evolvendosque  proprios  conceptus  circa  singulos 
fidei  articulos,  eorumque  nexum  et  complexionem  (1).  Hinc 
sublimes  illae  theoriae ,  quas  in  eorum  scriptis  suspicimus ,  circa 
unitatem  Dei ,  cum  disceptarent  adversus  polytheistas  (2)  5  circa 
malioriginem  ac  summi  principii  unitatem,  hbertatemquehomi- 
nis ,  cum  insurgerent  adversus  Gnosticos ,  Valentinianos ,  Marcio- 
nitas,  Manichaeos  (3);  circa  rerum  e  nihilo  eductionem  et  pro- 
videntiam  Dei,  cum  pantheistas  et  stoicos  (4)  perstringerent ; 
idem  dic  de  Verbi  divini  aeterna  generatione,  de  Trinitate,  de 
Incarnatione ,  aliisque  ejusmodi  Mysteriis  Religionis  nostrae^  cum 
acriter  pugnarent  adversus  eorumdem  osores.  Ecquis  enim  opera 
hac  ex  parte  non  admiretur  Magni  Athanasii ,  utriusque  Cyrilli, 
utriusque  item  Gregorii ,  Basilii ,  Augustini ,  ut  caeteros  praeter- 
mittamus ,  in  quibus  omnibus  profundam  ubique  philosophicam 
cernis  dominari  de  christianis  Mysteriis  tractationem ,  sublimis* 
simosque  conceptus  ? 


(1)  NotumestjEcclesiae  Patres,  sive  cionem^  S.  Epiphan.  haeres.  xxxi, 
graecos  sive  latinos,  versatos  foisse  in  et  haeres.  xli  ,  xlii,  Lxirt  et  xliv,  nec- 
platonica  polissimnm  philosophia.  Ad  non  lxvi  ,  edil.  Petav.;  S.  Gregorias 
christiana  propterea  dogmata  expla-  Nyssen.  Contra  Manich,  syllogismi 
nanda  Patres  identidem  platonica  illa  decem,  opp.tom.ii,  edit.  Paris  i6i5, 
philosophia  nsos  esse ,  compertum  qui-  pag.  612;  Titus  Bostrensis  Episc.  Lih. 
libet  habere  potest ,  qui  vel  leviter  per-  tres  adv*  Manich.  in  Biblioth.  Patr. 
curratvolumenprimTimdogmatumtheo-  Gailand.  tom.  v,  etc.  Tibi  prolixum 
logicorumPetaviiacThomassinii.Neque  elenchum  exhibebunt  J.  Alb.  Fabri- 
vero  ab  his  dissentit,  siriteintelligatur,  cius  ,  in  n\raquo  Bibliotkeca  grceca  et 
vel  ipse  Baltus  ,  qui  hac  in  parte  Pa-  latina ,  etRhemig.  Ceillier,  Ord.  S.  Be- 
trum  mentem  accurate  expendit.  ned.  in  Histoire  gMrale  des  auteurs 

(2)  Cfr.  apud  Petav.  De  Deo,  lib.  1 ,  sacrh» 

cap.  3  et  4  5  et  apud  Thomassin.  De  (4)  Inter   quos    eminent    Synesius  , 

Deo,  lib.  II,  cap.  1-7.  Theodoretus  inter  graecos ;  TertuUianus , 

(3)  Cfr.  S.  Irenaeus,  lib.  11,  Contr,  Augustinus  inter  latinos,  Plura  otiliter 
hceres,  Tertullian.  Advers»  Hermoge-  in  unum  coUecta  reperire  est  apud  Tho- 
nem  et  in  quinque  libris  Contr,  Mar-  massin.  De  Deo,  lib.  u,  cap.getseqq. 


PART.    III.    SEGT.    I.    GAP.     III.    DE    RAT.    POST.    FID. 


541 


298.  Neque  a  Patrum  vestigiis  recessere  scholastici ,  qui  in 
unum  doctrinae  corpus  varia  dogmata  coUegerunt ,  disposuerunt, 
illustrarunt ,  ac  intima  ipsa ,  ut  ita  loquar,  fidei  penetralia  in- 
gressi,  eara  ad  vere  scientificam  ac  speculativam  celsitudinem 
evexere.  Eminet  in  his  S.  Ansehnus  Cantuariensis  ,  quem  nemo 
in  hacpertractandiratione  facile  superavit ,  praecipue  vero  S.  Tho- 
mas  ,  qui  Angehci  nomen  jure  adeptus  est ,  S.  item  Bonaventura , 
ahique  bene  multi.  Nec  desiit  hoc  studium  et  haec  agendi  ratio , 
ut  nonnulh  autumant,  Concilii  Tridentini  aetate  (1);  sed  perse- 
veravit  ad  haec  usque  ferme  tempora ,  siquidem  praestantissimi 
posthac  ingenio  ac  doctrina  theologi  scholastici  floruerunt ,  qui 
antecessoribus  plerisque  pares  sin  minus  superiores  sunt  (2). 


(1)  Hos  inter  est  praecipne  prof. 
Baltzer,  op.cit.  fasc.  i  ,§34,  pag.  2i5 
et  seqq.  qoi  censet  ,  connexionem  in- 
ter  objectwismum  et  subjectivismum  ^ 
sea  inter  doclrinam  dogmaticam  histo- 
ricam  et  scientificam  intelligentiam  co- 
natus  perseverasse  in  Ecclesia  catholica 
nsqae  ad  epocham  sic  nuncupatae  re- 
formationis ,  ita  ut  per  ea  secula  nun- 
quam  apud  Catholicos  scientia  et  specu- 
latio  philosophica  velut  elementum  fidei 
hostile  habita  esset.  Cum  vero  refor- 
matio  objectivo  ac  historico  Ecclesiae 
dogmati  opposuit  subjectivismum  suum, 
nempe  propriam  cujusque  senliendi  ac 
speculandi  de  fide  libertatem  ,  tunc 
Catbolici  objectivo  dogmati  a  Conc. 
Tridentino  adserto  unice  adhaerentes, 
coeperunt  ab  omni  subjectiva  ac  philo' 
sophica  circa  fidem  speculatione  abhor- 
rere ,  veluti  fidei  periculosa  aut  infensa. 
Ita  factum  est  inter  utramque  divortium, 
sic  ut  ab  aetate  Concilii  Tridenlini  ad 
hsec  fere  tempora  magnum  in  Ecclesia 
catholica  scientificum  silentium  sub- 
secutum  fucrit  haud  exigua  scientia; 
jactura.  Haec  fialtzer ,  cajus  sententiae 


snbscribere  haud  possnmus ;  qaippe 
nullo  tempore  Ecclesia  ab  usu  recto  ra- 
tionis  et  philosophiae  speculativae  in  re- 
bus  fidei  animos  avocavit ;  sed  tantum 
abusus  licentiosiorum  ingeniornm  com- 
pescuit,  cavitque,  ne  per  nova  philo- 
sophiae  systemata  identidem  prodeuntia, 
si  ambiguae  ant  periculosse  indolis  es- 
sent,  quidquam  fidei  immutabilitati  et 
veritati  damni  inferretur. 

(2)  Nemo  profecto  hanc  laudem  de- 
negabit  utrique  Soto ,  Snarezio  ,  Vas- 
quezio  ,  Card.  Toleto,  Card.  De  Lugo, 
Card.  Cienfnegos,  aliisque  pene  innu- 
meris  ,  qui  non  solnm  Credo  cathoH- 
cum  y  ut  cit.  Baltzer  loquitur ,  adstruxe- 
runt  adversus  Prolestantes ,  sed  praeterea 
ad  ejus  speculativam  intelligentiam  per 
scientificum  processum  seseextulerunt, 
atque  ipsi  etiam  in  coelo  catholico  ve- 
luti  astra  emicuerunt.  Quod  si  theologi 
positivi  nuncupati  aut  historici ,  qui 
partem  apologeticam  coluerunt ,  aliam 
viam  sectati  sunt ,  necessitas  eos  ad  id 
impulit,  cum  undique  Protestantes  fun- 
damenta  fidei  historicae  evertere  adni- 
terentur. 


542 


TRAGT.    DB    lOCIS    THBOLOGICIS. 


299.  Quod  si  id  seraper  licuit ,  imo  et  commendabile  fuit, 
nuUa  potest  subesse  ratio ,  ob  quam  in  prsesentia  veluti  noxium 
abjiciendum  sit,  aut  ab  eo  quidquam  pertimescendum ,  dum- 
modo  intra  fines ,  quos  praestituimus ,  se  contineant  ii ,  qai  prse- 
ter  fidem  intelligentiam  quaerunt ,  seu  qui  scientifica  tractatione 
fidei  doctrinam  amplificant.  Quin  etiam  illud  addimus ,  et  nos 
in  ea  proficere  et  ulterius  progredi  posse ,  Patrum  exempla  con- 
sectantes ,  juxta  praeclara  Vincentii  Lirinensis  verba  :  Sedforgi-^ 
tan  dicet  aliquis :  Nullusne  ergo  in  Ecclesia  Christi profectus 
habebitur  Religionis?  Habeatur  plane ,  et  maoeimus»  Nam  quis 
ille  est  tam  invidus  hominibus ,  tam  ewosus  Deo  ,  qui  istud  pro* 
hibere  conetur  ?  Sed  ita  tamen  ut  vere  profectus  sit  ille  fidei, 
non  permutatio,  Siquidem  ad  profectum  pertinet,  ut  in  semet- 
ipsum  unaquceque  res  amplificetur;  ad  permutationem  vero  ^ 
tit  aliquid  ex  alio  in  aliud  transvertatur,  Crescat  igitur  opor^ 
tet  y  et  multum  vehementerque  proficiat  tam  sifigulorum  quam 
omnium,  tarn  unius  hominis  quam  totius  Ecclesias  ^  cetatum 
ac  seculorum  gradibus  y  intelligentia y  scientia,  sapientia...  Fas 
est  etenim  ,  ut  prisca  illa  coelestis  philosQphice  dogmata  processu 
temporis  esccurentur ,  limentur  y  poliantur;  sed  nefas  est ,  ut 
commutentur,».  Accipiant  licet  evidentiam,  lucem,  distuictio* 
nem ;  sed  retineant  necesse  est  plenitudinem ,  integritatem , 
proprietatem  (1). 

DIFFICULTATES 

300.  Obj.  Fides  historica  omnem  prorsus  scientificam  respuit 
tractationem ;  l^  illa  enim  caecum  postulat  assensum ,  haec  vero 
postulat  intelligentiam.  2°  Ha6retici  omnium  primi  scientiam  ac 
intelligentiam  dogmatum  invexerunt ,  utpote  qui  fidei  simplici- 
tate  minime  contenti ,  ad  formas  philosophicas  fidei  Mysteria 
redigentes,  sacrum  depositum  labefactarunt.  3°  Huncsaneabu- 
sum  illis  perpetuo  exprobrant  Ecclesiae  Patres ,  atque  in  his 
Tertullianus ,  qui  exinde  hseresum  omnium  originem  repetit  (2) , 

(i)  Gap.  xxiu ,  Cbmmoni^  I ,§  23 ,  (2)  Lib. /)e  jorcp«cr«p^  cap.  7  et  seq. 

Bihliotk.  Gallandi,  tom.  x. 


PART.    III.    SBGT.    I.    GAP.    III.    DB    BAT.    POST    FIO.  543 

et  Joan.  Chrysostomus ,  retundens  haereticos ,  quod  semper  in  ore 
haberent  iilud  .ttws,  quomodo  (l)?Sic  reliqui  passim  (2).  4°  Qua- 
propter  merilo  S.  Thomas  toties  inculcat,  rationis  officium  circa 
Mysteria  mere  negativum  esse,  quod  scilicet  in  difficultatum 
solutione  consistat  (3).  Ergo. 

301.  Resp.  Neg.  ant,  Ad  1°^,  prob.  Dist.  Scientifica  tracta- 
tio  postulat  intelligentiam  absque  detrimento  illius  assensus , 
quem  fides  exposcit ,  conc, ;  cum  ejusdera  detrimento  ,  neg.  Dum- 
modo  itaque  fides  ipsa  in  omni  sua  parte ,  prout  ab  Ecclesia 
proponitur ,  sarta  tectaque  teneatur ,  nihil  impedit ,  quominus 
eluctetur  homo  majorem ,  quoad  ejus  fieri  possit ,  assequi  ejus- 
dem  intelHgentiam.  Id  unum  cavendum  est,  ne  obtentu  intel- 
hgentiae  aut  scientificae  inquisitionis  noriiiam  ipsam  seu  fidei 
objectum  sibi  quis  velit  subjicere,  fidem  ad  systema  philoso- 
phicum  revocando,  per  identitatem  philosophiae  ac  theologiae, 
prout  nonnuUis  non  minima  fidei  jactura  contigisse  novimus(4). 

302.  Ad  2™,  Dist.  Haeretici  omnium  primi  scientiam  ac  intel- 
ligentiamdogmatuminvexerunt,  per  substitutionem  subjectivismi 
ohjectivce  et  historicoe  fidei,  cojic;  per  meram  scientiam  ac 
inteUigentiam  eorumdem  dogmatum  intra  praestitutos  fines  ,  neg, 
Id  enim  fert  omnium  haereseon  natura ,  ut  privatus  sensus 
Ecclesiae  auctoritati  sufficiatur.  Detrectantes  siquidem  novatores 
omnes  se  Ecclesise  magisterio  subjicere ,  fidem  objectivam  teme- 
rare  aggrediuntur.  In  hoc  autem  alii  aliam  viam  inierunt.  Pri- 

(1)  Hotnil,  IV,  in  i  ad  Corinth,  obi  inter  cetera  scribit  :  Quce  fidei 
n.  I  et  2,  Item  Serm.  hi  de  incom-  sunt,  non  sunt  tentanda  prohare ,  niai 
prehensihili  Dei  natura ,  nnm.  2  ,  et  per  auctoritatem  his ,  qui  auctoritatem 
alibi.  suscipiunt,   Apud  alios  vero  sufficit 

(2)  Prsesertim  S.  Greg,  Nazianz.  defendere ,  non  esse  impossihile  quod 
Orat.  XXXIV ,  n.  ^a  et  seqq,  opp.  edit.  -prcedicat  fides^ 
Paris.  i63o,  tom.  i,  pag.  SSg^S,  Hi-  (4)  Posset  hic  etiam  commemorari 
larias ,  De  Trinit.  lib.  x ,  n.  53 ,  edit.  satis  recens  exemplom  scriptoris  germa» 
Veron.  ly^o ,  tom,  u  ,  pag.  SSg;  He-  nici  F.  Baader,  qui  ex  speculatione  saa 
sychius  ,/n  LeoiVic.  lib.  ii,capitis  VI,  scientifica  ,  mysticismo  nescio  cai  ad- 
pars  altera ,  in  Biblioth,  Patr,  Lag-  mixla ,  adeo  progressas  est  longe,  ut 

;     dan.  tom.  xii,  pag.  72.  fidei  doctrinam  laeserit ,  ac  omnes  recte 

(3)  Preecipae  p.  i  ,  q.  32 ,  art.  1 ,      catholicos  a  se  averterit. 


544 


TRACT.    BE    lOCIS    THEOtOGICIS. 


mis  quippe  Ecclesiae  seculis  nonnulli  aut  nimiumjudaismo  addicti, 
aut  ethnicorum  fabulis ,  aut  variis  demum  philosophorum  pla- 
citis ,  adnisi  sunt  hsec  ipsa  in  christianismum  transferre ,  et  hac 
ratione  fidei  doctrinam  corrumpere  ac  temerare.  Hac  ergo  de 
causa  in  novatores  illos  insurrexerunt  Patres ,  eorumque  teme- 
ritatem  merito  damnarunt  (1).  Idem  vero  insequentibus  seculis 
contigit ,  uti  in  Abaelardo  patuit ,  contra  quem  acriter  depugna- 
vit  S.  Bernardus  (2). 


(1)  Cfr.  Petav.  De  theolog,  discipli' 
ni»y  tom.  1 ,  cap.  3,  §  2  et  seqq. 

(2)  Exemplum  Abaelardi  eo  notabi- 
lias  est ,  quod  ipse  auctoritatem  Eccle- 
siae  in  rebus  fidei  decernendis  nunquam 
negarit.  Si  quid  est  divinorum  Myste- 
riorum  quod  intelligere  non  valemus, 
Spiritui ,  per  quem  scripta  sunt ,  do- 
cendapotius  reservamus ,  quam  temere 
definiamus.  Ita  ipse  in  ProL  ad  opus 
CQJus  titulus  Sic  et  non.  Attamen  cam 
revera  ad  fidei  Mysteria  non  tam  iliu- 
stranda,  quam  demonstranda  subtilibus 
hamani  ingenii  rationibas  ita  ateretur 
iisqae  fideret,  at  fidem  ipsam  cBstima- 
tionem  ( qaasi  opinionem )  appellaret , 
quam  ratio  bumana  certam  ostendere 
deberet ,  merito  sobtilioris  theologici 
rationalismi  parens  est  habitus.  Ex  quo 
patet ,  satis  non  esse  Ecclesiae  magi- 
sterium  agnoscere ,  ad  rationalisrai  sco- 
pulos  declinandos ,  si  quis  ratione  in- 
terim  sua  abutitar  in  rebus  fidei ;  eosqae, 
qui  ad  specalativam  intelligentiam  dog- 
mata  fidei  conantur  evehere ,  si  nimis 
proprio  ingenio  ac  phantasiae  indul- 
geant ,  in  rationalismum  aliquem  dilabi 
facile  posse.  Caeterum  haud  recteProf. 
Cousin  ,  Ouvrages  in^dits  d^Ab^lard , 
pour  servir  a  Vhistoire  de  la  philoso- 
phie  scholastique ,    etc.    Paris    i836 , 


Introd.  §  4 »  scribit  :  En  thSologie  il 
mit  de  cSli  la  vieille  icole..,  qui  ex- 
posait  sans  expliquer,  etfonda  ce  qu^on 
appelle  aujourdliui  le  rationalisme, 
Abdlard  a  essay^  de  se  rendre  compte 
de  la  seule  chose  qu'on  piit  ^tudier  de 
son  tems ,  la  theologie...  a  entrepris 
de  transporter  la  raison  dans  Vauto- 
rit^.  i^Enim  falsum  e8t,quod  resfidei 
explicare,  earnm  rationem  reddere , 
rationis  usum  in  iis  adhibere ,  si  qai- 
dem  id  rite  fiat ,  rationalismum  cou- 
stituat.  2°  Falsum  prxterea ,  haec  omnia 
primum  ab  Abaelardo  praestita  in  theo- 
logia  fuisse ;  quippe  jam  saecalo  xi 
exeunte  Anselmus  Cantuarien.  ingenia 
theologorum  ad  id  vehementer  excita- 
rat ,  ac  scholasticce  fandamenta  jece- 
rat,  hoc  velati  principium  constituens  : 
Sicut  rectus  ordo  exigit,  ut  profunda 
christiancB  fidei  credamus,  priusquam 
ea  prcesumamtis  ratione  discutere ,  ita 
negligentia  mihi  videtur ,  si ,  postea- 
quam  confirmati  sumus  in  fide ,  non 
studemus,  quod  credimus  intelligere. 
Cur  Deus  homo ,  cap.  2.  Illud  igitur 
Anselraum  inter  et  Abaelardum  et  utram- 
que  scholam  erat  discrimen  ,  quod  ille 
pro  fundamento  habebat  credo  ut  in- 
telligam,  iste  vero  quaerebat  intelligere 
ut  crederet,  Cfr.  Prosolog,  cap.  i . 


PART.    III.    SEGT.    I.    CAP.   III.    DE    RAT.    POST    FID.  545 

303.  Ad  3",  Dist,  Ob  pravum  haereticorum  abusum  in  fidei 
deposito  labefactando ,  conc;  ad  omnem  legitimum  usum  elimi- 
nandum ,  neg.  Id  sane  patet ,  1°  ex  eo  quod  iidem  Patres  phi-; 
losopbicas  disciphnas  excoluerint,  atque  in  usus  proprios  adsci- 
verint  (1) ;  2«  ex  summis  laudibus ,  quibus  identidem  Patres 
ejusmodi  stiidia  commendarunt  (2);  3®  ex  ratione  ipsa,  quam 
tenuerunt  in  hsereticis  iUis  perstringendis,  quod  platonica  aut 
aristotehca  scita  substituissent  Christi  doctrinae ,  aut  saltem  eam- 
dem  doctrinam  ita  ad  placita  philosophica  accommodassent ,  ut 
divina  Salvatoris  doctrina  in  mere  philosophicam  commutaretur. 
Satis  enim  est  vel  leviter  objecta  Patrum  testimonia  inspicere, 
ut  pateat ,  quaenam  fuerit  occasio  objurgationum  illarum  et  sco- 
pus  (3).  Quo  reipsa  sensu  Plato  et  Aristoteles  haerelicorum  parentes 
nuncupati  sunt  ac  praeformalores  ,  eorumque  philosophia  haere- 
seon  omnium  promptuarium  appellata  (4). 

304.  Ad  4™,  Dist.  In  ordine  ad  rigorosam  demonstrationem 
et  comprehensionem  Mysteriorum ,  conc. ;  in  ordine  ad  ahqua- 
lem  saltem  intelhgentiam ,  ney.  Dum  AngeHcus  doctor  solum 
ofRcium  negattvutn  rationi  videtur  adscribere ,  demonstrationem 
proprie  dictam  Mysteriorum  fidei  instituendam  ex  rationis  prin- 

(1)  Cfr.  Petav.  ibid.  cap.  4»  sertn.  xxii ,  n.  lo  :  Elabor andum  est 

(2)  Plara  congessit  hanc  in  rem  Pe-^  igilur...  ne  quis  adsertionem  nostram 
tavius  Patram  testimonia ,  Clementis  V^^  philosophiam  deprcedetur.  Sic  enim 
praesertim  Alexandr.,  Gregorii  Nazian-  Arianosinperfidiamruissecognovimusp 
zeni  et  Nysseni  ,  Basilii ,  Ambrosii ,  ^^"^  ^^''^'^^  generationem  putant  usu 
Aogustini  alioramque,  qa*  cit.  cap.  4  ^''J'''  '^^"^^  colligendam.  Reliquerunt 

,.        ,  Apostolum,  sequuntur  Aristotelem.Reli- 


(3)  Sane  liaec  inter  cetera  scribit  Ter- 


querunt  sapientiam ,  quw  apud  Deum 
est;  elegerunt  disputationis  tendiculas 
tullianus ,  loc.  cit.  :  Quid  ergo  Athenis  ^^  aucupia  verhorum  secundum  diale- 
et  Hierosohjmis  ?  Quid  academicE  et  cticce  disciplinam.  En  quo  sensu  Patres 
Ecclesim  P  Quid  hwreticis  et  christia-  philosophiam  in  rebus  fidei  damnaverint. 
nisP  Nostra  institutio  de  porticu  Sa^  (4)  Cfr.  Petav.  loc,  cit.  cap.  3,  §  i 

lomonis ;  qui  et  ipse  tradiderat ,  Do-  et  3.  Plura  etiam  hanc  in  rem  tibi  sop- 
minum  in  simplicitate  quterendum.  peditabit  Nebridius  a  Miindelheim  , 
Fiderint,  qui  Stoicum  et  Platonicum  can.  regul.  in  op.  Philosophia  S.  Au- 
el  dialecticum  christianismum  protu^  ^„,;,-^,-  ^  seu  Philosophia  christiana  , 
lerunt.  S.  Ambrosius ,  in  Ps.  cxvni ,      Viennae  i654,  praf.  cap.  2,  3  et  8. 

T.  IX.  35 


546 


TRACT.    DB  LOCIS    THEOLOGICIS. 


cipiis  excludit ,  plenamque  eorumdem  Mysteriorum  comprehen- 
sionem  ;  quae  quidem  verissime  statuit ,  cum  utrumque  absonum 
omnino  sit.  At  nuspiam  il!am  excludit  intelligentiam  ac  scien- 
tificam  cognitionem ,  quam  nos  adstruimus ;  imo  non  uno  in  loco 
contrarium  aperte  docet  (!)• 

ARTICULUS  ir.  % 

De  abusu  rationis  post  fidem, 

305.  Rationis  post  fidem  abusum  vocamus  illam  agendi  per- 
versitatem  ,  qua  quis  contendit ,  non  rationem  fidei  ab  Ecclesia 
tanquam  infallibili  auctoritate  praedita  propositae ,  uti  par  est , 
esse  subjiciendam ;  sed  fidem  objectivam  subjiciendam  esserationi, 
ita  ut  ratio  cujusque  individualis ,  seu  potius  spiritus  privatus 
sit  norma  princeps,  imo  unica,  independens  et  absoluta  ipsius 
fidei,  quae  tota  proinde  subjectiva  efficitur.  Tales  porro  sunt 


(1)  Reipsa  S.  Doctor  2.  2 ,  q.  2  , 
art.  I  ,  in  corp,  Actus  iste ,  inquit  , 
qui  est  credere,  habet  firmam  adhce- 
sionem  ad  unam  partem ,  in  quo  con- 
venit  cum  sciente  et  intelligente  ;  et 
tamen  ejus  cognitio  non  est  perfecta 
per  maximam  visionem ,  in  qtto  con- 
venit  cum  duhitante,  suspicante  et 
opinante;  et  sic  proprium  est  creden-' 
tis ,  ut  cum  assensu  cogitet,  Et  q.  8 , 
art.  8 ,  ad  2  :  Fidea  non  potest  uni- 
versaliter  prcecedere  intellectum,  Non 
enim  posset  homo  assentire  credendo 
aliquibus  propositis,  nisi  ea  aliqua- 
liter  intelligeret.  Porro  istud  intelligere 
non  assumit  Angelicns  de  aliqaa  tantum 
extrinseca  cognitione,  sed  de  intelle- 
ctione  intima  objectorum  propositorura , 
ut  patet  ex  iis ,  quae 8crib4t,  ibid.  art.  i , 
in  corp.  :  ISomen  intellectus  quamdam 
intimam  cognitionem  importat;  dici- 


tur  enim  intelligere  quasi  intus  legere, 
Et  in  resp.  ad  3  :  Intellectus ,  inquit , 
7iominat  quamdam  excellenliam  cogni- 
tionis  penetrandi  ad  intima ,  nempe 
eorum  quae  revelantur.  Loquitur  siqni- 
dem  de  inteUectu ,  prout  est  donum 
gratiae  ,  quod  perficit  naturam.Demum 
ibid.  ad  2  ,  quaerens ,  quare  ejusmodi 
perfectio  diei  potias  debeat  intellectus 
qaam  ratio ,  respondet  :  Ista  superad- 
ditio  non  dicitur  ratio ,  sed  magis  intel- 
leclus;  quia  ita  se  habel  lumen  superad- 
ditum  ad  ea,  quce  nobis  supernalurali- 
ter  innotescunt ,  sicut  se  habet  lumen 
naturale  ad  ea ,  quoB  primordialiter  co- 
gnoscimus.  Sed  cfr.  de  hoc  argumento 
Falletti ,  can.  reg.  Lo  studio  analitico 
della  religione,  Roma  1827,  part.  lu, 
tom,  II,  Discorso  preliminare ,  tum 
cap.  6 ,  ubi  copiose  rem  hanc  discutit. 


PART.    III.    SECT.    I.    GAP.    III.    DE    RAT.    POST    FID.  547 

Protestantes ,  et  qui  ab  iis  progeniti  sunt  rationallstae  ac  mythici. 
Cum  vero  Protestantes ,  saltem  qui  orthodoxi  audiunt ,  procul 
rationalistas  ac  mythicos  repellant ,  imo  et  confutare  istorum  sys- 
temata  nitantur,  duo  a  nobis  hic  efiici  debent,  primo  scilicet 
ostendere  debemus,  rationem  ab  auctoritate  fidem  objectivam 
omnino  adsciscere  debere ;  secundo  evincere ,  rationalismum  ,  ac 
propterea  ejusdem  modificationem  ,  mythicismura ,  necessario  ex 
intima  natura  ac  essentia  Protestantismi  effluere ,  seu  quod  idem 
est,  nullum  dari  medium,  si  loyice  ac  historice  etiam  res 
consideretur ,  inter  Catholicismum  ac  totius  Christianismi  des> 
tructionem.  Quae  quidem  insequentibus  propositionibus  efiicere 
aggredimur. 

PROPOSITIO  I. 

Nequit  humana  ratio  se  ipsam  unicam  fidei  regulam  consti- 
tuere,  quin  fidem  destruat,  quce  ab  auctoritate  pendet, 

306.  Crimen  hoc  est  haereticis  omnibus  commune,  qui  se 
extoUere  ausi  sunt  contra  auctoritatem  divinitus  institutam  ,  Eccle- 
siam  Christi  videlicet ,  ut  custos  esset  ac  vindex  depositi  revela- 
tionis ,  immo  etiam  ut  magistra  esset  infailibilis ,  ac  proinde 
regula  fidei  proxima  credendorum  et  agendorum ;  ita  ut  seipsos 
seu  rationem  individualem  tanquam  fidei  normam  ac  regulam 
substituerint.  Nulla  tamen  secta  usque  ad  novatores  seculi  XVI 
in  principium  formale  erexit  independentiam  absolutam ,  ratio- 
nis  a  quavis  auctoritate.  Lutlierus  omnium  primus  libertatem 
examinis  proclamavit ,  eamque  veluti  characteristicam  notam  , 
imo  constitutivam  Protestantismi  ejusque  basim  posuit.  Porro 
principium  istud  fidei  omnino  eversivum  esse  perfacile  osten- 
dimus.  ♦ 

307.  Ex  suo  loco  demonstratis  Christus  Ecclesiae  a  se  conditcc 
universum  commisit  revelationis  depositum ,  eique  praedicatio- 
nem  commendavit  doctrinae  suae ;  in  hunc  finem  infaUibilitatis 
dote  eam  communivit,  ut  rite  jugiter  fungeretur  raunere,  quod 
ei  demandavit;  ut  autem  fidem  apud  gentes  omnes  obtineret , 

35. 


548  TRACT.    DE    LOCIS    THEOLOGIGIS. 

virtute  signorum  eamdein  instruxit  (1).  His  freta  prsesidiis, 
Ecclesia  Evangelium  universis  gentibus  annunciavit  ac  annun- 
ciat.  Harum  officium  fuit  ac  est  motiva  expendere  credibilitatis , 
de  quibus  cum  ipsis  constiterit ,  nil  aliud  superest ,  quam  adspi- 
rante  divina  gratia  credere  iis  omnibus  ac  singulis,  quoe  ab 
Ecclesia  credenda  proponuntur.  Quivis  alius  processus  alogicus 
est;  siquidem  in  propositione  Ecclesiae  duo  illa  habentur,  qu» 
ad  rite  credendum  requiruntur  et  sufficiunt,  motivum  scilicet 
formale  et  regula  proxima  credendorum ,  quorum  alterutrum  si 
desit,  nulla  vera  concipi  fides  objectiva  potest.  Per  motivum 
namque  formale  quisque  cognoscit ,  non  posse  subesse  falsum  iis, 
quae  Deus  reyelaverit;  per  regulam  proximam  unusquisque  pa- 
riter  certus  fit  hunc  vel  illum  articulum ,  omnesque  etiam  fidei 
articulos  collective   sumptos  esse  a  Deo  revelatos. 

308.  Jam  vero  qui ,  abjecta  hac  regula  infaliibili  solaque  tuta , 
sibi  jus  arrogat  expendendi,  secernendi ,  judicandi  revelationis 
objecta ,  ut  inde  ratione  individuali  ceu  norraa  ac  duce  decer- 
nat ,  quid  fide  divina  credendum  sit,  quid  vero  ab  articulorum 
fidei  censu  sit  respuendum,  is  universum  fidei  systema  labe- 
factat  ejusque  veluti  oeconomiam.  Evertit  enim  illud  1®  quoad 
ipsum  revelationis  depositum ,  seu  regulam  remotam ,  quae  ex 
Scriptura  ac  Traditione  exurgit;  siquidem  anceps  haerere  debet 
circa  Scripturarum  canonem,  earumdemque  integritatem ,  sen- 
sum  dogmaticum ,  sensumque  traditionalem  (2)  ;  2»  evertit  quoad 
singula  dogmata,  quippe  a  se  unice  pendet  determinare,  quae- 
nam  vera  ,  quaenam  autemadscititia  habenda  sint;  3oevertitquoad 
firmitatem  ac  unitatem  fidei,  cum  omnino  unicae  siibjectivas  per- 
suasioni  inniti  debeat;  haec  autem  varia  pro  uniuscujusque  afl?e- 
ctione  necessario  cum  sit ,  necesse  prorsus  est ,  ut  omnia  nutent, 
omnia  fluctuent,  ac  in  perpetua  varietate  et  transitu  posita 
sint,  ex  quo  omnis  dissolvatur  unitas ,  horribilis  inducatur  con- 
fusio ,  donec  fides  ac  ipsa  fidei  notio  penitur  intereat  (3). 

(1)  In  hnjas  (racf.  parf.  i,  sect.  i,  hujas  tract.  part.  ii,  sect.  i,  cap.  l 
cap.  IV.  et  seqq. 

(2)  Recolantar,  qase  scripsimas  in  (3)  Prseter  ea,  qaas  passim   hac  de 


PART.    III.    SEGT.    I.    GAP.    III.    DE    RAT.    POST    FID. 


549 


309.  Posseraus  equidem  haec  omnia  facto  ipso  historico  pro- 
testantismi  tum  siiccessivi  tum  simultanei  confirmare ;  verum 
partim  de  his  egimus  (1),  partim  in  insequenti  propositione  de 
hoc  ipso  nobis  erit  agendum.   Interim  luculenter  ex  dictis  coUi- 


re  scripsimas  tarn  in  hoc ,  tam  in  tract. 
De  vera  relig,  part.  ii ,  prop.  vil  el  ix  , 
javerit  haec  confirmare  ex  stata  priesente 
religionis  in  Borassia  ,  quae  est  palla- 
diam  protestantismi.  £n  quid  scribat 
testis  ocuiatus  ad  redactorem  epheme- 
rid.  UUniverSf  die  i8  Jul.  iS^i  : 
Berlin  est  le  centre  de  la  science  protes^ 
tante,  qui,  comme  vous  le  savez^  croit 
Hre  arrivee  au  point  de  se  trouver  non 
seulementindependante  de  toutes  croyan- 
ces  religieuses,  mais  encore  bien  au-des- 
sus  de  loute  verite  revelee...  La  philoso- 
phie  de  Berlin  pretendait  que  la  raison 
humaine  etait  parvenue  d  un  degre  de 
developpement  et  de  maturite ,  qui  la 
meitait  en  etat  de  parvenir  par  ses  pro- 
pres  forces  d  la  connaissance  de  toutes 
les  verites ,  que  Vhomme  avait  autrefois 
acceptees  comme  venant  d'une  source  su- 
perieure,  et  lui  etant  communiquees  par 
la  revelation.  Elle  soutenait  que  la  rai- 
son  humaine  penetrait  bien  plus  dans 
Vinlelligence  la  plus  intime  de  ces  veri- 
tes,  que  ne  V auraient  jamais  pu  faire  les 
hommes  qui,  etant  eclaires  eux-m&mes 
d'une  lumiere  surnaturelle,  avaient  tdche 
de  les  expliquer.  La  religion  et  la  philo- 
sophie,  disait-elle ,  ont  le  m^me  objet , 
mais  la  seconde  est  bien  superieure  d  la 
premiere,  parce  qu'elle  arrive  par  elle- 
mSme  d  la  conception  claire  et  evidente 
des  principes  de  toutes  choses ,  principes 
que  la  religion  ne  fait  qu'indiquer  d'une 
maniere  obscure  et  voilee.  Ces  idees  ont 
He  adoptees  par  la  plupart  des  hommes 
distingues  et  savans  de  Berlin ;  voild  ce 
qui  explique  pourquoi  ils  n^expriment  ni 


haine  ni  aversion  pour  ceux  qui  tien- 
nent  encore  d  des  doctrines  religieuses 
positives;  ilsprennent  ces  hommes  enpi- 
tie,  tout  en  honorant  en  eux  leurs  bonnes 
inientions.  Yous  avez  encore  besoin  d'une 
religion  revelee,  d'un  culie  exterieur,  de 
ceremonies ,  vous  disent-ils  ,  c'est  tres- 
bien,  nous  comprenonsparfaiiement  Vetat 
dans  lequel  vous  vous  trouvez,  car  nous 
y  etions  aussi ;  mais  vous  en  sortirez 
peut-4tre,  si  vous  penetrez  plus  avant 
dans  les  etudes  philosophiques ,  si  la  lu- 
miere  de  la  science  eclaire  enfin  votre 
raison...  Le  mouvement  des  esprits  en 
Europe ,  ou  pour  mieux  dire  dans  le 
monde  tout  eniier ,  vers  la  religion  ca- 
tholique,  vers  VEglise,  mouvement  que 
Von  n'ignore  pas  d  Berlin ,  est  considere 
dans  cetie  ville  comme  quelque  chose  de 
bien  inferieur  d  ce  developpement  intel- 
leciuel ,  auquel  tout  est  subordonne  en 
Prusse,  comme  un  etat  transitoire  par 
lequel  Vhumanite  passera  pour  arriver 
au  faite  atteint  dejd  par  les  philosophes 
prussiens.  Jamais  orgueil  scientifique  et 
intelleciuel  n^a  ete  pousse  plus  loin.  II  a 
aveugle  les  hommes  les  plus  intelligens 
et  exerce  une  fdcheuse  infiuence  sur  la  di- 
reciion  des  a(faites  inierieures  en  Prusse. 
Plara  etiam  ac  singularia  anecdota  cfr. 
in  op,  De  la  Prusse  et  de  sa  doviina- 
tion  80US  les  rapports  politiques  et  re- 
ligieux,  Paris  1842,  Partie  religieuse , 
chap.  3 ,  sect.  premi^re ,  pag.  3^1  et 
seqq. 

(1)  In    tract.  De   vera   Religione, 
loc,  cite 


550  TRAGT.    DE    lOGIS    THEOIOGIGIS.  . 

gitur ,  actum  prorsus  de  fide  objectiva  ac  historica  esse ,  ubi  ratio 
se  ipsam  unicam  fidei  regulani  semel  constituerit ,  cum  munus 
ejus  sit  se  tanquam  pedissequam  auctoritati  subjicere  eique 
ancillari. 

DIFFICULTATES. 

310.  Obj.  1°  Protestantismus  suam  adhuc  religiosam  retinet 
formam ,  vita  adhuc  et  vigore  pollet ,  crescit  in  dies ,  viresque 
exerit  vahdiores ,  nec  desperat ,  se  (:AX.ojusta  magno  cultui  esse 
persoluturum  (1).  2°  Etenim  non  aliam  profitetur  fidem,  prae- 
ter  eam  quam  bibHca  volumina  exhibent ,  hominum  commentis 
rejectis.  Z^  Nec  tamen  putandum  est,  juxta  Protestantismi  sys- 
tema  ,  homines  ex  se  sola  naturali  ratione  veritates  supernaturales 
promere  ex  Bibhis  ,  sed  interiore  divina  Spiritus  sancli  inspira- 
tione  freti  juxta  divina  promissa  (2).  4°  Neque  ad  divinum  hxinc 
spiritum ,  interius  veritatum  omnium  magisterium  obtinendum 
humano  conatu ,  aut  oratione ,  ahisve  adminicuhs  opus  est : 
siquidem  Deus  hominem  invadit,  eique  substantiahter  conjun- 
jitur;  cum  individuo  quohbet  nova  quaedam  fit  divini  Verbi 
incarnatio ;  et  quemadmodum  Logos  humanitatem  Salvatoris 
assumpsit  absque  hujus  cooperatione ,  sed  /9a5*^Ve  tantum  se  ha- 
bentis,  sic  individua  singula  assumit,  pervadit  ac  penetrat, 
imo  cum  ipsis  identificatur ,  ea  movet ,  regit  ac  infallibiUa  efliicit. 
Ex  quo  patet ,  longe  tutiorem  Protestantem  esse  in  fide  sua , 
quam  quihbet  Cathohcus  possit ,  qui  nonnisi  accidentalem  cum 
Deo  unionem  profitetur  una  cum  incerto  «y/ien/^^mo  seu  hbera 
divinse  motioni  cooperatione  (3).  5°  Tantum  igitur  abest,  utpro- 
testantismus  auctoritatem  rejiciendo  amittat  fidem ,  ut  supremo 
potius  gradu  illam  possideat.  Ergo. 


(1)  Ita  passim  in  publicls  ephemeri-     sement  d^un  cceur  caiholique,  pag,  71 
dibus,  quas  ipsi  evulgant.  \ide  l^Uni-      et  seq. 
vers  g  Julii  1842,  ubi  Protestantes ,  (3)  Ita  fere  recentes  protestantismi 


disserentes  de  Ecclesia  catholica ,  hac  myslici  sectatores ,  qui  Berolini  praeser-    i 

phrasi  utnntur  :  Cette  Ilion  vaincue  tim  suam  habent  sedem ,  Hengsten-    | 

qu^on  appelle  fEglise,  bergo  duce. 
(2)  Cfr.  Baudrj,  iu  op.  cit.  Gemis- 


PART.    III.     SECT.    I.    CAP.    III.    BB    HAT.    POST    FID.  551 

311.  Resp.  Adl>*»,  Dist,  Protestantismus  adhuc  formam  suam 
retinet  negativam ,  conc;  positivam,  neg.  Persistit  scilicet  Pro- 
testantismus  in  natura  ac  forma  sua  negativa  y  quas  nil  aliud  est 
nisi  perpetua  protestatio  adversus  legitimam  auctoritatem  ac 
fidei  veritates,  quas  in  sua  perduellione  negavit.  Hoc  certe  sensu 
profecit  ille  plurimumque  profecit,  cum  fidem  paulatim  corro- 
serit  ac  peremerit  universam.  Hoc  item  sensu  vita  idem  ac  vigore 
pollet,  ea  nempe  vita ,  quae  tota  se  prodit  in  fide  catholica  per- 
sequenda,  quo  fit  ut  nulli  parcat  labori ,  nullifraudi,  mendacio 
nulJi ,  ut  eam  ,  si  quidem  fieri  posset,  subruat  atque  convel- 
lat.  Cum  proinde  inferi  portae  sibi  semper  victoriam  polliceantur 
adversus  Dominum  et  adversus  Christum  ejus,  quid  mirum,  si 
stoHda  hac  inanique  plane  spe  Protestantismus  alatur  atque  sole- 
tur ,  de  parentahbus  quamprimum  magno  cultui^  Ecclesiog  nimi- 
rum  cathoHcae  persolvendis  ?  Ast  cum  cum  aeterna  veritas ,  Christus, 
de  Ecclesia  a  se  super  Petrum  fundata  pronunciaverit :  Et  portce 
inferi  non  prcevalebunt  adversus  eam  ,  alHdet  profecto  se  pro- 
testantismus  ad  hanc  petram ,  et  confringetur  et  conteretur  et 
comminuetur  (1).  Sane  nulla  fortasse  aHa  extitit  aetas,  qua  et 
Ecclesiae  firmitas ,  et  protestantismi  infirmitas ,  immo  vero  abso- 
luta  impotentia  pateret  magis  ,  quam  in  praesenti ,  quum  Ecclesia 
praesidiis  omnibus  temporaHbus  fere  destituta  propriisque  reHcta 
viribus,  obnitenteque  ,  contra  ipsam  universaH  quadam  con- 
spiratione  ,  tamen  non  tantum  subsistit ,  sed  vitam  viresque  suas 
sic  exerit,  ut  vix  aHas  adeo  exeruerit;  contra  vero  protestan- 
tismus  in  dies  magis  dissolvitur  et  ad  interitum  vergit  (2). 

(1)  Praeclare  omnino  invictas  Epi-  nempe  quod  super  petram ,  hoc  esl ,  Pe- 

scopas  ac  martyr  Joan.  RofFensis  his  ^^^  (Bdificaturus  esset  Ecclesiam;  stat 

verbis  jam  aetate  saa  configebat  Luthe-  conlra  vos  hwc  auctorilas  invicta,  qum 

rum  et  lutheranos  similia  effutientes ,  ^^**«^  ^'  ^«^*'*  triumphat  et  triumphabit. 

quae  nos  Calvino  et  calvinianis  ac  pro-  ^P"*^   Schelstrate  ,    Jntiquit.   eccles. 

testantibus  omnibus  seu  haereticis  cu-  ^^^'  "'  ^^^^-  ^  '  <^^P-  ^'  *^*-  ^ »  °-  "• 
juscumque  denominationis   aptamus  :  (*^)  ^®  ^^^^  ^®^  exaggerata  a  nobis 

Huc  adsis  et  tu,  Luthere,  cum  luthera-  videantur,  pr«stat  documentis  firmare 

nis  omnihus  tuis ,  et  omnia  studia  vestra  ®^  auctoribus  ipsis  protestantibus  de- 

in  unum  conflate,  neque  unquam  e/ficie-  sumptis.  Porro  D.  Macauly ,  protestans 

tis  ,  quin  vera  prmdixerit  Christus  ,  anglicanus ,  in  suis  Consideraiionibus 


552 


TRACT.    1)E    LOCIS    THEOLOGICIS. 


312.  Ad2«»,  Dist,  Et  hac  proprie  de  causa  fidem  omnem  Oi6;'e- 
ctivam  amisit  protestantismus,  co/tc;  veram  profitetur  lidem , 
neg.  Etenim ,  praeterquam  quod  et  ipsa  sacra  Biblia  articulum 
fidei  constituunt ,  quem  nonnisi  ab  Ecclesia ,  ut  suo  loco  osten- 


super   hisloriam  pontificatus  romani 
a   prof.  Leopoldo   Ranke   adornatam  , 
quas  exhibet  in  Revisione  Edimhur- 
gensi,  fasc.  mensis  Octob.  iS^O,  fate- 
tar ,   1°  Ecclesiam   Romanam  recupe- 
rasse  dimidiatn  saltem  partem  eorura, 
qoos  amiserat  perreformationem;  2®ma- 
jos  nanc  sea  magis  extensum  esse  do- 
minium    pontificatas    Romani  ,    qaam 
unqaam  quovis  extiterit  alio  secolo  ; 
3°  superare  sectas  omnes  christianas , 
etiam  collective  samptas ;  4**  affirmat , 
senallum  signum  cernere  imminutionis 
calholicae  Ecclesiae;  5°  Immo  vero  prae- 
Tidet  futuram    subsistentiam    ejnsdem 
Ecclesiae   saper   ruinam  patriae   saae  ; 
6**  denique  ,  celeris  omissis ,  agnoscit, 
Ecclesiam   hanc  pleno  vigore  pollere , 
novosque  jagiter  progressus  facere.  Bre- 
Titatis  causa  verba  ipsius  aactoris  prae- 
tereo.  Cfr.  Annali  delle  scienze  relig. 
▼ol,  xiii,  n.  37 ,  Luglio  e  Agosto  iS^i. 
In  Ephem.  Univers ,   10  Mars  184^  , 
legitur :  D^apres  une  noie  que  nous  (Ut7i- 
stitut  catholique,  p«blie  a  Lyon)  avons 
publiee  en  i83i  ,  et  que  nous  emprun- 
tons  d  M.  Ozanam ,  qui  lui-mSm,e  se  ba- 
sait  sur  les  calculs  de  Malle-Brun,  auteur 
protestant,  Vaccroissement  des  Catholi- 
queSf  comparativement  d  Vepoque  de  Lu- 
ther,  serait  de35  millions ,  et  depuis  1 83 1 
il  a  dH  s'augmenter  beaucoup,  In  sola 
provincia    Genevensi ,    ex   confessione 
protestantis  Baumgarten  ab  anno  1822 , 
dom   Protestantes   per  singolos  annos 
creverant  in  proporlione  2  ad  100,  Ca- 


tholici    creveront    in    proportione    72 
ad  100.  Cfr.  ibid.  8  Mars  1842.  Pos- 
sem  plura  alia  adjicere;  ne  tamenprd- 
lixos    nimis  sim  ,  haec  sufficiant.  Cfr. 
Tableau  general  des  principales  conver- 
sions,  qui  ont  eu  lieu  parmi  les  Protes- 
ians  et  autres  religionnaires  depuis  le 
commencement  du  xix**  siecle,  par  Tab. 
Rohrbacher ,    2®    edit.    Paris  ,     1841« 
Noti   sont   progressas   Catholicismi   in 
Anglia  ,  in  UoIIandia  ,  America  ,  etc. 
Et  tamen  stulluli  illi  Protestantes  ,  qui 
qootidie  difHuunt ,  confidunt  se  quam- 
primum  exequias  celebraturos  magni 
cultus ,  glorianturque  de  Ilio  devicto  ! 
Quod  vero  spectat  ad  fraudes  et  vexa- 
tionesProtestantium  adversus  Ecclesiam 
catholicam,  legi  omnino  debet  opuscit. 
De  la  Prusse  et  de  sa  domination, 
Paris  1842,  Partie  religieuse,  secl.  2, 
Du  Gouvernement  prussien  vis-a-vis 
des  Catholiques.  —  Nicessit^  pour  le 
gouvernement prussien  de recourircon' 
tre  le  Catholicisme  a  des  moyens  indi" 
rects;   Snumerations  de  ces  moyens  : 
I"  Organisaiion  religieuse  militaire ; 
2°  Organisation  religieuse  de  Vinstruc- 
tion  puhlique;  Z°  Fonctionnaires  pu- 
blics  et  mariages  mixtes ;  4°  L^gislo' 
tion   religieuse.   Omni  ratione  nititar 
Guberniom  Borussicum  opus  hoc  sap- 
primere,  ac  efficere  ut  oblivioni  detor. 
DeRassia  nihil  attinet  dicere,cam  ejos 
vexatioues    in    Catholicis    nimis    notae 
sint.  Cfr.  op.  Persecutions  et  souffrances 
de  VEglise  catholique  en  Russie ,  Pa- 


PART.    III.    SECT.    1.    CAP.    III.    BE    RAT.    POST    FID.  553 

(limus  (1) ,  Protestantes  habere  possunt ,  ad  eum  plane  modum 
fidem  suam  protestantismus  ex  sacris  Bibliis  hausit,  quo  inde 
Gnostici ,  Manichsei ,  Sabelliani ,  Ariani,  Nestoriani,  etc,  hause- 
runt  antiquitus  ,  nunc  vero  hauriunt  Sociniani,  Metliodistae ,  etc, 
qui  scihcet  professi  sunt  et  profitentur  omnes,  se  fidem  suam 
ex  sacris  Bibliis  unice  arcessere ,  commentis  Ecclesiae  catholicae, 
id  est  Romanae,  repudiatis.  Attamen  omnes  haeretici  vel  incre- 
duli  fiierunt  aut  sunt,  cujusmodi  pariter  est  protestantismus 
baereseon  omnium  viridarium. 

313.  Ad  3°^,  Dist.  Id  est,  nonnullorum  Protestantium ,  conc; 
omnium ,  neg.  Mira  semper  et  viguit  et  viget  circa  instiusmodi 
systema  interioris  inspirationis  individuahs  varietas  inter  Pro- 
testantes,  quam  jamdiu  expendimus  (2);  cum  igitur  alii  illud 
admittant ,  rejiciant  ahi ,  afii  vero  iisdem  Scripturae  textibus  innixi 
temperent  pro  lubitu  varieque  adornent  (3) ,  quis  non  videat , 
totum  istud  systema ,  cui  tantopere  fidebant  Protestantes ,  stul- 
tum  plane  se  prodere? 

314.  Ad  4™,  Dist.  Ita  ut  et  in  hoc  systemate  novum  habea- 
tur  nutationis  protestantismi  argumentum,  conc;  veritatis,  neg, 
Quondam  Protestantes ,  inhaerentes  Lutheri  doctrinae  de  homine 
substantiahter  per  originalem  noxam  foedato  ,  ac  de  perseverantia 
concupiscentiae  etiam  in  renatis ,  quae  formalts  peccati  rationem 
habeat ,  immensum ,  ut  ita  dicam,  Deum  inter  et  hominem  posue- 
runt  intervallum  (4) ;  accusabant  propterea  Catholicos  ,  eo  quod 
gratiam  sanctificantem  animae  justi  inhcerentem  esse  docerent, 
adeo  ut  ilU  hoc  nomine  fuerint  a  Tridentino  damnati  (5).  Nunc 


ri^.  i84^;  ilem  Allocuzione  della  San-  (1)  Sapra  part.  ii ,  sect.  i ,  cap.  i , 

iita  di  nostro  Sigfwore  Gregorio  pp.  xvi,  prop.  i  et  ii, 

al  sacro  collegio  nel  concistoro  segreto  (2\  Ibid. 

del  22  Luglio  1842  ,  seguila  da  una  es-  ^3)  cf^.  Baadry  ,  op.  cit.  G&misse' 

posizione  corredata  di  documenti  sulle  ^ensd^unc(Burcatholique,^B^.  74,^5, 

tncessantt  cure  della  stessa  Santitd  Sua  .,   .             m.      tv 

j  .                 ,.  ,        .  ,     «,.  nbi  documenta  aiierontar. 

a  riparo  dei  gravi  mah  da  cui  e  afflitta  , ,»  tt.  , 

laReligione  cattolica  negV  imperiali  e  J^^  ^'^'   ^"^  scnpsimns   m  tracU 

reali  dominii  di  Russia  e PoloniaMmai  "^  ^'''^^^^  '  P"**  "  '  ^^P*  '* 

iSjii,eiJourn,hist  etlitt.  de  LiSge  ,  (^)  ^^''    ^l'  ^^^'  "" 
t.  IX  ,  pag.  222  et  seq. 


554  TRAGT.    DE    LOGIS    THEOLOGIGIS. 

vero  recentiores  Protestantes ,  ad  mysticismum  ac  pietismum 
nescio  quem  dilapsi ,  adeo  arctam  contendunt  unionem  esse  Dei 
cum  homine  justo ,  ut  substantialiter  Deum  cum  eo  conjungi , 
imo  et  cum  eo  fere  substantialiter  identificari  autument,  toti- 
demque  lieri  veluti  incarnationes ,  quot  justi  efficiuntur.  Objur- 
gant  proinde  Catholicos ,  quod  nimiam  Deum  inter  et  hominem 
distantiam  collocent ,  dum  nonnisi  accidentalem  unionem  pro- 
pugnant  inter  Dei  gratiam  et  animam  justi  (1).  Nimirum  semel 
ac  via  veritatis  deseritur ,  prona  est  ac  praeceps  ad  opposita  ex- 
trema  prolapsio;  Dum  vitant  stulti  vitia ,  incontraria  currunt, 

315.  Ad  5"*,  Dist,  Nempe  eo  ipso  quod  recens  protestantis- 
mus  supremo  gradu  fidem  se  possidere  jactat ,  omni  fide  desti- 
tutus  est ,  conc, ;  vere  fidem  possidet ,  neg,  Possidet  enim  subje- 
cttvum  fanatismumy  qui  novas  identidem  formas  assumet,  cum 
nova  quaeque  apud  illum  theoria  pra3valuerit»  Fides  protestan- 
tismi,  si  hoc  uti  nomine  velimus,  semper  temporalis  est,  ac 
proinde  nuUa^  quandoquidem  jugiter  pendet  ab  hominum  adin- 
ventis,  quse  eum  dextrorsum  aut  sinistrorsum  trahunt,  haud 
secus  ac  in  amphs  Africae  desertis  magni  illi  arenarum  cumuH , 
qui ,  prout  a  ventis  agitantur  et  compelluntur ,  et  sedem  immu- 
tant,  et  novas  perpetuo  formas  assumunt. 

PROPOSITIO  II. 

Ab  essentiali protestantismi  constitutione  ac  natura  necessario 

profluit  rationalismus ,  seu 

Si  protestantismus  est  verusj  falsus  est  christianismus. 

316.  Protestantismus,  qualisaLutheroprimum  prodivit ,  bifa- 
riam  spectari  debet ,  tum  nempe  in  essentia ,  seu  natura  et  con- 
stitutione  sua,  tum  in  sua  forma  exteriori  et  accidentali;  sub 

(1)  Recolantar  ,   qaae  nos   saperias  quo  sensa  ,  jaxta  pluriam  theologoram 

adnolavimas  de  hac  Dei  cam  homine  sentenliam ,  dici  possit  hajasmodi  anio 

conjanctione  per  charitatem  diffusam  aubstaniiali» ,  explicavimus. 
in  eordibut  nostris ,    n.    i3o,   ubi, 


PART.    111.    SEGT.     l.    CAP.    III.    DB    RAT.    POST.     FID,  555 

priori  respectu  rationalisticus  plane  fuit ,  ac  talis  prodivit  vel 
ab  ipsa  origine  sua ;  sub  posteriori  respectu  supernaturalisticus 
extitit. 

317.  Duo  porro  ad  propositionis  nostrae  veritatem  evincen- 
dam  a  nobis  praestanda  sunt,  primo  quidem  rationalisticum 
essentia  ac  natura  sua  protestantismum  esse,  adeoque  rationa- 
lismum  necessario  ac  sua  veluti  sponte  debuisse  ex  eo  promanare 
et  evolvi;  secundo  per  rationalismum  pessumdari  prorsus  totum- 
que  everti  christianismum ,  seu  Rebgionem  christianam.  Utrum- 
que  i^ovo  jure  etfacto  seu  theoretice  et  practice  ^^cMe  ostenditur. 

318.  Ac  primo  quidem  protestantismi  super  terram  apparitio 
supernaturalis  in  speciem  fuit ,  Bibhis  videlicet  innixa  ac  veluti 
pallio  symbolorutn  conleeldi.  Si  principium  tamen,  ex  quo  pro- 
divit  in  lucem,  si  spiritum,  qui  intus  alebat  totamque  agitabat 
molem ,  consideres ,  haec  nonnisi  rationahstica  fuerunt.  Sane 
Lutherus ,  rejecta  penitus  infallibiH  Ecclesiae  auctoritate ,  sufFecit 
eidem  spiritum  suum  privatum ,  seu  ut  modo  loqui  adamant , 
rationem  suam  individualem  ,  veluti  normam  ac  judicem  tum  in 
critica  biblica ,  tum  in  exegetica ,  tum  in  dogmatica,  proclama- 
vitque ,  ut  saepe  diximus ,  principium  hbertatis  et  examinis  in 
Rehgionis  negotio.  Jam  vero  in  hoc  proprie  natura  ac  vis  con- 
sistit  rationahsmi,  qui  profitetur,  rationem  principem  normam 
esse  credendorum  et  agendorum,  ita  ut  ista  ex  proprio  fundo 
statuere  debeat ,  judicare  ac  decernere ,  quid  sentiendum  sit 
de  Bibliis  eorumque  valore ,  nec  non  de  eorumdem  sensu ,  ut 
inde  eruat ,  quid  sit  in  Religione  tenendum.  Absque  hac  substi- 
tutione  nunquam  enatus  esset  protestantismus ,  imo  ne  concipi 
quidem  posset  (1).  Spectata  igitur  natura  ac  essentia ,  protes- 

(I)  Id  vidit  vel  ipse  auctor  protes-  ner  inSvitablement  le  rationdlisme ,  elc, 

tans  cit.  Histoire  critique  du  rationa'  Et  iterum  ,  pag.  4^9  :  On  a  vu  comme 

lisme  en  Allemagne ,  nempe  Amand  ^<^  rationalisme  est  sorti  tout  naturelle- 

Saintes,  qui,  pag.  7  scribit  :  QuoiquHl  »wcn<  de  la  reformation,  telle  que  Vont 

soit  vrai  de  dire,  logiquement  parlant,  /^*^^  Luther  et  ses  collaborateurs ;  c'est 

que  les principes  du  rationalisme  se  con-  ^^  /^****  ^^^  ^'^^*^  enferme  dans  le  bouton , 

fondent  avec  ceux  du  protestantisme ,  ou  ^^^^  ^'^^^^^  ^^  ^«  reforme  devait  se  pa- 

du  moins  quHls  en  dkoulent,  et  que  Veta-  ^^^ '  ^  ^  ^^^'^^  Q^^  ^'«^^**^  »»«  f^^  ^^^P^ 

hlissement  de  la  reformation  devait  ame-  «^«^«^«ow  developpement. 


556  TRACT.    DE    LOCIS    THEOLOGICIS. 

lantismus  non  est  nisi  rationalismus ,  larvatus  tamen  superna- 
turalismo,  qui  per  Biblia  et  symbola,  seu  fidei  professiones 
statuebatur.   Et  ha3C  quidem  jure. 

319.  Facto  porro  ,  prout  secundo  loco  proposuimus,  rationa- 
lismum  ex  protestantismo  progenitum  esse  atque  ad  perfectio- 
nem  adductum,  constat  ex  bistoria.  Protestantismus  enim  in 
auctore  ac  parente  suo  veluti  personiftcatus  est ;  quoniam  vero 
Lutberus  ,  vi  principii  a  se  constituti ,  uti  criticus  in  Bibliis 
expunxit  librorum  partem  e  censu  canonicorum ,  ac  proinde  divi- 
nitus  inspiratorum  (1);  uti  exegata  talem  Scripturis  sensum  sub- 
jectivum  afiinxit,  quem  sibi  in  illis  depreliendere  visus  est; 
uti  dogmaticus  illos  excogitavit  articulos  ,  qui  proprie  lutheranam 
doctrinam  constituunt  de  peccata  originali ,  de  amissione  liberi 
arbitrii ,  de  sola  fide  justificante ,  etc. ;  exinde  rationalismus  in 
triplici  sua  forma  critica ,  exeyetica ,  dogrnatica ,  veluti  ex  ger- 
mine  arbustum ,  quod  postea  in  arborem  crevit  omnesque  fructus 
suos  protulit,  evolutus  est. 

320.  Rationalismus  criticus  a  libris  deutero-canonicis  ad  proto- 
canonicos  progressum  fecit ,  ac  unum  post  alium  suis  ,  quibus 
inscripti  erant,  auctoribus  abjudicavit  tum  Veteris  tura  Novi 
Testamenti  libros  (2).  Inspirationem  penitus  abjecit ,  spectavitque 


(1)  Recol.  qusB  saperius  habentur  ,  Pauli  Romam  refertur  ,  et  interim  pro- 
part.  II,  sect.  i,  cap.  i.  miltit,   sive  a   se,  sive  ab  aliquo  alio 

(2)  Cfr.  ibid.  Porro  Protestantes  or-  citius  serius  submissum  iri  critico  exa- 
ihodoxi  adnisi  sunt  impugnare  Straus-  mini  tum  Acfa  Aposlolorum  tum  epi- 
siam  (qui  inficiatus  est  authenticitatem  stolas  omnes  Apostoli,  nempe  adea  ex- 
qoatuor  Evangeliorum,  conlendens,  ea  pungenda  e  numero  autbenticorum 
nonnisi  post  centum  annos  a  Christi  scriptorum.  Primam  epistolam  ad  Ti- 
morte  conscripta  esse)  ex  conformitate  motheum  omnino  Schleiermacher  reji- 
Evangeliorum  cum  actibus  Apostolo-  cit  ex  canone ;  cfr.  ejus  epist.  Ueher 
rum.  Atqui  vix  elapsus  annus  erat  a  den  sogenannten  ersten  Brief,  etc.  seu 
publicatione  P^itCB  J.  C,  quum  pro-  Ve  sic  nuncupata prima  epistola  Pauli 
fessor  Tubingensis  quaestionem  propo-  ad  Timoth,  Berol.  1807.  Wilcke  ne- 
8uit ,  utrum  critica  nihil  adhuc  posset  gat ,  Evangelia  Matlha^i  et  Joannis  ab 
soper  Acta  apostolica  et  in  epistolas  his  Apostolis  fuisse  conscripta ,  ac  dum 
Pauli?  Hinc  ipse  coepit  expungere  pos-  Straussio  se  opponit ,  in  pluribus  con- 
trema   capiia ,  in  qaibus  iter  Apostoli  venit  cum  ipso.  Cfr.  Hisi,  cnt,  etc. 


PART.    III.    SEGT.    I.    GAP.    III.    DE    RAT.    POST.    FID. 


557 


hos  libros  uti  opera  ac   monumenta  humanae  rationis  sese  ala- 
criterevolventis  (1),  erroribusque  tamen  omnigenis  adspersa(2). 

321.  RationaHsmus  eocegeticus  eventus  omnes  supernaturales 
naturah  prorsus  modo  exposuit,  vel  ad  mythos  historicos  aut 
poeticos  aut  historico-poeticos  reiegavit(3) ;  Mysteria  aut  in  Scrip- 
turis  reperiri  negavit ,  aut  tanquam  cesthetica  symbola  habuit  ac 
uti  prcesensiones  quasdam  relicjiosas  (4) ;  id  est ,  miracula ,  vati- 
cinia ,  Mysteria  plane  sustuiit  e  medio  (5). 

322.  RationaHsmus  dogmatici/s ,  perficiens  epurationes,  ut 
vocant ,  opus  a  Luthero  incoeptum ,  omnia  et  singula  temporis 
progressu  corrosit;  inficiatus  siquidem  est  divinitatem  Cliristi 
Jesu ,  eumque  inter  sapientes  seu  Gnosticos  aut  Essenios  connu- 
meravit  (6) ;  totam  evertit  satisfactionis  ac  redemptionis  oecono- 


pag.  igS.  Twesten  aiBrniat ,  nondnm 
claasum  esse  canonera  Scriptararara. 
Cfr,  op.  cit.  pag.  226  et  seqq.Gfrorer 
negat  valorem  historicam  triam  Evan- 
geliornm  Synopticorum,  Ibid.  191. 

(1)  Praeler  superias  dicta  loc,  cil. 
cfr.  quae  scripsimus  de  sjstemate  He- 
geliano. 

(2)  Juxta  Semlerum  aelate  Christi 
duae  factiones  erant  inter  se  contrariae, 
gnostica  et  jodaica  ;  Cbristns  venit  ad 
eas  conciliandas;  hinc  cum  iuveniretar 
in  faciione  judaica  ,  affectabat  Moysi 
obseqaium  conciliare ;  cum  vero  in  fac- 
tione  gnostica  reperiretar ,  insurgebat 
adversus  gentis  suae  praejudicia.  Post 
Christi  mortem  Petros  se  declaravit  pro 
factione  judaica  ,  Paulas  pro  gnostica. 
Quatuor  Evangelia  ,  quae  supersunt , 
favent  faetioni  judaicae;  quae  referebant 
Christi  sermones  in  favorera  factionis 
gnosticae,  perierunt,  si  excipias  illud 
Marci  (haeretici  gnoslici).  Epistolae  Pauli 
favent  gnosticismo.  Epistolae  catholicae 
Petri  et  Jacobi  scriptae  sunt  ad  fasio- 
nem  operandam  atriusqae  factionis.  Cfr. 


cit,   Hist,   critique ,  pag.    i^i  ?    ^4^ 
et  seqq. 

(3)  Recol.  superias  dicta  part.  11 , 
sect.  I ,  cap.  II. 

(4)  Ita  De  Wette,  ibid.  pag.  38.1. 

(5)  Ita  Eichhorn,  Gabler ,  Paulas, 
Bauer.  ExindeScherer  damnavit  omnes 
Prophetas  veluti  lotidem  impoatores , 
ita  ut  sine  ipsis  vera  fides  melius  fais- 
set  in  terris  constabilita.  Ibid.  214  et 
seqq.  Ex  quo  optime  concludil  Stap- 
tius,  in  suo  Convivio  Theoduli,  pag.  1 34» 
protestanlismum  hac  ratione  tollere  e 
medio  omnes  probationeschristianismi, 

(6)  Cfr.  Egregii  arliculi  recentiscol- 
lectionis  periodicae ,  quae  in  HoIIandia 
vulgatur  sub  titulo  De  Katholiek ,  etc. 
seu  Catholicus,  Ephemeris  religtosa, 
historica  et  litteraria ,  Jan.  1842, 
art.  I ,  Status  Protestantismi ,  pag.  8, 
Rohr,  in  suis  epistolis  super  rationa- 
lismo ,  spectat  Christum  ut  houiiuem 
ordinarium  ,  quin  necesse  sit  recurrere 
ad  eventus  supernatnrales  ad  ejus  na- 
tivitatem  explicandam.  Cfr.  Hist.cri- 
tiq,  pag.  278. 


558 


TRACT.    DE    LOGIS    THEOLOGICES. 


miam ;  Christi  resurrectionem  et  in  coelum  adscensum ,  futuramque 
proinde  corporum  resurrectionem  ac  finalejudiciumveluti  accom- 
modationem  judaicis  locorum  praejudiciis  traduxit  (1);  Apostolo- 
rum  doctrinam  tanquam  inutile  ac  perniciosum  doctrinae  Christi 
additamentum  spectavit  (2);  Baptismum  denique  ac  Coenam , 
praeter  Sacramenta  reliqua ,  veluti  ritus  mere  symbolicos  aut 
mnemonicos  adscivit  (3). 

323.  Et  haec  quidem  rationalismus  viilgarts  nuncupatus  (4); 
rationalismus  siquidem  ^wo^^^cm^  seu  sapiens  ac  intelligens  ^  ulte- 
rius  progressus ,  non  modo  symbolismura  omnem  ( fidei  confes- 
siones)  e  mediosustulit ,  sed  Kantii,  Schellingii ,  Hegehi  aliorumque 
transcendentahum  philosophiam  amplectens ,  eam  in  rehgionem 
invexit  atque  utramque  simul  permiscuit.  Mectus  porro  hujus 
adoptionis  extiterunt  identitas  philosophiae  ac  rehgionis,  destru- 
ctio  omnimoda  christianismi  historici  seu  reahs,  suffectio  reli- 
gionis  philosophicae ,  ex  sola  nempe  moralis  aut  inteUigentis  naturae 
humanae  constitutione  depromptae  (5) ;  Christus  jam  non  est  nisi 


(1)  Ita  Eberhardt ,  HofFler,  Gabler, 
L.  Nitzch  ,  Wegscheider  ;  jaxta  Kan- 
tianos  sunt  totidem  allegoriae ,  joxta  de 
Wette  mors  expiatoria  Christi  Jesu  de- 
bet  esse  symbolum  conformitatis  et  re- 
coDciliationis  omnium  oppositionam  in 
campo  sensus  religiosi.  Ibid.  pag.  ^io» 

(2)  Bohme  tribuit  rationalismum 
Christo,  supernaturatismum  vero  Apo- 
stolis ,  in  op,  Die  religion  J.  C  aua 
den  Urkunden,  seu  Religio  /.  C.  e 
documentis  originariis,  Halle  i825. 
Hisi,  crit.  cit.  pag.  260.  Eckermanu 
censet ,  satins  esse  uti  solis  doctrinis 
Christi ,  rejectis  Apostolis ,  ad  se  prae- 
cavendum  ab  errore.  Ibid.  pag.  2^y, 

(3)  Cfr.  quae  ecripsimus  in  tract.  De 
Bapt,  et  De  Eucharist, 

(4)  Distingaitur  siqaidem  nanc  ra- 
tionalismas  in  vulgarem ,  empiricum  , 


gnosticum  ac  mysticum, 

(5)  Rationalismus  modernas  sive  gno- 
sticus  dici  potest  Theologia  absorpta  a 
philosophia.  Christianismus  juxta  hunc 
rationalismum  non  est  nisi  gnosticis- 
mus  ,  qai  triumphavit  de  judaismo; 
contra  vero  juxta  Gfrtirer,  non  est  nisi 
purus  judaismus,  excepto  dogmate  de 
Messia.  Paulusius  non  reperiebat  in 
Evangelio  nisi  metamorphoses  orienla- 
les,  Ast  De  Wette  affirmat ,  christianis- 
mum  osse  Judicium  ideale  sine  omni 
rationabili  basi.  Ita  ceteri  ejusmodi 
scriptores  juxta  varium  rationalismi  ge- 
nus,  quod  unusquisque  sectatus  est.  Cfr, 
documenta  in  cit.  Hist.  critique  dura- 
tionalisme,  etc.  pag.  328  ,  21 1 ,  191 , 
2i3,  etc.  Haec  quidem  opera,  conti- 
nens  4^9  paginas  ,  tota  est  de  hoc  ar- 
garaento ,  et  tamen  non  est  nisi  speci- 


PART.  III.  SEGT.  I.  CAP.  III.  DB  RAT.  POST.  FID. 


559 


idea  humanitatis  in  homine  et  per  hominemhistoricum  expressa(l)j 
Dei  cum  universo ,  potissimum  vero  cum  humanitate  identitas , 
individualitatis  extinctio ,  seu  ut  verbo  dicam ,  pantheismus  sive 
materialis  sive  ideahsticum  proclamatus  est  (2);  subjectivismus 
demum  aut  objectivismus  absolutus  ,  aut  etiam  subjeclum-objec^ 
tum  absolutum ,  fuit  per  gnosticum  hunc  rationalismum  Chri- 
stianismo  historico  substitutum  (3). 


men  mnlto  amplioris  ac  profandioris 
operis ,  qaod  hac  in  re  confici  posset , 
praesertlm  si  acatholicoviro  sasciperetar. 
(1)  Ita  praeter  Straassiam,  Edelmann, 
qai  illam  praecessit ,  nisasqae  est  de- 
monstrare,  Christnm  non  esse  nisi  re- 

prcesentantem  rationis  sen  sapientias , 
Dei ;  ibid.  pag.  86.  Jnita  Bretschnei- 
derum  Christas  repraesentabat  ideam 
hominis  religiosi,  qua  de  caasa  dictus 
est  filius  Dei ,  docuilqae  cetero^  ad 
eamdem  sibi  promerendam  qualifica' 
tionem ;  ibid.  pag.  2^1,  Juxta  Daub 
Christus  in  excellenliori  gradu  possedit 
identitatem  conscientice  divince  et  hu-' 
mance ,  quo  sensu  Deus  factus  est  homo ; 
forma  proinde  ejus  apparitionis  super 
terra  est  factum  historicum  christia- 
nismi.  Ita  in  Theologumenis  S,  Doc^ 
trinoB  deReligione  christiana,  Heidel- 
berg  1806.  Strausaius  demum  in  sua 
Dogmatica ,  quam  vnlgavit  post  f^itam 
Jesuy  nititur  ostendere,  Christum  he- 
gelianum  (conceptum  scilicet  in  idea 
philosophica )  in  perpetuum  deletarum 
Christum  evangelicum»  Ibid.  pag.  35o. 
Juxta  De  Wette  divinitas  Christi  spec- 
tari  nequit  nisi  tapiquam  idea  cesthetica; 
ibid.  pag.  408.  Omitto  aliorum  placita , 
qui  Christum  traducunt  Teluti  homi- 
nem  spectantem  ad  societatem  secre- 
tam ,  a  qaa  liberari  non  potait  ab  in- 

^  fami  nece ,  aliaqae  ejasmodi ,  qaae  yel 


referre  taedet.  Cfr.  cit.  artic.  Ephem, 
HollandiccB,  Interim  ex  his  levibas 
lineamentis  colligere  poteris  ,  quinam 
sintfructusProlestantismi,  nempe  apo- 
stasia  a  Christo  et  christianlsmo  universo. 
Oh  !  si  Lutherus ,  beatus  ille  megalan- 
der,  nt  eum  vocant  Protestantes ,  pos- 
set  consurgere  ad  videndum  opus  suuml 
Attamen  quot  inter  ipsos  adhuc  debla- 
terant  adversua  superstitionem  Ecclesiae 
Romanae ,  illius  nempe  Ecclesiae ,  sine 
qua  actum  prorsus  esset  de  christiana 
Religione ,  ut  fatetur  vel  ipse  Tigurinas 
minister  prctestans  Lavater,  in  epist. 
ad  com.  de  Stolberg  data  ,  cujus  haEC 
verba  sunt  ;  Je  venere  VEglise  catholi- 
quecommeun  antique  et  majestueux  Mi- 
fice,  qui  conserve  les  traditions  primi- 
tives  et  des  titres  precieux,  La  ruine  de 
cet  edifice  serait  la  ruine  de  tout  le  chris" 
tianisme.  A^ud  l'Univers,Qj  mn  1842. 

(2)  Recolantur,  quae  paulo  ante  scri- 
psimus  de  Hegelismo  et  pantheismo.  His 
principiis  rationalismi  gnostici  innixas 
Schleiermacher  in  sms  Sermonibus  con- 
cludebat ,  vitium  esse  patare  animam 
immortalem  esse  in  sensn  existentiae 
sen  durationis  individualis ;  anima  si- 
qnidem  non  est  pro  theologia  speca- 
lativa  nisi  portio  quaedam  absoluti,  quae 
in  ipsum  refandi  debet.  Cfr.  Hist,  eri- 
tique  du  ration.  pag.  ^i3. 

(3)  Hac  referantar  pariter ,  qase  sa- 


560  TRAGT.    DB    LOCIS    THEOEOGICIS. 

324.  Quae  cum  ita  se  habeant,  juverit  ita  concludere  :  per 
protestantismum  ,  a  Luthero  adornatum  ac  in  ipso  perso7iifica- 
tum^  rationahsmus  tum  viilyaris  tum  gnosticus  in  suo  germine 
ac  embryone  deUtescebat,  aut  etiam  si  lubet,  veluti  protestan- 
tismi  anima  latens  una  cum  exteriore  supernaturalistica  forma , 
veluti  corpore ,  necessario  et  ex  intima  ejusdem  protestantismi 
natura  ortus  est.  Eadem  porro  exigente  natura  ,  labente  tem- 
pore  evolvi  coepit ,  magis  deinde  ac  magis  ex  latebra  seu  invo- 
lucro  ,  quo  tegebatur,  sese  manifestavit ,  donec  ad  maturitatem 
adductus ,  symbolicum  omne  supernaturahsticum  pallium  seu 
integumentum  dilaceravit  ac  exuit  ,  nativamque  suam  indolem 
patefecit.  Atqui  rationalismus  ex  demonstratisy?/re  et  facto ,  a 
priori  et  a  posteriori,  theoretice  et  practice  necessario  secum 
fert  totius  christianismi  extinctionem.  Ergo  rite  concludimus ,  ex 
protestantismi  essentiali  natura  necessario  profluere  rationahs- 
mum ,  seu  quod  idem  est ,  si  verus  est  protestantismus ,  falsus 
est  christianismus  (1). 

325.  Sic  nempe  horrendam  justissimus  Deus  ultionem  sumpsit 
de  perdueliibus  ejusmodi  Ecclesiae  filiis,  qui  superbia  incredibiii 
tumentes  ,  intemeratam  Cliristi  sponsam  suamque  matrem  erro- 
ris  arguere  non  dubitarunt.  Excaecati  enim  sunt,  evanuerunt 
in  cogitationibus  suis ,  ac  dicentes ,  se  esse  sapientes  ,  stulti  facti 

perins  attulimns  de  Hegelismo  et  Neo-  mas  attulisse  regno  Chrisli ;  efr.  Hht^ 

eclecticismo.  Cfr.  Hist,  critiq.  pag.  35i  crit,  pag.  iSg.  Schleiermacher  et  ipse 

et  seqq.  Sane  paucos  ante  dies  secta-  fassos  est ,   opera   reformationis  aedifi- 

tores   philosophiaB    hegelianae    Berolini  cium     christianismi    dilapsum     esse  , 

protestati  sunt ,  ut  clamori  propriae  con-  ibid.  1^4  ^t  seqq.  Demum  aliis  orais- 

scientiae  satisfacerent  et  vitarent  hypo-  sis,  brevitatis  gratia,  auctor  ipse ,  queoi 

crisin ,  se  nolle  deinceps  pertinere  ad  saepe  allegavimus  historiae  criticae  ratio- 

ullam  religionem,  quipperevelaliones,  nalismi  ,   pag.    4oi  ,    aperte   scribit   : 

quibus  innitontur    religiones   positivae  Si  Von  ne  se  laisse  pas  diriger  par  Ves- 

(historicae  ),  non  sunt  nisi  fabulje.  Cfr.  prit  de  parti,  on  confesse  egalement  que 

Ami  de  la  Relig.  Juill.  1842 ,  pag.  89.  la  religion,  telle  que  les  rationalistes  ont 

(1)  Hoc  ipsum  fassi  sunt  non  pauci  voulu  la  conserver  ou  retablir,  n^etait 

protestantes  ,  uti  Semler,  qui  declara-  pasm4meVomhreduchristianisme4van- 

bat ,  reformatores ,  dum  ideam  Eccle-  gelique  et  traditionnel. 
siaedocentis  destruxerunt ,  ruinasmaxi- 


PART.    III.    SEGT.    I.    GAP.    III.    DB    RAT.    POST    FID.  561 

sunt ,  ac  plane  traditi  et  ipsi  in  desideria  cordis  eorum ,  ut  faciant , 
quae  non  conveniunt  (1). 

DIFFICULTATES. 

326.  Obj.  1°  Adeo  genuinus  protestantismus  ab  omni  ratio- 
nalismi  labe  alienus  est,  ut  ab  ortu  suo  philosopbiam  omnem 
omiiemque  rationis  usum  a  cbristiana  Religione  ebminaverit , 
atque  etiamnum  rationalismum  veluti  sibi  extraneum  validis- 
sime  oppugnet.  2®  Scopus  et  objectura  reformationis  baud  fuit 
destriictionis  sed  epuratiGnis ,  Ecclesiam  scilicet  liberandi  a  pon- 
tificia  tyrannide  foedisque  abusibus ,  qui  ex  illa  promanarant. 
3<*  Quapropter  non  libertatem  absolutam  ac  independentiam 
proclamavit  ,  sed  illam  solam ,  qua  Cbristiani  ab  usurpata  illa 
dominatione  eriperentur.  ^^  Hinc  regulam  fidei  proximam ,  ad 
quam  dogmata  omnia  exigi  deberent ,  Ecclesiam  trium  quatuorve 
priorum  seculorum  protestantismus  constituit.  5°  Si  qui  proinde 
liberioris  ingenii  bomines  in  sinu  protestantismi  insurrexerunt 
adversus  symbolum  augustanum ,  bi  desciverunt  plane  a  prote- 
stantismi  indole  et  constitutione  ,  perinde  ac  desciscunt  Catholici 
illi,  qui  in  Ecclesia  pontificia  adoiiuntur  articulos  ,  quos  illa 
profitetur.  6°  Nec  obstat ,  nonnuUas  inter  communiones  prote- 
stantes  identidem  circa  symbolum  mutationes  conligisse ;  bae  siqui  - 
dem  accidentales  sunt,  nec  ullo  modo  fidei  substantiam  attin- 
gunt.  7«  Quam  vero  absurda  sit  conclusio  praestituta ,  si  verus 
est  protestantismus ,  fahum  esse  christianismum  ^  inde  apparet, 
quod  eadem  facile  intorqueri  adversus  Ecclesiam  pontificiam  pos- 
set ;  Ecclesia  pontificia  tot  ceteros  inter  errores  docet  idololatriam 
in  cultu  Sanctbrum,  evacuat  crucem  Christi  per  dogmata  sua 
de  necessitate  bonorum  operum,  satisfactionis ,  Sacrificii  missae, 
etc;   ergo ,  si  vera  est  Ecclesia  pontificia  falsus  est  christia- 

(1)  Sane  Steinbart  unos  ex  ipsis  con-  in  his  terris  homini  facere  ,  ham  ante 

cludebat ,  Religionem  christianam  cum  orania   «e««ui   debet   satisfieri  j    qoia 

similis  sit  alteri  cuicumque  inslituiioni  sola  voluptas  vere  ea  est,  quae  accom- 

(paganismo,  islamismo ,  etc. ),  ut  ha-  modata  sit   miserae  humanitati.    Ibid. 

beataliquem  valorem,  deberegaadiani  pag.  44^* 

T.  IX.  36 


562  TRACT.    DE    LOCIS    THEOLOGIGIS. 

nismns,  8^  Sequeretur  praeterea  ex  illa  conclusione ,  satius  esse 
omni  valedicere  christianismo  quam  profiteri  protestantismum , 
quod  profecto  nemo  sanus  dixerit ,  prgesertim  cum  tot  honesti 
piique  viri  in  sinu  protestantismi  efilorescant,  quot  vix  reperies 
in  catlioliscismo.  Ergo. 

327.  Ad  1™,  Dist,  Protestanlismus  in  sua  parte  rnateriali 
spectatus ,  trans.;  in  sua  parte  formali ,  neg.  Nec  enim  abnui- 
mus,  protestantismum  prodiisse  magno  symbolorum  apparatu 
ac  supernaturalistico  fuco  ornatum ,  hostilemque  ab  ortu  suo 
rationi  ac  omni  phiiosophiae  se  praebuisse ,  seu  nihilismum  esse 
professum.  Ast  haec  non  fuit  nisi  forma  protestantismi  exterior , 
ac  pallium,  ut  ita  dicam,  quo  indutus  in  scenam  prodivit.  Age 
vero ,  et  intimam ,  formalem  ac  essentialem  protestantismi  natu- 
ram  et  constitutiouera  expende.  Nonne  Lutherus ,  ac  per  ipsum 
et  in  ipso  protestantismus  universus  hoc  sibi  veluti  essentiale 
principium  ^  hoc  sibijus  arrdgavit ,  fidem  objectivam  et  histo- 
ricam  sibi  subjiciendi ,  ac  symbola  varia  cudendi  manca  ,  immi- 
nuta  ac  diversa  ab  iis,  quae  Ecclesia  catholica  a  tota  retro 
antiquitate  profitebatur?  Hoc  autem  quid  aliud  fuit  quam  pro- 
prise  ac  individuali  rationi  totum  in  fidei  rebus  arbitrium  supre- 
mamque  potestatem  deferre ,  in  quo  sita  est  rationahsmi  origo 
et  natura?  Quod  si  eodem  tempore  protestantismus  beilum  indixit 
rationi  ac  philosophise ,  si  nihilismum  professus  est,  id  nil  aliud 
ostendit  quam  sibi  protestantismum  non  constitisse,  cumulum- 
que  esse  contradictionum  et  absurditatum.  Si  demum  ad  hsee 
protestantismus  historicus  repellit  a  se  ac  impugnat  rationalis- 
mum ,  jure  naerito  a  rationaHstis  incohserentiae  arguitur  ac  pugnas 
cum  ipso  formali  protestantismi  principio ;  merito  insuper  repre- 
henditur ,  quod  non  ex  vero  spiritu  protestantismi  se  gerat ,  sed 
ex  cupiditate  privatoque  studio  partium  (1). 

(1)  Ut  omnis  amoveatur  ajquivoca-  luli  basim    novae  reformationis  posne- 

tio,*notandam  est,  neque  Lolheram ,  rnnt  ,    necessario    totum    rationalismi 

neqne  ejus  cooperatores  aat  intendisse  opas,  ac  proinde  destractionis  christia- 

aut  praevidisse  abyssum  ,  in  qaam  se  nisrai    involvebat.    Hinc   Wegscheider 

conjiciebant ,   aut  si  videranl ,  exhor-  opos  snum  Piis  manibus  Martini  Lu-  ?, 

raisse  ;,attamen  principiam  ,  quod  ve-  iheri,  libertatiscogitandi  adsertoriSf»», 


PART.    III.    SECT.    I.    GAP.    III.    DE    RAT.    POST    FID.  563 

328.  Ad  2™,  Dist,  Scopus  et  objectum  apparens  fuit  epura- 
tioms  j  conc.;  verum,  Jieg,  Reformatio  seu  epuratio  Ecclesiae  ab 
abusibus  /uit  utique  prsetextus ,  ut  in  ceteris  haeresum  antesi- 
gnanis  (1),  ita  et  in  primis  protestantismi  auctoribus,  quo  tege- 
rent  propriam  perduellionem  ac  populis  fucum  facerent ;  ast  cito 
haec  larva  cum  ab  iilis  tum  ac  istis  decidit ,  talesque  prodierunt , 
quales  reipsa  erant ,  id  est ,  in  omhia  vitia  projecti  et  effusi. 

329.  Ad  3™,  Ne(j.  Eamenim  proclamavit  Hbertatem  et  inde- 
pendentiam ,  quae  satis  esset  ad  subigendam  rationi  individuali 
fidem  objectivam.  In  hoc  enini  sistit  controversiae  cardo ,  utrum 
protestantismus ,  cum  spiritum  suum  privatum  suffecit  uti  nor- 
mam  credendorum  et  agendorum ,  se  judicem  arbitrumque  fidei 
ac  morum  constituerit  nec  ne ;  jam  vero  cum  hoc  negari  nequeat, 
quid  ad  nos ,  si  consectaria  omnia ,  quae  in  iilo  principio  suo 
rationahstico  uecessario  continebantur,  statim  non  deduxerit? 
Satis  est  in  omni  re  principium  statuer«;  tempus  deinde  ho- 
minumque  subacta  ingenia  illud  evolvunt ,  ac  ad  maturitatem 
adducunt,  id  quod  nimis  reipsa  contigisse  novimus. 

330.  Ad  4«»,  Dist,  Ecclesiam  trium  aut  quatuor  priorum  secu 
lorum»uti  normam  ac  regulam  fidei  proximam  constituit  temere 
et  ex  arbitrio ,  conc*;  sohdo  fundamento  innixus,  neff.  Cum 
ahas  jamdiu  ejusmodi  commentum  exploserimus ,  non  est  cur 
iterum  pluribus  illud  persequamur.  Siquidem  Ecclesia  aut  nun- 
quam  aut  seraper  fuit  et  est  infaUibihs  fidei  regula.  Haeretici 
antiquiores  potuissent  eadem  ratione  exceptionem  opponere  Eccle- 
siae  ,  quum  tertio  aut  quarto  seculo  eos  damnavit  atque  protrivit. 
Antiquitas  sane  tota  commentum  hoc  penitus  ignoravit.  Quaestio 
denique  moveri  potest  ,  utrum  Ecclesia  ilhs  secuhs  hanc  vel 
illam  doctrinam  tradiderit  ,  et  nullus  unquam  controversiae 
exitus  erit  (2). 

qui  rationi  humance  suumjua  vindi-      gieux  rancien  paganisme  modifiL 
cavi;,  dicatnm  Yoluit.  Gontra  vero  au-  {\)C^r. Ilist.dupapelnnocent.I/l, 

cXor Historicecriticce rationalismi^esim  ■  Frid.  Harter,  tom.  ui,  liv.  xiv,pag. 4 
nnncapavit:  A  toua  les  amis  duchris-     et  seqq. 

tianisme,  a  tous  ceux  qul  ne  vou-  (2)  Sao  loco  audivimos  Gibbonium 

draient  pa$  voir  dans  le  monde  reli'     ipsam  fatentera  ,  germina  papismi ,  id 

36. 


564  TRA.CT.     DB    LOGIS    THEOLOGICIS. 

331.  Ad  5«»,  Neg.  Et  nego  paritatem,  quam  instituunt  Pro- 
testantes  inter  eos ,  quos  vocant  liberioris  ingenii  homines,  et 
Catholicos ,  qui  insurgunt  adversus  Ecclesiae  fidem.  Etenim  illi 
idcirco  sunt  symboUim  augustanum  adorti ,  quia  adversus  prin- 
cipium  libertatis  examinis ,  quod  constituit  essentiam  protestan- 
tismi,  statutum  illud  fuerat ,  et  quidem  ab  hominibus  privatis 
nuUa  poUentibus  auctoritate ,  quge  obhgationem  inferret ,  ac  vi 
rationalislici  principii ,  quod  facto  destruebant.  CathoHci  e  con- 
verso  insurgunt  adversusprincipium  auctoritatis  ,  quodconstituit 
essentiam  catholicae  Religionis.  Nulla  igitur  intercedere  paritas 
inter  utrosque  potest. 

332.  Ad  6™,  Dist.  Mutatfones  illae  accidentales  sunt ,  ex  pro- 
lesl3in\ismi  principio ,  conc;  in  se,  neg,  Etenim  semel  ac  Prote- 
stantes  rationem  individualem  proclamarunt  fidei  normam  ac 
regulam  principem ,  cum  jam  de  fidei  substantia  actum  sit , 
eo  sensu  quaevis  aliae  innovationes  dici  accidentales  possunt.  Ast 
non  ita ,  si  spectetur  res  in  se ,  in  ipsa  fidei  natura ,  in  motivo 
suo  formali y  quod  non  est  nisi  auctoritas  Dei  revelantis ;  a  qua 
nempe  vel  minimum  desciscere,.atque  objectum  revelationis  vel 
in  minimo  articulo  pro  lubitu  immutare ,  idem  est  ac  substan- 
tiam  ipsam  fidei  aggredi  ac  infringere.  Accedit ,  mutationes  , 
quas  vocant  adversarii  accidentales,  relativas  esse.  Nam  pro  Ana- 
baptistis  accidentaHs  plane  mutatio  est  valor  paedobaptismi ;  pro 
Socinianis  negatio  omnium  Mysteriorura ,  et  ita  porro.  Quofit, 
ut  per  hujusmodi  mutationes  accidentales  fides  omnino  concidat 
ac  evanescat  (1). 

est,  catholicismi ,  primis  Ecclesiae  se-  est,  Catholicos  contendereadversasPro- 

calis  jam  vigaisse,  prout  et  alii  incre-  testantes  fidei  articulos  omnes  in  pri- 

dali  et  protestantes  fassi  sunt,  potias  maeva.traditione   contineri.  Absurdam 

Newtonnra  vide  vol.  1 ,  pag.  25i.Con-  itaque  undeqaaque  se  prodit  arbitra- 

tra  vero  jaxta  Semlerum  ab  aetate  apo-  riam  istud  primitivorom  Protestantium 

stolica  nsqae  ad  secalum  reformationis  aystema. 

perseveravit  fosio  judaisrai  et  gnosticis-  .        (1)  Sane  Bretschneider,  insuo  iJfa- 

mi ,  qaae  facta  est  opera  Episcoporam^  nuali  dc^maticcB  Ecclesice  evangeliccs 

qai  in  conciliam  convenerant  in  ipsis  lutherance ,  tom.  i,  edit.  1889,  rejicit 

Gcclesise  incunabulis.  Notam  deniqae  omnem  admissionem  param  ac  sensi- 


PART.    III.    SEGT.    I.    GAP.    III.    DE    RAT.    POST    FlD.  565 

333.  Ad  7™,  Ne(j,  Haec  enim  retorsio  jam  supppnit,  praefe- 
rendum  esse  judicium  individuale  auctoritati  Ecclesias.  Hoc  enim 
sublato ,  nulla  amplius  fieri  retorsio  potest.  Aecusant  porro  Pro- 
testantes  Ecclesiam  idololatriae  ac  superstitionis  quoad  cultum 
Sanctorum  eodem  plane  jure,  quo  Presbyteriani  illam  ejusdem 
criminis  incusant  ob  adorationem  Christi  in  Eucharistia ,  quo 
Sociniani  ob  adorationem  Christi  ipsius,  et  ita  deinceps  (1), 

334.  Ad  8™,  -/Ve^.  sequelam ;  etenim,  si  Patres  censuerunt, 
mehus  fuisse  ethnicas  gentes  profiteri  vel  ipsum  poiytheismum 
atque  idololatriam  quam    atheismum,    quanto  magis   Catholici 
jure  censent ,    mehus   esse  speciem    saltem  ac  veluti  umbram 
christianismi  a  Protestantibus  teneri  quam  omnem  penitus  chri- 
stianismum  abjici?  Piaesertim  cum  plures  in  protestantismo ,  ex 
classe  potissimum  rudiorum ,  spiritu  saltem  spectent  ad  Eccle- 
siam  cathohcara  ,  quotquot  sciiicet  ignorantia  invincibih  iaborant 
de  falsitate  propriae  sectae.  Quoad  rehquos,  ipsi  viderint;  Deus 
eos  judicabit.  Ceterum  catholici  sequelam  hanc  dimittunt  Pro- 
testantibus  atque  schismaticis ,  qui ,  furore  perciti  adversus  Eccle- 
siam  cathohcam ,  maluerjint  aut  malunt  subditos  suos  permanere 
in  paganismo ,  islamismo  et  judaismo ,  quam  permittere  ut  Ca- 
thoHci  missionarii  illos  ad  veram  Christi  fidem  perducant  (2). 
Vere  sola  Ecclesia  cathohca  mater  est, 

bilem  veritatam  revelalarnm  ,  qnia  le-  Christolatiiam  ac  bihliolatriam  in  ge- 

ges  Datarales  mentis  Lumanse  sant  in  nere  esse   impedimenta ,   qoae   aaferri 

oppositione   cum   factis  in  revelatiione  absolute  debenl ,  atque  ad  secalam  nos- 

contentis.  Eckermann ,  in  saa  Dogma-  tram  spectare  asciam  iramittere  omni- 

f«ca,  tom.  I ,  pag.  71 3,  agensde  arti-  hus   his   svperstitionihus.   Cfr.    Hist, 

calis  fundamenlalibus  ,   censet ,  solam  crit.  pag.  277. 

existentiam     Dei     sufficientem     esse.  (2)  Cfr.  quae  scripsimus  in  tract.  De 

Schleiermacber  fatelur  ,  omnes  myiho-  matrim.  cap.  iv  ,  prop.  m.  Potius  post 

logias  non  esse  quoad  suum  fandum  hactenus  dicta  juverit  sciscitari  a  ple- 

nisi  monotheisticas  et  christianas,  apud  risque  Protestantibus  ,  in  quem  fmem 

Araand    Saintes  ,  ^w^    critiq,    cit.  tandem  tot  impensis  diffundere  satagant 

pag.  364.  ■  Biblia  ,  in  quao  non  credunt,  propa- 

(1)  Henke,  m  o^,  Lineamenta  in-  gare  christianismum  ,   quem   funditus 

stit.  fidei  Christ,  histor.  critic.  flelra-  labefactant  ac  destruunt,  Catholicos  de- 

stad  1795,   scribere  veritas  non  est,  muro  pervertere,   nisi  ut  totidem  apo- 


566 


TRAGT.    DE    LOCIS    THEOLOGICIS, 

SECTIO  11. 


DE  METHODOLOGIA. 

335.  Institutum  nostrum  sectantes,  postremo  hoc  loco  age- 
mus  de  applicatione  eorum ,  quse  hactenus  exposuimus  ac  vin- 
dicavimus  ,  quatenus  nempe  theologus  in  usum  suum  convertere 
possit  ac  debeat ,  quae  de  locis  seu  fontibus  theologicis  consti- 
tuta  sunt.   Ne   vei*o  in  incertum  vagemur ,  accurate  definienda 
occurrunt,    quae  ad   id   conferre  queunt.  Sunt  autem  theologi 
fnunusj  methodus  et  mstrumenta,  Ex  munere  enim,  quod  theo- 
logo  incumbit ,  facile  dignosci  poterit,  qua  uli  debeat  methodo 
ad  illud  explendum ;  ex  munere  autem  ac  methodo  ,  quibus  demum 
instrumentis  ei  opus  sit ,  ut  finem  sibi  propositum  recte  ac  fru- 
ctuose  assequatur.  De  singulis  proinde  in  totidem  capitibus  dis- 
seremus :  cum  tamen  ad  finem  nobis  properandum  sit ,  nonnisi 
potiora  continenti  oratione ,  eaque  summis  veluti  labiis  deliba- 
bimus. 


statas  faciaut  a  Christo  ejasqae  religione? 
Qaare  demum  modis  omnibas  missio- 
narios  catholicos  impediant,  ne  Chri- 
stam  annancient?  Vere  istis  hominibus 
aptantur  Apostoli  verba ,  i  Thess.  ii ,  i6 : 
Prohibentes  nos  gentibus  loqui,  ut 
salvcB  fiant ,  ut  impleant  peccata  sua 
semper ;  pervenit  enim  ira  Dei  super 
illos  usque  in  finem.  Attamen  Borus- 
s\x  Rex  et  sic  dictus  Archiepiscopas 
Gantaariensis  conjunctis  viribus  adni- 
tuntur  abortum  illum  ,  quem  Episcopum 
Hierosolymitanam  vocitant ,  constitaere 
protectorem  et  adjutorem  omnium  An- 
glicanorum  et  Evangelicorum ,  qui  eo 
se  conferrent  ad  conversionem  Israeli- 
taram.  Qais  porro  non  miretur  novam 
hunc  Episcopum  anglicanp-evangelicum 
el  evangelico-anglicanura ,  id  est,  biceps 
monstram  neutrias  generis  ;  et  quidem 
dum   anglicani    protestantur    adversas 


evangclicos  tanquam  dissidentes ,  et 
evangelici  invicem  a  se  repellunt  an- 
glicanos  uti  semi-pontificios!  Cfr.  U  U- 
nion  catholique,  9  Mars  1842,  et 
VUnivers,  20  Juillet  1842.  Ceterum 
proselytismus  Israeiilarum  non  est  nisi 
velamen ;  vera  quippe  ratio  hujus  insti- 
tutionis  est  abducere  Catholicos  ab  Ec- 
clesia  ,  id  est ,  a  Christo.  Si ,  quis  prae- 
ter  ea ,  quse  hactenus  de  protestantismi 
natura  et  phasibus  evulvimus ,  plura 
adhuc  discupiat ,  consulat  aliud  egre- 
giam  opus  germanice  edilum :  Ferglei- 
chende  Darstellung  des  Protestantis- 
musy  ins  Besondere  des  Lutherischen 
mit  sich  selhst ,  etc.  seu  Expositioi 
comparaiiva  protestaniismi ,  ac  spe- 
ciatim  Lutheranismi  secum  ipso ,  etc, 
Mogunt.  1887  ,  auctore  Th.  Jos.  He- 
berling. 


PART.    III.     SECT.    II.    CAP.    I.    DE    THEOL.    MUN  567 

CAPUT  I. 

DE    THEOLOGI    MUHERE. 

336.  Munus  theologi  triplici  praesertim  ratione  spectati  potest; 
aut  enim  ipse  in  catholicse  fidei  dogmatibus  rite  exponendis, 
propriisque  illorum  argumentis  firmandis ,  nec  non  conclusio- 
nibus  ex  iis  legitime  eruendis  operam  ponit ;  aut  intimos  illorum 
nexus  ac  intrinsecas  rationes,  quantum  humanae  mentis  capa- 
citati  datum  est ,  inquirere ,  atque  illustrare  adnititur;  aut  demum 
in  aciem  descendens ,  eadem  dogmata  adversus  impugnatores 
omnes  tuetur ,  contrariasque  rectae  fidei  opiniones  quascumque 
evertit.  Primum  dici  potest  theologi  munus  stricte  dogmaticum  , 
alterum  speculativum  ,  tertium  denique  polemicum.  Plerumque 
vero  theologus  triplex  istiusmodi  munus  simul  conjungit. 

337.  Quidnam  porro  praestare  possit  theologus ,  quaeque  ilU 
leges  ac  Hmites  servandi  sint ,  ubi  dogmatico  ac  speculativo 
raunere  fungitur,  satis  ex  iis  liquet,  quae  persecuti  sumus  in 
capite  III  sectionis  antecendentis.  Aliquid  hic  potius  addimus 
de  tertio  illo  theologi  officio ,  quo  manus  conserere  debet  cum 
cathohcae  veritatis  impugnatoribus ;  in  quo  nimirum  pro  diversa 
adversariorum  specie  diversa  item  ratione  officium  suum  expleat 
necesse  est.  Hi  porro  adversarii  sunt  aut  infideles,  aut  haeretici , 
aut  etiam  catholici  neolpgismum  ac  novitates  consectantes ,  qui- 
bus  sincera  catholica  doctrina  labefactari  quoquomodo  possit. 

338.  1°  Si  igitur  ipsi  agendum  cum  infidehbus  aut  increduhs 
sit,  veritatem  ac  divinitatem  christianae  Religionis  iis  omnibus 
argumentis  ostendet ,  quibus  evincitur ,  Deum  supernaturali 
modo  hominibus  suam  dedisse  revelationem ,  quaeque  suo  vin- 
dicavimus  loco.  Si  Judaei  fuerint ,  ex  Veteri  Testamento  evincet, 
proniissum  expectatumque  fuisse  Messiam ,  qui  certo  ac  praefi- 
nito  tempore  advenire  debuit;  ex  coUatione  autem  utriusque 
foederis  ceterisque  omnibus  adminiculis  ostendendum  erit ,  hunc 
nec  alium  fuisse  aut  esse  posse  praeter  J,  C.  Nazarenum.  Ita 
vero  semper  suam  instituere  pugnam  debet ,  ut  ex  principiis  ab 
adversario  admissis  continenter  procedat. 


568  TRAGT.    DE    tOGIS    THEOLOGICIS. 

339-2«  Sin  vero  illi  sit  adversus  hsereticos  dimicandum , 
attendi  apprime  debet ,  utrum  id  fiat  ante  vel  post  latam  ab 
Ecclesia  definitionem.  Porro  si  ante  definitionem  impugnare 
theologus  debeat  novatores  ,  inspicienda  illa  est  natura  yeritatis, 
quae  ab  haereticis  impetitur;  interdum  enim  adeo  manifesta  est 
prava  et  haeretica  istorum  doctrina ,  ut  satis  ei  sit  comparatio- 
nem  instituere  inter  doctrinam ,  quam  palam  et  aperte  circa 
aliquem  articulum  veluti  de  fide  profitetur  Ecclesia ,  et  nova- 
torumaggressionem,  ut  ilHco  theologus  deprehendat  atque  osten- 
dat,  hanc  plane  heterodoxam  esse.Sicex.  gr.  quando  Ariusadortus 
est  divinitatem  Verbi  ,  statim  ut  haereticus  etiam  ante  celebra- 
lionem  Nicaenae  Synodi  a  Patribus  est  habitus ;  ac  idem  de  plu- 
ribus  ahis  merito  dicendum  est  (1).  Ast  non  omnia ,  quae  in 
controversiam  veniunt,  ejusmodi  sunt;  siquidem  plura  sunt, 
quse  veluti  in  germine  continentur  in  deposito  fidei ,  aut  in 
quibus  non  satis  liquet  Traditio  ,  cujusmodi  ex.  gr.  setate  Cypriani 
quaestio  extitit  de  valore  Baptismi  ab  haereticis  collati.  Cum  res 
porro  ita  se  habeat ,  theologi  oflScium  est  sedulo  inquirere  in 
fontes  theologise  proprios  ,  Scripturam  et  Traditionem ,  ut  inde 
veram  germanamque  eruat  Ecclesiae  doctrinam.  Cavere  autem 
maxime  oportet ,  ne  praeveniat  Ecclesiae  judicium :  sed  solum  ei 
praesto  esse  debet  in  fundamentis  exhibendis^  quibus  vera  do- 
ctrina  fulcitur  (2).  Quod  si  edita  jam  fuerit  solemnis  Ecclesiae 
definitio  ,  non  aliud  ei  superest ,  quam  hanc  definitionem  mediis 
omnibus  adstruere,  atque  ab  adversariorum  telis  tueri. 

340.  3°  Salebrosior  admodum  est  agendi  ratio ,  quam  tenere 
debet  theologus  in  controversiis ,  quas  agitat  cum  CathoHcis  ipsis. 
In  duas  istae  classes  dispertiri  possunt;  ahae  quippe  sunt  fidei, 
ahae  vero  veluti  adiaphorae  ac  indifferentes ,  cujusmodi  sunt  e^. 

(1)  Uti  ex.  gr.  cam  Lntheras  adortas  (2)  Siqaidera  theologi  raeri  Ecclesiae 

est  seplenariam  Sacramentoram  nume-  adjatores  sunt ;  veri  jndices  non  sunt 

rum  aliosque  ejasmodi  articulos ,   sta-  nisi  Episcopi  cam  et  sab  Romano  Pon- 

tim  ati  haereticus  proclamatus  est.  Idem  tifice ,  ut  guo  loco  ostendimus  ;  adeo- 

dic  de  Socinianis,  qoi  ab  omnibus  uti  que   nec   debent   nec   possunt  privati 

haeretici   habenlur  ,    quamvis  a  nullo  theologi  horum  antevertere  jadicium. 
(Bcumenico  Goncilio  foerint  damnati. 


PART.    m.    SEGT.    II.    CAP.    I.    OE   THEOLOG.    MUW.  569 

gr.  quae  duorum  atque  eo  amplius  seculorum  tractu  in  scholis 

catholicis  disceptatae  sunt  circa  gratige  naturam  ,  scientiam  Dei , 

praedestinationem  ,  quin  inde  quidpiam  concluderetur ,  ingenti 

saepe  temporis  jactura ,  quandoque  etiam  charitatis  d^trimento 

non  levi.  Cum  autem  Ecclesia  nihil  circa  illas  quaestiones  defi- 

nire   voluerit ,    satius  erit  sua    unicuique  scholae  placita  relin- 

quere.  Ahae  vero  doctrinam  catholicam  proxime  attingunt ,   uti 

voluntas  Dei  salvandi  omnes  homines ,   etiam  supposita  originali 

noxa ,  ac  proinde  collatio  graliae ,  quae   omnibus  necessaria  est 

ac  salutem  obtinendam ;  multo  vero  magis  tot  erroneae  doctrinae 

jansenistarum  ,    aliorumque  neotericorum ,   qui  ea   constituunt 

principia ,  ex  quibus  pericuium  instat  non  solum  fidem  labefa- 

ctandi ,  verum  etiam  ipsius  christianae  ReHgionis  basim  evertendi. 

In   his  theologus   strenuam   navabit  operam ,    ut  intemeratam 

servet  catholicam  doctrinam.  Sic  etiam  eos  scriptis  persequetur 

suis,  qui  contra  formulas   ac  loquendi  usum  in  Ecclesia  longo 

seculorum   tractu  consecratum   novas  voces  ,   vagas ,    ambiguas 

atque  suspectas  introducunt,    ex  quibus   magna   saltem  oritur 

idearum  confusio ,  nec  semel  sub  iliis  erronei  conceptus  delites- 

cunt.  Cavere  tandem  debet  theologus  ,  ne  dum  nimio  zelo  adver- 

sariosurget,  censuris  notet  Cathohcorum  doctrinam  ;  ipse  quidem 

utpote  privatus  poterit  indicare ,  quae  nota  inurenda  sibi  videa- 

tur  alicui  doctrinae ,  sed  eam  demum  infligere  ad  solam  Eccle- 

siam  seu  Rom.  Pontificem  spectat  (1). 

(1)  Est  enim  actas  jnrisdictiohis,  qni  seditiosoa»  His  aliae  plnres  adjectae  sant 

privatis  competere  non  potest.  Faten-  a  Rom.  Pontificibusin  damnationepla- 

dum  est ,  nonnuUos  faciles  sese  exH-  rium    propositionum ,    quae    declarata; 

buisse  in  ejusmodi  censuris  ferendis ,  sunt  vel  proximcB  hceresi,  vel  de  hce- 

quiqueproindenonsemelaBened.XIV,  resi  suspectce,  vel  male  sonantes ,  vel 

in  suo  op.  De  Stjnodo,  hac  de  re  ar-  schismaticcB ,  vel  injuriosce ,  vel  m- 

guuntur.  Porro  censurarum  theologica-  pice ,   etc.  De  quibus  censnris  ex  pro- 

rum  septem  species  recensuit  Conc.  Con-  fesso  agit  Montagnus  ,  in  op.  De  cen" 

stantiense,  sess.  viii  et  xi,  in  damnatione  suris  seu  notis  theologicis  et  de  sensu 

articulorum  Wicleffi  ,    quos  reprobavit  propositionum ,  quod  prostat  in  vol.  i, 

nt  hcereticos ,  uierroneos,  nt  scanda-  Cursus  theolog,  completi,  pag.   1168 

los6s ,  ut  blasphemos ,  ut  piarum  aU'  et  seqq. 
rium   offensivos ,    ut   iemerarios,    ut 


570  TRAGT.    DE    LOGIS    THEOLOGIGIS. 

341 .  Interdum  etiam  theoiogus ,  dum  polemicas  partes  exercet, 
irenicas  etiam  ,  quas  dicunt ,  fructuose  suscipere  poterit,  adver- 
sarios  ad  unitatem  fidei  excitando  ,  iisdemque  compositionis  viam 
veluti  commoustrando.  Non  quod  ipse  quidquam  de  catholica 
veritate  cedere  possit ,  pro  qua  etiam  cum  sanguine  decertan- 
dum;  sed  quod ,  dum  veritatis  illius  jura  defendit,  ita  potest 
eam  efficaciter  suaviterque  suadere ,  ita  omnem  errori  fucum 
adimere,  ut  animi  ad  viam  unitatis  ac  pacis  ineundam  dispo- 
nantur.  Hinc  theologia ,  quae  hoc  obit  officium ,  irenica  vel 
henotica  dicta  a  recentioribus  est. 

CAPUT  II. 

DE    METHODO. 

342.  Methodus  scientifica,  seu  recta  et  ordinata  rei  tractatio, 
quae  ad  veritatem  tuto  detegendam  vel  rite  tradendam  ac  demon- 
strandam  inservit ,  bifariam,  ut  notum  est ,  a  philosophis  dis- 
tingui  solet.  Nam  quae  a  particulari  ad  universale ,  a  composito 
ad  simplex  ,  ex  partium  resolutionesingularumque  investigatione  i 
procedens  in  veritatis  incognitae  et  latentis  notitiam  quasi  ten- 
tando  devenit  ,  analytica  dicta  est ;  qujB  vero  ab  universah  ad 
particulare ,  a  simplici  ad  corapositum ,  de  una  ad  aham  veri- 
tatem  mutuo  nexu  cum  illa  conjunctam  quasi  componendo  assur- 
git ,  et  non  tam  veritatem  inquirit  quam  jam  exploratam  ceteris 
tradit  ac  os\.Q\i&\l  ^  synthetica  audit.  Unde  etiam  prima  ut  metho- 
dus  inventionis ,  altera  ut  methodus  demonstrationis  spectatur. 

343.  Ut  porro  de  re  theologica   disceptemus ,  cum  eam  ad 
scientiae  dignitatem  evehi  posse  atque  adeo  natura  sua  deberi  jam 
vindicatum  sit ,   quin  immo  cum  ceteris   scientiis   praestet  ,  ut    ; 
ostendit  D.  Thomas ,  quippe  a  Deo  ipso  per  revelationem  imme' 
diate  accipit  principia  sua  (1) ,  quis  dubitet ,  quin  ea  scientifica 

(1)  Cfr.  1.  q.  I  ,  art.  5.  Testimo-      in  scientiis  demonstralivia.  De  verit, 
nium  veritatis  primce{aii[  a\\hiS,Tho-      q.  i4  ,   art.  8. 
raas)  86  kabet  in  fide  ut  principium 


PART.    III.    SECT,    II.    GAP.    II.     DE    METHODO. 


571 


omnino  metbodo ,  seu  quod  alii  aiunt  systematice ,  tractanda  sit  ? 
At  enim  qusestio  inter  recentiores  acriter  agitatur  ,  qusenam  metho- 
dus  theologiae  tractandae  magis  accommodata  sit ,  et  num  analy- 
tica  potius  aut  synthetica  sit  adhibenda. 

344.  Hac  porro  aetate,  qua  philosoplii  plerique  non  modo 
in  naturahbus  disciphnis ,  sed  in  rationahbus  etiam  ac  psycho- 
logicis,  analysi  maxime  delectantur,  sunt  qui  eamdem  metho- 
dum  in  theologiam  invehi  magno  cum  ejus  emolumento  posse 
contendunt;  et  sunt  etiam,  qui  eo  usque  progressi  sunt,  ut 
assererent ,  dogmata  omnia  hactenus  a  theoiogis  tractata  in  tene- 
bris  ac  sordibus  jacere ,  nisi  ad  strictam  analysin  j  ad  metho- 
dum  nempe  plane  contrariam  ilU  ab  istis  adhibitae ,  revocentur  \ 
acpropterea  vehementer  carpunt  superiorum  aetatum  theologos, 
quod  nec  firmitati  scientiae  theologicae ,  nec  veritati  fidei  methodo 
8ua  synthetica-  consuluerint  (1). 

345.  Nos  igitur  ahquid  de  hac  quaestione  attingentes ,  primum 


(1)  Ita  aperte  Hermesios  in  ipso  /n- 
troductionis  suae  philotophiccB  limine 
constituit,  se  firmam  jamdiu  persoasio- 
nem  nactam  faisse ,  qiiod  doctrince 
theologicoB  etiam  notissitnce  velamine 
quodam  involutce  erant,  earumquh  ve- 
ru8  sensus  in  tenebris  latens ,  atque 
ambiguitati  manebat  obnoxius ,  usque 
dutn  unaquceque  illarum  veluti  inte- 
grans  pars  completi  cujusdam  sys- 
tematis  non  spectaretur;  atque  hoc 
systema  non  cedificaretur  per  viam 
inquisitionis  ( inqaisitionis  videlicet  in- 
telleclffi  ratione  plane  contraria  systemati 
syntheticae  ceteram  commani),  ac  per 
omnes  dubii  labyrinthos  constanter 
non  duceretur.  Intr,  phil.  p.  iii ,  iv. 
In  methodologia  vero  praemissa  JntrO' 
ductioni  positivce  ,  pag.  23  et  seqq.  in- 
vehitar  in  comraanem  theologorora  ine- 
thodara  syntheticani,  i^qaia  conclusio 


iheologica  instituitur  hoc  pacto  per  par- 
tiaiem  tantum  notitiam  rei,  dequa  agi- 
tar ,  ac  proinde  eo  modo  qui  non  suf- 
ficit  ad  fundandam  fidem  ,  quce  irra- 
tionalis  non  sit.  2"  Hinc  conclusio  eat 
semper  illegitima  et  semper  incerta  , 
licet  etiam  forte  in  se  vera  esset.  3®  Con- 
victio  nostra  de  veritate  theseos  non- 
quam  fere  in  nobis  firma  manet  et  sus- 
picione  carens  ,  dam  audimus  postea 
existere  contra  illam  thesim  rationes 
oppositas.  Hjb  porro  Hermesii  querelae 
seu  insectationes  totum  doctorum  scho- 
lasticorum  agmen,  imo  omnes  fere 
theologos  ad  ejus  usque  tempus  affi- 
ciunt.  £st  ne  igitur  in  £cclesia  Ghristi , 
quoad  rationem  fidei  scientiam  traden- 
di ,  exponendi ,  probandi ,  obscuran- 
tismus.universalis per lot  secula ad Her- 
mesiam  usque  agnoscendus?  £n  tamen , 
quo  lendat  demum  Hermesii  sententia. 


572 


TRAGT.     DB    LOCIS    THEOLOGICIS. 


distinguamus  oportet  inter  theologiam  dogmaticam  proprie  di- 
ctam ,  quae  nimirum  veritates  omnes  a  Deo  revelatas  et  conclu- 
sionesinde  manantes  complectitur,  atque  eam  theologiae  partem, 
quae  prasamhula  persequitur  ac  prwpa^^atoria  dici  potest,  et  ab 
ahquibus  generalis  nuncupatur ,  quippe  quae  in  principiis  ac  fun- 
damentis  theologiae  propriis  ,  nimirum  revelatibnis  divinae  exis- 
tentia  ,  verae  Ecclesiae  natura  atque  auctoritate ,  sacris  Scripturis 
ac  Traditionibus  constituendis  versatur  (1). 

346.  Porro  si  de  theologia  proprie  dicta  tradenda  disceptes, 
dubium ,  nostro  quidem  judicio ,  esse  nequit ,  quiii  methodus 
scientifica ,  in  schoHs  cathoHcis  adhibenda ,  synthetica  prorsus 
esse  debeat  ac  demonstrativa.  Id  enim  scientiae  hujus  indoles 
ac  ratio  postulat  omnino.  Num  enim  theologus  fidei  veritates 
veluti  latentes  adhuc  ac  ignotas  tractare  potest,  cum  et  ipse 
et  omnes ,  quos  edocet ,  illas  jam  a  proxima  fidei  r^gula ,  Ecclesiae 
nempe  auctoritate  propositas  ,  divina  fide  jam  credere  debeant  (2)? 


(1)  Verilates,  in  quibus  theologia 
dogmatica  proprie  dicta  versatur  ,  non 
eJQsdem  gradas  ac  generis  sant.  Aliae 
enim  sunt  veritates  aut  dogmata  fidei, 
qaatenus  snnt  immediate  revelata  a 
Deo;  aliae  conclusionea  theologiccB ,  quae 
ex  primis  illis  veritatibus ,  tanquam 
principiis ,  legitima  dednctione  ac  ratio- 
cinatione  eruuntur.  Porro  mier  veritates 
fidei  veniunt  primo  articuli  fidei ,  qui 
sant  Teluti  quaedam  fidei  capita  ,  in 
quibus  cetera  dogmata  continentur , 
quales  sunt  articuli  conlenti  in  sym- 
bolo,  quod  Ecclesia  fidelibus  creden- 
dnm  proponit.  Aliae  vero  veritates  seu 
dogmata  sunt,  quae  vel  in  deposilo  re- 
velationis  continentur  et  communi  Ec- 
clesise  fide  nituntur,  et  dicuntnr  dog- 
mata  revelata;  vel  etiam  ab  Ecclesia 
expressa  definitione  sancita  sunt ,  et 
constituunt  dogmata  declarata  atque 
slricte  catholica,  Conclusiones  theolo' 


gicce ,  vel  dedncuntur  a  duabus  prae- 
raissis ,  quae  ambaj  immediate  sint  re- 
velatoB ,  vel  quarum  una  tantum  de  fide 
sit ,  altera  vero  lumine  duntasat  na- 
tarali  innotescat.  In  utroque  casu  non 
sunt  immediate  revelalae  a  Deo,  sed 
tantum  mediate  vel  impUcite.  Porro  si 
conclnsio  theologica  aliunde  sit  reve- 
lata.,  aut  Ecclesiae  judicio  nitatur,  du- 
bium  non  est ,  quin  ad  fidem  imrae- 
diate  pertineat.  Secus  vero ,  cum  pro- 
positionera  unara  ex  alia  ratiocinando 
eruere  rationis  humanae  sit  opus ,  con- 
clnsio  ejusmodi  ad  fidem  direcfe  non 
pertinet.  Quod  si  taraen  per  evidentem 
deductionera  ex  principiis  immediate 
revelatis  illata  sit ,  ad  fidem  mediate 
saltem  et  indirecte  pertinere  poterit, 
pro  iis  saltem ,  qui  vim  deductionis 
comprehendunt. 

(2)  Perbellehic  qaadrant,  qnae  Vin- 
centius  Lirinensis ,  in  aureo  suo  Com- 


PART.    III.    SEGT.    II.    GAP.    II.     DE    METHODO.  573 

Si  igitur  theologi  munus  eo  tantum  spectat,  ut  veritates  illas 
accurate  et  ordinate  exponat ,  illustret,  demonstret,  tueatur; 
ut  Ecclesiae  doctrinam  cum  regulis  fidei  remotis ,  Scriptura  et 
'Traditione ,  plane  consentientem  ostendat ;  aequum  non  est ,  ut 
tractationem  suam  in  ancipiti  veritatis  inquisitione  quasi  ten- 
tando  et  conjiciendo  collocet ,  sed  omnino  ut  veritatem  validis- 
simis  suis  fundamentis,  principiis  nempe  revelatis  innixam, 
defno7istrative  exhibeat. 

347.  Accedunt  ingentia  commoda ,  quae  ex  hac  methodo  syn- 
thetica  proveniunt.  Nam  dum  tota  rerum  exponendarum  series 
probe  in  antecessum  explorata  supponatur ,  possunt  singulae  res 
suo  quaequeloco  atque  ordine  apte  disponi, ut  mutuusinde  nexus 
et  scientifica  quasi  compago  exurgat.  Principia  necessaria  con- 
clusionibus  praejaciuntur ;  accurate  definiuntur  notiones ;  quse 
insequentibus  lucem  afFundunt,  praemiltuntur ;  propriis  una- 
quaeque  res  argumenlis  firmatur.  Atque  ita  cum  brevitati , 
tum  prsesertim  perspicuitati  ac  soliditati  tractationis  apprime 
consulitur. 

348.  Contra  vero  plura  analylica  methodus  secum  ferret  in- 
commoda.  Siquidem  praeterquamquod  difficile  tunc  quaesliones 
omnes  ita  disponi  possent,  ut .  strictus  ordo ,  nexus  ac  depen- 
dentia ,  sahem  quantum  rei  patitur.natura ,  inter  unam  atque 
aHam  veritatem  constituerentur ,  mirum  quot  per  eam  metho- 
dum  ambagibus  innodaretur  theologica  disceptatio !  Quodvis  enim 
objectum ,  de  quo  analytice  inquirendum  esset ,  num  ahquid  et 
quidnam  revelatio  doceat ,  prius  in  omnes  suas  partes  ac  rela- 
tiones  dispertiri  oporteret;  dein  circa  omnes  istas  partes  rela- 


monitorio,  habet  in  illa  Apostoli  verba  :  ductam  ,  non  a  te  prolatam  ;  in  qua 

Depoaiium  custodi ,  qnae  qoidem  mo-  non  auctor  debes  esse ,  sed  custoa  ; 

nos  etiam  cujosque  tLeologi  spectant.  non  institutor  ^  sed  sectator ;  non  du- 

Quid  est  depositmnP  Id  est ,   quod  cens,  sed  «egwew*.  §  27,  Sed  totos  bic 

tibi  creditum  est ,  non  quod  a  te  in-  liber  legi  ac  perlegi  a  tbeologo  mere- 

ventum ;  quod  accepisti f  non  quod  ex-  tor  ,   ot  et  monns   soam  ,  qoale  sit , 

cogitaati;  rem  non  ingeniij  sed  do-  rite  agnoscat,  et  qoae  sibiregolas,  qoae 

etrincB ;  non  usurpationis primtce,  »ed  methodos  sectanda  sit  in  catholica  ve- 

publiccB  traditionis;   rem  ad  ie  per-  ritate  tradenda  ac  illastranda. 


i 


574  TRAGT.     DE    LOCIS    THEOIOGICIS. 

tionesque  novam  singillatim  instituere  qugestionem:  rationesjoro 
et  contra  singulas  illarum  ex  propriis  revelationis  fontibus  expen- 
dere;  difficultates  omnes  superare;  videre,  utrum  conclusio  alii 
veritati  opponatur ,  utrum  principium  aliquod  exploratum  rationis 
eidem  obsistat,  ac  demum  decernere,  num  aliquid  certi  ex  tota 
liac  inquisitione  ratio  colligere  queat  (1).  Jam  vero  quis  non 
videt  ,  quam  difficile  ac  salebrosum  sit  per  tot  tantasque  amba- 
ges  ad  argumenti  demum  exitum  pervenire?  Quam  facilis  in 
adeo  perplexa  et  multiplici  inquisitione  erroris  illapsus !  Quam 
latus  campus  subtilitatibus  ac  tricis  pateret ,  a  quibus  nonnisi 
aegre  te  expedias  !  Quid  vero  magis  inopportunum  juvenum  theo- 
logorum  mentibus  informandis? 

349.  Quin  et  illud  addi  potest,  hanc  methodum  valde  fidei 
periculosam  atque  adeo  noxiam  existere.  Ex  dubio  enim  tota 
incipit  inquisitio  et  per  dubium  progreditur.  Dogmata  quaeque 
fidei  habentur  uti  problemata  ,  de  quibus  ratio  individua  demum 
debeat  decernere.  Esto ,  quod  dubium  initio  hy potheticiirn  tan- 
tum  sit ;  sed  positivum  ac  reale  facili  progressu  evadit.  Quippe 
animus  assuescit  persuasionem  in  fidei  veritatibus  suspensam 
habere  ,  propriis  viribus  unice  fidere  ,  auctoritatem  omnem  gra- 
viorum  theologorum  contemnere ,  novas  conceptibus  jam  firmis 
ratisque  ideas  adnectere  ^  Ecclesise  ipsius  magisterium  sin  minus 
despicere ,  saltem  ad  sua  cujusque  placita  accommodare ,  atque 
ita  revera  rationem  in  rebus  fidei  non  veluti  universale  quoddam 
instrumentum  ,  sed  veluti  unicum  medium  ac  principem  normam 
habere. 

350.  Cujus  rei  luculentum ,  licet  triste  exemplum  suppcditat 
seculo  XII  Abaelardus ,  sicut  alibi  commemoravimus ,  quiqUe 
illius  scholam  secuti  sunt  (2).  Nostra  vero  aetate  ad  methodum 

(t)  Haec  omnia  aliaque  eliam  ranlta ,  (2)  Sane  Petrus  Abaelardus,  de  qao 

qnae  inquisitionem  hanc  circa  quodvis  S.  Beinardas  scribit,  epist.  192,  edit. 

dogma  impeditiorem  adbac  ac  diffici-  Maar.  :   Cum  de  Trinitate  loquiiur , 

liorem  reddunt ,    praescribit  et   exigil  sapit  Arium ;  cum  de  gratia ,  sapit 

Hermesias,  \n  ^n^  Meihodologia ,  prae-  Pelagium;  cum  de  persona  Christi, 

missa  Dogmaticoe  speciali  chriitiano-  sapit  Nestorium,  in  bos  aliosqae  er- 

catholiccB  y  J  45»  rores  dilapsus  est  ei  metbodo  ,   qaam 


PART.    III.    SEGT.    II.    GAP.     II.    DE    METHODO. 


575 


quod  attinet  in  theologiam  inyectam ,  Abaelardi  vestigiis  haud 
parum  inhsesit  Hermesius  ,  in  quo  damna  illa ,  quae  nunc  recen- 
suimus  ,  ex  hac,  quam  speciose  vocant  euristicam  vel  analy- 
ticam ,  methodo  in  universam  fidem  manantia ,  nimis  aperte  se 


sibi  sectari   praestituerat ,  nihil  scilicet 
esse  fide  Cfedendam,  quod  prius  ratio 
adniiltendum  omnino  non  suaderet ,  at- 
qoe  ita  prajter  caefera  opus  illud  suum 
inscriptum  :  Sic  et  non ,  composuit , 
in  quo  rationes  pro  et  contra  unam- 
quamque    fidei    veritatem   conp;eren8 , 
omnia  dogmata  veluti  problemata  spe- 
ctavit,  logica  rationis  vi  solvenda.  Ju*- 
veril    iterum    audire    S.    Bernardum  , 
indolem  hujus  systematis  acriter  per- 
sequentem  ,  prajsertim  epist.  190,  seu 
opusc.  XI,  in  cit.  cdit.  ubi  ita  de  Abae- 
lardo  scribit  ad  Innoceutium  II ,  cap.  1 : 
Et  quid  magis  contra  fidetn  y   quam 
credere  nolle,  quidquid  non  possit  ra- 
tione  attingere  ?  Denique  exponere  vo- 
lensillud  Sapientis,  Qui  credit  citOf 
levis  est  corde,  cito  credere  est,  inquit, 
adhiberefidem  ante  rationem.Et  cap,  iv : 
JSec  mirum  ,  prosequitur,  si  homo  qui 
non  curat  quce  dicat ,  irruens  in  ar- 
cana  fidei ,  thesauros  absconditos  pie- 
iatis  tam  irreverenter  invadit   atque 
discerpit;  cum  de  ipsa  pietate  fidei 
nec  pie  nec  fideliter  sentiat.  Denique 
in  primo  limine  theologice ,  vel  potius 
stultilogice  suce  fidem  definit  cesiima- 
tionem,  Quasi  cuique  in  ea  sentireet 
loqui  quw  libeat  liceat ,  aut  pendeant 
sub  incerto  in  vagis  ac  variis  opinio' 
nibus  nostras  fidei  sacramenta ,  et  non 
magis  certa  veritate  subsistant,  Nonne 
si  fluctuat  fides ,   inanis  est  et  spea 
nostra  P  Stulti  ergo  Martyres  nostri , 


sustinentes  tam  acerba  propter  incer- 

ta  f  nec  dubitantes   sub  dubio  remu- 

nerationis  prcemio  durum  per  exitum 

diuturnum  inire  exilium.  Sed  absit, 

ut  putemus  in  fide  vel  spe  nostra  ali- 

quidf  ut  is  putat,  dubia  cestimatione 

pendulum  ;  et  non  magis  totum ,  quod 

in  ea  est,  certa  ac  solida  veritate  suh- 

nixum ,  oraculis  et  miraculis  divini- 

tus  persuasum ,   stabilitum   et  conse- 

cratum    partu     Virginis ,     sanguine 

Redemptoris ,  gloria  resurgentis.  Testi- 

vionia  isla  credibilia  facta  sunt  nimis. 

Si  quo  minus ,  ipse  postremo  Spiritus 

reddit    testimonium   spiritui  nostro, 

quod  filii  Dei  sumus.  Quomodo  ergo 

fidem  quis  audet  dicere  cestimationem, 

nisi  qui  spiritum  istum  nondum  ac- 

cepit,  quive  Evangelium  ignoret ,  aut 

fabulamputet  P...  Academicorum  sint 

istcB  cBstimationes ,  quorum  est  dubi- 

tare  de  omnibus,  scirenihil.  Hactenus 

S.  Bernardus.  Consuli  etiam  potest  de 

Abaelardo    Gaufridas ,    lib.    iii  ,   vitae 

ejusdem   Sajcti,   cap.   5.  Ejus   porro 

doctrina  proscripta  est  et  libri  damuati 

ab  Innbcentio    II.   Cfr.    Acta  Concil, 

Harduini ,  tom.  vi ,  part.  11,  col.  i2tJi 

et  seqq.  Ftustra  porro  discipuli  Abae- 

lardi  adnisi  sunt  vindicias  magistri  sui 

suscipere  ,  nomen  siquidem  Abaelardi 

rationalismi  nota  inustnm  ad  posteri- 

tatem  pervenit ,  nec  nisi  palynodia  po- 

tait  ipse  sese  a  promerita  damnatione 

liberare. 


576 


TRACT.    DE    LOClS    THEOLOGICIS. 


produnt  (1).  In  cujus  nempe  systemate  dubium  theoreticum  ac 
positiviim  ad  veritatis  inquisitionem  exigitur  (2);  auctoritatis 
theologicae  pondus  omnino  a  theologia  eliminatur  (3);  novse , 
planeque  labilis  ac  ad  scepticismum  pronae  philosophige  placita 
veluti  fidei  basis  adstruuntur  (4);  essentiales  dogmatum  catho- 
licorum  conceptus  immutantur  ac  pervertuntur  (5);  atque  ita 


(1)  Aperlam  sane  est,  haad  longe 
dissimili  ac  Abaelardus  ratione  ex  falsa 
methodo  saa  peecasse  Hermesium.  Ipse 
etiam  illud  sic  et  non  Abaelardi  in 
fandamentis  ac  dogmatibus  fidei  con- 
stituendis  sectatus  ,  seu  potius  aniithe 
ticam  Kantianam  cum  dubio  theoretico 
in  theologiam  uaiversam  inducens,  ve- 
loti  anicam  methodum  veritati  inve- 
niendae  ac  firmandae  aptam  ,  ita  dog- 
mata  pertractat ,  perinde  ac  totidem 
vere  essent  problemata;  ita  rationes 
rationibas  opponit,  ut  animus  semper 
haereat  suspensus ,  quonam  demum 
evasara  sit  resolulio ;  ac  licet  fontes 
theologiae  proprios  adhibere  profitea- 
tur ,  totum  demum  ad  rationis  defert 
jadicium. 

(2)  Cfr.  qaae  supra  de  Hermesianismo 
philosophico  scripsimus,  nec  non  quae 
adnotavimus  n.  'Z^S,  cum  not.  adnexa. 
Certe  qui  exigit ,  velali  necessariam 
animi  praeparationem  ad  fidei  verita- 
tem  inveniendam ,  ut  animas  etiam  in 
homine  jam  fideli ,  saltem  theologo  ,  in 
omnimoda  indifferentia  seria  ac  posi' 
tiva  se  ponat  circa  qaodvis  systema 
religiosam ,  licet  catholicum  sit ,  ut  so- 
lam  rationis  ductom  sequatur,  quo- 
camqae  demum  hsec  ratio  iilum  dactara 
sit,  nonne  dnhixim  positivum  acreale 
de  fide  jam  sascepta  etiam  catholica 
praescribit?  Atqoi  ita  procedit  Herme- 


sius  ,  ut  vidimns,  in  IHethodohgia  pne- 
mi«sa  /ntroductioni  suae  positivce.  Ne- 
que  vero  in  altera  methodologia  praemissa 
DogmaticoB  speciali,  id  retracfat ;  sed 
polias  suadet,  anam  eamdemque  me- 
thodum  jam  prius  stahilam  debere  etiam 
toti  dogmaticae  aptari,  ut  fides  in  dog- 
matibus  singulis  rationalis  sit.  Cfr. 
Dogmat,  christ,  cath.  §  3o  ,  pag.  gq , 
et  alibi. 

(3)  Principium  Hermesii  est,  in  scien- 
tia,  etiam  iheologica,  auctoritatem  nee 
velerum  nec  receutiorum  ullius  esse 
ponderis,  sed  tantum  rationis  sive  theo- 
reticae  sive  practicae  dictamen.  Cfr.  Intr, 
phil.  pag.  583.  Quis  porro  locos  omnes 
ex  ^ejus  operibas  recensere  poisset ,  in 
qoibus  ipse  doctores  schoiasticos  theo- 

•  logosque  generatim  reprehendit  ac  su- 
giilat ,  quod  veros  conceptus  dogmatum 
planeignorarint^  ac  theologiam  tenebris 
obvolverint ! 

(4)  Cfr.  qoae  de  natara  hojas  philo- 
sophiae,  supra  quam  tota  juita  ipsam 
theologia  superstrui  debet,  si  quidem 
theologiam  vere  catholicam  habere  ve- 
limas  ,  snperios  disceptavimus. 

(5)  Longum  sane  opus  esset  ista 
omnia  persequi.Quisenim  paucis  com- 
plecti  posset ,  qaae  de  Dei  sanctitate , 
libertate,  justitia,  de  novo  redemptio- 
nis  conceptu,  de  peccati  originalis  na- 
tara  ,  de  gratiae  distribatione  ,  de  gra- 


PART.    III.    SEGT.    II.    GAP.    II.    DB    METUODO. 


577 


latissima  ad  errorem  omnigenum  sternitur  via  (1). 

351.  Restat  igitur,  ut  concludamus,  tot  graves  ob  causas 
methodum  syntheticam  seu  demonstrativam  in  scholis  catholicis 
theologo  do^matico  adhibendam  esse.  Cui  quidem  ut  fideliter 
sese  accommodet ,  curabit  inprimis ,  cum  ad  singulas  veritates 
probandas  devenerit ,  statum  qua^stionis  accurate  ac  dilucide 
determinare ,  praenotiones  tradere  ,  veritatem  catholicam  a  quaes- 
tionibus  adscititiis  secernere ;  patefacere  ,  quodnam  sit  objectum 
definitionis.  Proposita  itaque  hoc  modo  Ecclesiae  aut  Romani 
Pontificis  definitione  aut  generatim  quavis  Ecclesiae  doctrina  tan- 
quam  thesi ,  eam  adstruet  argumentis  suse  disciplinae  propriis , 
fulcietque  iis  omnibus  subsidiis ,  quorum  capax  est ,  omnemque 
evasionis  aditum  adversariis  occludet;  demum,  quse  eidem 
thesi  quacumque  videbuntur  ratione  adversari,  diluet.  Hsec 
methodus  simplicitate  sua  se  commendat ;  haec  ulilitates  omnes  , 
quae  in  veterum  scholastica  metliodo  inveniuntur,  haurit,  ita 
tamen  ut  ejus  vitia  dechnet ,  et  theologiam  ad  proprios  revela- 
tionis  fontes  revocet;  haec  severitate  sua  captiosas  subdolasque 


lia  sanctificante  ,  aliisque  ejusmodi 
dogmatibus  docnit  Hermesius ,  nempe 
lubidine  abreptus  conceptus  omnes  theo- 
logicos  ad  placita  philosopliica  rationis 
snae  ,  quam  veluti  infallibilem  normam 
ae  tesseram  veritatis  spectavit,  redigendi? 
(1)  Sed  nimis  hic  opportunum  est 
referre  verba  anctoritatis  et  sanctitatis 
plenissima  summi  Pontificis  ipsius  Gre- 
GORii  XVI ,  in  decreto  edito  adversus 
doctrinam  Hermesii  26  Sept.  i835  : 
Magiatri  existunt  erroris ,  quia  veri- 
tatis  discipuli  non  fuerunt,  Peregrinis 
quippe  improbandisque  docirinis  sa- 
cra  ipsi  inficiunt  studia,  etpuhlicum 
etiam,  si  quod  tenent  in  scholis  et 
academiisy  docendi  magisterium  pro- 
fanare  non  duhitant,  ipsumque,  quod 

T.  IX. 


tueri  sejactantf  sacratissimum  adul- 
terare  dignoscuntur  fidei  depositum^ 
Atque  inter  kujusmodi  erroris  magis" 
tros  ex  constanti  et  fere  communi  per 
Germaniam  fama  adnumeratur  Geor- 
gius  Hermes  ,  utpote  qtii  audacter  a 
regio ,  quem  universa  Traditio  et 
SS,  Patres  in  exponendis  ac  vindi- 
candis  fidei  veritatibus  tramite  stra' 
vere  deflectens ,  quin  et  superbe  con- 
temnens  et  damnans ,  tenebrosam  ad 
errorem  omnigenum  viam  moliatur  in 
Dubio  positivo  ianquam  basi  omnis 
theologicce  inquisitionis  ,  et  in  prin- 
cipio  quod  statuit ,  rationem  princi- 
pem  normam  ac  unicujn  medium  esse, 
quo  homo  assequi  possit  supernatura- 
lium  veritatum  cognitionem. 

37 


578  TRACT.    DE    LOGIS    THEOLOGIGIS. 

adversarlorum  fidei  artes  patefacit  (1) ;  haec  demum  ju^i  expe- 
rientia  ad  juvenum  mentes  solide  informandas  aptissimam  se 
ostendit. 

352.  Major  adhuc  excitari  qusestio  posset  circa  methodum 
aptiorem  alteri  theologiae  generi ,  quamprceparatoriam^  seugene- 
ralem  nuncupavimus ;  quandoquidem  ista  non  in  dogmatibus 
firmandis  versatur ,  sed  in  ipsa  fidei  fundamenta  inquirit ,  reve- 
lationis  nempe  existentiam ,  divinamque  originem ,  veram  Christi 
Ecclesiam,  Scripturas  sacras  et  Traditionem,  e  quibus  veluti 
fontibus  tota  dein  propria  ac  speciahs  theologia  dogmatica  sit 
derivanda.  Attamen  qui  rationes  omnes  hactenus  pro  methodo 
synthetica  allatas,  demonstrativam  ejus  indolem,  sohditatem, 
perspicuitatem ,  ac  Cfetera  demum  commoda  accurate  perpen- 
derit,  contra  vero  incommoda  atque  adeo  pericula  omnia,  quae 
methodum  analyticam  in  rebus  fidei  necessario  comitantur,  in 
nostram  facile  descendet  sententiam,  syntheticam  methodum 
etiam  in  hac  theologiae  parte  esse  jure  optimo  anteferendam. 
Non  enim  hic  agitur  de  homine ,  qui  aut  fundamenta  Christianae 
Rehgionis  ignoret ,  aut  vero  ac  positivo  dubio  circa  ejus  verita- 
tem  laboret  .•  ambiguum  quippe  haud  est ,  quin  tali  in  casu  analy- 
ticam  inquisitionera  sua  veluti  sponte  enasci  opus  esset.  Agitur 
de  cathohco  theologo,  qui  ideo  hanc  suscipit  tractationem ,  ut 
fundamenta  illa  jam  explorata  revelationis ,  quse  veluti  princi- 
piorum  ofiicio  in  scientia  theologica  fungi  debent,  firme  vin- 
dicet  ac  stabiliat ;  ut geneticum ,  quemdicunt,  illorum  ordinem, 
ac  unius  ab  altero  dependentiam  accurate  constituat ;  ut  osten- 
dat   demum,   scientiam  suam   propriis  iisque  vahdissimis  niti 

(1)  Ex  quo  apertum  fil ,  quare  La-  theologia  conquerantar.  Abasns  certe 

tlierus    aliique   reforraationis   auctores  vilandi ;  sed  cur  in  sacra  hac  disciplina 

in  raelhodum  scholasticam  ac  in  dia-  tradenda  ea  est  ableganda  disceptandi 

lecticam  ipsam   tantopere  sint  debac-  forma ,   quse   cum   severas  dialectices 

chati.  Neque  nos  probare  possumus  eos  leges  servet ,  veritatem  ad  simplicissi- 

recentiores  theologos  ,  qui  cane  et  an-  mas  propositiones  revocat ,  in  quibus , 

gue  pejus,  quidquid  syllogisticam  for-  si  qua  falsitas  aut  fraus  irrepseril,  fa- 

mam  re  dolet,  averantur,  eaqoe  ha-  cile  apparet  ? 
manam   opprimi   ingenium    etiam    in 


PART.    111.    SEGT.    II.    CAP.    11.    DE    METHOJK).  579 

principiis,  quae  pro  singulis  fidei  veritatibus  argumenta  invicta 
suppeditant.  Quid  igitur  obstat ,  aut  potius  quid  non  suadet 
omnino ,  ut  theologus  haec  omnia  demonstrative  praestet  eo  plane 
modo,  quem  paulo  ante  descripsimus^  Scimus,  qui  aliter  tra- 
ctationem  suam  instituit  Hermesius  ,  quos  in  scopulos  etiam  hac 
in  parte  impegerit;  quin  imo  dici  potest,  ex  falsa  methodo  , 
in  philosophica  ac  positiva  Introductione  sua  semel  constituta , 
eo  perductum  esse ,  ut  eam  ipsam  methodum  in  specialem  dog- 
maticam  theologiam  magno  cam  hujus  detrimento  inveheret. 

S53.  Quod  si  agatur  adversus  incredulos,  qui  omnem  res- 
puunt  revelationem  ,  non  idcirco  ,  uti  jam  monuimus ,  synthe- 
tica  haec  methodus  erit  theologo  polemico  deserenda ;  sed  ipsi 
erit  inhaerendum ,  eos  perstringendo  ex  principiis  ,  qu«  iidem 
admittunt.  Si  enim  vere  scepticos  theorcticos  (  si  qui  tamen 
dantur  )  excipias,  adversus  quos  inutilis  quaavis  esset  concer- 
tatio  ,  reliqui  omnes  utut  perditissimi  nonnulla  saltem  principia 
uti  vera  rataque  habent.  His  itaque  arreptis,  ab  iis  exordietur 
theologus,  ac  ulterius  progredietur  propositionum  serie  ac  or- 
dine  ita  disposito,  ut  ex  una  in  alteram  thesim  provehendo 
illos  perducat  ad  admittendam  divinam  revelationem.  Quo  quum 
pervenerit ,  difficile  haud  illi  erit  eisdem  demonstrare  existen- 
tiam  Ecclesiae  seu  societatis,  a  Deo  ipso  constitutse  custodis, 
depositariae  ac  interpretis  revelationis  ipsius ;  hac  in  tuto  posita 
ex  ejusdem  Ecclesiae  intima  constitutione  ,  proprietatibus  ac 
notis,  nec  non  dotibus ,  quibus  a  divino  conditore  suo  prae- 
dita  est,  facilis  ei  erit  progressus  ad  adstruendam  auctoritatem 
Ecclesiae  cathohcse ,  cujus  magisterio  omnes  se  subjicere  debent 
ad  habendam  omnimodam  certitudinem  tum  hbrorum  divino- 
rum,  tum  veri  dogmatici  eorum  sensus,  tura  traditionis,  ac 
traditionahs  item  sensus  dogmatici  in  eadem  societate  conti- 
nenter  asservati ;  ac  proinde ,  quod  consequens  est ,  illos  per- 
ducet  ad  suscipiendam  ab  eadem  Ecclesia  fidem  objectivam 
veritatum  omnium ,  quas  Deus  hominibus  patefecit. 

354.  Neque  vero  nos ,  dum  pro  toto  theologiae  systemate 
recte  solideque  constituendo  syntheticam  methodum  veiuti  unice 
aptam  commendamus,  cuicumque  rerum  analysi  volumus  esse 

37. 


580  TRACT.    DE    LOCIS    THEOLOGICIS 

infensi.  Nil  enim  vetat,  quin,  dummodo  generalis  methodus, 
quae  totum  systema  scientificum  informat,  synthetica  sit,  in 
particularium  rerum  tractatione  analysis  quandoque  yeluli  in 
subsidium  adhibeatur.  Id  locum  habere  prsesertim  potest,  cum 
theologus  munus  ,  quod  speculativiim  diximus ,  suscipiens  ,  inti- 
mam  Mysteriorum  indolem ,  quantum  assequi  ratione  licet, 
scrutatur,  eaque  ad  quamdam  intelhgentiam  conatur  evehere. 
Id  etiam  usum  habebit ,  cum  adversariorum  difficultates  solvere 
aggressus,  illarum  veluti  latebras  atque  anfractus  rimabitur, 
ut  veritas  tenebris  ab  iisdem  obducta  extrahatur  in  lucem. 

355.  Analysin  igitur  accuratam  rerum  in  variis  theologiae 
partibus ,  aut  etiam  analyticam  methodum  iii  aliqua  singulari 
de  re  theologica  tractatione  non  tantum  non  excludimus ,  sed 
commendamus  etiam;  ast  pro  loto  theologico  dogmatum  sive 
generali  sive  speciali  systemate  adornando ,  ac  pro  recta  dog- 
maticae  tradendoe  ratione  synthetice  ac  demonstrative  proceden- 
dum  contendimus  (1). 

356.  Atque  haec  (  ut  aliquid  demum  hac  de  re  coronidis 
loco  innuamus  )  accommodari  etiam  possunt  quaestioni  alteri , 
quae  versari  solet  de  hngua  in  rebus  theologicis  adhibenda.  Nos 
enim  non  ii  sumus,  qui  omnem  vernaculie  linguai  cujusque 
nationis  propriae  usum  e  theologica  re  prorsus  exulare  jubea- 
mus.  Sunt  aliquae  tractationes  vel  apologeticce  \e\  polemicos ,  \el 
ireniccB   \A  historicce ,  vel  eruditos  ad  eam  perlinentes,  quse 


(1)  Ita  apud  scbolaslicos  praeclario-  revera  ihesim  saam  positive  ponant , 

res  ,  licet  ipsi  melhodum  syntheticam  eamque  demonslralione  evincere  conen- 

ac  demonstrativam  secuti  sint,  perfecla^  tur.  Difficultatum  praevia  expositio  non 

passim  analyseos  specimina  occurrunt.  est  ni^i  materialis  ordinis  inversio.  Du- 

Falsotamen  a  quibusdam  contenditur,  bium    vero  ,    quo   rem  plerique  exhi- 

scholasticos   methodo   analytica   el    ex  bent ,    ad   methodicam    quamdam  ac 

dubio  praeterea  positino  procedere.  Si  mere  item  materialem  rei  dispositionem 

enim  quaestionem  principio  forma  du-  pertinet ,    statimque  ad   thesim   suam 

bitandi  proponunt  an  vel  utrum  etc,  systematiceactheoretice  probandamde- 

siinsuperdifficultalescontrariasquesen-  veniunt.  Ita  videre  est  apud  scholasti- 

tentias  prius  exhibenl ,  hoc  non  arguit  corum  principem  S.  Thomam. 
certe  methodam  analyticam  ,  cum  !psi 


PART.    III.    SECT.    II.    GAP.    II.    DE    MBTHOBO.  581 

Yulgari  lingua  utiliter  eduntur ,  prouti  varia  locorum ,  aetatis 
hominumque  indolis  adjuncta  suadent.  Ast  si  de  systemate  tlieo- 
logico  universo  perfecte  instituendo ,  si  de  junioribus  tlieologis 
in  sacris  disciplinis  informandis  agitur,  nimis  graves  caussae 
rectum  theologum  impellere  debet  ad  latinse  linguae  usum  mor- 
dicus  tuendum  ac  retinendum. 

357.  Possem  prohac  affirmatione  inmedium  afferre  :  1°  quod 
latina  lingua ,  utpote  constanti  et  antiquissimo  Ecclesioe  usu 
consecrata  ,  et  liturgica  efFecta ,  jus  quoddam  sibi  merito  adscis- 
cere  videtur  etiam  in  sacras  disciplinas ,  quae  Ecclesiae  doctrinam 
fideique  depositum  continent  (1) ;  2»  quod  Christi  Ecclesiam  , 
cum  catholica  vere  sit  seu  universalis  ,  maxime  decet  valdeque 
eidem  fructuosum  est  universalem  linguam  habere ,  qua  doc- 
trina  ejus  systematice  tradatur  ac  illustretur ,  sic  ut  varii  catho- 
licorum  theologorum  ,  licet  diversarum  nationum ,  labores  in 
communem  Ecclesiae  totius  usum  ac  fructum  venire  queant ; 
3^  quod  Patres  quamplures,  doctores ,  ceterique  theologici  scrip- 
tores  superiorum  fere  omnium  Ecclesiae  aetatum  latina  lingua 
opera  sua  potissimum  exarariht ;  4»  quod  ubi  a  theologiae  scholis 
latinus  ablegetur  sermo ,  vernaculis  linguis  suffectis ,  hujus  lin- 
guae  studium  in  junioribus  theologis  restinguetur  ac  decidet , 
magno  cum  clericalis  coetus  dedecore  atque  Ecclesise  ipsius 
detrimento. 

358.  Sed  alia  est  ratio  momenti  adhuc  valde  majoris ,  quae 
rem  nostram  omnino  conficere  debet  :  maxima  nimirum  pericula 
et  damna,  quae  fidei  catholicae  obveniant  oportet,  si  quidem  ejus 
dogmata  vernacufis  linguis  tractentur.  Habent  enim  christiana 
dogmata  cum  ratos  firmosque  conceptus  suos ,  quos  immutare 
nefas  est,  tura  locutiones  illas  perpetua  traditione  atque  usu 
consecratas ,  quae  conceptus  illos  rite  efferunt ,  perpetuoque  inte- 
gros  servant.  Atqui,  si  haec  omnia  cuique  e  vernaculis  linguis 
committantur ,  quae  variae  ac  mutabiles  sunt ,  et  quas  quisque 
scriptor  pro  ingenio  suo  inflectere  potest ,  ac  aliam  alius  voca- 

(1)  Vide,  quae  egregia  habet  cl.  De  Ecclesia  anivmali  in  op.  Du  Pape, 
Maistre  de  lingna  latina  ejusqne  usu  in     liv,  i ,  chap.  20. 


582  TRACT.    DE    tOGIS    THEOtOGIGIS 

bulis  significationem  tribuere ,  quis  non  videt  quot  inde  in  dog- 
mata  ipsa  varietates ,  ambiguitates  ,  perversiones  etiam  dimanent? 
Praesertini  vero  bac  setate ,  qua  tot  philosopliiae  systemata ,  tot 
opinionum  placita  communes  conceptus  totumque,  pene  dixerim, 
verborum  usum  ac  acceptionem  plane  sus  deque  verterunt ,  nonne 
valde  pertimescendum  erit,  ne  scriptorum  ingenia,  nisi  in  rebus 
fidei  tractandis  fixa  aliqua  conceptuum  ac  verborum  lege  coer- 
ceantur ,  in  profanas  verborum  Qiovitates^  ac  in  totius  sacrse  scien- 
tiae  perversionem  proruant?  Atque  utinam  id  non  luctuosa  nimis 
recentioris  «tatis  experientia  testaretur  (1)!  Ex  quo  enim  in 
nonnuUis  regionibus  latina  lingua  e  tbeologicis  disciplinis ,  etiam 
a  junioribus  erudiendis  exulavit ,  neotericae  philosopbiae  placita 
ita  in  theologica  dogmata  irrepserunt ,  ita  imaginationis  aestui 
habenag  laxatae  sunt ,  ita  simplicitas  fidei ,  quae  in  scientia  etiam 
theologica  elucere  debet ,  adscititiis  est  ornamentis  et  fuco  adul- 
terata ,  ut  veram  germanamque  theologiam  frustra  desideres. 
Scriptores  invenies ,  etiam  doctrina  ac  Reh'gionis  studio  caeteroqui 
praeditos  ,  quorum  theologica  opera,  si  in  aHamquamcumquehn- 
guam  convertere  tentes ,  vix  tolerabilem  aliquem  sensum ,  ho- 
minumque  captui  pervium  assequi  poteris.  Haec  quidem  nos  non 
animo  quemquam  insectandi  proferimus ,  sed  tantum  pro  Reh- 
gionis  bono,  pro  juventutis  in  spem  Ecclesiae  adolescentis  ne- 
cessitate ,  pro  sacro  illo  fidei  deposito,  corruptibiH  quovis  auro 
argentove  longe  praetiosiore ,   quod  quidem  theologus  quisque  , 


(1)  Placet  hic  e  Baltzerio  exscribere  uUce,  quw  noxice  esse  possent  auctori- 

testimonium  percelebris  inter  Germaniae  taii  Bibliorum  apud  populumf  germa- 

protestanles ,  historiae  praesertim  scrip-  nice  edereniur  ,  ac  lex  sancita  esset , 

toris  ,  scilicet  Leo ,  qui  alio  eliam  ex  quod  in  ejusmodi  lucuhrationihus  lin- 

capile  deflet  in  Germania  sna  usum  ver-  gua  latina  esset  adhihenda ,  quemad" 

naculae  linguae  in  res  theologicas  invec-  modum  anteactis  temporihus  existehat, 

tum  ,  lingua  lalina  derelicta.  iS"*  hujus  cautum  hoc  modo  ac  impeditum  fuiS' 

seculi  initio ,  postquam    P^atke  f  De  set,  quominus  doctrince  talium  libro- 

TVette,   Gesenius  aliique  invexerant  rum  ,  uti  est   vita  Jesu  a  Straussio 

in  theologiam  tendeniiam  illam  disso-  confecia,  per  publlcas  ephemerides  in 

lutionis  j    extitisset  aliqua  prohihitio  omnium  ore  ac  manihus  versarentur, 

(Gaberniinimirum),«etnt?e«^f^a^«o«e«  Apud  Baltzer,  op.  cit.  fasc.  i,  §  5. 


PART.  III.    SECT.    II.    CAP.    III.    DB    iNSTKUMENTIS.  583 

si  quidem  catholicus  haberi  velit  et  sit ,  purum ,  sartum ,  inte- 
grum  Gustodire  debet  et  tradere  (1). 

CAPUT  III. 

DE    INSTRUMENTIS  SEU    MEDIIS ,  QUJE  THEOIOGO    USUI    ESSB    POSSUKT.^ 

359.  Praeter  fontes,  de  quibus  in  hac  tractatione  egimus  et 
ex  quibus  theologus  suas  haurire  debet  probationes,  plura  alia 
ad  rem  catholicam  adserendam ,  illustrandam  ac  tuendam  sub- 
sidia  sibi  comparet  necesse  est.  Subsidia  haec ,  quae  instruinenta 
vocavimus  seu  media,  alia  intrinseca  et  propria  scientiae  sunt, 
extrinseca  aha  et  veluti  aliunde  adscita. 

360.  Intrinseca  porro  sunt  Scriptura  et  Traditio  cum  iis  om- 
nibus ,  quae  ad  eas  referuntur ,  quasque  hic  spectamus,  nonsolum 
quatenus  locos  theologicos  constituunt  ac  remotas  fidei  regulas  , 
verum  etiam  imo  potissimum  in  ordine  ad  cognitionem ,  quam 
sibi  de  illis  theologiae  canditatus  comparare  debet.  Quo  sub  ad- 
spectu  Scripturarum  cognitio  complectitur  criticam  ,  exegesim, 
hermeneuticam ,  linguisticam ,  archaeologiam,  Traditio  vero  his- 
toriam  dogmatum ,  monumenta  ecclesiastica ,  patristicam  ,  cum 
reliquis,  quae  suo  loco  expendimus- 

361.  Necesse  autem  non  est,  ut  singula  haec  capita  persequa- 
mur ,  cum  satis  abunde  de  illis  egerimus  in  priore  secundae  hujus 
tractationis  partis  sectiome.  Illud  tantum  animadverlimus ,  quod 
dum  historiam  dogmatum  commemoravimus ,  haud  significemus 
uniuscujusque  dogmatis  originem,  prout  haerelici  atque  in  his 
praecipue  rationalistae  inteUigere  consueverunt.  Siquidem  alia  illis 
origo  nisi  divina  revelatio  nec  est  nec  esse  potest.  Ast  per  his- 
toriam  istam  unice  innuimus  originem  impugnationis  cujusvis 

(1)  Praeclare  iteram  Vincentias  Li-  rum  redde  :  nolo  tnihi  pro  aliis  alia 

rinensis,  Iheologum  alloquens :  Ca//to-  suhjicias  ;  nolo  pro  auro  aut  impru- 

liccB  fidei ,  inquit ,  ialentum  inviola-  denter  plumbum  ,    aut  fraudulenter 

tum  illibaiumque  consertsa,  Quodtibi  ceramenta  supponas ;  nolo  auri  spe^ 

creditutn ,  hoc  penes  te  maneat,  hoc  ciem ,  sed  naiuram  plane,  GomnEionit. 

a  te  tradatur,  Aurum  accepisti,  au-  §  22,  edit.  Gallan, 


564  TRAGT.    DB    LOGIS    THEOLOaiGlS. 

singillatim  dogmatis  :  a  quibus  nempe  ,  quo  obtentu ,  queis 
argumentis,  quomodo  item  error  propagatus  fuerit,  quas  pbases 
subierit;  quando  dogma  adsertum  ab  Ecclesia  sit  ac  definitum, 
quinam  praecipui  veritatis  catholicae  propugnatores  extiterint , 
quibusque  usi  argumentis  sint.  Hsec  enini  plurimum  conferunt 
ad  eadem  dogmata  firmanda ,  prsesertim  cum  haeretici  poste- 
riores  ut  plurimum  nonnisi  obsoletos  ac  plene  contritos  errores 
e  suis  veluti  cineribus  excitarint  (1). 

362.  Nec  ahter  dicas  de  patristica,  ut  trito  jam  vocabulo 
utamur,  quae  nempe  se  protendit  ad  pleniorem  cognitionem 
eorum ,  quae  ad  Patres  spectanl ;  biographiam  praeterea  ,  histo- 
riam  criticam ,  uniuscujusque  laborum  seu  commentariorum  or- 
dinem  chronologicum  ,  operum  quae  genuina  habentur  ab  ad- 
scriptitiis  aut  interpolatis  secretionem ,  praestantiores  demum 
editiones  complectitur  (2).  Ab  hac  nonnulii  distinguere  solent 
patrologiam  veluti  illius  partem,  cujus  praecipuus  scopus  est  in 
doctrinam  sanctorum  Patrum  intimius  penetrare  ,  opiniones 
quaque  aetate  praevalentes  sive  theologicas  sive  philosophicas 
expendere,  quae  non  parum  juvant  ad  illorum  intelligentiam 
assequendam ,  atque  ad  verum  eorum  sensum  detegendum.  Pa- 
tristicae  subsidio  non  modo  theologus  poterit  sese  ab  illa  defen- 

(1)  Exemplo  sintsociQiani,  qai  sabel-  torum  ecclesiasiicorum  Lugduni  edi- 
lianismum  ,  paulicianismam  ,  noelis-  tam ,  opera  et  stadio  Domni  Nicolai 
mnm  denao  excitarant;  item  latherani  le  Noarry,  presbyteri  et  monachi  ord. 
etcalviniani  ,qai  Aerii,  Vigilantii,  Jo-  S.  Bened.  daobas  volam.  in  folio.Pa- 
viniani ,  alioramqae  absarda  commenta  ris.  i^oS.  Adjamento  pariter  esse  po- 
adoptarant ,  et  ita  porro.  terunt  Apparatus  sacri  Ant.  Possevini 

(2)  Eminent  inter  cetera  hac  de  re  S.  J.  Venet.  i6o6.  trib.  volum.  in  fol. 
duo  egregia  opera  ,  nempe  Histoire  Et  quoad  antiquiores  Patres  praeter  Co- 
genSrale  des  auteurs  sacres  et  eccU-  teleriam,  qai  edidit  duobus  vol.  Palres 
siastiques  par  le  R.  P.  Dom.  Remy  apostolicos,  Illustrium  ecclesice  orien- 
Ceillier,  ben^dictin.  etc,  Paris  1729;  talis  scriptorum,  qui  sanctitate  juxta 
quod  quidem  opus  xxiii  volum.  in  4  ^*  eruditione  florueruni  1  et  11  Christi 
constat,  prreter  locapletissimam  indi-  seculo  vitce  et  documenta^  auctore 
cem,  qui  constituit  volum.  xxiv  ;  atque  R.  P.  Petro  Halloix  S.  J.  Duaci  i633 
Apparatus  ad  hihliothecam  maximam  et  i636  daob.  volum.  in  fol. 
veterum  Patrum  et  antiquorum  scrip" 


PART.    III.    SEGT.    n.    CAP.    III.    DB    INSTRUMENTIS.  585 

dere  hoc  praesertim  tempore  sane  turpi  hallucinatione ,  qua  fit 
ut  testimonia  apocrypha  pro  genuinis  ac  sinceris  adducantur, 
antiquiores  auctores  exscribendo,  qui  ea  primum  protulerunt 
nondum  severiore  critice  facem  praeferente;  verum  etiam  ger- 
manam  poterit  Patrum  mentem  assequi  quoad  illos  textus ,  quibus 
haeretici  abutuntur  ad  catholicam  doctrinam  labefactandam.  Pro- 
legomena  et  appositae  dissertationes  ac  notae  a  doctis  illorum 
operum  editoribus  adornatae,  adjumento  erunt  perutili  ei,  qui 
serio  veHt  in  id  studio  incumbere. 

363.  Oplandum  quidera  essetut,  eadem  adhiberetur  diligentia 
in  cognoscenda  scholasticorum  critica  historia ,  nec  non  opinio- 
nibus ,  qu3e  apud  illos  invaluerunt ,  et  mutationibus ,  quibus 
fuerunt  obnoxiae ,  ahisque  ejusmodi ,  ex  quibus  haud  modica 
commoda  in  proprium  usum  theologus  derivare  posset. 

364.  Sed  ut  ahquid  jam  attingamus  de  instrumentis  extrin- 
secis  et  adscititiis ,  tot  fere  haec  sunt ,  quot ,  pene  dixerim  ,  sunt 
bonse  artes  ac  disciphnae.  Vix  enim  ahqua  ex  eis  invenitur ,  ex 
qua  depromere  nequeat  theologus  aliquid  saltem ,  quo  catholica 
veritas  aut  illustretur  aut  defendatur.  His  siquidem  omnibus  cum 
Religionis  cathohcae  hostes  turpiter  abusi  sint  ad  eam  impugnan- 
dam ,  theologus  ad  eas  confugiat  necesse  est ,  ut  inde  pharraa- 
cumextrahat,  unde  increduH  aut  hseretici  venenum  hauserunt, 
et  arma  conquirat ,  unde  ilh  sibi  tela ,  quibus  eam  confoderent , 
compararunt  (1). 

365.  In  iiarum  praelectionum  decursu  non  semel  vidimus , 
qua  ratione  cathoHcae  doctrinae  adversarii  abusi  fuerint  diale- 
ctica ,  metaphysica  ,  psychologia ,  physica  ,  mathesi ,  astronomia  , 
geologia  ,  physiologia  ,  philologia  ,  sculptura  ,  pictura  ,  poesi , 
archaeologia ,  historia ,  poiitica ,  utroque  jure  civili  et  ecclesia- 
stico ,  ut  sese  iUis  offerebat  occasio.  Quoniam  vero  vix  aut  ne 


(1)  Gf.  hac  de  re  egregiam  opus  jam  mam   conferentiam  ,   in   qna   egregias 

a  nobis  laudatam  D/«coMrs  swr /e«  ra/)-  auctor  ad  optima  qaaeque  studia  co- 

ports   entre  la  science  et  la  religion  lenda ,  opportanis  ac  ingeniosis  in  me- 

r^c^/ee,  etc,  auctorecl.  episcopoNicoIao  diam  argamentis  allatis,  theologos  ex- 

Wiseman,  prajsertim  vero  xii,  sea  ulti-  cital  ae  impellit. 


586  TRAGT.    DB    LOCIS    THEOLOGIGIS. 

vix  quidem  fieri  potest ,  ut  quisquam  sit  disciplinis  his  omnibus 
apprime  instructus  ,  saltem  cognoscat  oportet ,  dum  veritatis 
catholicae  vindicias  sumit ,  celebriores  auctores  ,  qui  illas  singu- 
las  excoluerunt  et  in  unaquaque  excellunt ,  ut  inde  communire 
se  possit  adversus  improbos  acatholicorum  conatus.  Quo  recen- 
tiores  vero  auctores  sunt  et  scientiam  ad  ulteriorem  perfectionem 
provexerunt,  eo  magis  videntur  idonei;  quippe ,  uti  non  semel 
animadvertimus ,  quo  magis  scientiae  progrediuntur  ,  perimunt 
difficultates ,  quas  illse  in  sua  veluti  infantia  procrearant.  Qua- 
propter  theologo  maxime  cordi  esse  debet,  ut ,  cum  scientiarum 
incremento  pari  gradu  incedens ,  semper  eisdem  valeat  pro  op- 
portunitate  uti.  Sic  eam  reprehensionem  efFugiet ,  quae  non  semel 
in  theologos  intentata  est ,  eos  videhcet  stationarios  esse ,  ac 
dum  scientiae  omnes  seculo  progrediente  magis  in  dies  proficiunt 
ac  ditescunt ,  eosdem  in  anteactis  secuhs  consistere ,  ac  in  sua 
paupertate  marcescere.  Hac  ratione  se  suamque  disciphnam  ab 
opprobrio  vindicabit ,  ostendetque ,  theologos  haud  plane  hos- 
pites  a  praisenti  scientiarum  statu  esse  ,  concihabitque  theolo- 
gicae  scientiae  virorum  doctorum  promeritam  venerationem  (1). 
Quamvis  enim  theologia  quoad  objectum  suum  incapax  pro- 
gressus  sit ,  cum  illud  recipiat  et  non  cudat ,  tamen  quoad  ratio- 
nem  quaestiones  ipsas  pertractandi ,  quoad  veritatis  illustrationem, 
insectationem  errorum  novorum ,  capax  est ,  uti  ceterae  scientiae 
omnes,  jugis  progressus  et  perfectibiUtatis. 


(1)  Ceternm  quoniam  aetate  polissi-  perpetao  semper  fluxo  transituque  est , 

mnm  hac  nostra  haud   pauca!  tum  a  atque  Iias  erroris  vices  cognoscat  theo- 

catholicis   tum    ab   acatholicis  summi  logus  oporlet ,  nt  idoneas  aptet  respon- 

momenti  agitantur  quaestiones  ope  pe-  siones,  erroremque  de  statione  in  sta- 

riodicarnm  ,  ut  vocant ,  collectionum  ,  tionem    insectetur  ,   donec  turpitudine 

atque  ephemeridum  etiam,  haec  instru-  illius  in  medium  prolata,  eum  pudeat 

menta ,  quae  ?eluti  pnbiica  opinionum  sui  ipsius.  Quod  quidem  in  dies  pro- 

vehicula  sunt ,  non  omnino  theologus  testantismo  contingit ,  qui  ad  tales  in- 

negliget.  Ex  illis  enim  non  n»odo  prae-  citas  redaclus  est ,  ut  amplius  non  in- 

sentem    deprehendet    conlroversiarum  veniat  nbl  se  teneat ,   si  vaga  verba , 

statum,  sed  novissimas  praelerea  cog-  ambages,partemquedemerisnegalivam. 
noscet  erroris  formas.  Errpr  quippe  in 


PART,    III.    SEGT.    II.    GAP.    III.    DE    INSTRUMENTIS.  587 

366.  Instrumentis  igitur  tum  propriis  tum  adscititiis  stipatus 
theologus ,  ac  lucidissima  scientiarum  omnium  aureola  circum- 
datus ,  strenue  poterit  in  aciem  descendere ,  quin  paveat  catho- 
licae  Ecclesiae  adversarios ,  qui  eminus  quidem  conspecti ,  specie 
gigantes  videntur ,  cominus  vero  se  produnt ,  quales  reipsa  sunt , 
pygmeos  videlicet ,  qui  per  adusta  dubii  deserta  vagantes ,  non 
habent  ubi  pedem  figant ,  aut  ubi  consistant.  Miseros  homines , 
qui  se  suosque  adeo  ingeniose  decipiunt ,  ac  negotiorum  maxi- 
mum ,  cujusmodi  salus  aeterna  est ,  lubricae ,  incertae  ac  decep- 
trici  subjectivse  persuasioni  committunt  !  Utinam  saperent  et 
intelhgerent  ac  novissima  providerent !  Utinam  errores  erroribus 
cumulare  desisterent,  ac  saeva  diu  huc  illuc  tempestate  jactati , 
in  tutum  ahquando  quietis  ac  salutis  portum  sese  divina  adspi- 
rante  gratia  reciperent !  Cuicumque  profecto  ,  hac  praesertim 
aetate  nostra  ,  sedulo  ac  sincero  animi  studio  veritatem  inqui  - 
renti,  ea  rerum  undequaque  conditio,  isque  sese  ofFert  adspe- 
ctus ,  lacrymabihs  hinc  ac  plane  desperandus  ,  jucundissimus 
ilhnc  salutisque  plenissimus,  ut  diu  dubius  ac  anceps  haerere 
non  possit.  Ex  una  quippe  parte,  quo  magis  oculorum  intendatur 
acies ,  quid  nisi  congesta  rudera  sese  intuenti  exhibent  ingen- 
tesque  ruinoe  ?  Ruinae  namque  sunt  misera  illa  protestantismi 
discerptio  in  tot  tantasque  sectas ,  sectarumque  veluti  frustula 
secum  ipsis  pugnantium ,  quaeque  veluti  foHa  novos  mutantur  in 
annos;  ruinaa  divina  sacrorum  Librorum  inspiratio  plane  su- 
blata;  historica  et  objectiva  Rehgionis  christianae  fides  evulsa 
radicitus ;  philosophica  quahs  sit  cumque  rehgio  suffecta  inde- 
finite  progrediens ,  novisque  semper  se  formis  evolvens ,  quin 
unquam  metam  attingat ;  poHticus  demum  in  Rehgionis  res  do- 
minatus ,  sic  ut  e  principis  cujusque  n.utu  pendeat  novam  Reh- 
gioni  formam  aptare ,  novum  indere  nomen.  Haec  certe  protes- 
tantismi  ubique  facies  est ,  ac  similhma  mortis  imago.  Age  vero 
et  quid  tibi  ex  altera  parte  se  sistat  intuere.  Magnificum  nempe 
illud ,  omnique  ex  parte  admirandum  Ecclesiae  cathohcae  asdifi- 
cium ,  a  Christo  ipso  supra  soHdissimam  petram  extructum  ,  ac 
a  novemdecimprope  secuhs  in  unitate  ,  indefectibihtate ,  sancti- 
tate  ac  hierarchica  veluti  harmonia  sua  jugiter  perseverans.  Quod 


588  TRAGT.    DB    LOCIS    THEOIOGIGIS ,    ETG. 

quidem  tot  jamdiu  procellis  quassatum,  tot  occultis  tentatum 
insidiis ,  tot  palam  machinis  impetitum ,  nil  unquam  de  stabili- 
tate  sua  deperdidit ,  nihil  de  suo  splendore  amisit ;  sed  firmius 
inde  ac  solidius  efFectum  est ,  novoque  in  dies  et  clariore  lumine 
coruscat.  IIH  tot  coelestia  sidera  affulgent ,  quot  Patriarchae  sunt , 
qui  illud  consalutarunt  a  longe ;  quot  Prophetae ,  qui  ilhid  vati- 
cinati  sunt ;  quot  Apostoli ,  qui  illud  opera  sua  fundarunt  lateque 
propagaverunt ;  quot  Martyres ,  qui  pro  illo  sanguinem  suum 
profuderunt ;  quot  Virgines  et  Confessores  ,  qui  sanctitate  sua 
illud  condecorarunt ;  quot  demum  doctores ,  qui  illud  sapientia 
sua  illustrarunt.  In  eo  coelestium  donorum  et  charismatum  nun- 
quam  non  affluit  copia ;  in  eo  sacrarum  Scripturarum  integritas 
ac  sanctitas  manet^  fidei  christianae  dogmata  ad  apicem  usque 
plena  et  incorrupta  servantur  ;  perpetua  christianorum  seculo- 
rum  traditio  ac  disciphna  sanctissime  custoditur.  Ad  hoc  oriens 
atque  occidens ,  ad  hoc  septentrio  ac  meridies  oculos  perpetuo 
attollunt ,  protenduntque  manus  ;  ex  eoque  novi  semper  Evan- 
gehi  praecones  prodeunt ,  ad  regnum  Dei  per  omnes  populos  et 
tribus  et  linguas  ad  extremas  usque  mundi  plagas  3isseminan- 
dum.  Oh !  Si  oblitus  fuero  tuiy  Romana  cathohca  Ecclesia ,  ohli- 
vioni  detur  dextera  mea.  Adhcereat  lingua  mea  faucibus  meis, 
si  non  meminero  tui,  si  quidquid  mihi  Deo  adjuvante  suppetat 
virium ,  in  te ,  quod  hactenus  praestare  conatus  sum ,  ubique 
praedicanda,  illustranda  ac  tuenda  non  conferam! 


589 


VERSIO  LATINA  LOCORUM,  QVM  EX  SCRIPTORIBUS  ITALIS,  ITALICE 
IN  HOC  VOLUMINE  CITANTUR. 

Pag.  177.  Ex  J.  Bern.  De  Rossi  opere,  quod  inscribitur :  Introductio  ad  S.  Scripturam , 
Parm»  1817 ,  §  78. 

Optandum  estigitur  et  vehementer  optamus  ad  decus  et  splendorem  religionis,  quin 
et  ipsius  vulgatae  ,  ut  e  futuris  Pontificibus  unus  accuratiorem  nobis  et  emendatiorem 
S.  Scripturae  editionem  donet ,  qua  duorum  praedecessorum  suorum  beneficium  com- 
pleat  ac  perficiat.  Quam  mirum  in  modum  gloriae  suae,  id  praestando,  consulcret ! 

Pag.  183.  Ex  eod.  opere  loc.  cit. 

(Critici  qui  de  editione  Clementina  scripserunt)  iectiones  editionis  Sixtinae  pluri- 
mas ,  lectionibus  edilionis  Clementinae  anteferendas  judicaverunt.  Nos  ipsi  hujus  judicii 
argumenta  dedimus  in  alio  opere. 

Pag.  258.  Ex  Card.  Pallavicini  Hist,  Concilii  Tridentini,  lib.  VI,  cap.  14,.  n.  2. 

Hae  objectiones  numerum  suflFragiorum  non  imminuerunt;;  sed  e  contra ,  quod  primam 
attinet ,  considerarunt  Patres  in  hoc  decreto  traditiones  conjungi  cum  Scripturis ,  ut  ipsae 
simul  cum  Scripturis  inlelligerentur  esse  fidei  fundaraenta,  et  per  coosequens  Dei 
revelationes...  Et  cap.  18,  n.  7:  Duo  sibi  proposuit  concilium  edendo  hoc  decretum: 
unum ,  declarare  non  solas  S.  Scripturas  esse  fidei  fundamentum ,  quemadmodum 
recentiores  haeretici  contendebant ,  sed  etiam  traditiones,  aquibus  ultimatim  pendet, 
ut  de  ipsarum  Scripturarum  legitima  auctoritate  certiores  fieri  possimus... 

Pag.  311.  Ex  Aringhii  Roma  suhterranea. 

Primus  (  Romae  subterraneae )  auctor  ( Bosius ) ,  nec  non  qui  idem  opus  perfecit 
(Severani),  laudes  maiimas  consecutus  est ,  praecipue  in  regionibus  ultramontanis , 
ubi  docti  quique  curiositate  moti ,  avide  scripta  ejus  perlustrarunt,  ut  in  iisdem  ritus 
nascentis  Ecclesiae,  cultum  sacrarum  iraaginum,  antiquara  venerationem  erga  sancto- 
rum  reliquias,  probata  reperirent.  Quae  quum  haerelici  nonnulli  legissent ,  abjurata 
haeresi ,  veram  fidem  amplexi  sunt  et  in  sinura  Ecclesiae  recepti  fuerunt. 

Pag.  316.  Ex  M.  Maffeii  Verona  illuslratay  part.  III,  cap.  3,  p.  107.  Veronae  1732. 

Memini  me  saepius  observasse  in  Musaeo  magni  Ducis  (Florenlini)  lucernam  anti- 
quam  ex  metalio  conflatara  ea  aetate,  qua  artes  pulchriores  nondura  plane  perierant; 
forraam  navigii  exhibet,  in  cujus  prora  stat  S.  Paulus  praedicans,  dum  S.  Petrus  cd 
puppim  sedens  gubernaculum  regit.  Hoc  monumentum  libris  ipsis  eloquentius  est. 

Pag.  339.  Ex  Cl.  Galluppi  Tcntamine  de  cognilionum  nostrarum  judicio  critico , 
t.  I,  p.  17,  Neapoli  1819. 

Nisi  conscientia  quam  habeo  modificationum ,  quae  in  me  fiunt,  unila  foret  sensui 
{sentimenlo)  exhlQnlisi  meae,  nunquam  certo  cognoscere  possem,  id,  quod  mihi  accidit 
heri ,  mihimet  ipsi  accidisse.  Certo  non  possera  credere,  me  euradera  esse,  dura  percep- 
tiones  meae,  cogitationes ,  modificationes  multiplicantur,  cessant,  et  continuo  iterura 
succedunt  aliae  aliis. 


590 

Pag.  545.  Ex  Card.  Gerdilii  Introductiong  ad  stud.  religionis,  tom.  IX,  op.  p.  27. 

Ut  cognoscatur  propositio  quselibet  tera  vel  falsa,  necesse  est,  ut  sciamus  ,  utrum 
altributum,  quod  affirmatur  velnegatur  convenire  subjecto ,  ipsi  revera  conveniat  nec 
ne.  At  duplex  est  hanc  convenienliam  invesligandi  ratio  :  prior,  si  ex  idea  subjecti  et 
attribuli  eruantur  argumenta  vel  evidentia  vel  vero  similia ,  quibus  liujusmodi  coa- 
venientia  demonstretur  vel  indicetur;  posterior,  si  comparato  subjeclo  cum  altributo, 
nihil  appareat,  ex  quo  eorum  convenientia  vel  repugnantia  coUigi  possit;  quapropter 
recurrendum  est  ad  argumenta  extrinseca ,  quae  de  convenienlia  vel  repugnantia  nos 
faciant  certiores.  Dum  modum  priorem  sequimur,  judicium,  quod  de  veritale  aut  fal- 
sitate  propositionis  fertur,  ex  directa  cognitione ,  quam  habemus  ,  veritatis  aut  falsi- 
tatis  iilius  in  se  spectatae ,  nascitur,  id  est,  videmus  aut  intelligimus  aliqua  ratione 
connexionem  vel  repugnantiam,  quae  inter  ideara  subjecti  et  attributi  exislit;  et  in- 
super  scimus,  non  solummodo  eam  proposilionem  veram  esse,  sed  etiamnobis  perspecta 
est  ratio,qua  intrinsece  ejusdemveritas  determinatur.  Dum  posteriori  modo  inquirimus, 
id  unice  scire  possumus,  qualia  sunt  extrema  connexa  vel  sibi  repugnantia,  quin  con- 
nexionis  vel  repugnanlicR  eorum  cognitionem  directam  consequi  possimus,  unde  Gt  ul 
secure  credaraus  propositionera  esse  veram ,  etsi  verilatem  ejus  nulla  ratione  percipia- 
mus ;  siquidem  veritas  objectiva  in  connexione  rerum  tola  consistat. 

Pag.  446.  Ex  Gl.  Galuppi  Epistolis  philosophicis ,  p.  296. 

Kant  aliquid  inconcussum  non  admittit  explicite ;  contendit  enim ,  suam  criticam 
esse  scientiam  absolute  a  priori.  At  talis  non  foret,  si  experienliae  factis  quae  conscientia 
suppeditat  parliciparet;  quura  autera  intrinsece  impossibile  sit  philosophice  disputare, 
nisi  admittatur  factum  conscientiae ,  implicite  admittit  aliquid  inconcussum;  nullo 
enim  modo  philosophus  iste  contradictiones  abhorret. 

Pag.  447.  Ex  Card.  Gcrdilii  opere,  quod  inscribitur  :  De  origine  sensus  moralis^ 
tom.  II ,  op.  p.  278. 

Quando  intellectus  sibi  conscius  est  evidentiae ,  quacum  veritatem  aliquam  cog- 
noscit,  ipse  non  potest  non  sibi  persuadere,  dum  ad  seipsura  refleclit,  rem  revera 
esse ,  qualem  videt;  quandoquidem  intuitive  cognosci  non  possit  id,  quod  non  est. 
Unde  quoad  illud  particulare  objectum  plene  satiatur  illud,  quo  intellectus  movetur , 
cognoscendi  desiderium ,  quod  oritur  ex  inclinatione  impellente  ad  inquirendum  verum  , 
donec  inveuiatur ,  id  est ,  donec  aliquid  cognoscendum  supersit...  Cognitio  est  igitur 
regula  naturalisjudicii,  id  est,  cognitio  idipsum  est ,  quod  naturaliter  judicium  de- 
terminat. 

Pag.  504.  Ex  CI.  D.  Severini  Fabriani  opere ,  quod  inscribitur  :  Religio  christiana 
dcmonstrata  ex  nalura  suorum  mysteriorum,  Introduct.  pag.  6. 

In  prima  parte  ( operis ,  demonstrat )  omnia  systemata  religionis  vel  incredulitatis  , 
ab  hominibus  excogitata ,  continere  mysteria  ,  quae ,  quura  absurda  sint ,  humanam 
rationem  offendunt ;  in  secunda  parte ,  omnia  systemata  religionis  vel  incredulitatis, 
ab  hominibus  excogitata,  continere  mysteria,  quorura  consequentiae  mores  corrum- 
punt ;  in  tertia  parte,  solam  religionem  christianam  conlinere  mysteria,  quae  nedum 
rectara  rationem  offendant ,  eam  contra  sublimius  efferunt  ( sublimano );  in  quarta 
parte ,  solara  religioncm  christianam  continere  mysteria ,  qua? ,  nedura  corrumpant , 
perfectiorem  efficiunt  morum  doclrinam. 


INDEX. 


TRACTATUS  DE  LOCIS  THEOLOGICIS, 


591 


DE 


CAPUT  I. 
PROP.   I. 


PROP.  II. 


CAPUT  11. 
PROP.  I. 


PROP.  II. 


CAPUT  Ili. 
Artig.  I. 


PARS  SECUNDA. 
VERBO  DEI  SCRIPTO  ET  TRADITO.       pag. 
SECTIO  PRIOR,  De  sacra  scriptura. 

DESACRORtTM  IIBRORIJM  CAWOWE  ET  AUGTORITATE. 

Canon  sacrorum  Librorum  a  Concilio  Tri- 
dentino  editus  solidum  habet  inprimitiva 
Ecclesia  fundamentum ,  ac  integer  est  om- 
nino  retinendus, 

DlFFlCULTATES. 

Rejecta  Ecclesice  catholicce  auctoritate y  ne- 
queunt  Protestantes  certum  sacrce  Scrip- 
turcB  cafionem  constituere, 

•DlFFlCULTATES. 
De  DIVINA  GANONICORUM  LIBRORUM  INSPIRATIONE. 

Jure  merito  Concilium  Tridentinum  docet  y 
unum  Deum  esse  Librorum  canonicorum 
utriusque  Tesfamenti  auctorem ,  seu  eos 
esse  Libros  sacros^  utpote  Spiritu  S,  af- 
flante ,  saltem  quoad  re§  et  sententias, 
conscriptos. 

DlFFlGULTATES. 

Rejecta  Ecclesice  catholicce  auctoritate ,  certo 
constare  nequit  Protestantibus  divina  Li- 
brorum  ca^nonicorum  inspiratio, 

DlFFIGULTATES. 

De  sagrarum  scripturarum  interpretatione. 
De  sacrarum  Litterarura  interpretatione  tlog- 
matica. 


1 

4 
ib. 


8 
U 


47 
51 
57 


66 
70 


82 
88 

98 

100 


592  IWDEX. 

PROP.  I.  Scriptura  sacray  etiam  in  iis  quce  ad  fidem 

et  mores  pertinent,  non  ita  clara  est ,  ut 
interprete  non  indigeat.  101 

DlFFIGULTATES.  107 

PROP.  II.         Solius    Ecclesice    est  dogmaticam   prcebere 

Scripturce  sacrce  interpretationem,  115 

DlFFICULTATES.  118 

PROP.  III.  Protestantes  y  abjecta  Ecclesice  auctoritate, 
nunquam  certi  esse  possunt  de  dogmatica 
Scripturarum  interpretatione,  122 

DlFFlCULTATES.  131 

Artic.  II.         De   exegetica    seu    scientifica    Scripturarum 

divinarum  interpretatione.  144 

CAPUT    IV.         De  SGRIPTURiE  SAGRJE   VERSIOWIBUS.  159 

PROP.  I.  Merito    Tridentina    Synodus   ex    omnibus 

latinis  editionibus ,  quce  circumfereban- 
tur  sacrorum  Librorum,  veierem  vulga- 
tam  editionem  pro  authentica  habendam 
esse  statuit  et  declaravit,  165 

DlFFIGULTATES.  172 

PROP.  II.  Jure  optimo  Romani  Pontiflces  societates 
biblicas  nuncupatas  veluti  noxias  et  per^ 
nicidsas  iteratis  decretis  improbarunt,       189 

DlFFlCULTATES.  195 

CAPUT    V.  De      SACRiE     SCRIPTUR^      LEGTIONE      IW      LINGUA 

VERWAGULA.  201 

PROP .   I.  SacrcB  Scripturw lectio  Christi fidelibus  indis- 

criminatim  omjiibus  minime  necessaria 
est  ad  salutem.  203 

DlFFICULTATES.  206 

PROP.  II.  Nunquam  Ecclesia  aut  Rom,  Pontifices 
tmiversim  prohibuerunt  fidelibus  sacrce 
ScripturcB  lectionem  in  lingua  vernacula; 
sed  modo  improbarunt ,  modo  probarunt  j 
prout  temporum  y  locorum^  aut  persona- 
rum  adjuncta  ac  fidelium  utilitas  expos- 
cere  videhantur-  ^l^ 


INDEX. 


593 


CAPUT  I. 
PROP. 


CAPUT  II. 


§11. 


§ 

III. 

§ 

IV. 

§ 

V. 

§ 

VI. 

§ 

VII. 

§ 

VIII, 

§ 

IX. 

CAPDT  III. 

§ 

I. 

§ 

II. 

DlFFIGULTATES.  223 

SECTIO  II.  De  TRADiTroivE.  228 

De  WEGESSITATE    ET    EXISTENTIA  TRADITIONIS.  230 

Prceter  sacram  Scripturam  admitti  neces- 
sario  debent  traditioiies  divince  dogma- 
ticce ,  ab  illa  plane  distinctce.  232 

DlFflGULTATES    E   SGRIPTURA.  243 

DlFFIGULTATES    EX    SANGTIS    PATRIBUS    ET    DOG- 

TORIBUS.  259 

DlFFIGULTATES  EX   NATURA  ET  INGOMMODIS    TRA- 

DITIONIS.  272 

De  MEDIIS  GENERALIBUS,  QUIBUS  TRANSMISSA   EST 

PRIMITIVA     DOGMATIGA    TRADITIO ,    QUIBUSQUE 

TUTO    GOGNOSCI  POTEST.  282 

De  Ecclesice  magisterio.  283 
De  Conciliorum  prcesertim  oecumemcorum 

actis.  286 

De  Martyrum  actis,  288 

De  sacra  Liturgia.  290 
De  Praxi  Ecclesioe   in  publica  et  solemni 
Sacramentorum  administratione  et  cultu 

religioso.  293 

De  sanctis  Patribus»  294 

De  Scholasticis  theologis.  300 

De  Hcereticis.  303 

De  Historia  ecclesiastica.  306 

Db"  MEDIIS  SINGULARIBUS  ,    QUIBUS  ANTIQUA  TRA- 

DITIO   TRANSMISSA  EST  ATQUE  GOGNOSGlTUR.         310 

De  Epigraphid,  312 

De    veterum    Christianorum    monumentis 
reliquis.  315 

PARS  TERTIA. 


DE  ANALOGIA  RATIONIS  ET  FIDEI.  322 

SECTIO   PRIMA.  De   analogia  rationis 

AG    FIDEI  IN  SE    SPEGTATA. 

T.  IX.  38 


324 


m 


INDEX, 


CAPUT  I. 
Artig.  I. 

PROP.  I. 


PROP.  JI. 


PROP.  IIL 


PROP. 

IV. 

Abtic. 

11. 

§ 

I. 

1. 

2. 

3. 

§ 

II. 

1. 

2. 

3. 

CAPUT  II. 

Artic. 

I. 

PROP. 

I. 

Db    RArlONE   ANTE   FIDEM    SPECTATA. 

De  recto  rationis  usu  ante  fidem. 

Prjenotakda. 

Plures  veritates  natiiralis  ordinis ,  qucB  tan- 
qitam  prceambula  fidei  spectari  possunt, 
absque  supernaturalis  revelationis  subsi- 
dio  y  recta  ratio  omnimoda  certitudine 
cognoscere  potest, 

DlFFlCULTATES. 

Ratio  y  etiam  individualis ,  ac  propterea 
absque  consensus  generis  humani  subsi' 
dio^  potest  sibi  in  pluribus  veritatibus 
certitudinem  comparare. 

DlFFICULTATES. 

Potest  humana  ratio  cqrto  cognoscere  mo- 
Hva ,  quas  vocant  credibilitatis  ^  ac  per  ea 
sibi  comparare  certitudinem  eosistenticB 
divincB  revelationis. 

DlFFICULTATES, 

Potest  pariter  humana  ratio  certo  verce 
Christi  EcclesicB  cognoscere  existentiam. 

DlFFICULTATES. 

De  abusu  rationis  ante  fidem. 

De  philosophiccB  doctrince  placitis ,  quce  di-' 

recte  fidei  susceptioni  adversantur. 
De  Pantheismo. 
De  3Iaterialismo. 
De  Fatalismo  ac  Determinismo. 
Deplacitisphilosophicis,  quoB  indirecte  Fidei 

susceptioni  obsistunt. 
De  Sensismo  mystico. 
De  Empirismo. 

De  Hermesianismo  philosophico. 
De  ratione  gum  fide. 
De  fide  in  sua  natura  spectata. 
Fides,  in  natura  sua  ac  principio  formali 


326 
337 
338 


356 

364 


383 
387 


397 
400 

404 
405 
410 

411 
412 
421 

426 

429 
ib. 
436 
439 
473 
ib. 


INDEX. 


595 


PROP.  II. 


PROP.  III. 


PROP. 

IV. 

Artic. 

II. 

PROP. 

I. 

PROP.  II 


CAPUT  III. 
Artic.  I. 
PROP.  I. 


PROP.  II. 


Artig.  II. 


spectata  ^  essentialiter  a   scientia  distin- 
guitur.  474 

Licet  motiva  credibilitatis  extrinsecam  pa- 
riant  ohjectorum  fidei  evidentiam  ,  nun- 
quatn  tamen  constituere  possunt  motivum 
formale  actus  fidei,  477 

DlFFICULTATES.  479 

Demonstratio ,  cujus  capax  est  veritas  chri- 
stiance  fidei  y  aut  motivum  quodcumque 
credibilitatis  non  officit  libertati  illiy  qua 
voluntas  actum  fidei  imperare  debet.         485 

DlFFICULTATES.  489 

Potest  de  uno  eodemque  objecto  haberi  simul 
scientia  ac  fides.  '  491 

DlFFIGULTATES.  494 

De  nexu  ac  mutua  relatione  fidem  inter  ac 
rationem.  498 

Fides  neque  ewtinguit  naturale  rectce  rationis 
lumen  j  neque  illi  unquam  potest  ad- 
versari,  499 

DlFFlCULTATES.  502 

Fides  non  tantum  huma^ice  rationis  incre- 
mentis  non  adversatur ,  sed  ea  potius 
mirifice  provehit,  509 

DlFFICULTATES.  515 

De  ratiowe  post  fidem.  526 

De  recto  rationis  usu  post  fidem.  527 

Post  susceptam  fidem  potest  humana  ratio 
fundamenta  ipsius  fidei  singulorumque 
dogmatum  investigare^  eaque  tueri,  ib, 

DlFFICULTATES.  530 

Potest  prceterea  humana  ratio  fidei  doctri- 
nam  ad  tractationem  vere  scientificam 
evehere,  534 

DlFFlCULTATES.  542 

De  abusu  rationis  post  fidem.       ,  546 


596 


TWDEX. 


PROP.   I.  Neqiiit  humana  ratio  se  ipsam  unicamfidei 

regulam  constituere ,  quin  fidem  destruat^ 
quce  ab  auctoritate  pendet^  547 

DlFFIGUITATES.  550 

PROP.  IL  ^b  essentiali  protestantismi  constitutione  ac 
natura  necessarioprofluitrationalismus; 
seu  si  protestaniismus  est  verus  ,  falsus 
est  Christianismus .  554 

DlFFJGULTATES.  561 

SECTIO  II,  De  methodologia.  566 

CAPUT  I.        De  theologi  munere.  567 

CAPUT  II,       De  methodo.  570 

CAPUT  III.      De  instrumentis  seu  mediis  ,   qtjm  theologo 

usui  esse  possunt.  583 

^  Versio  latina  locorum  quae  ex  scriptoribus 
italis  in  hoc  ultimo  totius  operis  volumine 
citantur.  589 


APPROBATIONES  ROMANiE. 

NIHIL  OBSTAT. 

JosEPHUS  Maria  Graziosi  ,  Censor  Theologus, 

IMPRIMATUR. 

F.  D.  BuTTAONn,  Ord.    Froed,  P,S.  A.  Mag. 

IMPRIMATUR. 

N,  Fexrarelli  ,  Archiep.  Myren.  Pro^Vicesgerens, 

APPROBATIO  EDITIONIS  LOVANIENSIS. 

IMPRIMATUR. 

Mechlinice,  19  Julii  iS^-S. 

J.  B.  PAUWELS.  ric.  Gen.